d4090阿毗達磨俱舍論釋世親 吉那彌札 華德僧c3.5s dz|d4090阿毗達磨俱舍論釋世親 吉那彌札 華德僧c3.5s dz
D4090
#། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨ་བྷི་དྷརྨྨཀོ་ཥཾ་བྷཱ་ཥྱཾ་། བོད་སྐད་དུ། ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་ཞིག་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་ཞིང་། །འཁོར་བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་མཛད་པ། ། དོན་བཞིན་སྟོན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །ཆོས་མངོན་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རབ་བཤད་བྱ། །བསྟན་བཅོས་བྱེད་པར་འདོད་པས་རང་གི་སྟོན་པའི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱག་འཚལ་བ་རྩོམ་མོ། །གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྨྲས་པའོ། །འདིའི་འམ་འདིས་མུན་པ་བཅོམ་པས་མུན་པ་བཅོམ་པའོ། །ཐམས་ཅད་ལ་མུན་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཅོམ་པས་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་པའོ། །མི་ཤེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་མཐོང་བ་ལ བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མུན་པ་སྟེ།དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཉེན་པོ་བརྙེས་ནས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཏན་ནས་ཡེ་བཅོམ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདིའི་ནི་ཀུན་ལ་མུན་པ་གཏན་བཅོམ་པའོ། །དེ་རང་ སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་རྨོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ལ་མུན་པ་བཅོམ་པར་ནི་འདོད་མོད་ཀྱི་གཏན་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་།ཡུལ་དང་། དུས་ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པ་དང་། དོན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་ཡས་ པ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།།དེ་ལྟར་བདག་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཡང་དག་པར་བསྟོད་ནས། ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ལ་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཡང་དག་པར་བསྟོད་པ་ནི། འཁོར་ བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་མཛད་པ།།ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འཁོར་བ་ནི་འགྲོ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆགས་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བརྒལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་འདམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། འགྲོ་བ་དེར་བྱིང་བ་སྐྱབས་མེད་པ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐུགས་བརྩེ་བ་དང་ལྡན་པས་ དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱག་བརྐྱང་བ་དག་གིས་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དྲངས་སོ།།དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྟོན་པས་ན་དོན་བཞིན་སྟོན་པའོ། །འདིས་ནི་འདིའི་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་སྟོན་ཏེ། དེ་ནི་སྟོན་པ་ན་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྟོན་པས་འཁོར་བའི་འདམ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་།དམ་པ་སྦྱིན་པའི་མཐུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོས་བཏུད་ནས་སོ། ། དོན་བཞིན་སྟོན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་རབ་བཤད་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། སློབ་མ་འཆོས་པས་ན་བསྟན་བཅོས་སོ། །བསྟན་བཅོས་གང་ཞེ་ན། ཆོས་མངོན་མཛོད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ཞེ་ན། ཆོས་མངོན་ཤེས་རབ་དྲི་མེད་རྗེས་འབྲང་བཅས། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དྲི་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །རྗེས་འབྲང་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཟག་པ་མེད་པའི ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།རེ་ཞིག་འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པའོ། །བརྡར་བཏགས་པ་ནི། དེ་ཐོབ་བྱའི་ཕྱིར་གང་དང་བསྟན་བཅོས་གང་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་ བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་།སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པའོ། །བསྟན་བཅོས་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་ཚོགས་སུ་གྱུར་པས་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའམ། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པའོ། །ཆོས་མངོན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།
梵文:Abhidharmakośabhāṣyam 藏文:ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ། 漢譯:阿毗達磨俱舍論釋 頂禮文殊童子。 頂禮徹底摧毀一切黑暗、 從輪迴泥潭中救度眾生、 如實開示真理的導師。 我將詳細解說阿毗達磨藏論。 造論者欲造論,爲了了知自己導師的殊勝本質,首先以讚歎功德為前導而作禮敬。‘彼者’是指佛世尊而言。由於他或因他摧毀黑暗故稱’摧毀黑暗者’。由於對一切事物完全摧毀一切形式的黑暗,故稱’徹底摧毀一切黑暗者’。無明因為障礙見到真實義理,故稱為黑暗。佛世尊已獲得對治,使一切所知永不再生,故稱為徹底永遠摧毀。因此說’徹底摧毀一切黑暗’。 雖然獨覺和聲聞也因離煩惱性無明而被承認為摧毀一切黑暗,但並非徹底摧毀。因為他們對佛法、境、極遠時間、無邊細分義理等仍有非煩惱性的無明。 如是以圓滿成就自利而讚歎后,又以圓滿成就利他而讚歎彼世尊說:‘從輪迴泥潭中救度眾生’。輪迴因是眾生執著之處且難以超越,故如泥潭。對於沉溺其中無有救護的眾生,世尊以大悲心伸出說正法之手,隨其根機而救度。 因如實無倒而說故稱’如實開示’。此說明他利他的方法,即以如實開示而從輪迴泥潭中救度眾生,而非以神通力或佈施力。 如是具足圓滿成就自利與利他者,‘頂禮’即以頭面禮敬。 頂禮如實開示者已,當做何事?答曰:‘將詳細解說論’。由教導學生故稱為論。何論?即’阿毗達磨藏’。 何為阿毗達磨?‘阿毗達磨即無垢慧及眷屬’。其中’慧’即善能抉擇諸法。‘無垢’即無漏。‘及眷屬’即具有眷屬。如是則說五無漏蘊為阿毗達磨。這是勝義阿毗達磨。 世俗施設則是為獲得彼而有的聞思修所生具漏慧及生得慧眷屬,以及為獲得無漏慧而作為其資糧的論典亦稱阿毗達磨。 就詞源學而言,由於持自相故稱為法。因此,此處法是指勝義法即涅槃,或因趣向法相故稱阿毗達磨。 阿毗達磨釋畢。
།བསྟན་བཅོས་འདི་ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ ཡིན་ཞེ་ན།འདིར་དེ་དོན་དུ་ཡང་དག་ཆུད་ཕྱིར་རམ། འདི་ཡི་གནས་དེ་ཡིན་པས་ཆོས་མངོན་མཛོད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟར་གཅེས་གཅེས་རྣམས་དོན་དུ་འདིར་ཆུད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་དེའི་མཛོད་ལྟ་བུ་ཡིན་ ནོ།།ཡང་ན་དེ་ལས་འདི་ཕྱུང་བས་ཆོས་མངོན་པ་དེ་བསྟན་བཅོས་འདིའི་གནས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་དེ་ཉིད་འདིའི་མཛོད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན། འདི་དང་ པོ་ཉིད་དུ་སུས་བསྟན་ན།འདི་ལྟར་སློབ་དཔོན་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་འཆད་པར་གུས་ཤེ་ན། ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་མེད་པར་ཉོན་མོངས་རྣམས། །གང་ཕྱིར་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་ལ། །ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་སྲིད་མཚོ་འདིར་ འཁྱམས་ཏེ།།དེ་བས་དེ་ཕྱིར་འདི་ནི་སྟོན་པས་གསུངས་སོ་ལོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་མེད་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་ལ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་འདིར་ འཁྱམ་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་འདོད་པ་དེའི་དོན་དུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པ་གསུངས་སོ་ལོ།།ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་པ་མེད་པར་ནི་སློབ་མས་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ རྣམས་ན་རེ་དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སིལ་བུར་བཤད་ལ།བཙུན་པ་ཀཱ་ཏྱཱའི་བུ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་ནས་བཞག་སྟེ། བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱོབ་ཀྱིས་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་སྡེ། སྡེ་ཚན་དུ་བྱས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་དག་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་པས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན།ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད་ཆོས་རྣམས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ནི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ལམ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་ རྣམས།།ཟག་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་གཞན་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་དེ་དག་ལ། །ཟག་རྣམས་ཀུན་ཏུ་རྒྱས་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འགོག་པ་ དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པས་ཀྱང་ཟག་པ་སྐྱེ་བར་ནི་འདོད་མོད་ཀྱི།དེ་གཉིས་ལ་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བས་དེ་གཉིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བ་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་འོག་ནས་ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཟག་པ་དང་ བཅས་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ཟག་མེད་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། །འདུས་མ་བྱས་རྣམ་གསུམ་ཡང་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བའོ་། །རྣམ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་དང་ནི་འགོག་པ་གཉིས། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གཉིས་གང་ཞེ་ན། སོ་སོར་ བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་།སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཟག་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནམ་མཁའ་མི་སྒྲིབ་པ། ནམ་མཁའ་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་གང་ན་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ཡོད་པའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་བྲལ་བའོ། །གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་བྲལ་བ དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །དེས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འགོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ། །བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱ་ བ་སྟེ།དཔེར་ན་བ་ལང་དག་དང་ལྡན་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་བ་ལང་གི་ཤིང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཅི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་གཅིག་ཁོ་ན་འམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ།
如果問這部論典為何是《阿毗達磨藏》?這裡爲了通達其義,或因為這是其處所,故稱為《阿毗達磨藏》。所謂阿毗達磨論,是因為此處通達了所有精要之義,因此此論如同其藏。或者說,因為從彼處引出此論,故阿毗達磨是此論的處所。因此,阿毗達磨即是此論之藏,所以此論是《阿毗達磨藏》。 又問為何宣說阿毗達磨?最初是誰宣說的?如果問論師為何熱衷解說《阿毗達磨藏》?‘因為若無諸法的詳細分別,則無法寂滅諸煩惱。由煩惱故,世間漂泊於此輪迴海中。因此,導師為此而宣說。‘若無諸法的詳細分別,則無法寂滅煩惱的方法,而由煩惱使世間漂泊於此大輪迴海中,為此,為欲詳細分別諸法之故,導師佛世尊宣說了阿毗達磨。若無阿毗達磨的教授,弟子就無法詳細分別諸法。 說一切有部認為,這是世尊零散宣說的,迦多衍尼子等結集整理,如同具壽法救所作的《記說》等品類。 若問通過阿毗達磨教法所應分別的諸法是什麼?‘有漏無漏諸法’,這是對一切法的總略宣說。其中,什麼是有漏法?‘除道諦外的有為法是有漏’,即除了道諦外的其他有為法都是有漏法。為什麼?‘因為諸漏于彼等,一切都會增長故。‘雖然緣滅諦和道諦也會生起漏,但不會於彼二增長,故彼二不會成為有漏。至於為何不增長,將在後面煩惱品中說明。 有漏法已說完。什麼是無漏法?‘無漏道諦及三種無為法’。什麼是三種?‘虛空和二種滅’。什麼是二種?擇滅和非擇滅。如是虛空等三種無為法和道諦是無漏法,因為諸漏不會於其增長。 在所說的三種無為法中,虛空是無障礙性,虛空的自性是無障礙,即有色法的空間。擇滅是離系,即與有漏法分離。對苦等聖諦的觀察稱為擇,是慧的差別。由此所獲得的滅稱為擇滅。這是省略中間詞的說法,如同說’牛車’是’具有牛的車’。若問是否一切有漏法唯有一個擇滅?答:不是。
།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སོ་སོ་སོ་སོ་ཡིན། ལྡན་ པའི་རྫས་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་བྲལ་བའི་རྫས་རྣམས་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ལྷག་ མའི་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།འོ་ན་འགོག་པ་ནི་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་འདིའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཚིག་དེའི་དོན་ནི་འདི་འདྲ་བའི་རྒྱུ་གང་ཡང་མ་ཡིན་ལ། འདི་ཡང་གང་གི་འདྲ་བའི་རྒྱུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ། ། འདི་ལ་འདྲ་བ་གང་ཡང་མེད་ དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐྱེ་ལ་གཏན་དུ་བགེགས་བྱེད་པ། །འགོག་གཞན་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་པས། །ཆོས་མ་འོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བ་ལ་གཏན་དུ་བགེགས་སུ་གྱུར་པ་བྲལ་བ་ལས་གཞན་པའི་འགོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྟེ།འདི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྐྱེན་མ་ཚང་བ་ལས་ཐོབ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་དང་ཡིད་གཟུགས་གཅིག་ལ་ཡེངས་པའི་གཟུགས་གཞན་པ་རྣམས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་གང་ཡིན་ པ་དག་ནི་འདས་པར་འགྱུར་ལ།དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཡང་སྐྱེ་བར་ཡང་མི་ནུས་ཏེ། དེ་དག་འདས་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དེ་ནི་རྐྱེན་ མ་ཚང་བས་འཐོབ་བོ།།འདིར་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། གང་དག་གིས་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཁོ་ན་འཐོབ་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །གང་དག་གིས་སོ་སོར་ བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཁོ་ན་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་བྱས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །གང་དག་གིས་གཉི་ག་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། ། གང་དག་གིས་གཉི་ག་མི་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལམ་མ་གཏོགས་པ་འདུས་བྱས་རྣམས། །ཟག་བཅས ཞེས་གང་སྨྲས་པའི་འདུས་བྱས་དེ་དག་གང་ཞེ་ན།འདུས་བྱས་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་ཀྱང་། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ།།རྐྱེན་རྣམས་འདུས་ཤིང་ཕྲད་ནས་བྱས་པ་དག་ནི་འདུས་བྱས་རྣམས་ཏེ། རྐྱེན་གཅིག་གིས་བསྐྱེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་དག་ལ་ཡང་མི་འགལ་ཏེ་འོ་མ་དང་ཤིང་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ཉིད་དུས་གཏམ་ གཞི་དང་།།ངེས་པར་འབྱུང་བ་གཞི་དང་བཅས། །དེ་དག་ཉིད་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །སོང་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རམ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཟ་བའི་ཕྱིར་དུས་རྣམས་སོ། །གཏམ་ནི་ངག་གོ། །དེའི་གཞི་ནི་མིང་སྟེ། དོན་དང་བཅས་པའི་གཞི་སྨོས་ པའི་ཕྱིར་ན་འདུས་བྱས་ནི་གཏམ་གྱི་གཞི་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། གཏམ་གྱི་གཞི་རྣམས་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་གཞུང་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ ཅད་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ།།དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བཅས་དག་གོ། །རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཞི་དང་བཅས་པ་དག་སྟེ། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གཞི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུའི་ཚིག་ཡིན་ལོ་། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ དག་ཡིན་ནོ།
