d4064三十頌釋覺鎧 吉那彌札 戒護菩提 耶喜德c3.5s
D4064
།[་]@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཏྲིཾ་ཤི་ཀ་བྷཱ་ཥྱཾ། བོད་སྐད་དུ། སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པ། བམ་པོ་དང་པོ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག མེད་པ་མ་རྟོགས་པ་དང་ལོག་པར་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་རིག་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་སུམ་ཅུ་པ་བརྩམས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་བསྟན་པའང་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལས་བྱུང་ངོ་། །གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ན་དེ་སྤངས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་ཤེས་པ་ ཡང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ།།ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བ་ཡང་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཐར་པ་འཐོབ་པ་ལ་བསྒྲིབས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་སྤངས་ན་ཐར་པ་ འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པའི་བར་དུ་གཅོད་པར་གྱུར་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་སྤངས་ན་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་ན་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་སེམས་ཙམ་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་བསྟན་པས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ལ་མཐར་གྱིས་འཇུག་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བརྩམས་སོ།།ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་བྱ་ཡང་རྫས་ཉིད་དུ་ཁ་ཅིག་སེམས་པ་དང་། གཞན་དག་ཤེས་བྱ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དུ་ཡོད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་མཐའ་ གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་འདི་རྣམ་པ་གཉིས་དགག་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བརྩམས་སོ།།བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེར་འདོགས་པ། །སྣ་ཚོགས་དག་ནི་གང་བྱུང་བ། །འཇིག་རྟེན་པ་དང་བསྟན་བཅོས་ལའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གྱུར། །བདག་ དང་ཆོས་སུ་ཉེར་འདོགས་པ།།ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པས། བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེར་འདོགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བདག་ཏུ་བཏགས་པ་དང་། ཆོས་སུ་བཏགས་པའོ། །སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དུ་མ་སྟེ། བདག་དང་སྲོག་དང་། སྐྱེ་བ་པོ་དང་། ཤེད་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཤེད་བུ་དང་། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་བདག་ཏུ་ཉེ་བར་འདོགས་པའོ། །ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཆོས སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པའོ།།ཉེ་བར་འདོགས་པ་འདི་རྣམས་གཉིས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ཉིད་དེ། བདག་གམ་ཆོས་རྣམས་དངོས་པོ་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་ཆོས་རྣམས་དང་། བདག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྱུར་ ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ཞེ་ན།གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་འགག་པ་དང་། དུས་མཉམ་དུ་རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་དང་མི་འབྲལ་བ་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ནི་གྱུར་པའོ།
印度語稱為:Triṃśikābhāṣyam,藏語稱為:三十頌釋。第一卷。 頂禮文殊童子。 爲了對未了解人法二無我和錯誤瞭解的人們正確宣說人法二無我,而著此《唯識三十論》。 其中宣說人法二無我是爲了斷除煩惱障和所知障。即是說,貪等煩惱都是由我執而生。瞭解人無我是對身見的對治,因此斷除它就能斷除一切煩惱。 了知法無我也是所知障的對治,因此能斷除所知障。斷除煩惱障和所知障是爲了獲得解脫和一切智。煩惱障礙獲得解脫,因此斷除它們就能獲得解脫。 所知障是阻礙智慧通達一切所知的非煩惱性無明,斷除它后,對一切所知相無著無礙的智慧得以執行,因此獲得一切智。 或者說,對法和補特伽羅有執著的人們不能如實了知唯識,因此通過宣說人法二無我,為使他們逐漸趣入具有果位的唯識而著此論。 或者說,有些人認為如同識一樣所知也是實有,其他人則認為如同所知一樣識也只是世俗有而非勝義有,爲了破除這兩種偏執而著此論。 ‘世間和論典中,所生起種種的,我和法之假立’,這是偈頌的余文。‘這即是識所變’,與’我和法之假立’相連。 由於假立我和法,故稱為我法假立,即是我執和法執。‘種種’是指多種,如我、命、生者、士夫、補特伽羅等,這些是我執。 蘊、界、處以及色、受、想、行、識等,這些是法執。 這些假立二者即是識所變,並非在事物上假立我或諸法。為什麼呢?因為諸法和我離識之外是不存在的。 ‘變’是什麼呢?是指轉變,即因剎那滅時,與因剎那不離而同時獲得果的自性,這就是’變’。
།དེ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་བརྟས་ཤིང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་ པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་བརྟས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བདག་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་ཡང་ཕྱི་རོལ་གྱི་བདག་དང་། ཆོས་རྣམས་མེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་རྒྱུར་བྱས་ནས། བདག་ལ་སོགས་པར་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་ལ་སོགས པ་མཐོང་བ་བཞིན་ནོ།།ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ལ་དེ་ཉེ་བར་འདོགས་ཏེ། དཔེར་ན་མི་བླུན་པོ་ལ་བ་ལང་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་། ཕྱི་རོལ་ན་ཡང་བདག་དང་ཆོས་རྣམས་མེད་པས་བདག་དང་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ དུ་བརྟགས་པ་ཉིད་དེ།དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ཤེས་བྱ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་རྫས་ཉིད་དོ་ཞེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་འདི་ཁས་མི་བླང་ངོ་། །ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི་གཞི་མེད་པར་མི་སྲིད་པས་གང་ལ་བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་གྱུར་པ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ངེས་པར་ཁས་བླང་ངོ་།།དེ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཤེས་བྱ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དེ། དོན་དམ་པར་མེད་དོ་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་དེས་རིགས་པ་མི་བཟོད་དེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་མེད་ན་ཀུན་རྫོབ་དུ་མི་རུང་ བ་སྟེ།དེ་བས་ན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམ་པ་འདི་གཉི་ག་ཡང་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་བཏང་ངོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚིག་གོ། །དེ་ལྟར་ན་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་དངོས་པོ་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བས་རྫས་སུ་ཡོད་པར་ ཁས་བླང་ངོ་།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ནི་གྱུར་བའི་སྒྲས་བསྟན་པའོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོན་གྱི་རྣམ་པར་འབྱུང་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་རུང་ཞེ་ན། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ནི་བདག་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ དམིགས་པའི་རྐྱེན་དུ་འདོད་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུ་ཙམ་དུ་འདོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་དང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ནི་བསྩགས་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེའི་རྣམ་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསྩགས་པ་ནི་ཆ་ ཤས་འདུས་པ་ཙམ་ལས་གུད་ན་མེད་དེ།ཆ་ཤས་དེ་དག་བརྩལ་ན་བསྩགས་པའི་རྣམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྩགས་པའི་རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ་། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་དག་ཉིད་ནི་ རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ནི་དེའི་རྣམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མ་བསྩགས་པའི་དུས་ན་ཡང་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་བ་ཅི་ཡང་མེད་དེ། དེ་བས་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མ་བསྩགས་པ་བཞིན་དུ་བསྩགས་པ་ཡང་དམིགས་པར་མི་རུང་ངོ་། །གཞན་དག་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རེ་རེ་གཞན་ལ་ མི་ལྟོས་པ་ནི་དབང་པོས་མི་རྟོགས་ཀྱི།དབང་པོ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ནི་དབང་པོས་བཟུང་བའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་དག་གི་ཡང་ལྟོས་པ་དང་མི་ལྟོས་པའི་དུས་ན་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པས་དབང་པོས་གཟུང་བའམ། དབང་པོས་མི་རྟོགས་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཕན་ ཚུན་ལྟོས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་དུ་ཟིན་ན་ནི།དེ་ལྟ་ན་བུམ་པ་དང་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་དེའི་རྣམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སྣང་བ་ཡང་ གཞན་ལ་ཡུལ་ཡང་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ནི་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་མི་རིགས་སོ།།རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ཀྱང་ཚུ་རོལ་དང་ཕ་རོལ་དང་དབུས་ཀྱི་ཆ་ཡོད་པས་ཀ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།
對此,當我執等分別的習氣完全增長,以及色等分別的習氣完全增長時,從阿賴耶識中就會生起我執等顯現和色等顯現的分別。對於這些我執等顯現和色等顯現,雖然外在的我和諸法並不存在,但由於分別心將其視為似乎存在於外在,從無始以來就一直在進行我等的假立和色等諸法的假立,就像眼翳者見到糾結的髮絲一樣。 所謂假立,就是在某處沒有某物時,在那裡假立它,就像對愚人稱為’牛’一樣。如此,由於識的自性以及外在都沒有我和諸法,所以我和諸法都是遍計所執性,究竟而言並不存在。因此,不應接受’所知如識一樣是實有’這種偏執的說法。 因為假立必須有基礎才能成立,所以必須承認能生起我和法之假立的識的轉變是實有的。因此,主張’識如所知一樣是世俗有,勝義中無’的說法是不合理的,因為這樣連世俗中也會成為無實體。沒有所依就不可能有世俗,所以這兩種偏執的說法都不合理,應當捨棄。這是論師的話。 如此,一切所知都是遍計所執性,所以是無實體的。而識是緣起所生,應當承認是實有的。識是緣起所生這一點是用’轉變’一詞來表示的。 如何能知道在沒有外境的情況下,識本身會顯現為對境的形相呢?外境被認為是產生帶有自身顯現的識的所緣緣,而不僅僅是能作因,因為如果僅是能作因的話,就與等無間緣等沒有區別了。 五識身是緣積聚而起的,因為與其形相相似。積聚僅僅是部分的組合,除此之外別無他物。因為當分析其部分時,就不會有帶有積聚相的識存在。因此,即使沒有外境,識也會顯現為積聚的形相。 微塵的積聚並非是其形相,因為微塵本身不是那個形相。當微塵未積聚時,其自性也沒有任何差別,因此,如同未積聚的微塵一樣,積聚的微塵也不應成為所緣。 有些人認為單個微塵不依賴其他則不為根識所知,而相互依賴的微塵則為根識所取,對於持這種觀點的人來說,由於依賴與不依賴時的自性沒有差別,所以應成為要麼都能被根識所取,要麼都不能被根識所知。 即使承認相互依賴的微塵成為識的對境,那麼瓶子、墻壁等不同的形相就不應該在識中顯現,因為微塵並非是那些形相。識中顯現一種形相而對境卻是另一種形相,這樣太過荒謬,所以不合理。 而且,微塵也有此岸、彼岸和中間的部分,所以如同柱子等一樣,勝義中並不存在。
།དེ་ནི་ཁས་མི་ལེན་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཤར་དང་། ལྷོ་དང་། ནུབ་ དང་།བྱང་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱང་ལུས་པ་མེད་པ་དང་། ཡུལ་ན་མི་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོན་གྱིས་རྣམ་པར་འབྱུང་སྟེ། རྨི་ ལམ་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ཁས་བླང་ངོ་།།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ནི་དེའི་རྣམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འགག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ལྟར་གྱི་དག་ཀྱང་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བའི་ ཚེ་ན་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེས་པའི་ཚེ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དམིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྐྱེའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བདག་དང་ཆོས་དམིགས་སུ་མེད་ན་ཉ་བར་འདོགས་པར་མི་རུང་སྟེ། ཉེ་བར་ འདོགས་པ་ནི་གསུམ་ཡོད་ན་འགྱུར་གྱི།གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མེད་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། དོན་གྱི་དངོས་དང་། དེ་དང་འདྲ་བའི་ཡུལ་གཞན་དང་། དེ་གཉི་ག་དང་འདྲ་བ་སྟེ། དཔེར་ན་དོན་གྱི་དངོས་མེ་དང་དེ་དང་འདྲ་བ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དང་། དེ་གཉི་གའི་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་སེར་བ་ཉིད་དམ་ རྣོ་བ་ཉིད་ཡོད་ན་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདི་ལ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི། རིགས་སམ་རྫས་ཤིག་ཉེ་བར་འདོགས་གྲང་ན་ཉེ་བར་འདོགས་པ་གཉི་ག་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་སེར་བ་ཉིད་དམ་རྣོ་བ་ཉིད་ནི་ མེའི་རིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ།།ཐུན་མོང་གི་ཆོས་མེད་པར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་རིགས་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །རིགས་ཆོས་དེ་གཉིས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཡང་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ཉིད་རིགས་མེད་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་རིགས་ཉེ་བར་ འདོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།རིགས་མེད་པར་ཡང་རྣོ་བ་ཉིད་དང་། སེར་བ་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མེད་པར་མི་འབྱུང་བ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མེད་པར་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ལ་མེད་དེ། མེ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་ཡང་རིགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་བས་ན་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་རིགས་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་ངོ་། །རྫས་སུ་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། སྤྱིའི་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བའམ་སེར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དེ་ལས་གཞན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ནི་རང་གི གནས་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།མེའི་ཡོན་ཏན་མེད་པར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་གདགས་པ་ནི་མི་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་མེའི་ཡོན་ཏན་དང་འདྲ་བས་རིགས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ན་ཡང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་མེའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ ཉིད་ལ་ཉེ་བར་གདགས་སུ་ནི་རུང་གི།།ཡོན་ཏན་འདྲ་བས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་གདགས་སུ་ནི་མི་རུང་སྟེ། མེ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་འདྲ་བ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྫས་ཉེ་བར་གདགས་སུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །དོན་གྱི་དངོས་ཀྱང་མེད་དེ། དེའི་ རང་གི་ངོ་བོ་ནི་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཙོ་བོ་ལ་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པར་ཟད་དེ། དེའི་རང་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་ནི་མི་རེག་གོ། །གཞན་དུ་ན་ཡོན་ཏན་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་མ་གཏོགས་པར་ དོན་གྱི་དངོས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཐབས་གཞན་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་གཙོ་བོའི་རང་གི་ངོ་བོའི་ཡུལ་ལ་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་མེད་པས་དོན་གྱི་དངོས་པོ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྒྲའི་བར་དུ་འབྲེལ་བ་མེད་པར་ཤེས་པ་དང་། བརྗོད་པ་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་ བརྗོད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མེད་པས་དོན་གྱི་དངོས་པོ་མེད་དོ།།ཡང་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བཏགས་པ་ཉིད་དེ་དངོས་ནི་མེད་དོ།
如果不承認這點,那麼極微就不會有東南西北等方位的差別。因此,極微就如同識一樣將成為無所住、不住于處所。如此一來,由於外境不存在,識本身就如同夢中的識一樣,應當承認是由境相而生起。 感受等過去和未來的法也不能產生相應的識,因為已滅和未生的緣故。現在的法也不能產生現在的識,因為在生起時是不存在的。在已生起時,識也是其識的緣故,沒有任何作用,所以意識也是無所緣而生。 有些人說:‘如果無法緣取我和法,就不應該有假立,因為假立需要具備三個條件,缺少任何一個都不成立:事物的實體、與其相似的其他境、二者共同的特徵。比如以火的實體、與火相似的婆羅門童子、二者共同的特徵如黃色或銳利性為條件,才能在婆羅門童子上假立火的名稱。’ 對此,在婆羅門童子上假立火的名稱,是假立種類還是實體呢?兩種假立都不成立。首先,共同特徵如黃色或銳利性並非火的種類。沒有共同特徵就不能在婆羅門童子上假立種類,否則會有過度擴充套件的過失。 如果說雖然不具備這兩種特徵,但由於銳利性和黃色離不開種類,所以可以在婆羅門童子上假立種類。這是不合理的,因為在婆羅門童子上也能見到銳利性和黃色,所以說’離不開’是不合理的。 ‘離不開’在假立中是不存在的,因為婆羅門童子如同火一樣也有種類。因此,不能在婆羅門童子上假立種類。也不能假立實體,因為沒有共同特徵。火的屬性如銳利或黃色在婆羅門童子上是不存在的。 為什麼呢?因為那是另外的東西,差別是與自身所依相關的緣故。沒有火的屬性就不應該在婆羅門童子上假立火。如果說因為與火的屬性相似所以可以,那麼基於相似性,火的屬性銳利性和黃色可以假立於婆羅門童子的銳利性和黃色上,但不能因屬性相似就在婆羅門童子上假立火,因為火與屬性的相似性無關。 因此,也不能假立實體。事物的實體也不存在,因為其自性超越一切認知和言說的對象。主要是通過屬性的方式進入認知和言說,而不能觸及其自性。否則,屬性就成為無意義的了。 除了認知和言說之外,沒有其他確定事物實體自性的方法,因此由於主體自性的對境沒有認知和言說,應當了知事物實體是不存在的。同樣,沒有聲音的關聯就不會有認知和言說。如此,由於能詮和所詮不存在,事物實體也就不存在。這一切都只是假立,實際並不存在。
།བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ན་གང་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ་སྟེ། སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཙོ་བོ་ལ་མེད་པར་བཏགས་པའི་ངོ་བོས་འཇུག་གོ། །དེ་བས་ ན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དེ།དེ་ལ་བདག་དང་ཆོས་སུ་མེད་ན་ཉེ་བར་འདོགས་པ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མི་རིགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེའི་དབྱེ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་རྣམ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། ། གང་ལ་བདག་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དང་། ཆོས་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུའི་དངོས་པོ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོས་ཐ་དད་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུར་འགྱུར་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་རྒྱས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས ཀྱིས་འཕངས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ལ།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་འབྱུང་བ་རྙེད་ནས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་འབྱུང་བ་རྙེད་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་སྐྱེད་དོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ གྱི་ཡིད་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ཉིད་སྐྱེད་དོ།།གྱུར་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མི་ཤེས་ནས། དེ་བས་ན་དེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་དང་ངར་སེམས་དང་། །ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གྱུར་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ངར་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དབང་གིས་ཇི་ལྟར་འཕངས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་རྟག་ཏུ་ངར་སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ངར་སེམས་པའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་སོ་སོར་སྣང་བས་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་བཤད་པ་མེད་པར་དེ་མི་རྟོགས་པས་དེ་བས་ན་རང་གི་ངོ་བོ་ གང་ཡིན་པ་དེ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ནི། །རྣམ་སྨིན་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གྱུར་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་མ་ཐག་པ་ལ་བྱའོ། །ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱའོ། །རྣམ་ པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པའོ།།དེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གནས་ཡིན་པས་ཀུན་གཞི་སྟེ། ཀུན་གཞི་དང་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ། །ཡང་ན་དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་འཇུག་ཅིང་འབྲེལ་བའམ་དེ་ ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོར་འཇུག་ཅིང་འབྲེལ་བས་ཀུན་གཞིའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཁམས་དང་། འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་། རིགས་ཐམས་ཅད་དུ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་ གྱི་གནས་ཡིན་པས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའོ།།གལ་ཏེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གུད་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་གོ་བ་དེའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡང་བརྗོད་དགོས་ཏེ། དམིགས་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མི་ རུང་ངོ་།།དེ་དམིགས་པ་མེད་པ་དང་རྣམ་པ་མེད་པར་ནི་མི་འདོད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའོ།
所謂’假立’,是指以某處無有某物的方式而運作,一切聲音也是以無有主體而假立的本性而運作。因此,即是無實有性。若說’于彼中無有我與法時,則假立不應理’,此說不應理。不知轉識差別的存在,因此爲了宣說彼差別,而說’彼轉變亦有三種’。 於何處假立我與假立法,彼亦以因事與果事而有差別。其中,成為因者,是指于阿賴耶識中異熟習氣與等流習氣增長者。成為果者,是指由先前業力所引發圓滿,獲得異熟習氣生起,于其他同類中阿賴耶識現前成就者,以及獲得等流習氣生起,轉識與染污意從阿賴耶識中現前成就者。 其中,善與不善的轉識于阿賴耶識中產生異熟習氣與等流習氣。無記與染污意則唯生等流習氣。對於所說的三種轉變亦不了知,因此爲了顯示其差別而說:‘異熟與我思,及了別境界。‘彼三種轉變即是所謂異熟、我思以及了別境界。 其中,由善不善業習氣成熟力,如所引發果報現前成就者是異熟。染污意恒時具有我思自性故為我思。由色等境界各別顯現,眼等六識是了別境界。若不說其自性則不能瞭解,因此為次第顯示其自性而說:‘其中阿賴耶識,異熟含眾種。’ ‘其中’是指剛說的三種轉變。‘阿賴耶’是指阿賴耶識。彼識即是異熟。由其是一切染污法種子所依故為阿賴耶,阿賴耶與所依是異名。或者由其與一切法以果事相應,或與一切法以因事相應故為阿賴耶。由能了別故為識。由善不善業於一切界、趣、生處、種姓中異熟故為異熟。由是一切法種子所依故為具一切種。 若離轉識而有阿賴耶識,則為令瞭解故亦應說所緣與行相,因為無所緣、無行相的識是不合理的。雖然不承許其無所緣、無行相,然而是所緣與行相相續不斷。
།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་ པ་དང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་དང་། གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོའི་གཟུགས་དང་མིང་སྟེ། དེའི་དམིགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ལེན་པ་དག་དང་གནས། །རྣམ་པར་རིག་པ་མི་ རིག་སྟེ།།གང་ལ་ལེན་པ་མི་རིག་པ་དང་། གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་མི་རིག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལེན་པ་དང་གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་མི་རིག་པའོ། །དེ་ལ་ལེན་པ་ནི་ལེན་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་བདག་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་བའི་བག་ཆགས་དང་། གཟུགས་ལ་ སོགས་པའི་ཆོས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་སོ།།དེ་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བདག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་རྟོག་པ་འབྲས་བུར་ལེན་པས་བདག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ ཆགས་དེ་ནི་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་འདི་ལ་འདིའོ་ཞེས་ཚོར་བའི་རྣམ་པར་མི་རིག་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལེན་པ་མི་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་གནས་ཉེ་བར་ལེན་པས་ལེན་པའོ། །གནས་ནི་ལུས་སོ། །དེ་ཡང་གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོའི་གཟུགས་དང་མིང་ངོ་། །དེའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་སྟེ།དེ་གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་གཅིག་པས་ལེན་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་གཉི་ག་ལེན་ཏོ། །གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི། གཟུགས་སུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་འགྲུབ་པས་མིང་བཞི་ལེན་པ་ཉིད་དེ། འོན་ ཀྱང་དེ་ན་གཟུགས་བག་ཆགས་ཀྱི་དུས་ཉིད་དེ།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལེན་པ་དེ་ལ་འདིའོ་ཞེས་རིག་པར་མི་ནུས་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གནས་པར་རྣམ་པར་རིག་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ ཆད་པར་འབྱུང་བས་མི་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པར་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པར་འགྱུར་ཞིང་། འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྨྲ་བ་ངག་གི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་དང་མཚུངས་སོ། །འགོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་མེད་པར་རྟོག་པར་ཡང་མི་ནུས་ཏེ།རིགས་པ་དང་འགལ་བ་དང་མདོ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ནི་ཞེས་སྨོས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ངེས་པར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། དུ་ཞིག་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་ཡང་བཤད་དགོས་ལ།དེ་བཞིན་དུ་ཅི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་དང་རྟག་ཏུ་མཚུངས་བར་ལྡན་ནམ། འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་རེག་དང་ཡིད་བྱེད་དང་། །རེག་དང་འདུ་ཤེས་སེམས་པར་ལྡན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དུ་རེག་པ་དང་།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་ནོ། །རེག་པ་ནི་ཚོར་བའོ། །དེ་ལ་རེག་པ་ནི་གསུམ་འདུས་ནས་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སྟེ། ཚོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ ལས་ཅན་ནོ།།དབང་པོ་དང་། ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་ཉིད་གསུམ་མོ། །དེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་དུས་མཉམ་དུ་གནས་པ་ནི་གསུམ་འདུས་པའོ། །དེ་ཡོད་ན་དེ་དང་དུས་མཉམ་པ་ཉིད་ན་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་དང་མཐུན་པ་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲ་བ་ བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རེག་པའོ།།དབང་པོ་དང་བྱེ་བྲག་གང་གིས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དེའི་འགྱུར་བའོ། །རེག་པ་ཡང་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་དང་འདྲ་བས་དབང་པོའི་རེག་ པའམ།དབང་བོས་རེག་པས་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ།
為什麼呢?因為阿賴耶識有兩種形態:一是內在的執取識,二是外在的器世間識,其相續不斷。 其中內在的執取是對遍計所執性的執著習氣,以及具有所依的根色和名,因為其所緣極其微細。 彼識對執取和所依,皆不能了知。因為有不了知執取和不了知所依的了別,所以阿賴耶識對執取和所依的了別是不了知的。 其中執取是能取。這又包括我等分別的習氣,以及色等法的分別習氣。 由於阿賴耶識中存在這些,所以阿賴耶識取我等分別和色等分別為果,因此我等分別和色等分別的習氣稱為執取。由於不了知’此是此’的感受相,所以稱為不了知執取。 或者說,由所依的執取而成執取。所依是身體,這又包括具有所依的根色和名。其執取即是趣入,由於成就和安樂一致而成執取。 在欲界和色界中二者都取。由離色貪故,在無色界中,因為不成就色的異熟,故唯取四種名。然而在彼處只是色的習氣時,而非異熟時。 對此執取不能了知’此是此’,因此稱為不了知。 所依的了別即是了別器世間的安住,由於其所緣和行相相續不斷而稱為不了知。 如何識的所緣和行相相續不斷,這與說識論者所說的滅盡定等時相同。在滅盡定等時也不能認為無識,因為違背正理和經典。 其中說’阿賴耶識’,表明識必定與心所相應,因此應說與何等心所相應及其數量,同樣也應說是否恒時與這些心所相應。 因此說:‘恒與觸作意,受想思相應。‘恒時即阿賴耶識存在時,與觸、作意、受、想、思這五遍行法相應。 觸即是受。其中觸是三和合而決定根的變異,具有作為受的所依的作用。 根、境、識三者即是三法。彼等以因果事相同時而住即是三和合。 當彼存在時,與其同時的適合樂等受的根的變異,與彼相似的決定樂等所領納境相的即是觸。 根的差別能成為樂苦等因,即是其變異。觸也與根的變異相似,故稱根觸或由根觸而成觸。
།དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དབང་པོའི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་དོ། །འདིའི་ལས་ནི་ཚོར་བའི་རྟེན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་མདོ་ལས་ཀྱང་། བདེ་བ་མྱོང་ བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་ལ་བརྟེན་ནས།བདེ་བའི་ཚོར་བ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་འཇུག་པ་སྟེ། དམིགས་པ་ལ་གང་གིས་སེམས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའི་ལས་ ཅན་ཏེ།སེམས་འཛིན་བ་ནི་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་སེམས་ཡང་དང་ཡང་དུ་གཏོད་པའོ། །ལས་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་དམིགས་པ་ངེས་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་བྱེ་བྲག་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་ཀྱི། དེ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ཉིད་ལ་ལས་བྱེད་པ་ ཡིན་གྱི།སྐད་ཅིག་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཡུལ་སིམ་པར་བྱེད་པ་དང་། གདུང་བར་བྱེད་པ་དང་། དེ་གཉི་གའི་རྣམ་པ་ལས་དབེན་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ།།འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདིར་མྱོང་བར་བྱེད་པས་མྱོང་བ་སྟེ། དེ་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བ་ནི་ལས་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི་ལས་ མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བ་ནི་ལས་དགེ་མི་དགེ་གཉི་གའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །འདིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། དོན་དམ་ པར་ན་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ལས་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་ཉེ་བར་འདོགས་སོ། །དེ་ལ་བདེ་བ་མྱོང་བ་ནི་ གང་བྱུང་ན་འབྲལ་བར་མི་འདོད་པ་དང་།འགགས་ན་སླར་ཕྲད་པར་འདོད་པ་སྐྱེའོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི་གང་བྱུང་ན་བྲལ་བར་འདོད་པ་དང་། འགགས་ན་སླར་ཕྲད་པར་མི་འདོད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བ་ནི་གང་བྱུང་ངམ་འགགས་ཀྱང་རུང་གཉི་ག་ མི་སྐྱེ་བའོ།།འདུ་ཤེས་ནི་ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའོ། །ཡུལ་ནི་དམིགས་པའོ། །མཚན་མ་ནི་དེའི་བྱེ་བྲག་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུའོ། །དེ་ལ་འཛིན་པ་ནི་འདི་སྔོན་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་སེར་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོག་པའོ། །སེམས་ པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིད་གཡོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ།གང་ཡོད་ན་ཁབ་ལོང་གི་དབང་གིས་ལྕགས་གཡོ་བ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་ལ་སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་པའོ། །ཚོར་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་བ་ཡང་མ་ ཡིན་པའོ།།ཆོས་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཚོར་བ་སྤྱིར་བཤད་པས་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པ་མི་ཤེས་ ལ།དེ་བཞིན་དུ་དེ་ཡང་ཅི་དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའམ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའམ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་གཏོལ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཏེ། དེ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལུང་མ་བསྟན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེར་བསྙེགས་སོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ཡིན་གྱི། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་བ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལུང་མ་ བསྟན།།ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བསྙེགས་སོ།
因此,雖然是判斷境界變化的本性,但說是判斷根的變化。它的作用是感受的所依,如經中也廣說:‘依靠能生樂受的觸,生起樂受。‘作意是心的趣入。由趣入而成趣入,即由何者使心趣向所緣。它具有持心於所緣的作用,持心即是將心一再安置於彼所緣。此作用是就相續心的所緣決定作意的差別而說,而非就心的每一剎那而言。它是在每一剎那中起作用,而非在其他剎那。 受是領納的自性。由於令境悅意、令境逼惱、離此二相而顯現自體的差別,分為三種:樂受、苦受、不苦不樂受。想到:此是領受善業與不善業諸果報,故稱為領受。其中,領受樂受是善業諸果報;領受苦受是不善業諸果報;領受不苦不樂受是善不善二業果報。 此中,阿賴耶識本身即是善與不善的果報,究竟而言,與之相應的舍受本身即是善與不善諸業的果報。樂受與苦受因是從善業與不善業的果報而生,故假名為果報。其中,領受樂受是生起時不欲離、滅時欲再遇。領受苦受是生起時欲離、滅時不欲再遇。領受不苦不樂受是無論生起或滅時皆不生二者。 想是于境執取相。境是所緣。相是其差別,如青、黃等,是安立所緣的因。其中執取是分別’此是青非黃’。思是心造作,令心動搖,由其存在,如磁石力令鐵動搖般令心於所緣動搖。受有三種:樂受、苦受、不苦不樂受。 法有四種:善、不善、有覆無記、無覆無記。其中,阿賴耶識雖總說有受,但於三種受中不知是何受,同樣也不知它是善、不善、有覆無記還是無覆無記中的何者,因無法確定,所以說’彼具舍受性,是無覆無記’。‘彼’是指阿賴耶識自身的語境。 阿賴耶識唯具舍受性,非樂受亦非苦受,因為已斷彼二者的所緣與行相。‘是無覆無記’也是指阿賴耶識。
།དེ་ལ་མ་བསྒྲིབས་པ་སྨོས་པ་ནི་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་གཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་སྨོས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམ་པར་བཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཀྱིས་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གློ་ བུར་བ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར་མ་བསྒྲིབས་པའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །རེག་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་།དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་དང་། རྟག་ཏུ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉིད་དང་། དམིགས་ པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་དང་།བདག་མ་གཏོགས་པར་གཞན་བཞི་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་རྟག་ཏུ་ལྡན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་རྣམས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པ་ཡང་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་མི་སྲིད་དེ། གཞན་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཅི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཇི་སྲིད་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་ཞིག་ གམ།འོན་ཏེ་རྒྱུན་གྱིས་འཇུག་ཅེ་ན། དེ་གཅིག་པུ་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྐད་ཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ནི་རྒྱུན་འབབ་ཆུ་བོ་བཞིན། །དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བར་ཆད་མེད་པར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་ བའོ།།ཆུའི་ཚོགས་ཀྱི་སྔ་ཕྱིའི་ཆུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབབ་པ་ནི་ཆུ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཆུ་བོ་རྩཝ་དང་ཤིང་དང་ལྕི་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དེད་ཅིང་འབབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་ལྡན་ པ་ཡང་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་ནས་ཇི་སྲིད་འཁོར་གྱི་བར་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལྟར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་གང་གི་ཚེ་ན་ལྡོག་པར་འགྱུར་སྙམ་པ་ལ། དགྲ་བཅོམ་ཉིད་ན་དེ་ལྡོག་གོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན་གང་ དང་ལྡན་ན་འདི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཅི་དང་ལྡན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཚེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་ངན་ལེན་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ ཉིད་ཀྱི་དུས་ན་དགྲ་བཅོམ་པའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ངར་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གྱུར་པ་གཉིས་པ་སྟེ། དེ་ལ་གནས་ཏེ་རབ་འབྱུང་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་པའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ གནས་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་དམིགས་པར་གྲགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་གནས་དང་དམིགས་པར་མ་གྲགས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་དང་དམིགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པ་ནི་མི་རུང་བས་དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་གནས་དང་ དམིགས་པ་བསྟན་པ་དང་།ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གནས་ཏེ་རབ་འབྱུང་ཞིང་། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡིད་ཅེས་བྱ། །རྣམ་ཤེས་པར་སེམས་བདག་ཉིད་ཅན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་གནས་ཏེ་རབ་ཏུ་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཉིད་ལ་སྦྱར་རོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དེའི་བག་ཆགས་ཀྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ལ་གནས་བཅས་ནས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་གྱིས་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།
其中說’無覆’是爲了遮除有覆無記。說’無記’是爲了遮除善與不善。因為未被意識的暫時性煩惱所覆蓋故為無覆。因為是異熟故為異熟,是善與不善無法記別故為無記。觸等也是如此。如同阿賴耶識唯一是異熟,所緣和行相相續不斷,恒時具有觸等,其受唯是舍受,無覆無記。如是觸等也唯一是異熟,所緣和行相相續不斷,除自性外與其餘四相應,恒時與阿賴耶識相應。其中受唯是舍受,無覆無記也如同阿賴耶識,與異熟相應者非異熟,所緣和行相相續不斷也是所緣和行相不可能間斷,其他也應如是說。 阿賴耶識是否恒時無間斷地執行于諸識中,還是相續而行?它不是唯一無間斷地執行,因為是剎那性的緣故。然而它如同河流般相續。‘它’是指阿賴耶識。其中相續是指因果無間斷地相續而生。水的聚集前後相續不斷流動稱為河流。如同河流攜帶草木泥土等而流動,如是阿賴耶識具有福德、非福德和不動業的習氣,攝持觸、作意等,乃至輪迴期間相續不斷地生起。 如是相續生起何時會停止呢?說’于阿羅漢位則轉依’。什麼是阿羅漢位?具何者稱為阿羅漢?具有盡智和無生智故。此時因為阿賴耶識中的隨眠完全斷除,阿賴耶識轉依,即是阿羅漢位。 已說異熟位及其分類。現在說第二種我思量,即’依彼而生起’等廣說。如同眼等識的所依是眼等,所緣是色等為衆所周知,染污意的所依和所緣卻不為人知。識不可能無所依和無所緣,因此爲了顯示染污意的所依和所緣以及詞義,說’依彼而生起,緣彼意識生,具我思量體’。‘依彼而生起’中的’彼’是指阿賴耶識。阿賴耶識是其習氣的所依,因此依止於彼而生起,即相續而生的意思。
།ཡང་ན་ཁམས་སམ་ས་གང་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཐོབ་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ ཡིད་དེ་ཡང་ཁམས་དེ་དང་ས་དེའི་ཡིན་ཏེ།དེ་ཀུན་གཞི་དེ་ལ་རག་ལུས་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་གནས་ཏེ་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་བས་ཀུན་གཞི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ལང་དང་ང་ཡིར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་སེམས་གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་དེའི་དམིགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་དེ་མི་འདོད་ཀྱང་དུས་ལ་ལར་སེམས་གང་ལས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་དམིགས་པ་ཡིན་ཞིང་དེ་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་ཅེས་ བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཅེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་བའོ།།དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡིད་ཅེས་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པར་ འབྱེད་དོ།།ཡང་དེའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། ངར་སེམས་བདག་ཉིད་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལྟར་ངར་སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་དེ་ངེས་པར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པར་གྱུར་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་གང་དག་དང་ཇི་སྙེད་དུས་ནི།ཇི་སྲིད་དུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་དེ་མི་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི། །ཉོན་མོངས་བཞི་དང་རྟག་ཏུ་འགྲོགས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་དང་དེ་ལས་གཞན་པའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཉོན་མོངས་པའང་དྲུག་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འགྲོགས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །མི་དགེ་བ་དག་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བསྒྲིབས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་མི་སྲིད་དེ།བསྒྲིབས་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དུ་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་སྟེ། ཇི་སྲིད་དུ་དེ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །སྤྱིར་བསྟན་པས་ཁྱད་ པར་མི་ཤེས་ནས་ཁྱད་པར་སྟོན་ཏོ།།བདག་ཏུ་ལྟ་དང་བདག་ཏུ་རྨོངས། །བདག་རྒྱལ་བདག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བདག་ཏུ་མཐོང་བ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྨོངས་པ་ནི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། བདག་ མི་ཤེས་པ་ནི་བདག་ཏུ་རྨོངས་པའོ།།བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་ནི་བདག་གི་ཡུལ་ལ་ངར་སེམས་པ་སྟེ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བདག་ཆགས་ནི་བདག་ལ་ཆགས་པ་སྟེ། བདག་ལ་དགའ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ ལ་རྨོངས་པར་གྱུར་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་འབྱུང་ངོ་།།བདག་ཏུ་མཐོང་བས་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །དེ་གསུམ་ཡོད་ན་བདག་ཏུ་བསམས་པའི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ལ་ཆགས་པའོ།
或者在任何界或地中,阿賴耶識獲得異熟果報時,染污意也屬於該界和該地,因為它依賴於阿賴耶識而轉起,所以依止於它而生起。 所謂’緣於它’是指緣于阿賴耶識本身,因為與我見等相應,而緣阿賴耶識為我及我所。 若問:如何是從某心而生者即成為它的所緣?就像有些人雖不承認,但有時從某心生起意識時,即以彼心為所緣而生起。 所謂意識是依止於名為意的阿賴耶識而生起。 ‘緣於它名為意’這句話區分了阿賴耶識和轉識。 若問其本性為何,說’我思為自性’,因為是我思的自性,從詞源學的角度稱為意。 因為是識的自性,所以它必定與心所相應,但不知與哪些心所相應,相應時間有多長,因此說:‘有覆無記,恒與四惑俱。’ 心所有二種:煩惱及其他。爲了區別其他,所以說’煩惱’。 煩惱有六種,但不是與所有煩惱都相應,所以說’四’。 ‘俱’是指相應。 煩惱也有二種:不善和有覆無記。爲了區別不善,所以說’有覆無記’。 有覆識不可能與不善相應,因為有覆是染污性的緣故。無記是因為不能記別為善或不善的緣故。 ‘恒’是指一切時,只要它存在就與這些相應。 因為總說不知其差別,所以說明其差別。 ‘我見及我癡,我慢我愛’,于取蘊見我是我見,即所謂薩迦耶見。 癡是無明,不了知我是我癡。 我慢是對我的境界起慢心,即所謂我慢。 我愛是對我的貪著,即所謂我貪。 其中,對阿賴耶識的自性愚癡時,就對阿賴耶識生起我見。 由見我而心生高舉,即是我慢。 有此三者時,對所思維的我執對像生起貪著,即是我愛。
།ཡང་ སྨྲས་པ།མ་རིག་པ་དང་བདག་ལྟ་དང་། །ངའོ་ང་རྒྱལ་སྲིད་འདི་བཞིས། །ཀུན་གཞི་ཉོན་མོངས་ཅན་འགྱུར་ཡིད། །ངར་སེམས་པ་ཡི་མཚན་ཉིད་དེ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུ་བྱེད་པའང་། །ཡིད་དེ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན། །སེམས་དགེ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཚེ། །རྟག་ཏུ་ངར་འཛིན་རྒྱུ་ཡིན་ ནོ།།བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཡིད་བཞིན་དུས་དགུ་པ་སྟེ། འདིར་སྤྱིར་བརྗོད་པ་ཅི་རང་གིས་པ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་གྱིས་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མི་ཤེས་ནས། དེའི་ཕྱིར་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེའིའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་ དུ་སྐྱེས་པ་ནི་གང་དུ་བྱུང་བའོ།།དེའིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་དང་ས་གང་དུ་སྐྱེས་པ་ཁམས་དེ་དང་ས་དེ་ཉིད་ཀྱི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཁམས་གཞན་དག་ཀྱང་ས་གཞན་དག་གི་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་དེ་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནམ། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ ཀྱང་གཞན་རེག་སོགས་ཀྱང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ།།ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ། །རེག་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་སྟེ། ཆོས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་གྱི། ཁམས་དང་ས་གཞན་གྱི་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་ཡིད་བཞིན་དུ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དེ་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་དུས་ན་ཡང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འབྱུང་ན་ནི་དེའི་ ལྡོག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།མི་ལྡོག་ན་ནི་དེ་ལ་ཐར་པ་ག་ལ་ཡོད་དེ་ཐར་པ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། མི་འགྱུར་ཏེ། །འདི་ལྟར་དེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་མེད། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ་མེད། །འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ལམ་ནའང་མེད། །དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་ པར་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་མེད་དེ།དེ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉོན་མོངས་པ་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཉིད་ཀྱིས་སྤོངས་ཏེ། དེ་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་ན་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་བཞིན་དུ་མེད་དོ། །ཕྱིར་མི་ འང་བ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་ཡང་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ཡང་ལམ་བཞིན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རོ།།འགོག་པ་ལས་ལངས་ནས་ ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་འབྱུང་ངོ་།།འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ལམ་ནའང་མེད། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྨོས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམ་པར་གཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །བདག་མེད་པར་མཐོང་བ་ནི་ བདག་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ན་དེ་འབྱུང་བར་མི་ནུས་ཏེ།གཉེན་པོ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་མེད་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ན་དེ་འགག་གོ། །དེ་ལས་ལངས་ནས་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ཉིད་ལས་འབྱུང་ངོ་།།འདི་ནི་གྱུར་པ་ཉིད་པའོ། །ཞེས་བསྟན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཞེས་མཇུག་སྡུད་པའོ། །གྱུར་པ་གཉིས་པའི་འོག་ཏུ་གྱུར་པ་གསུམ་པ་བརྗོད་དགོས་པས། གསུམ་པ་ཡུལ་རྣམ་དྲུག་པོ་ལ། །དམིགས་པ་གང་ཡིན་དེ་དག་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གསུམ་ པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ།།རྣམ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་འཛིན་པ་དང་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།
又說:無明和我見,我慢和此四有,阿賴耶染污意,我思維為相故,顛倒之因所作者,意即彼等染污者,心善無記之時,常為我執之因。 彼等我癡等煩惱亦如意第九時,此處總說何自性相應,抑或不知與他性相應,故說’於何處生即彼’。‘於何處生’即於何處出現。‘彼’即於何界地生起,即與彼界地相應,而非與其他界地相應。此是否僅與四煩惱相應?答曰:不是。 然而’亦與觸等相應’。‘亦’字為攝義。‘觸等’即觸、作意、受、想、思,此五法遍行故與一切識相應。彼等亦與所生處相應,而非與其他界地相應。或者’其他’是為區別與根本識相應者,因根本識之觸等是無覆無記。 染污意如意是有覆無記。若染污意于善、染污、無記時無差別而生,則無有還滅。若無還滅,則于彼中何有解脫,豈不成無解脫?答:不會,因為于彼中無阿羅漢,滅盡定中無,出世間道中亦無。 阿羅漢已斷盡煩惱故無染污意,如有頂煩惱所斷,得阿羅漢時以無間道斷除,故阿羅漢位時如其他煩惱般無有。 斷除無所有處貪慾得滅盡定者,以道力得滅盡定故,于滅盡定時如道般滅除。從滅定出定后復從阿賴耶識生起。 出世間道中亦無。說’出世間’是為遮遣世間。於世間道中染污意確實生起。見無我是我見等對治,故於出世間道中不能生起,因對治與所治不能同時存在,故於出世間道中滅除。從彼出定后復從阿賴耶識生起。 此即已說’此是轉識’之釋。此為結語。轉識第二之後應說第三轉識,故說’第三緣六境,彼等即所緣’。‘第三’即’識轉’之餘詞。 ‘六種’即六種類:色、聲、香、味、觸、法性境。緣境即執取、分別之義。
། དེ་ཡང་ཅི་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དགེ་དང་མི་དགེ་གཉི་ག་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། གཉི་ག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་གཏི་མུག་མེད་པ་དང མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་དགེ་བའོ།།ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དགེ་བའང་མ་ཡིན་མི་དགེ་བའང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཡང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཅི་ འདྲ་བ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཅི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་ཅེ་ན།དེའི་ཕྱིར། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་བྱེ་བྲག་ངེས། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་དང་། །དེ་བཞིན་ཉོན་མོངས་ཉེ་ཉོན་མོངས། །ཚོར་བ་གསུམ་དང་དེ་མཚུངས་ལྡན། །ཞེས་ བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་བསྟན་པ་དེ་དག་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དང་པོའི་རེག་ལ་སོགས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཐོག་མར་བཤད་པས་དང་པོ་སྟེ། །འདི་ལྟར་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། །རྟག་ཏུ་རེག་དང་ཡིད་བྱེད་དང་། །རེག་དང་འདུ་ཤེས་ སེམས་པར་ལྡན།།ཞེས་བྱ་བ་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་བཤད་པའོ། །དེ་དག་གི་དང་པོ་ནི་རེག་པ་ཡིན་པས་རེག་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དག་གོ། །འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། འདུན་མོས་དྲན་དང་བཅས་པ་དང་། །ཏིང་ངེ་འཛིན་བློ་བྱེ་བྲག་ངེས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བྱེ་བྲག་ཅན་ལ་ངེས་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་ཡུལ་ནི་བྱེ་བྲག་ཅན་ཉིད་ཡིན་གྱི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདུན་པ་ནི་བསམས་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པ་སྟེ། མ་བསམས་པ་ལ་འདུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བལྟ་བ་དང་མཉན་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས པའི་ཡུལ་བསམས་པའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསམས་པའོ།།དེ་ལ་མཐོང་བ་དང་ཐོས་བ་ལ་སོགས་པར་སྨོན་པ་ནི་འདུན་པ་སྟེ། ད་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མོས་པ་ནི་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། །ངེས་པར་སྨོས་པ་ནི་ངེས་པ་ མ་ཡིན་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཏེ།རིགས་པའམ་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་གི་དངོས་པོ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ངེས་པ་སྟེ། མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གང་གིས་རྣམ་པར་ངེས་པའི་རྣམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་དེ་ལ་སེམས་འཇོག་པ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་བཞིན་ ཉིད་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་མོས་པའོ།།དེ་ནི་མི་འཕྲོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཅན་ཏེ། མོས་པ་གཅེས་སུ་བྱེད་པ་ནི་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་འཕྲོག་པར་མི་ནུས་སོ། །དྲན་པ་ནི་འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་མ་བརྗེད་པ་སྟེ། སེམས་ ཀྱི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ།།འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་ནི་སྔོན་གྱི་མྱོང་བའོ། །མ་བརྗེད་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་འཛིན་པ་ཆུད་མི་ཟ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུའོ། །སྔོན་བཟུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པ་ཡང་དང་ཡང་དྲན་པ་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་སྟེ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཁོ་ན་མངོན་པར་བརྗོད་ པ་ཉིད་དོ།།དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་ལས་ཅན་ཏེ། དམིགས་པ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཡོད་ན་དམིགས་པ་གཞན་ནམ། རྣམ་པ་གཞན་ལ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་མེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བརྟག་པའི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །བརྟག་པའི་ དངོས་པོ་ནི་ཡོན་ཏན་དུའམ།ངེས་པར་བརྟག་པར་བྱའོ། །རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ནི་དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བློ་ནི་ཤེས་རབ་བོ།
那麼,這是善或不善或無記呢?為此說道:‘非善亦非不善。‘不是善與不善,也不是二者都不是的無記。與無貪、無嗔、無癡相應的是善。與貪、嗔、癡相應的是不善。與善和不善都不相應的是非二者,即既非善又非不善的意思。 那麼,與心所法相應的是什麼樣的,與之相應的心所法有多少呢?為此說道:‘遍行別境定,善心所法及,如是煩惱隨煩惱,三受與彼相應。’ 由於不知所說的遍行等,爲了詳細說明這些,故說’首先觸等’。最初說故為首,即如是遍行及,恒時觸作意,觸想思相應。這是最初所說的。其中第一是觸,故說觸等。觸、作意等五法,隨順一切心故為遍行法。即它們在阿賴耶識、染污意及轉識中都無差別地生起。 就別境而言,說道:‘欲勝解念及,三摩地慧別境定。‘由於在特殊對境上決定,故稱別境,即它們的對境是特殊的,而非一切。其中欲是對所思維的事物的希求,因為對未思維的沒有欲求,故說是對境決定。所思維的是應見、應聞等對境所思維的事物。對此希求見聞等即是欲,其作用是作為精進的所依。 勝解是對已確定的事物如實地堅持。說’確定’是爲了遮遣非確定,即對於通過正理或可信教言的事物無有懷疑,這是確定。以無常、苦等行相所確定的,即以該行相安住于彼事物,即’此確實如是,不可能是其他’的堅持即是勝解。其作用是不被奪取,即具有勝解者不會被論敵從自宗見解中奪走。 念是對熟悉事物的不忘失,即心的表述性。熟悉事物即先前經歷過的。不忘失是使所緣不失的因。對先前所取事物的所緣行相反覆憶念即是表述,表述即是表述性。其作用是不散亂,因為有對境的表述時,心不會散亂于其他對境或其他行相,故其作用是不散亂。 三摩地是對所觀察事物的心一境性。所觀察事物是應當觀察功德或決定。一境性即是專注一境。心得等持時,能如實了知,故其作用是作為智慧的所依。慧即是智慧。
།དེ་ཡང་བརྟག་པའི་ དངོས་པོ་ཉིད་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ།རིགས་པ་དང་། རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། གཞན་པའོ། །རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འདྲེས་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པའམ་ལོག་པར་སོ་སོར་རྟོགས་པའོ། ། རིགས་པ་ནི་གཤའ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་མངོན་སུམ་མོ། །རིགས་པ་རྣམ་པ་དེ་གསུམ་གྱིས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང བ་སྟེ།དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་པའི་གསུང་རབ་ཚད་མ་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རིགས་པ་ངེས་པར་སེམས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཡིད་ཆེས་པ་ མ་ཡིན་པའི་ལུང་དང་།རྗེས་སུ་དཔག་པར་སྣང་བ་དང་། ལོག་པར་བསམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་དེས་བསྐྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའོ། །སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ཤེས་པ་ནི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པའང་མ་ཡིན། མི་རིགས་པས་བསྐྱེད་ པའང་མ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་སོམ་ཉི་ཟློག་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། སོམ་ཉི་ཟློག་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ངེས་པ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དུ་གྱུར་ནས་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལྟར་ན་གང་དུ་མོས་པ་དེར་གཞན་དག་གདོན་མི་ཟ་བར་མི་འབྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ད་ནི་དེའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པ་དགེ་བ་དག་བརྗོད་དགོས་པས་དེའི་ཕྱིར། དད་དང་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་དང་། །མ་ཆགས་ལ་སོགས་གསུམ་བརྩོན་འགྲུས། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་དང བག་ཡོད་བཅས།།རྣམ་མི་འཚེ་དགེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཆོས་བཅུ་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །དེ་ལ་དད་པ་ནི་ལས་དང་། འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་ཡོད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་ཅན་དང་ནུས་པ་དག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། སེམས་དང་ བ་དང་།འདོད་པའོ། །དད་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡོན་ཏན་ཅན་ནམ། ཡོན་ཏན་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཡོད་པ་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་དང་བའི་རྣམ་པ་དང་། ཡོད་པ་ཡོན་ཏན་ཐོབ་བར་བྱེད་དམ་སྐྱེས་པ་ནུས་ པ་ལ་འདོད་པའི་རྣམ་པའོ།།སེམས་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྙོག་པ་དང་མི་མཐུན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མའི་རྙོག་པ་མེད་པས་སེམས་དང་བ་ལ་བརྟེན་ཏེ་དང་བར་འགྱུར་བས་དང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ འདུན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ནི་བདག་གམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པའོ། །དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་འདོད་པ་ཡིན་པས། སྡིག་པ་ཉིད་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྟེ། བྱས་ཀྱང་ རུང་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དེས། སེམས་བག་འཁུམས་པའི་འཛེམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའོ། །འདི་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལེགས་པར་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་འཛེམ་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་ན་འདི་ནི་སྨད་པ་སྟེ། བདག་ལ་ལས་འདི་ལྟ་བུ་རིག་ན་སྨོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་འཛེམ་པ་སྟེ། འདི་ཡང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལེགས་པར་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་ཆགས་པ་ནི་ཆགས པའི་གཉེན་པོའོ།།ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་ཆགས་པ་དང་སྨོན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེའི་གཉེན་པོ་ནི་མ་ཆགས་པ་སྟེ། སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་མི་ཕྱོགས་པའོ། །འདི་ནི་ཉེས་བར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་ རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།