那麼是什麼樣呢?是各自不同的。有多少具有的事物,離開的事物也有那麼多。如果不是這樣,以見苦諦而應斷的煩惱的滅,現證后,就會導致現證一切煩惱的滅。如果不是這樣,修習其餘對治就成為無意義。 那麼,所說的’滅是不相似’這句話的含義是什麼呢?這句話的含義是:既不是這個的相似因,這個也不是任何相似因。並不是說這裡沒有任何相似。 已經說明了擇滅。對生起永遠作障礙的其他滅非擇滅。對未來諸法的生起永遠成為障礙的離系之外的滅,即是非擇滅,這不是以擇而獲得的。那麼是什麼呢?是由緣不具足而獲得。 譬如眼和意專注於一個色法時,其他色法以及聲、香、味、觸等即成為過去,緣于這些的五識身也不能再生起,因為它們沒有緣過去境的能力。因此,它們的非擇滅是由緣不具足而獲得。 這裡有四句:有些法唯獲得擇滅,即如有漏過去、現在、未來諸法。有些法唯獲得非擇滅,即如無漏有為不生法。有些法二者都獲得,即如有漏不生法。有些法二者都不獲得,即如無漏過去、現在、未來諸法。 已經說明了三種無為法。除了道以外的有為法是有漏,所說的那些有為法是什麼呢?那些有為法即是色等五蘊:色蘊、受蘊、想蘊、行蘊、識蘊,這些是有為法。 諸緣和合造作的是有為法,沒有任何是由單一緣產生的。由於與此類同,對未來法也不相違,如牛奶與樹木。 這些即是時間、言說事、出離事及有因。這些即是有為法。由於已去、正去、將去,或被無常所吞噬,故為時間。言說即是語言。其事即是名,由於說有義之事,故說有為是言說事。 若不如此,則與論中所說’言說事為十八界所攝’的教證相違。必定出離即是出離,即是一切有為法的涅槃。由於這些具有此,故說具出離。由於有因,故說具有因,毗婆沙師們說’事’字是因的異名。如是,這些是有為法的異名。
།ཡང་འདུས་བྱས་དེ་དག་ཉིད། གང་དག་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་པའི། །ཕུང་པོའང་དེ་དག་།འདིས་ཅི་ཞིག་གྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་ཡང་ཡིན་ནོ་། །ཕུང་པོ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ།འདུ་བྱེད་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དག་སྟེ། དཔེར་ན་རྩཝ་དང་སོག་མའི་མེ་བཞིན་པ་འམ། དེ་དག་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་མི་ བཞིན་ནོ།།ཡང་ན་དེ་དག་ལས་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་འབྱུང་བས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་ལྗོན་པ་བཞིན་ནོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད། འཐབ་བཅས་ཀྱང་ཞེས་བྱའོ། །འཐབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཏེ། བདག་དང་གཞན་ལ་གནོད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་གིས་རྒྱས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་འཐབ་བཅས་དག་སྟེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་འཇིག་རྟེན་དང་། །ལྷ་གནས་སྲིད་པའང་དེ་དག་ཡིན། །འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །འདི་ལས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ འབྱུང་བས་ཀུན་འབྱུང་བའོ།།འཇིག་པས་ན་འཇིག་རྟེན་ནོ། །འདི་ལ་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་གནས་པས་ན་ལྟ་བའི་གནས་སོ། །འབྱུང་བས་ན་སྲིད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དོན་དང་མཐུན་པ་དག་གོ། ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ། །ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ལ། གཟུགས་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་དོན། །ལྔ་དང་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཉིད། །དབང་པོ་ལྔ་པོ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་། །སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་དང་། དོན་ལྔ་པོ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་གང་དག་ཡིན་པ གཟུགས་དང་།སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྟེ་དེ་སྙེད་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སྨོས་པ་གང་དག་ཡིན་པ། དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན། །མིག་ལ་སོགས་གཟུགས་དང་བ་རྣམས། ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་ལྔ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་མིག་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དེ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སྨོས་པ་གང་དག་ཡིན་པ། དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན། །མིག་ལ་ སོགས་གཟུགས་དང་བ་རྣམས།།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་ལྟར་བཤད་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། །མིག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའི་གཞུང་དང་ཡང་ མཐུན་པར་འགྱུར་རོ།།དབང་པོ་ལྔ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དོན་ལྔ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།གཟུགས་རྣམ་གཉིས་དང་། །ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་སོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་དག་ནི་དེའི་བྱེ་བྲག་གོ། །དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་ བརྒྱད་དེ།རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐུག་པའོ། །ཡང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཉིད། རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། མཐོན་ པོ་དང་།དམའ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་ཁ་དོག་གཅིག་དང་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འདོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཕྱ་ལེ་བ་ནི་དབྱིབས་ མཉམ་པའོ།།ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དབྱིབས་མི་མཉམ་པའོ། ། ཁུག་རྣ་ནི་ལྷོ་བུར་རོ། །ཉི་མ་ནི་ཉི་མའི་འོད་དོ།
再者,對於這些有為法,哪些是有漏取蘊?對此,凡是取蘊的五蘊,它們也是蘊。有些僅是蘊而不是取蘊,即無漏的諸行。其中,諸取即是諸煩惱。因從彼等所生故為取蘊,譬如草與薪之火,或因依賴彼等故,如王之臣民。或者因從彼等生起諸取故為取蘊,如花果樹木。 這些有漏法,也稱為有諍。諍即是諸煩惱,因為損害自他之故。因為被它們所增長,故稱有諍,如同有漏。苦、集、世間、見處及有,皆是彼等。因不隨順諸聖者故為苦。因從此生起諸苦故為集。因壞滅故為世間。因住於此而以見增長之門故為見處。因生起故為有。如是,這些是有漏法的相應義理之異名。 所說’色等五蘊’中,色是五根、五境及無表色。五根即眼、耳、鼻、舌、身根,五境即彼等根之境,為色、聲、香、味、觸,以及無表色,如是為色蘊。 其中所說這些色等,彼等之識依,眼等凈色。色、聲、香、味、觸諸識之所依,具凈色自性之五者,應知依次為眼、耳、鼻、舌、身,如世尊所說:‘比丘,眼是內處,以四大種為因,是凈色。‘等廣說。 或者所說這些眼等,彼等之識依,眼等凈色。即是眼識等之所依,此是語義。如是解釋則與論中’何為眼根?是眼識所依之凈色’等廣說之文相符。五根已說訖。 當說五境。其中首先,色有二種:顏色與形狀。其中顏色有四種:青等。其餘是彼差別。形狀有八種:從長等乃至非平等。 又此色處有二十種,即:青、黃、白、紅、長、短、方、圓、高、低、平、不平、云、煙、塵、霧、影、日光、明、暗。有些說虛空一色為二十一種。其中平即形狀均等。不平即形狀不均等。霧即雲氣。日即日光。