此外,對於所觀察的事物本身進行詳細分析,即通過正理和非正理所生以及其他。由於能夠分析所以稱為詳細分析,即對於如自相和共相混雜等諸法進行正確或錯誤的分別了知。 正理即真實,包括可信的教證、比量和現量。由這三種正理所生的即是由正理所生。這又包括聞所生、思所生和修所生。其中,由可信的經典作為量而了知的是聞所生。由確定思維正理而生的是思所生。由三摩地所生的是修所生。 非正理即不可信的教證、似比量和邪定。由這些非正理所生的即是由非正理所生。獲得出生和了知世間名言既非由正理所生,也非由非正理所生。 這是具有遣除疑惑的作用,因為通過智慧詳細分析諸法而獲得確定。這五法是相互區別而生起的。如是,若於某處生起信解,則其他必定不生,對一切也應如是說。已說完特殊的確定。 現在其後應說善法,因此說:‘信、慚、愧,無貪等三精進,輕安及正知,不害稱為善’,這些是十一法。 其中,信是對業果、三寶的存在、具功德者和能力者生起確信、凈信和欲求。信有三種:對實有的具功德或非具功德者生起確信的行相;對實有的具功德者生起凈信的行相;對實有的能獲得功德或已生功德的能力者生起欲求的行相。 關於心清凈,由於信與心的污濁相違,因此與之相應時,無有煩惱和隨煩惱垢染的污濁,依於心清凈而得清凈,故稱為清凈。這具有作為欲求所依的作用。 慚是依于自身或法而對過失的羞恥。由於是聖者所呵責及不欲其異熟果報,惡行即是過失,無論已作或未作,對此過失而生起內心畏縮的羞恥即是慚。這具有作為防護惡行的所依的作用。 愧是依於世間而對過失的羞恥。在世間這是應受呵責的,想到’若人知我有此等行為將受呵責’,由非詩偈等的怖畏而對過失生起羞恥,這也具有作為防護惡行的所依的作用。 無貪是貪的對治。所謂貪是對三有和三有資具的貪著和希求。其對治即是無貪,是對三有和三有資具的無貪著和不趨向。這具有作為不趣入惡行的所依的作用。
།ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཞེ་སྡང་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ། །ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་ བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་མེད་པའོ།།འདི་ཡང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའོ། །གཏི་མུག་ ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་།བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་རྣམས་མི་ཤེས་པའོ། །གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་དེ་དག་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། འདི་ཡང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་ བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།བརྩོན་འགྲུས་ནི་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་ཡིན་གྱི། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་སྤྲོ་བ་ནི་ལེ་ལོ་ཡིན་པས་ལེ་ལོ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ སྒྲུབ་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཉེན་པོ་སྟེ། ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་རྣམས་ཏེ། དེ་མེད་ན་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡོད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་ལུས་རང་གི་དགོས་པ་རྣམས་ལ་ལྡང་བ་ཡང་བ་གང་ལས་འབྱུང་བའོ། །སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་ཡང་དག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་དང་། ཡང་བའི་རྒྱུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཆོས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དང་ ལྡན་ན་དམིགས་པ་ལ་སེམས་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ལུས་ཀྱི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་དགའ་བས་ཟིན་པ་ལ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཡིད་དགའ་ན་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ ནི་དེའི་དབང་གིས་གནས་གྱུར་པས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པར་སེལ་བའི་ལས་ཅན་ནོ།།བག་ཡོད་བཅས་ནི་བག་ཡོད་པ་དང་བཅས་པས་བག་ཡོད་བཅས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། བཏང་སྙོམས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་དང་འདིར་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་བཤད་པའི་ སྐབས་ཡིན་པ་དང་།དད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་མ་སྨོས་པ་དང་། དགེ་བ་ལྷག་པ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར། བཏང་སྙོམས་ཉིད་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །དེ་ལ་བག་ཡོད་པ་ནི་བག་མེད་པའི་གཉེན་པོའོ། །མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་ནི་བག་ཡོད་པ་སྟེ། གང་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་ནས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྤོང་ཞིང་དེའི་གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་སྒོམ་པ་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་བག་ཡོད་པའོ། །དེ་བས་ན་བག་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ཉིད་དེ། བག་མེད་པ་ནི་འདི་ལས་ཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་འཇིག་རྟེན པ་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སེམས་རྣལ་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དང་། སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། ཚིག་འདི་གསུམ་གྱིས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཐོག་ མ་དང་།བར་དང་། ཐ་མའི་དུས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལ་བྱིང་བ་དང་། རྒོད་པ་ནི་སེམས་མི་མཉམ་བ་སྟེ། དེ་མེད་པས་ཐོག་མར་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་ཅིང་བསྒྲིམ་མི་དགོས་པར་མཉམ་པར་གཞག་པའི་སེམས་ཅི་རིགས་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ འཇུག་པ་ནི་རྣལ་དུ་འདུག་པ་ཉིད་དོ།།དེའི་དུས་ན་བསྒོམས་ནས་རིང་པོར་མ་ལོན་པའི་ཕྱིར་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་འབྱུང་བར་དོགས་པ་དང་ལྡན་ནོ།
無嗔是嗔恚的對治,嗔恚是對眾生、苦及苦處諸法生起惱害心。無嗔是嗔恚的對治,故對眾生、苦及苦處諸法不生惱害心。此亦具有不入惡行之所依的作用。 無癡是愚癡的對治,是如實正確了知。愚癡是不知業果、真諦及三寶。由是愚癡的對治,無癡即是正確了知業果、真諦及三寶,此亦具有不入惡行之所依的作用。 精進是懈怠的對治,是對善法生起歡喜心,而非對煩惱。對煩惱生起歡喜即是懈怠。此具有圓滿成就善法之作用。 輕安是隨眠的對治,是身心調柔性。隨眠是身心不調柔性及煩惱法的種子,無彼則有輕安。其中身調柔是身體對自身所需輕快敏捷。心調柔是入于如理作意時心的輕快安適,是從心所生起轉為他法。具此則心無障礙趣入所緣,故稱心調柔。 應知身觸特殊喜悅即是身輕安,如經中說’意喜則身輕安’。此由其力轉依而具有清凈一切煩惱障的作用。 具正念是具有正念,何為正念?即是舍。為何如此?因為此處是專說一切善法的場合,且如信等未明顯提及,又無其他殊勝善法,故顯然是指舍。 其中正念是放逸的對治。從無貪至精進皆是正念,住于無貪等而斷除不善法並修習其對治善法的無貪等即是正念。故是放逸的對治,因為放逸與此相反。此具有圓滿一切世間、出世間功德的作用。 舍是心平等性、心安住性、心任運性,此三詞顯示舍的初、中、后時。此中昏沉掉舉是心不平等,無彼故初時心平等。其後不需造作勤勉而等持心隨宜平等趣入即是安住性。此時由修習未久故具有昏沉掉舉生起之慮。
།དེའི་འོག་ཏུ་བསྒོམ་བ་ཁྱད་ཞུགས་པར་གྱུར་པས་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐག་རིང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དགོས་པ་མེད་དེ། བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་ནི་གཉེན་ པོའི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་རྩོལ་བ་མི་བྱེད་པར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་དུས་ན་སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ།འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐབས་མི་འབྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། གསོད་ པ་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་བས་མི་འཚེ་བ་སྟེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་བ། །བསོད་ཉམས་སེལ་བས་སྙིང་རྗེ་བའོ། །བསོད་ཉམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་སྟེ། བདེ་བ་སེལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྙིང་རྗེ་ཅན་ནི་ཕ་རོལ་སྡུག་ བསྔལ་ན་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ནི་རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།དེའི་འོག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བསྟན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཉོན་མོངས་ནི། འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་ གཏི་མུག་དང་།།ང་རྒྱལ་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་མོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་གཏི་མུག་ནི་འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་གཏི་མུག་གོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ནི་སྲིད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་དང་སྨོན་པ་སྟེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་བསྐྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། ། སྡུག་བསྔལ་ནི་འདིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པའི་དབང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པས་དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་སྐྱེད་པར་བཤད་དོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས མནར་སེམས་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སེམས་རྩུབ་པའོ། །དེས་ནོན་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གསོད་པ་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་བྱ་བར་སེམས་སོ། །དེ་ནི་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རེག་པ་ནི་བདེ་བ་སྟེ། དེ་དང་ ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ནི་རེག་པར་གནས་པའོ།།རེག་པ་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ནི་རེག་པར་མི་གནས་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་སེམས་ཡོད་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་གདུང་བར་འགྱུར་རོ། ། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྱུར་བས་ལུས་ལ་ཡང་གདུང་བར་ཡང་འགྱུར་བ་ཉིད་དེའི་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་སྡུག་བསྔལ་དང་བཅས་ཤིང་ཕོངས་བ་དང་བཅས་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེ་འགྲས་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་གང་དང་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་རེག་པར མི་གནས་པ་དང་།ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་དུ་བཤད་དོ། །གཏི་མུག་ནི་ངན་སོང་རྣམས་དང་བདེ་འགྲོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་དེ་དག་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ལ་གང་མི་ཤེས་པའོ། །འདི་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་ བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ་ལས་དང་། སྐྱེ་བའི་བདག་ཉིད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་འབྱུང་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སྔ་མ་སྔ་མ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་བདག་ཉིད་རྙེད་པའོ། ། འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་ནི་རྨོངས་པར་གྱུར་ལ་ལོག་པར་ཤེས་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཡང་སྲིད་པའི་ལས་དང་སྐྱེ་བ་རྣམས་འབྱུང་གི་རྨོངས་པར་མ་གྱུར་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ང་རྒྱལ་ནི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན ནས་འབྱུང་བའོ།།དེ་ནི་སེམས་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བདག་གམ་བདག་གི་དངོས་པོར་སྒྲོ་བཏགས་ནས། འདི་ནི་བདག་གོ། །འདི་ནི་བདག་གིའོ་ཞེས་དེ་དང་དེའི་ཁྱད་པར་གྱིས་བདག་ཁེངས་ཤིང་གཞན་དག་ལས་ལྷག་པར་རློམ་སེམས་པའོ། །དེ་ནི་མི་གུས་པ་དང་སྡུག་ བསྔལ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།མི་གུས་པ་ནི་བླ་མ་རྣམས་དང་། གང་ཟག་ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་འགྱིང་ཞིང་ལུས་དང་ངག་གི་སྲི་ཞུ་མེད་པའོ།
此後,由於修行已深入,其違品已遠離故無需。沉掉二者對治之因不作功用而自然成就時,心即自然成就。此為一切煩惱及隨煩惱不得生起之所依。 無害即是害之對治,不以殺縛等加害眾生,即是無害。對眾生慈悲,除去安樂故為慈悲。所謂安樂即是樂,除去安樂是其義。具慈悲者因他人苦而自生苦故。此為無害之作用。 已說十一善法。 其後宣說諸煩惱,故依彼等而說:‘貪慾、嗔恚及愚癡,慢心、見解與疑惑。‘貪慾、嗔恚及愚癡即是貪嗔癡。其中貪慾是對有及受用過分貪著與希求,其作用是生起一切苦。此處苦即是取蘊,彼等由欲有、色有、無色有而現前成就,故說貪慾之作用是生起一切苦。 嗔恚是對眾生之惱害心,即對眾生之粗暴心。為其所制時,即思維對眾生作殺縛等害。其作用是為不安樂及惡行之所依。安樂即是樂,與之共住即是安樂而住。不與安樂共住即是不安樂而住,與苦共住是其義。有惱害心時必定生起憂惱故心生苦惱。 隨心轉故身亦生苦,於一切威儀中住于苦及貧乏。具嗔恨心者與任何惡行相應皆不應理,故說嗔恚之作用是為不安樂及惡行之所依。 愚癡是對惡趣、善趣、涅槃及其獲得之因,以及彼等因果關係之如實性不了知。此為煩惱生起之所依。 其中煩惱即業及生之自性是三種煩惱。其生起即由前前煩惱為因而得後後煩惱之自性。作為生起所依即是由於愚癡而有邪知、疑惑、貪慾等煩惱,從而生起後有之業及生,若無愚癡則不然。 慢即一切我慢皆依薩迦耶見而生。其相為心高舉,即于諸蘊增益我或我所,認為’此是我,此是我所’,由彼彼差別而心高舉,認為勝過他人。其作用是為不恭敬及苦生起之所依。不恭敬即對上師及具功德者傲慢而無身語恭敬。
།སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་ནི་འདིར་ཡང་སྲིད་པ་འབྱུང་བའོ། །དེ་ནི་སེམས་ངེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོར་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་སེམས་ཁེངས་པའི་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ གིས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ཐ་དད་དེ།ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་དམའ་བབས་ཀྱང་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའམ། རིགས་ལ་སོགས་པས་མཚུངས་པ་ཉིད་ ལ་བདག་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ།།ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་མཚུངས་པ་བས་གཏོང་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཉམས་རྩལ་ལ་སོགས་པས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་པའམ། རིགས་དང་ནོར་དང་རིགས་པ་ལ་སོགས་པས་ ཆེ་བ་ལ་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་བདག་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་སྟེ།འདི་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་བ་བས་ཀྱང་རིགས་དང་ཤེས་རྒྱ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ལོ། །ངའོ་ སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་རྣམས་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་ནས་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བར་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་ བོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་དང་རིགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཁྱེད་ཆེ་བར་འཕགས་པ་བས་རིགས་དང་རིགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་བདག་ཆུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་ལ་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་ནི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་སུ་ལ་ཡོད་པ དེ་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པའོ།།དེ་བས་ན་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་པ་དེས་སྦྱིན་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་མེད་བར་ཡོན་ཏན་དེ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་བས་ན་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིར་བཤད་དུ་ཟིན་ ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་གཏོགས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ཉིད་ལྔ་ཁོ་ན་སྟེ།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བ་དང་སྦྱར་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་བའི་ལྟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། རྟོག་པའི་ཚུལ་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་ དམིགས་པ་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དོ།།དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་གང་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བའོ། །མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་བ་དེ་དག་ཉིད་ལ་གང་ཆད་པའམ། རྟག་པར་ལྟ་ བའོ།།ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་ལྟ་བ་གང་གི་རྒྱུའམ་འབྲས་བུའམ། བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའམ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་འཇིག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་སྡིག་པ་ཡིན་པས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ རྣམས་ལ་མཆོག་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་གཙོ་བོ་དང་དམ་པར་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ལ་དག་པ་དང་གྲོལ་བ་དང་ངེས་པར་འབྱིན་པར་ལྟ་བའོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་ལས་ དང་འབྲས་བུ་དང་།བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་རྣམས་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་སྟེ། ཡོད་དམ་མེད་སྙམ་དུ་བློ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་ནི་ཡིད་གཉིས་སོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ལས་རང་བཞིན་གཞན་ཉིད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།བམ་པོ་གཉིས་པ་སྟེ་ཐ་མའོ།
苦的生起即是此處後有的生起。雖然它在心的確定自性上沒有差別,但由於心高慢的因的差別而分為七種不同:即所謂慢、過慢等。 對於種姓、學識、財富等雖然低劣,卻因種姓、學識、財富等而認為’我偉大’而心生高慢,或者對於在種姓等方面相等者認為’我與之相等’而心生高慢,這就是慢。 過慢是對於在種姓、學識、財富等相等者,認為自己在佈施、持戒、技藝等方面’我更勝’,或者對於在種姓、財富、智慧等方面優越者,認為’我在學識、財富等方面與之相等’,這就是過慢。 對於在種姓、學識、財富等方面優越者,認為’我在種姓、學識、財富等方面更勝’而心生高慢,這就是慢過慢。 我慢是對於無我我所的五取蘊,執著為我與我所而心生高慢,這就是我慢。 增上慢是對於應當證得的上位功德,認為’我已經證得’而心生高慢,這就是增上慢。 卑慢是對於在種姓、智慧等方面遠勝於己者,認為’我僅僅稍遜一點’而心生高慢,這就是卑慢。 邪慢是對於不具功德而認為’我具有功德’而心生高慢,這就是邪慢。 不具功德是指破戒等,誰有這些,誰就是具有非功德者。 因此,認為’我具有功德’,是在無有佈施、持戒等的情況下,承認自己具有這些功德。所以因為無有實事,稱為邪慢。 所謂見,雖然已經總說,但屬於煩惱故,唯有五種煩惱自性,即與薩迦耶見等諸見相應,而非世間正見和無漏見。 這些雖然在煩惱性和分別方式上沒有差別,但由所緣和行相的差別而互相區別。 其中,薩迦耶見是對五取蘊執著為我和我所的見解。 邊執見是對執為我的那些五取蘊,執為斷滅或常恒的見解。 邪見是否定見的因或果或作用,或破壞實有事物,這在一切見中最為罪惡,故稱邪見。 見取見是對五取蘊執為最勝、殊勝、第一、最上的見解。 戒禁取見是對五取蘊執為清凈、解脫、出離的見解。 疑是對業果、諦理、三寶等猶豫不決,認為’有耶無耶’而心生種種分別,這就是疑。這與智慧有著不同的自性。 六種煩惱已經說完。卷二終。
། དེའི་འོག་ཏུ་བསྟན་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཁྲོ་དང་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། །འཆབ་དང་འཚིག་དང་ཕྲག་དོག་དང་། །སེར་སྣ་དང་ནི་སྒྱུར་བཅས་དང་། །གཡོ་རྒྱགས་རྣམ་འཚེ་ངོ་ཚ་མེད། །ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་དང་རྒོད་པ་དང་། །མ་དད་པ་དང་ལེ་ལོ་དང་། །བག མེད་པ་དང་བརྗེད་ངས་དང་།།རྣམ་གཡེངས་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་དང་། །འགྱོད་དང་གཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། །རྟོག་པ་དང་ནི་དཔྱོད་པ་དང་། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་གཉིས་རྣམ་གཉིས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཁྲོ་བ་ནི་འཕྲལ་དུ་གནོད་པ་བྱེད་པ་གནས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་ སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འདི་ཡང་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་བས་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འདི་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། འཕྲལ་དུ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་ནས་སེམས་ཅན་དང་ སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པ་སྟེ།ཆད་པས་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁྲོ་བ་ཞེས་གདགས་སོ། །ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་མདུད་པར་འཛིན་པ་སྟེ། ཁྲོས་པའི་འོག་ཏུ་འདིས་བདག་ལ་གནོད་པ་འདི་བྱས་སོ་ཞེས་ མདུད་པར་འཛིན་བའི་བདག་ཉིད་ཤར་གཉེར་བ་དེ་མི་གཏོང་བར་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་ཁོན་དུ་འཛིན་པའོ།།འདི་ནི་མི་བཟོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མི་བཟོད་པ་ནི་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པར་མི་བྱེད་ཀྱི་ལན་དུ་གནོད་པ་བྱེད་འདོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། འདི་ཡང་ཁྲོ་བ་བཞིན་དུ་ཞེ་ སྡང་གི་དུས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་གདགས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འཆབ་པ་ནི་བདག་གི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པ་སྟེ། འདུན་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྩལ་ཏེ། དེ་ལ་ཕན་པར་འདོད་བའི་གླེང་བར་བྱེད་པས་དུས་སུ་ཁྱོད་འདི་ལྟ་བུ་ བྱེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་ན་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པ་ནི་འཆབ་པའོ།།འཆབ་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་དེ། མཁྱུད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་འགྱོད་པ་དང་རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ ཡིན་ཏེ།དེ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པ་ན་འགྱོད་པར་འགྱུར་རོ། །འགྱོད་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་འགྱུར་བས་རེག་པར་མི་གནས་སོ། །འཚིག་པ་ནི་ཚིག་བརླང་པོས་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ། །འཚིག་བརླང་པོ་ནི་མཚང་འདྲུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེ་གཅོད་ པ་དང་།ཚིག་རྩུབ་པའོ། །ཞེར་འདེབས་པར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་ནི་ཞེར་འདེབས་པ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ། །ཚིག་བརླང་པོས་ཟ་བ་དང་འདྲ་བར་ཞེར་འདེབས་པས་ཚིག་བརླང་པོས་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ཡང་ཁྲོ་བ་དང་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ།།རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་ངག་གི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྐྱེད་པའི་ལས་ཅན་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་དང་འགྲོགས་པར་དཀའ་བའི་ ཕྱིར་རོ།།ཕྲག་དོག་ནི་གཞན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་བལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པ་སྟེ། འཐོབ་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་གཞན་གྱི་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། རིགས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་བར་མཐོང་ནས་ཞེ་སྡང་གི་ཆར་ གཏོགས་པ་མི་བཟོད་པར་བྱ་བའི་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པ་ནི་ཕྲག་དོག་གོ།།རང་གི་གནས་ལ་ཁྱབ་པར་འཁྲུག་པས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པ་སྟེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རེག་པར་མི་གནས་པ་སྟེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་རེག་པར་མི་གནས་པའི་ལས་ ཅན་ཞེས་བྱའོ།།སེར་སྣ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པ་སེམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་འཛིན་པའོ། །ཟིན་པའི་དངོས་པོ་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་དང་མཁས་པའི་བདག་ཉིད་རྣམས་གང་གིས་མཆོད་པ་དང་ཕན་གདགས་པར་འདོད་པས་འདོད་པའམ། མི་འདོད་པ་ལའང་རུང་སྟེ། སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྦྱིན་པའོ།
爲了解釋近煩惱,故說:‘忿怒與怨恨,覆及惱嫉妒,慳吝與諂誑,驕害無慚恥,無愧昏掉舉,不信及懈怠,放逸並忘念,散亂不正知,悔眠亦如是,尋伺二種性,近煩惱二類。’ 其中忿怒是對當下造成傷害的對象,是內心的惱怒。雖然此忿怒的本質與瞋恨無異,但這是瞋恨的特定時刻狀態,因此歸屬於瞋恨的範疇。即對當下造成傷害的對象,無論是有情還是無情,心生惱怒,其作用是導致懲罰等行為。 怨恨是心結不解,即在生氣之後,認為’此人對我造成了這樣的傷害’,而持續不斷地懷恨在心,不願放下。其作用是導致不能容忍。不能容忍是指對加害者不能無動於衷,而想要報復的意思。這也如同忿怒一樣,是瞋恨特定時刻的狀態,因此應知是假立的存在。 覆是隱藏自己的過失,即由貪慾、瞋恨、恐懼等驅使,當他人善意地指出’你這樣做不對’時,由於愚癡的緣故而隱藏過失,這就是覆。覆屬於愚癡的範疇,因為具有隱藏的性質。其作用是導致追悔和不安。這是必然的,因為隱藏過失時會生起追悔,追悔必定與不悅相應,因此不得安寧。 惱是以粗暴言語呵斥。粗暴言語是指揭人隱私的方式傷害他人,以及粗鄙的言語。呵斥的性質就是呵斥,其本質就是呵斥性。以粗暴言語如同嚙咬般呵斥,故稱為粗暴言語呵斥。這也是以忿怒和怨恨為前導,本質是心的惱怒,因此屬於瞋恨的範疇,並非實有。其作用是產生語言惡行和不安,因為與具有這些過失的人相處困難。 嫉妒是對他人的圓滿心生不安,即由於過分執著獲得和恭敬,見到他人的獲得、恭敬、種姓、戒律、多聞等功德殊勝時,屬於瞋恨範疇的不能容忍之心,從內心深處感到不安,這就是嫉妒。由於遍及自身而感到不安,故稱為內心不安。與不悅相應,並以此為前導,故不得安寧。其作用即是導致不悅和不安。 慳吝是與佈施相違的心的執著。對於已得到的財物、佛法、世間物品和智慧等,當他人想要供養或施予利益時,無論對方是否想要,本應佈施卻不願佈施,這就是慳吝。
།དེ་ཡོད་ན་སྦྱིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་འཛིན་པ་དང་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བའི། འདོད་པ་ནི་སེར་སྣའོ། །དེ་ནི་ཡོ་བྱད་མ་བསྙུངས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། ཡོ་བྱད་མ་བསྙུངས་པ་ནི་སེར་སྣས་ཡོ་བྱད་མི་མཁོ་བ་རྣམས་ཀྱང་སྩོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྒྱུ་ནི་གཞན་ལ་བསླུ་བའི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པ་སྟེ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ ལྷག་པར་ཆགས་པས་གཞན་ལ་བསླུ་བའི་བསམ་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཞན་དུ་གནས་ལ་གཞན་དུ་སྟོན་པ་སྟེ།འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་འདུས་པས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོན་པས་ན་དེ་གཉིས་འདུས་པ་ལ་གདགས་ཏེ། ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ བཞིན་དུ་གདགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་རྫས་སུ་ནི་མེད་དེ།ལོག་པས་འཚོ་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཡོ་ནི་རང་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཐབས་བཟུང་བ་སྟེ། སེམས་གྱ་གྱུ་བའོ། །རང་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཐབས་ནི་གཞན་མགོ་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གཞན་ནས་ གཞན་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་།གཏམ་རླུང་ལ་སྐུར་བ་དང་། གསལ་བར་མི་བྱེད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་གཡོ་དང་འཆབ་པ་གཉིས་ཐ་དད་དེ། དེ་ནི་གསལ་པོར་མཁྱུད་ཀྱི་ཟུར་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་ནས་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་དེ་གཉིས་ ཀྱིས་བདག་གི་ཉེས་པ་བཅབ་པའི་ཕྱིར་གཞན་མགོ་རྨོངས་པར་བྱེད་པས་དེ་གཉིས་འདུས་པ་ལས་དེ་གདགས་སོ།།འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་རྙེད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་ནི་གང་རྙེད་ན་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། དེའི་བར་ ཆད་བྱེད་པའོ།།རྒྱགས་པ་ནི་བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་པའི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྟེ། སེམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། །རིགས་དང་ནད་མེད་པ་དང་ལང་ཚོ་དང་སྟོབས་དང་གཟུགས་དང་། ཕྱུག་པ་དང་བློ་དང་ཡིད་གཞུངས་པ་ལ་སོགས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་རང་གི་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།།རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི་དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་སྟེ། དགའ་བའི་བྱེ་བྲག་གང་གིས་སེམས་རང་དབང་མེད་པར་བྱེད་བ་དེས་དེ་དག་གི་དབང་དུ་བྱེད་པས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པ་སྟེ། བསད་པ་དང་བཅིང་བ་དང་བརྡེག་པ་དང་། སྡིག་པ་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བའོ། ། འདིས་བསད་པ་དང་བཅིང་བ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པའོ། །དེ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་མེད་ཅིང་སེམས རྩུབ་པའོ།།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་བདག་ལ་མི་འཛེམ་པའོ། །ལས་དེ་དག་གི་ཆ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་བཞིན་དུ་ཡང་གང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་མི་འཛེམ་པ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་སྟེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའོ།།ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་གཞན་ལ་མི་འཛེམ་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་དང་བསྟན་བཅོས་དང་མི་མཐུན་པའི་འདི་བདག་བྱེད་པར་དེ་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཀྱང་གང་སྡིག་པ་བྱེད་པ་དེས་མི་འཛེམ་པ་དེ་ནི་ཁྲེལ་ཡོད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ་ཁྲེལ་མེད་ པའོ།།དེ་གཉིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་རྣམ་པ་བྱ་བ་ངན་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལ་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་གདགས་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ནི་ཅིག་ཅར་མི་འབྱུང་ བའི་ཕྱིར་རོ།།རང་གི་རྒྱུད་ནི་མེད་དོ། །རྨུགས་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ་སློང་བ་ཉིད་དོ།
如果有這個就會導致沒有佈施,因此稱為與此不相應。由於過分貪著利養恭敬,對生活資具生起屬於貪慾分的心的執著和不捨的慾望就是慳吝。它的作用是成為不減少資具的所依,應當了知慳吝會積聚不需要的資具。誑是向他人顯示虛妄不實的意義,由於過分貪著利養恭敬,以欺騙他人的心,將持戒等意義以不同方式顯示,這是由貪慾和愚癡和合而顯示不真實的功德,因此安立於這二者的和合,如同安立嗔恚等,是假立而非實有,其作用是成為邪命的所依。 詐是執持隱藏自己過失的方便,即心的狡詐。隱藏自己過失的方便是令他人迷惑,即轉移話題、推諉責任和不明確表示。因此詐和覆是不同的,它是明顯的,而不是暗示的。由於過分貪著利養恭敬,以貪慾和愚癡這二者爲了隱藏自己的過失而令他人迷惑,因此從這二者的和合而安立它。它的作用是障礙獲得真實教誡。真實教誡是獲得如理作意,它障礙這個。 憍是對自己的圓滿執著的歡喜,即心的執取。種姓、無病、年輕、力量、相貌、富有、智慧和正直等殊勝是自己的圓滿。歡喜是喜的差別,由於以喜的差別使心不自在而被它們所控制而成為執取,因此說是心的執取。它的作用是成為一切煩惱和隨煩惱的所依。 害是損惱有情,即以殺、縛、打、罪等種種方式損害有情就是害。由於以殺、縛等損惱有情而生起痛苦和憂惱,因此是損惱有情。它屬於嗔恚分,對有情無悲心而心粗暴。害的作用就是損惱有情。 無慚是對過失不自責。雖然知道這些行為不是正當的,但對過失不自責就是無慚,是慚的對立面。無愧是對過失不顧他人,即雖然了知這是與世間和教法相違的我在做,但以罪過而不顧忌,這是愧的對立面即無愧。這二者的作用是成為一切煩惱和隨煩惱的助伴。 貪慾、嗔恚和愚癡的行相隨順一切惡行生起的因而安立,因為貪慾和嗔恚不會同時生起。沒有自相續。昏沉是心不堪能即懈怠性。
།སློང་བའི་དངོས་པོ་ནི་སློང་བ་ཉིད་དེ། དེ་དང་ལྡན་ན་སེམས་བླུན་པར་གྱུར་ནས་སློང་བར་གྱུར་ཏེ། དམིགས་པ་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པའོ། །འདི་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ།གཏི་མུག་གི་ཆ་ལ་བཏགས་པས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་གུད་ན་མེད་དོ། །རྒོད་པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བའོ། །རྣམ་པར་ཞི་བ་ནི་ཞི་གནས་ཏེ། དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ནི་རྣམ་པར་མ་ཞི་ བའོ།།དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མཐུན་པ་སྔོན་དགོད་དགོད་པ་དང་དགའ་དགའ་བ་དང་། རྩེ་རྩེ་བ་རྗེས་སུ་དྲན་ནས་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བའི་རྒྱུ་སྟེ། ཞི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་དད་པ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མ་ ཆེས་པ་སྟེ།དད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །དད་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་དང་ནུས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་། དང་པ་དང་འདོད་པ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །མ་དད་པ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པ་སྟེ། ཡོད་པ་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་དང་ནུས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ མི་ཆེས་པ་དང་མ་དད་པ་དང་མི་འདོད་པ་སྟེ།ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །མ་དད་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་འདུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཉིད་དོ། །ལེ་ལོ་ནི་དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ཉལ་བ་དང་སྙེས་པ་དང་ འཕྲེས་པའི་བདེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།འདི་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྦྱོར་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །བག་མེད་པ་ནི་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ལེ་ལོ་ གང་ཡིན་པ་དག་གིས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་ལས་སེམས་མི་སྲུང་བ་དང་།དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་དགེ་བ་ལ་མི་སྒོམ་པ་སྟེ། ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ལེ་ལོ་དག་ལ་བག་མེད་པ་གདགས་སོ། །འདི་ནི་མི་དགེ་བ་འཕེལ་བ་དང་། དགེ་བ་འགྲིབ་ པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།བརྗེད་ངས་པ་ནི་དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་བའོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ ཆར་གཏོགས་པ་སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བའོ།།འདིས་སེམས་སྣ་ཚོགས་སུ་གཡེང་བར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གང་དག་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དམིགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གཡེང་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་རྣམ་པར་གཡེང་ བ་གདགས་སོ།།འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེས་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མི་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་སྟེ། བྱ་བ་དང་བྱ་ བ་མ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་པས་ལྟུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།འགྱོད་པ་ནི་ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ། །སྨད་པ་བྱས་པས་འགྱོད་དོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་འགྱོད་པའོ། །འདིར་ནི་ངན་པ་བྱས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་མི་དགའ་བ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་སྐབས་ཡིན་པས་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ནི་སེམས་གནས་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཉིད་ནི་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པར་སེམས་སྡུད་པའོ། །འཇུག་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རང་དབང་མེད་པ་གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་གཉིད་དོ། །ཡང་ན་ལུས་འཛིན་མི་ནུས་པའི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད པ་དེ་གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་གཉིད་དོ།།སེམས་སྡུད་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་མི་འཇུག་པའོ། །དེ་ནི་གཏི་མུག་གི་ཆ་ལ་གདགས་པས་གཏི་མུག་གི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། བྱ་བ་ཤོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །རྟོག་པ་ནི་ཀུན་དུ་ཚོལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་སྟེ། ཤེས་ རབ་དང་སེམས་པའི་བྱེ་བྲག་གོ།།ཀུན་དུ་ཚོལ་བ་ནི་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེས་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའོ།
乞求之事即是乞求本身,若具有此,則心變愚鈍而成為乞求,不能通達所緣。此是一切煩惱和隨煩惱的助伴之業,因安立於愚癡分,故屬於愚癡分,離此別無他物。 掉舉即是心不寂靜。寂靜即是止,與此相違即是不寂靜。此與貪慾相順,追憶往昔嬉笑、歡喜、遊戲,是心不寂靜之因,有障礙止的作用。 不信即是對業果、真諦和三寶不生勝解,是信的違品。信即是對實有、具德和具力者生起勝解、凈信和欲求,如是次第。不信即與此相反,對實有、具德和具力者不生勝解、不信和不欲,有作為懈怠所依的作用。不信因於修行無慾求,故有作為懈怠所依的作用。 懈怠即是對善法心不踴躍,是精進的違品。依于臥樂、倚樂、懶散之樂,屬於愚癡分,對身語意的善業心不踴躍。此有障礙修習善法的作用。 放逸即是由貪慾、嗔恚、愚癡和懈怠,對貪慾、嗔恚、愚癡等不守護心,不修習其對治之善法,于貪慾、嗔恚、愚癡和懈怠上安立放逸。此有增長不善和減損善法的作用。 失念即是有煩惱的念。有煩惱即是與煩惱相應。此有作為散亂所依的作用。散亂即是屬於貪慾、嗔恚、愚癡分的心散逸。由此令心散亂于種種境,故名散亂。由貪慾、嗔恚、愚癡令心散亂於三摩地所緣之外,隨其相應安立散亂。此有障礙離貪的作用。 不正知即是與煩惱相應的慧,由此於行住等中,不知而趣入身語意的行為,因不知應作不應作,有作為墮罪所依的作用。 惡作即是意悔。因作惡事而追悔,其事即是惡作。此中是對作惡境心不歡喜,因是心所的場合故名惡作。此有障礙心住的作用。 睡眠即是心不自在地趣入收攝。趣入即是趣入所緣。由此心不自在而生起者即是睡眠。或者由身不能自持,心趣入不自在,由此所生即是睡眠。心收攝即是不從眼等根門趣入。此安立於愚癡分故屬於愚癡分,有作為失事所依的作用。 尋即是遍求的意言,是慧和思的差別。遍求即是以’此是何物’的尋求行相趣入。
།ཡིད་ལ་བརྗོད་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་སྟེ། བརྗོད་པ་དང་འདྲ་བའོ། །བརྗོད་པ་ནི་དོན་བརྗོད་པའོ། །སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་པ་ནི་གང་སེམས་ཀུན་དུ་གཡོ་ བར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ།ཤེས་རབ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་འབྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་སེམས་འཇུག་པས་ནི་བར་འགའ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལ་རྟོག་པ་གདགས་སོ། །བར་འགའ་ནི་ཤེས་རབ་དང་སེམས་ལ་གདགས་ཏེ། མངོན་བར་ མི་རྟོགས་པ་དང་།མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དུས་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་རྟོགས་པ་གདགས་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་སེམས་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་སེམས་རྩིང་བའོ། །རྩིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆེ་ལོང་སྟེ། དངོས་པོ་ཙམ་ཀུན་དུ་ ཚོལ་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཚུལ་འདི་ནི་དཔྱོད་པ་ལ་ཡང་བལྟ་བར་བྱའོ། །དཔྱོད་པ་ཡང་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་བདག་ཉིད་དོ། །སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཉིད་དེ་སྔར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལ་འདིའོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཞི་བ་ཞེས་ བྱའོ།།དེ་གཉིས་ནི་རེག་པར་གནས་པ་དང་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །འདི་གཉིས་ནི་རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པར་རྣམ་པར་གནས་པས་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་བའོ། །གཉིས་རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་གཉིས་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་དག་ནི་འགྱོད་པ་དང་གཉིད་གཉིས་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་སོ། །ཆོས་དེ་བཞི་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བ་མ་བྱས་ཏེ་དགེ་བ་བྱས་པས་སེམས་མི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྱོད་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གང་དགེ་བ་མ་བྱས་ཏེ་མི་དགེ་བ་བྱས་པས་འགྱོད་པ དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ།།གཉིད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་འཕངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཕངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ།།འདོད་པ་དང་གནོད་སེམས་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བའི་རྟོག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟོག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱ་བའི་ཐབས་དཔྱོད་པ་ནི་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ།།གཞན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཐབས་དཔྱོད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་འགྱོད་པ་དང་གཉིད་དང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དེ་དག་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། ཅིག་ཤོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ པ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་དག་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་།བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པ་རྣམས་དང་། དགེ་བ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་ཅི་རིགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཚོར་བ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བའི་ ཚོར་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་སྟེ། ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་དང་ མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། གཞན་དག་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དེ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་ བ་ལྔ་དང་།བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་དང་རྟག་ཏུ་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་ཚོར་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཉིད་དེ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ།