།སྣང་བ་ནི་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་དང་མེ་དང་སྨན་དང་ནོར་བུ་རྣམས་ཀྱི་འོད་དག་གོ། །གྲིབ་མ་ནི་གང་ན་གཟུགས་རྣམས་སྣང་བའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་མུན་པའོ། །ལྷག་ མ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བས་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་བའོ་།།གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁ་དོག་ཏུ་ཡོད་ལ་དབྱིབས་སུ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་། མུན་པ་ཞེས་བྱའོ་། །དབྱིབས་སུ་ཡོད་ལ་ཁ་དོག་ ཏུ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་དེ།རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཉི་གར་ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མའོ། །གཞན་དག་ན་རེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པར་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་སྣང་བས་ན་ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་ཁོ་ན་ཁ་དོག་ཏུ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྫས་གཅིག་ལ་གཉི་གར་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ལ་གཉི་ག་མངོན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡོད་པ་འདི་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ཡིན་གྱི་ཡོད་པའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལའང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ མཆེད་བཤད་ཟིན་ཏོ།།སྒྲ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ་། ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དེ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལག་པ་དང་ངག་གི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རླུང་དང་། ནགས་ཚལ་དང་། ཆུའི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ནི་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྒྲའོ། ། གཞན་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཟིན་པ་དང་། མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་ཡང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ལག་པ་དང་རྫ་རྔ་ཕྲད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་ལས་བྱུང་བ་བཞི ཚན་གཉིས་རྒྱུར་བྱས་པར་མི་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་འདོད་པར་བྱའོ།།སྒྲ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རོ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་།མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། བསྐ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །དྲི་རྣམ་བཞི། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ང་བ་རྣམ་པ་གཉིས། དྲི་མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ང་བ་དང་། དྲི་མཉམ་པའོ་ཞེས་རྣམ་པ་གསུམ་འབྱུང་ངོ་། །རེག་བྱ་བཅུ་གཅིག་བདག་ཉིད་དོ། །རེག་བྱ་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་བཅུ་གཅིག་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འཇམ་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། ལྕི་བ་ཉིད་དང་། ཡང་བ་ཉིད་དང་། གྲང་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །འཇམ་པ་ཉིད་ནི་མཉེན་པའོ། །རྩུབ་པ་ཉིད་ནི་རུད་རུད་པའོ། །ལྕི་བ་ཉིད་ནི་གང་གིས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་འཇལ་བར་བྱེད པའོ།།བཟློག་པ་ནི་ཡང་བ་ཉིད་དོ། །གྲང་བ་ནི་དྲོ་བར་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །བཀྲེས་པ་ནི་ཟད་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །སྐོམ་པ་ནི་སྐོམ་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་བདེ། །ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་བདེ་བའོ། །དགེ་འདུན་མཐུན་ པ་བདེ་བ་ཡིན།།མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བདེ། །ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་མེད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་ཡོད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ནི་གོས་རེ་རེ་ནས་མི་འཇལ་ཡང་བསགས་པ་དག་ནི་འཇལ་ལོ། །གནོད་པར་བྱེད་པའི་གྲང་བ་མེད་ ཀྱི་ཕན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡོད་དོ་ལོ།།གང་འདི་གཟུགས་རྣམ་པ་མང་པོ་བཤད་པ་དེ་ལ་རེས་འགའ་ནི་རྫས་གཅིག་གིས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་དེ། གང་གི་ཚེ་དེའི་རྣམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གཅོད་པར་འགྱུར་བ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་མང་པོས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་གཅོད་པ་ན་ སྟེ།དཔེར་ན་ཐག་རིང་པོ་ནས་དམག་བཤམས་པ་འམ། ནོར་བུའི་ཚོགས་ཀྱི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དུ་མ་ལ་ལྟ་བ་ལྟ་བུའོ།
光明是指月亮、星星、火、藥物和寶石等的光芒。影子是指能顯現形體之處。與此相反的是黑暗。其餘的因為容易理解而未作詳細區分。 色處有些是存在於顏色而不存在於形狀的,即:藍色、黃色、紅色、白色、影子、日光、光明和黑暗。有些是存在於形狀而不存在於顏色的,即:長等方位的身表色的自性。有些是兩者都存在的,即:其餘的色處。 有些人說:由於藍等和長等是完全確定的顯現,所以只有日光和光明是存在於顏色的。如果問:怎麼會在一個事物中兩者都存在呢?因為在其中兩者都顯現的緣故。這裡的’存在’是指認知的意義,而不是存在的意義。若是這樣,對於身表色也會有過失。 色處已經解釋完畢。 聲音有八種:由有執受和無執受的大種所生,表示有情和無情的四種。這些又因悅意和不悅意的差別而成為八種。其中由有執受大種所生的,例如手和語言的聲音。由無執受大種所生的,例如風、樹林和水的聲音。表示有情的是語言表業的聲音。其他的是不表示有情的。 有些人說還有由有執受和無執受大種共同所生的聲音,例如手和陶鼓相觸所生的聲音。但這種說法就像不承認一個色塵微塵產生兩個四大一樣,也不應該承認。 聲音已經解釋完畢。 味道有六種:通過甜、酸、咸、辣、苦、澀的差別。香有四種:由於有好香和臭氣兩種,以及平等和不平等的緣故。論典中則說有三種:好香、臭氣和平等香。 觸有十一種自性。觸的實質性質有十一種:四大種以及柔軟性、粗糙性、重性、輕性、冷、飢餓和渴。其中大種將在下文解釋。柔軟性是指柔滑。粗糙性是指粗澀。重性是能稱量事物的。與此相反的是輕性。冷是使人想要溫暖的。飢餓是使人想要吃的。渴是使人想要喝的。 這是因果關係的比喻,如同’諸佛出世樂,善說正法樂,僧眾和合樂,修行和合樂’一樣。在色界中沒有飢渴,其餘的都有。即使不能稱量單件衣服,但堆積在一起是可以稱量的。沒有造成傷害的寒冷,但有帶來利益的寒冷。 對於所說的這些多種色法,有時是由一個實物產生眼識,即當分別其特徵的時候。有時是由多個產生,即當不分別特徵的時候,例如從遠處看到列陣的軍隊,或者觀看眾多珠寶的顏色和形狀時。
།རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤིན་ཏུ་མང་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་ དང་།འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གཅིག་དང་རེག་བྱ་ལྔས་སྐྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བཅུ་གཅིག་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་སྤྱི་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་སྤྱིའི་ཡུལ་ཅན་དུ་འགྱུར་གྱི། རང་གི་མཚན་ ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།འདི་དག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་དུ་འདོད་ཀྱི། རྫས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་ཡུལ་དང་ཕྲད་ན་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་གང་སྔར་སྐྱེ་ཞེ་ན།གང་གི་ཡུལ་ཤས་ཆེ་བའོ། །ཡུལ་མཉམ་པ་དང་ཕྲད་ན་ནི་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔར་སྐྱེ་སྟེ། ཟ་བར་འདོད་པས་རྒྱུད་གཏད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ལྔ་དང་། དོན་ལྔ་དང་། དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་འཛིན་པ་ཡང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་ པ་བསྙད་པར་བྱ་བ་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།གཡེངས་དང་སེམས་མེད་པ་ཡི་ཡང་། །དགེ་དང་མི་དགེའི་རྗེས་འབྲེལ་གང་། །འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །དེ་ནི་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་བརྗོད། །སེམས་གཡེངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་པའོ། །སེམས་མེད་ པའི་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཡང་ཡིན་པའོ། །ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་མ་གཡེངས་པ་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་ནོ། །དགེ་དང་མི་དགེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་ལེགས་དང་དགེ་ལེགས་མ་ཡིན་ པའོ།།རྗེས་འབྲེལ་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་ཏོ། །ཐོབ་པའི་རྒྱུན་ཡང་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་ཕྱིར། འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་དོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ། ། སྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ནི་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དེའི་མིང་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གཟུགས་དང་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། ། བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚིག་ཡིན་པར་སྟོན་པའོ། །མདོར་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་དག་ནི་སའི་ཁམས དང་།ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་དག་གོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་དག་གཟུགས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཉིད་དུ་རིགས་པའི་ཕྱིར་ན་ཆེན་པོ་ཉིད་དོ། ། ཡང་ན་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཕུང་པོ་དེ་དག་བྱ་བ་ལ་ཤས་ཆེ་བ་དེ་དག་ལ་དེ་རྣམས་ཆེན་པོར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཁམས་དེ་དག་གི་ལས་ནི་གང་དུ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ། རང་བཞིན་ནི་ཅི་ཞེ་ན། འཛིན་པ་ལ་སོགས་ལས་སུ་གྲུབ། །ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་དང་སྡུད་པ་དང་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ལས་དག་ཏུ་གྲུབ་བོ། །རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ནི་འཕེལ་བ་དང་རྒྱས་པར་བྱེད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་དག་ནི་དེ་དག་གི་ལས་ཡིན་ནོ། །རང་བཞིན་ནི གོ་རིམས་བཞིན་དུ།སྲ་གཤེར་དྲོ་ཉིད་གཡོ་བ་རྣམས་ཏེ། སྲ་བ་ནི་སའི་ཁམས་སོ། །གཤེར་བ་ནི་ཆུའི་ཁམས་སོ། །དྲོ་བ་ནི་མེའི་ཁམས་སོ། །གཡོ་བ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་སོ། །འདིས་འབྱུང་བའི་རྒྱུན་ཡུལ་གཞན་དུ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་གཡོ་བར་བྱེད་དེ། སྒྲོན་མེ་གཡོ་བ་བཞིན་ དུ་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།
耳等識也應當如是了知。關於身識,有些人說,最多由四大種及柔軟等一個和五種觸所生。其他人說由全部十一種所生。如此,由於緣于共相,五識身豈不成為共相境,而非自相境耶?答:此等被認為是處自相境,而非事物自相境,故無過失。 應當觀察:當身根和舌根同時與境接觸時,何識先生?答:以境強者為先。若與等量境接觸,則舌識先生,因為由欲食而專注故。五根、五境及如何執取彼等已說訖。 今當說無表色。散亂及無心位,善不善相續,大種為因性,說名為無表。‘散亂’是指其他心的狀態。‘無心位’是指無想定和滅盡定。‘及’字表明非散亂有心位也有。‘善不善’即是善與不善。‘相續’即是相續流。由於有得的相續亦如是,為作區別故說’大種為因性’。 毗婆沙師說:‘為因性’的含義是因的意思,因為是生起等因的體性。‘說名為無表’中,‘說名’二字是為令知其名,雖是色法和作為的自性,但不像表業那樣令他人了知,故名無表。‘說’字表明是論師之語。總之,表業和定所生的善不善色即是無表。 所說’大種為因性’中的大種是什麼?大種即地界、水界、火界、風界,此四者由於能持自相及所造色故名為界。稱為四大種,是因為它們是一切其他色法的所依,或者因為地、水、火、風的聚集在作用上顯著,故稱為大。 複次,此等界的作用於何處成就?自性是什麼?由持等業成就。此地、水、火、風界依次成就持、攝、熟、長等業。長即是增長,應知這些是它們的作用。 自性依次是堅、濕、暖、動:堅性是地界,濕性是水界,暖性是火界,動性是風界。此風界令大種相續於他處生起,故能動搖,如燈動般能令動搖。
།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་དང་མདོ་སྡེ་ལས་རླུང་གི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ཡང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་ལ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས། ཡང་བ་ཉིད་དེ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་གཡོ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རླུང་ གི་ཁམས་ཤེས་པ་སྟེ།འདིའི་རང་བཞིན་ལས་ཀྱིས་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །ས་ལ་སོགས་པ་དང་། སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ནི་ཐ་སྙད་དོ། ། ཁ་དོག་དབྱིབས་ལ་ས་ཞེས་བརྗོད། །འདི་ལྟར་ས་སྟོན་པ་ན་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་སྟོན་པར་ བྱེད་དོ།།ས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཆུ་མེ་ཡང་ངོ་། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཉིད་ལ་བརྗོད་དོ། །རླུང་ཚོགས་ཁམས་ཉིད་ཡིན། རླུང་གི་ཁམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་ན་རླུང་ཞེས་འདོགས་སོ། །དེ་དང་འདྲ་བའང་ཡིན། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ དུ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་ས་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རླུང་ལ་ཡང་རླུང་སྔོན་པོ་རླུང་ཟླུམ་པོའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་བར་འདི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། གཟུགས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་གཟུགས་སུ་ཡོད་ཅིང་ གཟུགས་སུ་རུང་བས།དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིས་གཟུགས་སུ་རུང་ཞེ་ན། ལག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པས་ན་རེག་ན་ཡང་གཟུགས་སུ་རུང་ངོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་སུ་རུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱར་རུང་ཞེས་བྱ་བའི་ ཐ་ཚིག་སྟེ་འདི་ལྟར་དོན་གྱི་སྡེ་ཚན་དག་ལས།གལ་ཏེ་འདོད་པ་ཚོལ་བྱེད་ཅིང་། །འདུན་པ་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཅན་ཏེ། འདོད་པ་དེ་དག་མ་འབྱོར་ན། །ཟུག་རྔུས་ཟུག་བཞིན་གནོད་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་ཀྱི་གནོད་པ་གང་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་སྐྱེད་ པའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ནི་ཐོགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་གཟུགས་གཅིག་པུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ། །འདུས་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ལ་ནི་གཟུགས་སུ་ རུང་བ་ཉིད་དོ།།འོ་ན་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་གཟུགས་སུ་ཡོད་ཟིན་པ་དང་། གཟུགས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཡིན་ཏེ་བུད་ཤིང་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ གཟུགས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤིང་ལྗོན་པ་གཡོས་པས་གྲིབ་མ་གཡོ་བ་བཞིན་ནོ། །འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལོག་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡང་ ལྡོག་པར་འགྱུར་ཏེ།ཤིང་ལྗོན་པ་མེད་ན་གྲིབ་མ་མེད་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ལ་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྟེན་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཉེ་ བར་བཀོད་པ་འདི་ནི་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཤིང་ལྗོན་པ་ལ་གྲིབ་མ་ཉིད་དང་། ནོར་བུ་ལ་འོད་ཉིད་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་གོ། ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་ པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་ནི་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཙམ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཙམ་དུ་ཟད་པས་སོ། །ཤིང་ལྗོན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲིབ་མ་དང་། མར་མེ་ལ་བརྟེན་ནས་འོད་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རེ་ཞིག་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གྲིབ་མ་ལ་སོགས་པ་ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ ཕྲ་རབ་རྣམས་སོ་སོ་རང་གི་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ།
在《論》和《經》中說到:什麼是風界?就是輕性。在《論》中也說:以輕性為因的色法。因此,凡是具有動性本質的法,就是風界,這從其本性和業用中可以明顯看出。 如果問地等和地界等有什麼區別?世間的名言中,以顏色形狀稱為地。比如說到地時,就是指其顏色和形狀。如同地一樣,水火也是如此。在世間名言中是指顏色和形狀。風聚即是界。凡是風界,在世間就稱為風。這也是相似的。就像在世間名言中以顏色形狀稱為地一樣,對風也說’青色的風’、‘圓形的風’。 為什麼稱無表色為色蘊呢?因為是色所攝的緣故。世尊說:‘諸比丘,由於有色且是色所攝,所以稱為色取蘊。‘如果問為什麼是色所攝?如經中廣說:‘由手等所觸,觸時也是色所攝。‘色所攝的意思就是可受損害的意思,如同在《義品》中說:‘若人追求欲,生起慾望身,若不得其欲,如箭刺般害。’ 什麼是色的損害?就是產生變異。有人說色所攝就是有礙性。若是這樣,極微就不是色了,因為沒有礙性。單獨的極微色是不存在的。聚集時才有礙性。若是這樣,過去和未來就不是色了。但它們已經是色、將成為色,與色同類,所以是色,如同薪木。若是這樣,無表色就不是色了。 但它因表色有色性而成為色,如同樹動而影子動。不能說因為無變異就不是色,因為表色若滅,無表色也滅,如同無樹則無影。有人說因為所依的大種有色性。若是這樣,則眼識等也應成為色,因為它們的所依有色性。 這個比喻是不恰當的,因為無表色如同樹影之於樹、光明之於寶石那樣依于大種而轉。眼識等不是那樣依于眼等而轉,因為它們僅僅是作為生起的因緣而已。說樹影依于樹、光明依于燈,這並非毗婆沙師的觀點,因為他們承認影子等色塵極微各自依於四大種。
།གྲིབ་མ་དང་འོད་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རྟེན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་འགགས་ཀྱང་འགག་པར་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་དེ་ལྟར་ བརྟེན་པར་མི་རུང་ངོ་།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལན་དུ་མི་རུང་ངོ་། །གཞན་དག་ནི་འདི་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ནི་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་སུ་རུང་བ་སྟེ་མིག་ལ་སོགས་པའོ། །ལ་ལ་ནི་གཟུགས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ་ཡིད་དོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ ཡིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདྲ་བར་ཐལ་བ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་སུ་ཡོད་པས་ན་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཐད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལན་འདེབས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་གང་དག་ཡིན་པ། དབང་དོན་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ། །སྐྱེ་ མཆེད་དང་ནི་ཁམས་བཅུར་འདོད།།སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་སྟེ། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ཡིན་ནོ། །ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ཁམས་བཅུ་སྟེ། མིག་གི་ ཁམས་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས། ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། དེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཚོར་བ་ལ་ལོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཚོར་བ་མྱོང་བ། མྱོང་བ་ རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་སྟེ།བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ཡང་དབྱེ་ན་ཚོར་བའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བའི་ བར་རོ།།འདུ་ཤེས་ནི། མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །གང་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ཕོ་དང་། མོ་དང་། མཛའ་བཤེས་དང་། མཛའ་བཤེས་མ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་མཚན་ མར་འཛིན་པ་དེ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ།།དེ་ཡང་དབྱེ་ན་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། ཚོར་བ་བཞིན་ནོ། །འདུ་བྱེད་ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན་། །གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་ པོའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ལས། སེམས་པ་ཚོགས་དྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། འདུས་བྱས་མངོན་པར་འདུ་ བྱེད་དེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདུ་བྱེད་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལྷག་མ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཕུང་པོར་འདུས་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་སྤང་བར་ ཡང་མི་འགྱུར་རོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི། ཆོས་གཅིག་མངོན་པར་མ་ཤེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པར་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པར་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་ལ། དེ་བཞིན་དུ་མ་སྤངས་པར་ཡང་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་དག་འདུ་བྱེད་ ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ།།དེ་གསུམ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དག་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་དང་། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་བཅས་པ་ནི། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་ཞེས་ བྱ།།དེ་ལྟར་ན་རྫས་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་ཤེས་སོ་སོར་རྣམ་རིག་པ། །ཡུལ་དང་ཡུལ་ལ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་ཅིང་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཚོགས་དྲུག་སྟེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་རོ།
雖然影子和光是依託而存在的,但是承許即使無表色所依的大種滅去也會滅去,因此無表色不應如是依託。因此這不能作為回答。其他人對此回答說:眼識等的所依是不同的,有些是有色根如眼等,有些是無色根如意根。無表色不是這樣的,因此不會有相同的過失。因此說’由於有色故為色’是合理的。 所說的色蘊體性,唯是根境,承許為十處和十界。處的建立為十處:從眼處和色處,乃至身處和觸處。界的建立即是彼等十界:從眼界和色界,乃至身界和觸界。色蘊及其處界的建立已說完畢。 現在應該分別闡述受:其中受即領納,領納有三種即是受蘊:樂受、苦受、不苦不樂受。此又分為六受聚:從眼觸所生受,乃至意觸所生受。 想蘊即是取相的自性。凡是對青、黃、長、短、男、女、親友、非親友、快樂、痛苦等自性差別而取相,即是想蘊。此亦分為六想聚,如受一樣。 行蘊即除了色、受、想、識四蘊之外的諸行。世尊在經中說’六思聚’是因為它是主要的,因為它是業的自性,所以在造作中是主要的。正因為如此,世尊說:‘造作有為法,因此稱為取蘊中的行蘊’。 若不如此,則其餘心所法和不相應行法既然攝入蘊中,就不會成為苦諦和集諦,也就不會成為所遍知和所斷。世尊說:‘我說若未現知及遍知一法,則不能作苦邊際’,同樣也說’若未斷除’。因此必定應當承許它們攝入行蘊。 此三者,即受蘊、想蘊、行蘊,其處界建立為:無表色及無為法等,稱為法處法界。如是七法即稱為法處和法界。 識即是各別了別。對境和境各別了別及緣慮即是識蘊。此亦有六識聚:從眼識乃至意識。