意言即是意的言說,與言說相似。言說即是說明意義。關於思和慧的差別,思是令心普遍動搖的自性,慧是分辨功德與過失的行相。由其力量心趣入時,有時安立心與心的分別,有時安立慧與心,這是按照未現證和現證的時間次第。或者,唯安立思和慧二者的分別,因為由其力量心如是趣入的緣故。這即是粗心。所謂粗,即是大略,因為是僅僅尋求事物的行相。 此理也應當觀察尋。尋也是思和慧差別的自性。即是分別的意言,因為對先前已瞭解的說’這是’的緣故。因此稱為寂心。這二者是作為住于觸和不住于觸的所依的作用。這二者由安住于粗和細的行相而有差別分類。 二種二即是兩個二,它們是追悔和睡眠二者,以及尋和伺二者。這四法有兩種:煩惱和非煩惱。其中,由於未作不善而作善,心中追悔不善的,是煩惱性追悔。由於未作善而作不善而追悔的,是非煩惱性的。 睡眠也是由煩惱心所引發及與煩惱心相應的是煩惱性的,由非煩惱心所引發及與非煩惱心相應的是非煩惱性的。欲、害和惱的尋是煩惱性的。出離等的尋是非煩惱性的。同樣,伺察損害他人方法是煩惱性的,伺察利益他人方法是非煩惱性的。其中,煩惱性的追悔、睡眠、尋和伺即是煩惱,另一種則不是。 其中,如同緣色聲等六種所緣的遍行、別境、善、煩惱、隨煩惱等一切心所中相應的那樣,也與三受相應:樂受、苦受、不苦不樂受三種受,因為從悅意、不悅意、舍置處的色等生起的緣故。也與善、不善、無記相應。 阿賴耶識唯與五遍行相應,而與其他不相應。其中受是舍受,無覆無記。染污意與五遍行及我癡等四煩惱恒時相應。其中受也是舍受,有覆無記。
།དེ་ནི་འདི་བསམ་པར་བྱ་སྟེ་ཅི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ཅིག་ཅར་དམིགས་པའི་ རྐྱེན་དང་ཕྲད་ཀྱང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཅིག་འབྱུང་གི་།གཉིས་དང་མང་པོ་མི་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་སེམས་པ་ཅིག་ཅར་གཉིས་དང་མང་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག གིས་མང་པོའི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་བྱེད་པར་མི་ནུས་སོ་སྙམ་པ་ལྟ་བུའམ།འོན་ཏེ་ངེས་པ་མེད་དེ་གལ་ཏེ་གཅིག་གི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་གཅིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་དང་མང་པོའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་གཉིས་དང་མང་པོ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ཕྱིར་ ལྔ་རྣམས་རྩ་བའི་རྣམ་ཤེས་ལས།།ཇི་ལྟའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ནི། །རྣམ་ཤེས་ལྷན་ཅིག་གམ་མ་ཡིན། །ཆུ་ལས་རླབས་རྣམས་ཇི་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ལྔ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཏེ། དེའི་རྗེས་སུ་རྒྱུ་བ་ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ།།ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གནས་ཡིན་པས་དེ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟའི་རྐྱེན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དང་གང་གི་ རྐྱེན་དང་ཕྲད་པ་དེ་དང་དེ་ངེས་པར་འབྱུང་སྟེ།འབྱུང་བ་ནི་བདག་ཐོབ་པའོ། །ལྷན་ཅིག་གམ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅིག་ཅར་རམ་རིམ་གྱིས་སོ། །ཆུ་ལ་རླབས་རྣམས་ཇི་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅིག་ཅར་རམ་ཅིག་ཅར་མ་ཡིན་པར་ འགྱུར་བའི་དཔེ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་དཔེར་ན་ཆུ་བོའི་ཆུ་རྒྱུན་དུ་འབབ་པ་ལ་གལ་ཏེ་རླབས་གཅིག་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་རླབས་གཅིག་འབྱུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ། རླབས་མང་པོ་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཡང་རླབས་ མང་པོ་འབྱུང་སྟེ།ཆུ་བོའི་ཆུ་རྒྱུན་ཡང་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཡོངས་སུ་ཟད་པར་ཡང་མི་མངོན་པ་དེ་བཞིན་དུ་བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ཆུ་བོ་དེའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཀུན་དུ་བརྟེན་ཅིང་རབ་ཏུ་གནས་ནས་གལ་ཏེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གཅིག་པུ་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་པུ་འབྱུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་ལྔ་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཡང་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་ལྔའི་བར་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལ་ཚིགས་ སུ་བཅད་པ།ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོ་བཞིན་དུ་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། །འདི་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་མ་བསྟན། །ཞེའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་སོ་སོར་ངེས་པ་བཞིན་དུ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མི་ འདོད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་ཁས་ལེན་པས། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གཅིག་པུ་དེ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་སམ་མང་པོ་འབྱུང་སྟེ། འགལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །གང་དེ་ མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་སོ་སོར་ངེས་པ་མེད་པ་ལ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཅིག་ཅར་དམིགས་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ཀྱང་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི།ལྔ་ཆར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་གཏན་ཚིགས་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེ་ལྟ་བས་ན་དམིགས་པ་ཡོད་ན་ལྔ་ཆར་འབྱུང་བའམ། ཡང་ན་མི་འབྱུང་བར་ ཁས་བླངས་དགོས་སོ།།ད་ནི་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ངམ། འོན་ཏེ་དེ་དག་མེད་ཀྱང་འབྱུང་སྙམ་པ་ལ་དེའི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་འབྱུང་བ་ནི། །རྟག་ཏུའོ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། །སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་རྣམ་གཉིས་དང་།།སེམས་མེད་གཉིད་དང་བརྒྱལ་མ་གཏོགས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་དང་དེ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།
應當這樣思考:雖然眼等五識同時遇到所緣緣,但從阿賴耶識中只生起一個識,不會生起二個或多個。就像有些人認為不會同時生起二個或多個思,因為沒有等無間緣,所以只生起一個識。一個識不能作為多識的等無間緣。或者說沒有確定,如果遇到一個緣就生起一個,同樣地,如果遇到二個或多個緣,是否也會生起二個或多個呢?為此說:‘五識從根本識,隨著何緣而生起,諸識是同時還是非同時,如水中波浪一樣。’ ‘五’是指眼等諸識,包括隨後生起的意識。因為是五識種子的所依,故從彼生起,又因為能攝取諸趣的生,阿賴耶識稱為根本識。‘隨著何緣’是指遇到何種緣就必定生起何種識,‘生起’是指獲得自體。‘同時還是非同時’是指一起或次第。‘如水中波浪’是比喻從阿賴耶識中轉識同時或非同時生起。 如廣慧所說:‘譬如河水相續流動,若有一波生起的緣近住,則生一波。若有二波或三波或多波生起的緣近住,則生多波。河水相續既不會斷絕,也不會明顯耗盡。同樣地,廣慧,依止並安住于如河水般的阿賴耶識,若有一個眼識生起的緣近住,則生一個眼識。若有二識或三識或五識生起的緣近住,則生起二識或三識乃至五識。’ 對此有偈頌:‘取識甚深細,諸種如河流,我怕凡愚執為我,故此不為說。’ 識的所緣緣各自決定,但等無間緣則不如是。承許一切識生起都是一切識的等無間緣,所以遇到所緣緣時,從一個等無間緣也能生起二個或多個識,並不相違。若等無間緣不確定,五識同時遇到所緣緣卻只生起一個而不是五個,這有什麼理由?因此,應當承許有所緣時要麼五個都生起,要麼都不生起。 現在應說:意識是否與眼等識同時生起?還是說沒有眼等識也能生起?為此說:‘意識生起是恒常的,除無想及二定,無心睡眠與昏厥。”恒常’是指一切時,意思是與眼等識同時或非同時。
།ཕྱིར་བཏང་བ་འདིའི་དམིགས་ཀྱིས་ བསལ་བ་རྩོམ་སྟེ།འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། སེམས་མེད་གཉིད་དང་བརྒྱལ་མ་གཏོགས། །དེ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་འགོག་ པའོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །དེ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ་གོང་མའི་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་འབྱུང་ བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་གང་འགོག་པ་སྟེ།དེ་ནི་འདིར་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདིས་འགོག་པར་འགྱུར་བས་འགོག་པའོ། །དེ་ཡང་ཡིད་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་མི་འབྱུང་བར་འགོག་པ་སྟེ།གནས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་སེམས་གཞན་འབྱུང་བ་དང་། མི་མཐུན་པའི་གནས་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞི་བར་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་གང་འགོག་ པ་སྟེ།འདི་ཡང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་གནས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་གདགས་སོ། །སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ནི་གནས་པ་ཉིད་སྟུག་པོས་ནོན་པའི་ཕྱིར་དུས་དེ་སྲིད་ཅིག་ཏུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་བས་སེམས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ མེད་པའི་བརྒྱལ་བ་ནི་གློ་བུར་དུ་སྣང་བ་དང་།རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་མ་མཉམ་པ་སྟེ། གནས་མ་མཉམ་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་སེམས་མེད་པའི་བརྒྱལ་བ་ཞེས་ཉེ་བར་འདོགས་སོ། །གནས་སྐབས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལས་མ་ གཏོགས་པ་དེ་མ་ཡིན་པའི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་ཏེ་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ཕྱིས་ཅི་ལས་འབྱུང་ན་གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཀུན་གཞི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་ཅན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་གང་ལ་བདག་དང་ཆོས་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དེ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་བརྒྱ་ཆེར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ད་ནི་བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་ འདོགས་པ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ཉིད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་བ་ལས་གུད་ན་བདག་དང་ཆོས་མེད་དོ་ཞེས་གང་དམ་བཅས་པ་དེ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་འདི། །རྣམ་རྟོག་ཡིན་ཏེ་དེ་ཡིས་གང་། །རྣམ་བརྟགས་དེ་མེད་དེས་ན་ འདིས།།ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་རྣམ་གསུམ་བཤད་མ་ཐག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །སྒྲོ་བཏགས་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་པ་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་ དུ།ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ནི། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཁམས་གསུམ་པ། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་ བཅས་པ་དེས་གང་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་སྣོད་དང་།བདག་དང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དེ་དག་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་དམིགས་པ་ དེ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན།གང་གི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཚོགས་པ་དང་འགལ་བ་ཡང་མེད་ན་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།
這是一般性的例外規定:除了無想、二種等至、無心睡眠和昏厥之外。其中無想是指生於無想天眾生中,所滅的心和心所法。二種等至是指無想等至和滅盡等至。其中無想等至是指已離第三禪貪而未離上地貪者,由先起無想作意而滅除意識及其相應心所,這在此稱為無想等至。由於能滅除故稱為滅。這也是滅除意識及其相應法不生起,是處所狀態的差別。由於等至能使心后不生起其他心,獲得不相順之處,故稱為等至。 滅盡等至是指已離無所有處貪者,由先起寂靜住想作意而滅除意識及染污意與其相應法,這也如同無想等至一樣安立於處所狀態的差別。無心睡眠是指由於沉重睡眠壓制,在那段時間內意識不生起,故稱為無心。無心昏厥是指由於突然的光明、風、膽、痰不調和,即由不調和的狀態使意識不能生起相違的情況,稱之為無心昏厥。 應當了知除了這五種狀態之外的其他一切時候,意識都會生起。如是無想等識滅無之後,從何處生起?為何他們不會在此時死亡呢?這是從阿賴耶識中生起,它具有一切識的種子。已經廣泛說明了三種轉識,即人們假立為我和法的識。 現在爲了成立所立’假立我法的生起即是轉識,離開轉識之外無有我法’之論點而說:‘此轉識是分別,由此所分別的都不存在,因此這一切唯是識’。剛才所說的三種轉識即是分別。三界心心所上所增益的義相稱為分別,如說:‘遍計所執即是三界心心所’。 由三種分別即阿賴耶識、染污意及轉識自性及其相應法,所分別的器世間、我、蘊、界、處、色聲等事物都不存在,因此轉識稱為分別,因為無所緣故。如何知道它的所緣不存在呢?因為若某法的因緣具足且無違緣時則會生起,否則不會生起。
།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྒྱུ་མ་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། རྨི་ལམ་དང་རབ་རིབ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པར་ ཤེས་པ་འབྱུང་བ་གལ་ཏེ་དམིགས་པའི་ཁར་ལས་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་གོ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་དོན་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་བས་ན་སྔ་མ་འགགས་པ་དེ་དང་རིགས་གཅིག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་མེད་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་གྱི་ དོན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་རྟོག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པར་ཤེས་པར་མཐོང་སྟེ། གཅིག་ནི་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་དུ་མའི་བདག་ཉིད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བས་ན་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དམིགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། འདིས་ནི་རེ་ཞིག་སྒྲོ་བཏགས་པའི་མཐའ་སྤངས་ནས། སྐུར་བའི་མཐའ་སྤང་བར་འདོད་པས། དེས་ན་འདི་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བས་ནའོ། །འདི་ལྟར་གྱུར་པའི་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པས་གང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་མེད་དེ། དེ་བས ན་ཡུལ་མེད་པས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་མོ།།ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ། །ཙམ་གྱི་སྒྲ་ནི་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཡུལ་གཅད་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། །པ་ནི་རྩ་བ་བསྐང་བའོ། །གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཁོ་ ན་སྟེ།དེ་ལས་གཞན་བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་མེད་ན་རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལས་བྱེད་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ཕྱིར། རྣམ་ཤེས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ། །ཕན་ཚུན་དག་གི་དབང་གིས་ནི། །དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་འགྱུར་བར་འགྲོ། ། དེས་ན་རྣམ་རྟོག་དེ་དེ་སྐྱེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་མ་ཡིན་པའང་ཡོད་པས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྣམ པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་ཁ་ཅིག་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པར་རྟོག་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཡང་ན་ཚིག་གཅིག་ལ་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་དང་། བྱེ་བྲག་གི་གཞི་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ། །ཕན་ཚུན་དག་གི་དབང་གིས་ན། །དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་འགྱུར་ བར་འགྲོ།།ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཀུན་གཞི་སྔ་མའི་གནས་སྐབས་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་དང་དེའི་འོག་མ་སྐྱེད་ནུས་པའི་གནས་སྐབས་འཐོབ་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཕན་ཚུན་དབང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་རང་གི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་གསོ་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པའི་ཚེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འགྱུར་བའི་རྒྱུའོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་གྱི་དབང་གིས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་གཉི་ག་ འབྱུང་བ་དེའི་ཕྱིར།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་དང་དེ་སྐྱེའོ། །འདི་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ཚེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་དེ་བསྟན་ཏོ། །ད་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་ད་ལྟར་གྱི་ཚེ་ འགགས་ནས་མ་འོངས་པའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་མཚམས་སྦྱར་བ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་འཛིན་གཉིས་ཀྱི། །བག་ཆགས་བཅས་པ་སྔ་མ་ཡི། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་ནས་ཀྱང་། །རྣམ་སྨིན་སྐྱེད་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ སེམས་པ་ནི་ལས་ཏེ།ལས་དེས་མ་འོངས་པའི་ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནུས་པ་སྐྱེད་པའི་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་སོ། །འཛིན་པ་གཉིས་ནི་གཟུང་བར་འཛིན་པ་དང་། འཛིན་པར་འཛིན་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གུད་ན་རང་ཡོད་པས་ གནས་པའི་གཟུང་བ་ཡོད་པར་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ནི་གཟུང་བའི་འཛིན་པའོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྟོགས་ཤིང་རྣམ་པར་ཤེས་ཏེ། འཛིན་པར་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འཛིན་པའི་འཛིན་པའོ།
識如幻化、如乾闥婆城、如夢境、如眩翳等,即使在無所緣時也會生起。若識的生起必須依賴所緣,則在幻化等無實義處就不應生起識。因此,識是從前一剎那已滅的同類識中生起,即使無外境,也不是從外境生起。 從非異義中,見到諸分別互不相應的認知,一法不可能具有互不相應的多種自性。因此,應知分別所緣是遍計所執性。此處首先斷除增益邊,為欲斷除損減邊,故說’此一切唯識’。‘故’即是’因此’之意。如是自性為分別所分別者是不存在的,因此無境故一切唯識。 ‘一切’指三界及無為法。‘唯’字是遮遣超出彼之境的詞義。‘識’是補充根本。若一切唯是識,除此之外無作者與作用,則從根本識加持中無作用的諸分別如何生起?為此說:‘具一切種子識,以彼此力用,如是如是轉變,故彼分別生。’ 其中,具有生起一切法功能故為具一切種子。識即阿賴耶識。由於有非具一切種子之識,故說’具一切種子’。由於有人認為非識亦具一切種子,故說’識’字。或者,因一詞有歧義,故說差別及差別所依,此中無過。 ‘以彼此力用,如是如是轉變’中,從前阿賴耶位轉為他位是轉變。‘如是如是’意為獲得能生彼彼分別的后位。關於’互為力用’,如是眼等識為圓滿自功能而轉時,是阿賴耶識轉成殊勝功能之因。阿賴耶識之轉變亦成為眼等識之因,如是互為力用。 由於二者皆生起,故從未被他加持的阿賴耶識中生起種種分別及彼。此說明現在世阿賴耶識如何生起轉識。現在為說明唯識于現在世滅已,如何與未來世相續,故說:‘具業習氣及二取習氣,前者異熟盡已,能生異熟。’ 福、非福及不動思為業,彼業于阿賴耶識中生起能成就未來身的功能,即是業習氣。二取即所取執和能取執。其中,執著離識外有自性安住的所取為所取執。了知、認識並決定能取的即是能取執。
།སྔོན་བྱུང་བའི་འཛིན་པ་དང་། གཟུང་བའི་འཛིན་པས་བརྟགས་པའི་མ་འོངས་པའི་དེའི་ རིགས་ཀྱི་གཟུང་བ་དང་།འཛིན་པའི་འཛིན་པ་འབྱུང་བའི་ས་བོན་ནི་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་སོ། །དེ་ལ་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པས་ལུས་མི་འདྲ་བར་གྱུར་པ་ནི་ས་བོན་ཐ་དད་པ་མྱུ་གུ་ཐ་དད་པ་བཞིན་ནོ། །འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་ནི་ལས་ཀྱི་ བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་རང་གིས་འཕངས་པ་ལུས་སྐྱེད་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།དཔེར་ན་ས་བོན་གྱིས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ན་ཆུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི། འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་ ཟིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སྔ་མའི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་ནས་གཞན། །རྣམ་སྨིན་སྐྱེད་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་སྔ་མ་ལ་བསགས་པའི་ལས་ཀྱིས་འདིར་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཟད་ཅེས་བྱ་བ་འཕངས་པའི་དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་གནས་པ་ལ་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དེ་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྤྱད་ཟིན་པ་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ ཉིད་སྐྱེད་དེ།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔ་མའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྟག་པའི་མཐའ་སྤོང་ངོ་། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཆད་པའི་མཐའ་སྤོང་ངོ་། ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་དེ། དེ་ཉིད་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པས་ཡོད་པར་མངོན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས མངོན་པ་ལས།ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་དབྱིངས། །ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་གནས་ཡིན་ཏེ། །དེ་ཡོད་པས་ན་འགྲོ་ཀུན་དང་། །མྱ་ངན་འདས་པའང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་། ལྡོག་པ་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལ་ འཁོར་བར་འཇུག་པ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།།ལྡོག་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་དང་། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་མི་ རུང་སྟེ།འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཇུག་པའང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁས་མི་ལེན་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ། འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་དེ་དག་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་ འབྱུང་བར་བརྟག་གྲང་ན།དེ་ལ་འདུ་བྱེད་གང་ཡིན་པ་དག་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་འདོད་དེ། དེ་དག་ནི་འགགས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགགས་པ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པ་ནི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་བས་འདུ་བྱེད་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་ངོ་།།ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ན་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་གི་།མིང་དང་གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཡོད། དེ་ལྟ་ བས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཡིན་གྱི།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།
過去的能取和所取的能取所分別的未來的彼類所取和能取的能取生起的種子,就是二取的習氣。其中由業習氣的差別,眾生各異而身體不同,就如同不同的種子生出不同的苗芽一樣。二取的習氣是一切業習氣如同自己所引發的身體生起時,成為已經進入的諸法的助緣,就如同種子生苗芽時的水等一樣。如是不僅是業習氣,由二取習氣所攝持而生異熟,這樣就顯示了。因此說’以二取習氣俱’。 ‘前異熟盡已,復生余異熟,此即是’這是說前世所積集的業在此處顯現異熟成就的,所謂’盡’是指所引發的時際邊際住時,隨業習氣力,彼以二取習氣俱,從已經受用的異熟中,生起其他異熟,即是阿賴耶識。除阿賴耶識外無其他異熟故。‘前異熟盡已’這句話是遮除常邊,‘生余異熟’這句話是遮除斷邊。 除眼等識外有阿賴耶識,彼即是一切種子,而非眼等識,這是如何呢?由教證和理證而顯現有。世尊在《阿毗達磨》中說:‘無始時來界,一切法所依,由此有諸趣,及涅槃證得。‘若無阿賴耶識,則輪迴的流轉和還滅都不應理。其中流轉是在其他同類中結生相續。還滅是有餘依涅槃界和無餘依涅槃界。 其中除阿賴耶識外,其他行緣識不應理,若無行緣識則無流轉。若不承認阿賴耶識,則結生相續識或者為行所熏習的六識蘊,應當觀察是從行緣而生。其中諸行不許為結生相續識的緣,因為它們已滅已久故。已滅即是無,無不應為緣,所以行不應為結生相續識的緣。 結生時也有名色,不僅是識,於此唯識由行緣而生,而名色不是,這有什麼道理?因此應當說由行緣是名色,而不是識。
།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན། གལ་ཏེ་དུས་ཕྱི་མ་པ་གང་ཡིན་པའི་རྐྱེན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ ལས་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཅི་ཡོད་ན།འདི་ལྟར་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ་སྔ་མ་ནི་མ་ཡིན། སྔ་མ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ་ཕྱི་མ་ནི་མ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡན་ལག་གཞན་ཀུན་དུ་བརྟགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་བར་མི་རུང་ངོ་། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་དག་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ ཤེས་པར་མི་རུང་ངོ་།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་བདག་ལ་སྐྱེ་མི་ནུས་ཏེ། བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་དེ་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མ་ བྱུང་བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱུང་བ་ན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་ཚེ་སྔར་འགགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་མེད་པའི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་སེམས་འབྱུང་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་མེད་ པར་འགྱུར་རོ།།དེ་མེད་པ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བར་འཇུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །དེས་བསྒོས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།།དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་མིང་དང་གཟུགས་དེ་ཚུལ་འདི་ལ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ། །འཁོར་བ་ལྡོག་པ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་མི་རུང་སྟེ། འཁོར་བའི་རྒྱུ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་གཉིས་ ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་གཙོ་བོ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ན་ལས་ཀྱིས་ཡང་སྲེད་པ་འཕེན་ནུས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་འཕངས་པའི་སྲིད་པ་ཡང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ཡང་སྲིད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་ དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་འཁོར་བར་འཇུག་པའི་རྩ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་སྤངས་ནས་འཁོར་བ་ཡང་ལྡོག་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པར་དེ་དག་སྤང་དུ་མི་རུང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་མི་རུང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་ པ་མངོན་དུ་གྱུར་པའམ།ས་བོན་གྱི་ཚེ་སྤོང་གྲང་ན། དེ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྤོང་ངོ་ཞེ་ན་ནི་འདི་ནི་མི་འདོད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་སྤོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ས་བོན་གྱི་ཚེ་སྤང་དུ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། གང་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་གནས་པ་དེ་དག་གཉེན་པོས་སྤོང་ན་དེའི་ཚེ་ན་ནི་གཉེན་པོ་ལས་ གཞན་ཅི་ཡང་རུང་བ་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་སྟེ་གཉེན་པོའི་སེམས་ཉིད་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པར་འདོད་ན་ནི་དེ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་པས་དེའི་གཉེན་པོར་འགྱུར་བ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མ་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་བ་ལྡོག་པ་མི་སྲིད་ དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ས་བོན་གསོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་ཁས་བླང་ངོ་། །བག་ཆགས་རྣམས་སྟོབས་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་རྙེད་ན་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བྱེ་བྲག་ཐོབ་པའི་སེམས་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་འབྱུང་བ་དེ་དག་གི་ས་བོན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ལམ་གྱིས་སེལ་ཏོ།
什麼是以識為緣的名色?如果說是后時的緣,那麼它與結生的名色有什麼本質區別呢?如是,此即是以識為緣而生,前者則不是。前者是以行為緣而生,後者則不是。因此,以行為緣成為名色,何必再推測結生識是其他支分呢?因此,結生識不應以行為緣而生。 六識聚為行所熏習者,也不應以行為緣而成識。為什麼呢?因為識不能在自身上生起異熟習氣和等流習氣,因為自身作用相違故。對隨後生起者也不是,因為那時它尚未生起。未生起即是不存在。已生起時也不是,因為那時已先滅故。在無心滅盡定時,由於行所熏習的心不可能生起,就不會有以識為緣的名色。 無有彼故六處也將不存在。如是乃至以生為緣的老死也將不存在,因此將無有輪迴流轉。因此,以無明為緣有諸行。由彼所熏習的阿賴耶識,以行為緣有識。以彼為緣,于結生時有名色,此理無過。 若無阿賴耶識,輪迴還滅也不應理。輪迴的因是業和煩惱。其中煩惱是主要的,因為由煩惱力,業才能引發後有,否則不能。如是所引發的有,也由業和煩惱力而有後有,否則不能。 如是,因為是主要的,煩惱即是輪迴流轉的根本,因此斷除彼等則輪迴還滅,否則不能。若無阿賴耶識,則不能斷除彼等。為何不能呢?煩惱是斷現行還是斷種子時呢?若說斷現行,這是不合理的。因為住于斷除之道故,種子時也不能斷。若以對治斷除煩惱種子所依,那時除對治外別無所緣故。 若認為對治心本身具有煩惱種子,則因其本身具有煩惱種子,不應成為其對治,這是不合理的。未斷煩惱種子者不可能有輪迴還滅。因此,必須承許在阿賴耶識中,由與其他諸識俱生的煩惱和隨煩惱,為長養自種子而熏習習氣。 諸習氣隨力而得執行時,從獲得因緣差別的心itself中所生起的煩惱和隨煩惱,其種子住于阿賴耶識中,由與彼俱生的煩惱對治道而除遣。
།དེ་བས་ན་ གནས་དེ་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་མི་འབྱུང་བས་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་འཐོབ་བོ།།སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་ཚེ་ནི་འགགས་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཚེ་དང་ནི་ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱོར་བས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ དབྱིངས་འཐོབ་སྟེ།ལས་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ནས་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་ ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གུད་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ལ་དེ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་སྟེ།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །རྒྱ་ཆེར་དཔྱད་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོའི་བཤད་སྦྱར་ལས་རིག་པར་ བྱའོ།།གལ་ཏེ་འདི་དག་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་མདོ་དང་མི་འགལ་ཏེ། མདོ་སྡེ་དག་ལས་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པར་འགལ་བ་ མེད་དོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་གང་གིས། །དངོས་པོ་གང་གང་རྣམ་བརྟགས་པ། །དེ་ཉིད་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཡི། །ངོ་བོ་ཉིད་དེ་དེ་མེད་དེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ནང་དང་ཕྱིའི་དངོས་པོ་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མཐའ་ཡས་པ་བསྟན་ པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་གང་གིས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དངོས་པོ་གང་གང་རྣམ་བརྟགས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་དངོས་པོ་སྟེ། ཐ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་འདིར་གཏན་ཚིགས་སྨོས་པ་ནི། དེ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདི་ལྟར་རང་བཞིན་མེད་པས་མེད་པའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་རག་ལས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་དངོས་པོ་གཅིག་དང་དེ་མེད་པ་ལ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པའི་རྣམ པར་རྟོག་པ་དུ་མ་འཇུག་པ་མ་མཐོང་སྟེ།དངོས་པོ་གཅིག་པའམ། དེ་མེད་པ་ལ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་དུ་མའི་རང་བཞིན་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བས་ན་འདི་དག་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་ཉིད་དེ། དོན་དེ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་ལས་ཀྱང་རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཀུན་བརྟགས་པའི་འོག་ཏུ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད། །རྣམ་རྟོག་ཡིན་ཏེ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ སོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ཏོ། །རྐྱེན་ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བརྗོད་པའི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ། ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ནི། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཁམས་གསུམ་པ། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གཞན་གྱི་དབང་བྱ་བས་གཞན་གྱི་དབང་སྟེ། སྐྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། བདག་ལས་གཞན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་རྣམས་ ལ་རག་ལས་ཤིང་སྐྱེ་བ་བྱ་བར་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།གཞན་གྱི་དབང་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གྲུབ་ནི་དེ་ལ་སྔ་མ་པོ། །རྟག་ཏུ་མེད་པར་གྱུར་པ་གང་། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །མི་འགྱུར་བས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཞན་གྱི་དབང་ངོ་།།སྔ་མ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོར་ཀུན་བརྟགས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་བརྟགས་པས་ཀུན་བརྟགས་ཞེས་བྱའོ།
因此,在那個境界中也不會生起諸煩惱,故而獲得有餘涅槃界。由往昔業力所引的壽命已滅,不再與其他壽命和結生相連,故獲得無餘涅槃界。即使有業,但因已斷除諸煩惱,無有俱有因,故不能成就後有。 如是,若有阿賴耶識,則能入輪迴及出離,若非如此則不然。除眼等諸識之外,必定應當承許有阿賴耶識,其具有一切法之種子,而眼等諸識則不然。廣大的觀察應當從五蘊釋論中了知。 若此等唯是識,如何不違背經典?因為諸經中說遍計、依他起、圓成實三自性。對此,唯識中安立三自性並無相違。 如何?為此說:‘由何何分別,計度何何物,即是遍計性,彼即是非有。‘為顯示內外諸法分別差別的無邊分別,故說’由何何分別’。‘計度何何物’是指內外諸法,乃至佛法,即是遍計自性。此中說理由是’彼即是非有’。 所分別境的事物如是無自性故非有。因此,彼事物唯是遍計自性,非是依待因緣的自性。如是,未見於一事物或無事中有多種相互矛盾的分別轉,因為一事物或無事不應有多種相互矛盾的自性。 因此,此等一切唯是分別,因為彼義是遍計自性故。經中亦說:‘須菩提,諸法非如愚凡所執著。’ 遍計之後當說依他起自性,為此說:‘依他起自性,是分別從緣生。‘此中分別即顯示依他起自性。‘從緣生’即顯示所說依他起的生起因。 其中,遍計即是三界善、不善、無記差別的心心所,如說:‘非真實遍計,三界心心所。‘由依待他緣而起故名依他起,即顯示依待他因緣而生。已說依他起。 圓成實如何?為此說:‘成就即于彼,前者永非有。‘由不變故圓成實。‘于彼’即依他起。‘前者’即遍計。于彼分別中遍計為所取能取事,如是于彼無所取能取如遍計所計,故名遍計。
།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དེ་དང་གཞན་ གྱི་དབང་དེ་རྟག་ཏུ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་གཏན་དུ་བྲལ་བ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གཞན་དབང་ལས། །གཞན་མིན་གཞན་པ་མིན་པ་མིན། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་གྱི་དབང་དང་རྟག་ཏུ་བྲལ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ། བྲལ་ བ་ཉིད་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ།།ཆོས་ཉིད་ཆོས་ལས་གཞན་དང་གཞན་མ་ཡིན་པར་མི་རུང་ངོ་། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ཆོས་ཉིད་དེ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་གཞན་གྱི་དབང་ལས་གཞན་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་གོ་ཀུན་བརྟགས་པས་གཞན་གྱི་དབང་སྟོང་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཇི་ལྟ་གཞན་མ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་དབང་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་འདྲའོ། །མི་རྟག་ལ་སོགས་བཞིན་དུ་བརྗོད། །གཞན་དང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །དཔེར་ ན་མི་རྟག་པ་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་།བདག་མེད་པ་ཉིད་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་མི་རྟག་པ་ཉིད་གཞན་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་གོ་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་རྟག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྟེ་ གཞན་མ་ཡིན་ན།དེ་ལྟ་ན་ཡང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞིག་ནས་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ་མི་རྟག་པ་ཉིད་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལའང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མེད་ན་དེ་ཇི་ལྟར་འཛིན་མི་འཛིན་ན་ནི་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ ཤེ་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་མ་མཐོང་བར་དེ་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།དེ་མ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེ་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ མ་མཐོང་བ་ནི་མ་རྟོགས་པ་དང་།མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པའོ། །དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པས་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་གཞན་གྱི་དང་མི་འཛིན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མ་མཐོང་བར་གཞན་གྱི་དབང་མི་མཐོང་ སྟེ།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་མི་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་འཇུག་པའི་གཟུངས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་རྨི་ལམ་དང་མིག་ཡོར་དང་བྲག་ཅ་དང་། ཆུ་ཟླ་དང་ སྤྲུལ་པ་དང་མཚུངས་པར་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཆོས་ནི་འདིར་གཞན་གྱི་དབང་དུ་བསྡུས་པ་རྣམས་སུ་བཞེད་དོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་རོ་གཅིག་པའོ། །ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་དང་མཚུངས་པར་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་གཞན་གྱི་དབང་གིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཙམ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་རྫས་ཉིད་ནི་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་མདོ་སྡེ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་མ་སྐྱེས་པ་མ་འགགས་པ་ཞེས་བསྟན་ཞེ་ན་འགལ་ བ་མེད་དེ་འདི་ལྟར།ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་གསུམ་གྱི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་རྣམ་གསུམ་ལ། །དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་བསྟན་པ་ཡིན། །ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཁོ་ན་སྟེ། །བཞིར་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གྲངས་བསྟན་ཏོ། །རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལྟར་འགྱུར་བས་ ངོ་བོ་ཉིད་དོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ།
所取和能取以及他緣這些永遠、一切時候、恒常地遠離,這就是圓成實自性。因此,它本身從依他起,非異非不異。因此,這所謂’它本身’是指遍計所執自性與依他起永遠遠離即是圓成實,遠離性即是法性。法性不可能是異於諸法或非異於諸法。圓成實是依他起的法性,因此應當了知圓成實非異於依他起亦非不異。 若圓成實異於依他起,則依他起不會是空于遍計所執。若不異,則圓成實不會成為清凈所緣,因為如同依他起一樣會成為雜染自性。同樣,依他起也會成為雜染自性,因為不異於圓成實而與圓成實相同。 如無常等所說,異與不異。‘異與不異’是詞的剩餘部分。譬如無常性、苦性、無我性,非異於無常等,亦非不異。若無常性異於諸行,則諸行不會成為無常。若不異,則諸行滅後會成為無性,如同無常性。同樣也應當說于苦性等。 若依他起無所取能取,則如何執持?若不執持,如何知其存在?為此說’不見彼則不見此’。‘不見彼’是指圓成實自性。‘不見此’是指依他起自性。出世間無分別智所見的圓成實自性若未見到,即是未了解、未現證。在其後得智中,是世間和出世間智慧的境界,故不為其他認識所執取。 因此,未見圓成實則不見依他起,但並非出世間智慧的后得智不見。如《入無分別陀羅尼》中所說:‘以其後得智見一切法如幻、如陽焰、如夢、如眼翳、如回聲、如水月、如變化。‘此處法是指攝屬依他起者。圓成實如虛空,是智慧一味。 如所說:‘以無分別智見一切法等同虛空界。‘這是因為依他起僅見諸法的真如。若依他起是實體性,為何經中說’一切法無自性、無生、無滅’?無矛盾,因為:由三種自性的三種無自性,密意說一切法無自性。唯有三種自性,為顯示無第四故說數量。由各自相狀似存在故為自性。三種無自性是:相無自性、生無自性、勝義無自性。
།ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །ད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་གང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དང་པོ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་གཞན་པ་ཡང་། །དེ་ནི་རང་ཉིད་མི་འབྱུང་བས། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་གཞན་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་དམ་པའང་དེ། །འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་དེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དང་པོ་པ་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ།དེ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའོ། །ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་མྱོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་རང་གི་ངོ་བོ་མེད་པས་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་བཞིན་དུ་རང་གི་ ངོ་བོ་མེད་པའོ།།གཞན་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་རྐྱེན་གཞན་གྱིས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རང་གི་དངོས་པོ་མེད་དོ། །འདི་ལྟར་ཡང་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་དམ་ པའང་དེ།།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་དེ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། དམ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། བླ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་དོན་ནི་དམ་པའོ། །ཡང་ན་ནམ་མཁའ་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་རོ་གཅིག་པ་དང་། དྲི་མ་མེད་པ་དང་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ། དོན་དམ་ པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་བདག་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དམ་པ་སྟེ། དེའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་དོན་དམ་ པ་འབའ་ཞིག་གིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་བརྗོད་དམ།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་དེའོ། །ཀྱང་གི་སྒྲ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲར་བརྗོད་པ་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བའོ། །དུས་རྣམས་ཀུན་ན་དེ་བཞིན་ ཡོད་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་འདི་ལྟར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་།སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་དུས་དག་ན་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་བཞིན་ཏེ། གཞན་དུ་མ་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཅི་དེ་བཞིན་ཉིད་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དམ། འོན་ཏེ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ གཞན་ཞིག་སྙམ་པ་ལ།དེའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། དེ་ཚེ་དེ་ཙམ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །མིང་ལ་སེམས་དེ་གནས་པ་ཡིན། །མིང་ལ་གནས་པས་རྣམ་རིག་ལ། །དམིགས་ པ་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་འགྱུར།།བསྒོམ་པའི་རྒྱུ་ཡིས་དེ་ཡི་ཚེ། །དམིགས་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལ་རེག་།སྒྲིབ་པ་ཀུན་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཞིང་། །དེ་ཚེ་དབང་འབྱོར་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདིས་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པར་ བསྟན་ཏོ།།གལ་ཏེ་འདི་དག་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡང་ཡིན་ན། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱིས་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་ལ་གཟུང་ངོ་སྙམ་དུ་དེའི་སེམས་པ་ཅི་ལས་བྱུང་སྙམ་པ་ལ་དེའི་ཕྱིར། ཇི་སྲིད་རྣམ་རིག་ཙམ་ཉིད་ལ། །རྣམ་པར་ ཤེས་པ་མི་གནས་པ།།དེ་སྲིད་འཛིན་པ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི། །བག་ལ་ཉལ་བ་མི་ལྡོག་གོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་གང་། ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་འཛིན་གཉིས་ཀྱི། །བག་ཆགས་བཅས་པས་སྔ་མ་ཡིན། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཟད་ནས་གཞན། །རྣམ་སྨིན་ སྐྱེད་པ་དེ་ཡིན་ནོ།།ཞེས་སྨོས་པ་དེ་སྨོད་པ་དང་། མི་སྤོང་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། ཇི་སྲིད་རྣམ་རེག་ཙམ་ཉིད་ལ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་གནས་པ། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །ཇི་སྲིད་དུ་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་ གནས་པ།།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་དམིགས་པ་ལ་དཔྱོད་པའི་བར་དུའོ།
一切諸法皆是遍計、依他、圓成三種自性。現在爲了說明三種自性中哪些是無自性,故說:‘第一以相無自性,其他亦然無自性,彼不自生故,是為他無自性。法之勝義亦復然,如是真如亦復然。’ 第一是遍計所執自性,彼以相而無自性,因其相是遍計故。色之相是色性,受之相是領受等,彼等無有自體,如同虛空之花,無有自性。 ‘其他亦然’是指依他起自性。彼如幻化,由他緣所生故無有實體。如是,如其所現,于彼無生,故稱生無自性。 ‘法之勝義亦復然,如是真如亦復然’中,勝義是出世間智慧,因為無上故。彼之義為勝義。或者如虛空般一味、無垢、不變之法圓成,稱為勝義。 如是圓成自性即是依他起自性一切法之勝義,因為是彼之法性,故圓成自性是勝義無自性,因為圓成是無實體之自性故。 問:是否僅以勝義說圓成?答:不是,‘真如亦復然’。‘亦’字不僅表示真如之詞,而是應說法界異名所攝一切。 因為一切時中如是存在故稱真如,如是于凡夫、有學、無學之時,一切時中如是,非為他故稱真如。 問:如同真如,唯識性亦是圓成性耶?抑或是另一唯識?為此說:‘即彼唯識性’,因為通達極清凈相故。 如說:‘爾時見唯識,心住于名中,由住于名故,能除識所緣。以修習為因,爾時觸無緣,解脫一切障,爾時得自在。‘如是所說,‘即彼唯識性’此句顯示證悟。 若此等唯是識性,則眼、耳、鼻、舌、身執取色、聲、香、味、觸時,其心思從何而生?為此說:‘乃至未安住,于唯識性中,爾時二取之,習氣終不除。’ 或者,如說:‘業習及二取,習氣為前者,識盡而生余,異熟即彼是。‘此說何為誹謗與不斷?故廣說:‘乃至未安住,于唯識性中。‘即是說,乃至心之法性唯識性中,心識未安住之間,仍在觀察所取能取所緣。
།འཛིན་པ་གཉིས་ནི་གཟུང་བའི་འཛིན་པ་དང་། འཛིན་པའི་འཛིན་པ་སྟེ། དེའི་བག་ལ་ཉལ་ནི་མ་འོངས་པའི་འཛིན་པ་གཉིས་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ས་བོན་བཏབ་པའོ། །ཇི་ སྲིད་དུ་གཉིས་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ལ་རྣལ་འབྱོར་པའི་སེམས་གནས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་མི་ལྡོག་སྟེ།མི་སྤོང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིར་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པ་མ་སྤངས་ན་ནང་གི་དམིགས་པའང་མ་སྤངས་པར་བསྟན་པ། དེའི་ཕྱིར་དེ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ནི་མིག་ལ་སོགས་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འཛིན་ཏོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །ད་ནི་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དོན་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཙམ་དམིགས་པས། ཅི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནམ་སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། འདི་དག་རྣམ་རིག་ཙམ་ཉིད་ཅེས། ། དེ་འདི་སྙམ་དུ་དམིགས་ནས་སུ། །ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་མདུན་འཇོག་ན། །དེ་ནི་ཙམ་ལ་མི་གནས་སོ། །ཡང་ན་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གང་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་བདག་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གནས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་པའི་འཛིན་པ་དེས་བསལ་བའི་ཕྱིར། འདི་དག་རྣམ་རིག་ཙམ ཉིད་ཅེས།།དེ་སྙམ་དུ་ནི་དམིགས་ནས་སུ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །འདི་དག་རྣམ་པར་རིག་ཙམ་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་དམིགས་པ་ནི་འཛིན་པ་དང་མཚན་མར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མདུན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ མངོན་སུམ་དུའོ།།འཇོག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱིས་འཇོག་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་མང་བས་ཅི་ཡང་རུང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཀེང་རུས་སམ་རྣམ་པར་བསྔོས་པའམ་རྣམ་པར་རུལ་བའམ། རྣམ་པར་འབུ་ཞུགས་པའམ། རྣམ་པར་ བམ་པ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ནི་ཙམ་ལ་མི་གནས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནམ་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འཛིན་པ་སྤངས་ཤིང་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ནམ་ཞིག་ཤེས་པས་དམིགས་པ་རྣམས། །མི་དམིགས་ དེ་ཡི་ཚེ་ན་ནི།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་གནས། །གཟུང་བ་མེད་པས་དེ་འཛིན་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་གི་ཚེ་བསྟན་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་། གདམས་ངག་ལ་དམིགས་པ་དང་། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཐ་མལ་དམིགས་པ་ཡང་རུང་སྟེ། ཤེས་པས་སེམས་ལས་ཕྱི་ རོལ་དུ་མི་དམིགས་ཏེ།མི་མཐོང་མི་འཛིན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་ཅིང་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་ལ། དམུས་ལོང་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འཛིན་པ་ཡང་སྤངས་ཤིང་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཡང་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ཉིད་དུ་གཏན་ཚིགས་སྨོས་ པ།གཟུང་བ་མེད་པས་དེ་འཛིན་མེད། །ཅེས་བྱའོ། །གཟུང་བ་ཡོད་ན་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། གཟུང་བ་མེད་ན་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུང་བ་མེད་ན་འཛིན་པ་མེད་པར་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་གྱི། གཟུང་བ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང་། དམིགས་པར་བྱེད་ པ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་མཉམ་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་སྟེ།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ལ་ཉལ་སྤོང་ཞིང་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཡང་སེམས་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ལ་སེམས་གནས་པར་གྱུར་ པ་དེའི་ཚེ།ཇི་སྐད་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དེ་ནི་སེམས་མེད་མི་དམིགས་པ། །འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ། །གནས་ཀྱང་གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། །གནས་ངན་ལེན་གཉིས་སྤངས་པས་སོ། །དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་དང་དབྱིངས། །བསམ་མི་ཁྱབ་དང་དགེ་དང་བསྟན། །དེ་ནི་བདེ་བ་རྣམ་གྲོལ་ སྐུ།།ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཞེས་བྱ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ཏེ། གོང་ནས་གོང་དུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་འགྲོ་བས་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་འཛིན་ པའི་སེམས་མེད་པ་དང་།གཟུང་བའི་དོན་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་སེམས་མེད་མི་དམིགས་པ། །ཞེས་བྱའོ།
二種執著即所取執和能取執,其習氣即爲了生起未來二執而在阿賴耶識中種下的種子。只要瑜伽行者的心未能安住于無二相的唯識性中,二執的習氣就不會轉變,即不會斷除的意思。此處說明若未斷除外境所緣,內在所緣也未斷除,因此他會這樣想:‘我以眼等感官執取色等對境’。 現在應當說明:以離開對境的唯心為所緣,是否就安住於心的法性中呢?答曰:不是。‘這些唯是識而已,如是緣慮已,若於前安立,彼即不住唯。‘或者爲了遣除那些僅僅聽聞后就傲慢地認為’我已安住于清凈唯識中’的執著,故說’這些唯是識而已,如是作意已’等。 ‘這些唯是識而已’是指離開對境,即無外境,如此緣慮即是執著和作意的意思。‘於前’即現前。‘安立’即如所得地以意識安立。由於瑜伽行者的所緣有多種相,故說’若於’,如白骨、青瘀、腐爛、蟲蛀、分散等。‘彼即不住唯’是因為未斷除識的所緣。 何時能斷除識的執著而安住於心的法性中呢?為此說:‘若時于所緣,智慧不得彼,爾時住唯識,無所取無能取。‘當以智慧不緣取、不見、不執著于教法所緣、教授所緣以及色聲等世俗所緣,而如實見到真實義,但非如盲人般時,則斷除了識的執著,安住于自心法性中。 此中說明理由:‘無所取故無能取。‘有所取則有能取,無所取則不然。若無所取則能了知無能取,而不僅僅是無所取而已。如此,由於不分別所緣境和能緣心,平等出世間智慧生起,斷除所取能取的執著習氣,心也安住于自心法性中。 如果如此安住于唯識性中時,應當如何呢?為此說:‘彼無心不得,出世間智慧,雖住而轉依,由斷二粗重。彼即無漏界,不可思善示,即是解脫身,大牟尼法性。‘這兩個偈頌依據入唯識性的瑜伽行者的見道,顯示由漸次增上而得殊勝果位。其中由於無能取心及不得所取境,故說’彼無心不得’。
།འཇིག་རྟེན་ན་འདྲིས་པར་མ་བྱས་པ་དང་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་རྒལ་བའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཡེ་ ཤེས་དེ།།ཞེས་བྱའོ། །ཡེ་ཤེས་དེའི་འོག་ཏུ་གནས་གྱུར་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གནས་ཀྱང་གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གནས་ནི་འདིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའོ། །དེ་གྱུར་པ་ནི་གང་གནས་ངན་ལེན་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། གཉིས་ཀྱི་ བག་ཆགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལོག་ན་ལས་སུ་རུང་བ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། མི་གཉིས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པའོ། །གནས་གྱུར་པ་དེ་ཡང་གང་སྤངས་པས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གནས་ངན་ལེན་གཉིས་སྤངས་པས་སོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། གཉིས་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གནས་ངན་ལེན་ནོ། །གནས་ངན་ལེན་ནི་གནས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ནོ། །གནས་གྱུར་པ་དེ་ཡང་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོད་པའི་ གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་གང་།རྣམ་གྲོལ་སྐུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཡོད་པའི་གནས་ངན་ལེན་སྤངས་པས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་གང་། ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཞེས་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སྤངས་པའི་བྱེ་བྲག་ གིས་གནས་གྱུར་བ་བླ་ན་ཡོད་པ་དང་།བླ་ན་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ། ལེན་པའི་རྣམ་ཤེས་སྒྲིབ་གཉིས་ཀྱི། །མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ། །ཉོན་མོངས་ས་བོན་ཀུན་ས་བོན། །དེར་ནི་གཉིས་ལ་གཉིས་འཆིང་ངོ་། །གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ།།སྔ་མ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ནོ། །ཅིག་ཤོས་ལ་ནི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ས་བོན་ཏེ། དེ་དག་བཅོམ་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་དང་དབྱིངས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་གྱུར་པའི་རང་བཞིན་དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པ་ དང་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་སྟེ།གནས་ངན་ལེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ཟག་པ་མེད་པའོ། །འཕགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དབྱིངས་སོ། །དབྱིངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་འདིར་རྒྱུའི་དོན་ཏོ། །བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ནི་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། སོ་སོ་རང་གིས་ རིག་པ་དང་།དཔེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པའི་བདེ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་པ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདེ་བ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །འདི་ནི་རྟག་པ་ སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བདེ་བའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུའོ། །གནས་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་བས་གནས་གྱུར་ པ་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ།།འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་ཞིང་དེས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ། །ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུབ་པའི་མཆོག་དང་ལྡན་པས་ སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཐུབ་པ་ཆེན་པོའོ།།སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པ་སློབ་དཔོན་བློ་བརྟན་གྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།
由於在世間未曾熟習、無有生起、無有分別、超越世間的緣故,稱為’出世間智慧’。爲了顯示此智慧之後的轉依,故說’依處亦成他’。此處的依處是指含有一切種子的阿賴耶識。其轉變是指:當染污習氣、異熟習氣及二者的習氣體性消失後,轉成堪能性、法身及無二智慧的體性。 若問此轉依由何斷除而獲得?為此說’由斷二種習氣’。‘二種’是指煩惱障的習氣和所知障的習氣。習氣即是不堪能性,也就是煩惱障和所知障的種子。 此轉依中,聲聞等斷除習氣所獲得的是什麼?說’解脫身’。菩薩斷除習氣所獲得的是什麼?說’大牟尼法’。通過斷除二種障礙的差別,顯示有上和無上的轉依。 此處偈頌:‘取識二障之,當知為其相,煩惱種子及,一切種子中,于彼二系二。”二’是指聲聞和菩薩。前者有煩惱種子,後者有二障種子,斷除這些即可獲得一切智性。 ‘彼即無漏界’是說轉依的自性即是無漏和法界,因為無有習氣。由於遠離一切漏,故稱無漏。因為是聖法之因,故稱法界。此處法界之詞義為因。不可思議是因為非尋思境界、自證、無喻。善是因為清凈所緣安樂及無漏法自性。常住是因為恒常不盡。安樂是因為常住的緣故,凡是無常者即是苦,此是常住,因此是樂。 由斷除煩惱障而成聲聞的解脫身。具有轉依相的是大牟尼法身,由修習地和波羅蜜多,斷除煩惱障和所知障,圓滿成就轉依,故稱大牟尼法身。由於不捨輪迴而無煩惱,獲得一切法自在,故稱菩薩法身。‘大牟尼’是指具足最勝調伏的佛世尊即是大牟尼。 《三十頌釋》由論師覺鎧造畢。
། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ།། །།
印度堪布吉那彌札和戒護菩提,以及大校譯師班智達耶喜德校對並審定。
同部經論
與本文同名或相近的其他版本、科判、譯文與註疏。