།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་དེ་ཡིན། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ ཡང་དེ་དག་ཉིད།ཁམས་བདུན་དག་ཏུའང་འདོད་པ་སྟེ། བདུན་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ཡིད། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་འདིར་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ གཉིས་དང་།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཁམས་བཅུ་དག་གོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དག་ནི་ཆོས་ ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོར་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་དེ་དག་ལས་ གཞན་པ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དེ་གང་ཞེ་ན།གཞན་ནི་གང་ཡང་མེད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དྲུག་པོ་དེ་དག་།ཉིད་ལས་འདས་མ་ཐག་པ་ཡི། །རྣམ་ཤེས་གང་ཡིན་དེ་ཡོད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དང་གང་འགགས་མ་ཐག་པ་དེ་ཉིད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ ན་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ཕར་འགྱུར་བ་དང་།འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ས་བོན་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིག་འདུས་པའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་ན་ཁམས་བཅུ་བདུན་ནམ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ན་ཅིའི་ ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན།དེ་ལྟའང་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། དྲུག་པའི་རྟེན་ནི་རབ་བསྒྲུབ་ཕྱིར། །ཁམས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདོད། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་གི་རྟེན་ལྔ་ནི་མིག་གི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན་དྲུག་པོ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་གཞན་མེད་དེ་།དེའི་ཕྱིར་དེའི་རྟེན་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་དང་དམིགས་པ་དྲུག་ཚན་རྣམ་པར་གཞག་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་ཐ་མ་ཡིད་ མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་གང་གིས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་འདས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མེད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཕྱིར་ན་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་གཞན་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་མི་སྐྱེ་བར་ཟད་དོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་དག་གིས་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ སོ།།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་གིས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །མདོར་བསྡུ་ན་ཕུང་པོ་དང་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་གཅིག་གིས་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བསྡུ་བ་དེ་ནི་གང་དང་གང་ནས་འབྱུང་ཡང་རུང་། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། གཞན་གྱི་དངོས་པོས་ནི་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་དངོས་ དང་མི་ལྡན་ཕྱིར།།ཆོས་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གང་དང་མི་ལྡན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་ནི་མི་རུང་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་ པ་དག་གིས་བསྡུས་ཏེ།དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་ངོ་བོ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་པོ་དག་གིས་འཁོར་རྣམས་བསྡུས་པ་ལྟ་བུ་གཞན་གྱིས་གཞན་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་རེས་འགའ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྡར་བཏགས་པ་ཡིན་པར་བྱའོ།
所說的識蘊,在處的建立中,也就是意處。在界的建立中,也就是那些。認為是七界,七是什麼呢?六識和意。從眼識界乃至意識界,以及意界。如是,此處宣說五蘊、十二處、十八界,除去無表色,色蘊有十處、十界。受等三蘊、無表色和無為法是法處和法界。識蘊是意處、六識界和意界。 六識聚不是已經說為識蘊了嗎?那麼,除此之外的意界是什麼呢?並沒有其他的。那麼是什麼呢?就是那六識剛剛滅去的識。任何剛剛滅去的識,就稱為意界,比如那個兒子成為他人之父,那個果實成為他人之種子一樣。 如此說來,六識界和意界相互包含,所以實際上應成為十七界或十二界,為什麼建立為十八界呢?雖然如此,但是爲了成立第六識的所依,承許有十八界。五識界的五所依是眼界等,而第六意識界的所依則無他法,因此爲了成立其所依而說意界。如是,通過建立六組所依、能依和所緣而成為十八界。 那麼,阿羅漢最後心不成為意了,因為它沒有等無間緣所生的識。不是這樣的,因為它仍住于意的體性中,只是由於其他因緣不具足而後識不生而已。 其中,蘊攝一切有為法。取蘊攝一切有漏法。處和界攝一切法。總之,應知蘊、處、界任一都能攝一切,應知色蘊、意處、法界能攝一切諸法。 應知此攝,無論從何處生起,都是以自體性,而非以他法體性。為什麼呢?因為不具有他法體性。諸法不具有他法體性。因此,不能以不具有的法來攝持,比如眼根為色蘊、眼處、界和苦、集諦所攝,因為是它們的體性。由於不具有其他蘊等的體性,所以不為其他蘊等所攝。 比如以四攝事攝受眷屬,所說的以他攝他,因為是偶爾的,應知是假立的。
།མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དག་གཉིས་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར། མིག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་མོད་ཀྱི། །རིགས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ རྣམ་པར་ཤེས།།འདྲ་བའི་ཕྱིར་ན་ཁམས་གཅིག་ཉིད། །དེ་ལ་རིགས་འདྲ་བ་ནི་གཉི་ག་མིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱོད་ཡུལ་འདྲ་བ་ནི་གཉི་གའི་ཡུལ་གཟུགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བ་ནི་གཉི་ག་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་གི་ རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་གི་ཁམས་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་། སྣ་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །མཛེས་བྱའི་ཕྱིར་ན་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། །མིག་ལ་སོགས་པ་ཁམས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་རྟེན་མཛེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་དང་རྣ་བའི་རྟེན་གཅིག་དང་། །སྣའི་བུ་ག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ན་ཤིན་ཏུ་མི་མཛེས་པར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྤུངས་དང་སྐྱེ་དགུ རིགས་ཀྱི་དོན།།ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ཡིན། །མདོ་ལས། གཟུགས་གང་ཡིན་པ་ཅི་ཡང་རུང་འདས་པའམ། མ་འོངས་པའམ། ད་ལྟར་བྱུང་བའམ། ནང་གིའམ། ཕྱིའིའམ། རགས་པའམ། ཕྲ་བའམ། ངན་པའམ། གྱ་ནོམ་པའམ། ཐག་རིང་བ་ན་ཡོད་ པ་གང་ཡིན་པ་འམ།ཉེ་བ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གཟུགས་འདས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ ཉིད་ཀྱིས་འགགས་པའོ།།མ་འོངས་པ་ནི་མ་བྱུང་བའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་བྱུང་བ་ལ་མ་འགགས་པའོ། །ནང་གི་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའོ། །གཞན་ནི་ཕྱིའིའོ། །ཡང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། །རགས་པ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། ། ཡང་ན་ལྟོས་པ་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ལྟོས་པ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་བོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལྟོས་པས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལ་ལྟོས་ཏེ་རགས་པ་ཡིན་པ་ནི་ནམ་དུ་ཡང་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་ཕྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ། །ངན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ།།རིང་བ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའོ། །ཉེ་བ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའང་དེ་དང་འདྲའོ། །འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། རགས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟན་པའོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའོ། །ཡང་ན་ས་ལས་རིག་ པར་བྱའོ་ཞེས་སོ།།བཙུན་པ་ན་རེ་ནི་གཟུགས་རགས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔས་གཟུང་བར་བྱ་བའོ། །གཞན་ནི་ཕྲ་བའོ། །ངན་པ་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། །རིང་བ་ནི་ཡུལ་མི་སྣང་བ་ཅན་ནོ། །ཉེ་བ་ནི་ཡུལ་སྣང་བ་ཅན་ནོ། །འདས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ རང་གི་མིང་གིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་གིས་རིང་བ་དང་ཉེ་བ་ཉིད་ནི་དེ་རྟེན་གྱི་དབང་གིས་སོ། །རགས་པ་དང་ཕྲ་བ་ཉིད་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་དོན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ དོན་ཏེ།ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མཆེད་པར་བྱེད་པས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ། རྒྱས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རིགས་ཀྱི་དོན་ནི་ཁམས་ཀྱི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་རི་འགའ་ཞིག་ལ་ལྕགས་དང་ཟངས་དང་དངུལ་དང་གསེར་ལ་སོགས་པ་ རིགས་མང་པོ་དག་ཡོད་པ་ལ་ཁམས་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྟེན་དང་རྒྱུད་གཅིག་ལ་རིགས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཡོད་པ་ལ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལ་འབྱུང་གནས་དག་ནི་རིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གང་གི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ཞེ་ན། རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ཁམས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ།
問:由於眼、耳、鼻各有兩個,是否應成為二十一界?答:不應成為。如此:雖然眼等有兩個,但由於種類、行境和識相同的緣故,故為一界。其中種類相同是指兩者都是眼的自性。行境相同是指兩者的對境都是色法。識相同是指兩者都是一個眼識的所依,因此眼界是一個。耳和鼻也同樣如此配釋。 爲了莊嚴故而有兩個。雖然眼等是一界,但爲了莊嚴所依故而有兩個。若不如此,眼耳若只有一個所依,鼻只有一個孔,將變得極不莊嚴。 蘊、界、處已經講完。此處當說蘊界處的含義:蘊集、生處、種類之義,即是蘊處界。 經中說:‘任何色,無論是過去的、未來的、現在的、內的、外的、粗的、細的、劣的、勝的、遠的、近的,將這一切總集為一,稱為色蘊。‘由此可知蘊集之義即是蘊的含義。 對此,毗婆沙師們說:過去色是已被無常所滅。未來色是未生起的。現在色是已生未滅的。內是自相續中所有的。其他是外的。又從處門而言。粗是有對礙的。細是無對礙的。或者是相對的。若說因為是相對的所以不成立,則不然,因為依靠對比而有差別。對某物而言是粗的,對它而言永遠不會是細的,如父與子。劣是有煩惱的。勝是無煩惱的。遠是過去和未來的。近是現在的。乃至識亦復如是。 這是差別:粗是依五根的。細是意生的。或者應當從地來了知。 尊者說:粗色是五根所取的。其他是細的。劣是不悅意的。勝是悅意的。遠是境不顯現的。近是境顯現的。過去等是以自名顯示的。受等也應當如是了知。其中遠近是依所依而定。粗細如前所說。 心與心所生起之門的含義是處的含義。就詞源學而言,由於使心與心所生起增長,故稱為處,即是廣大的意思。 種類的含義是界的含義。譬如某山中有鐵、銅、銀、金等多種類,稱之為界。同樣,在一所依相續中有十八種類,稱為十八界。對此,有人說:種類即是生處,眼等這些是從何處生起?是從自類生起,因為是同分因。若說無為則不是界,那麼就是心與心所。
།གཞན་དག་ན་རེ་ཆོས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བས་ཁམས་ཞེས་བྱ བའི་སྒྲ་འདི་ནི་རིགས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ཞེས་ཟེར་རོ།།གལ་ཏེ་སྤུངས་པའི་དོན་ཕུང་པོའི་དོན་ཡིན་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། རྫས་སུ་མ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤུངས་པ་དང་གང་ཟག་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། རྫས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་པུ་ཡང་ ཕུང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་གཅིག་པུ་ལ་སྤུངས་པ་ཉིད་མེད་པས་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ། བྱ་བའི་ཁུར་ཁྱེར་བའི་དོན་ནམ། ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྨྲ་བ་པོ་དབུལ་ བར་བྱ་བའི་ཕུང་པོ་གསུམ་དག་ཏུ་དབུལ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྨྲ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ནི་མདོ་དང་འགལ་ལོ། །མདོ་ལས་ནི་སྤུངས་པའི་དོན་ཁོ་ནར་གསུངས་ཏེ། གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་འདས་པའམ། མ་འོངས་པའམ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །དེར་ནི་གཟུགས་ འདས་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་ཕུང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་ཏེ།གཟུགས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ཞིང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ནི་ཤེས་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་དག་ནི་སྤུངས་པ་བཞིན་དུ་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་ན་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མང་པོ་ནི་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ་ཚོགས་པ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་རྒྱུའི་ངོ་ བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རམ།ཡུལ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། གལ་ཏེ་ཆོས་མངོན་པ་པ་ཞིག་ཕུང་པོ་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་ལྟ་ན་ནི་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཁམས་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ གཅིག་དང་།ཕུང་པོ་གཅིག་གི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །འོན་ཏེ་མི་ལྟ་ན་ནི་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཁམས་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཕྱོགས་ཡིན་ཡང་ཕྱོགས་ཅན་ཡིན་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དཔེར་ ན་རས་ཡུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཚིག་པ་ལ་རས་ཡུག་ཚིག་གི་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྩོམ་པར་མཛད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། གདུལ་བ་རྣམས་ཀྱི། རྨོངས་དབང་འདོད་རྣམས་གསུམ་གྱི་ཕྱིར། ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གསུམ་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྨོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་རིལ་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་རྨོངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཁོ་ན་ལའོ། ། ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་དང སེམས་དག་ལའོ།།དབང་པོ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། འབྲིང་དང་། རྟུལ་པོའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཚིག་བསྡུས་པ་དང་། བར་མ་དང་། རྒྱ་ཆེན་པོ་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ དང་གསུམ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ལ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་དག་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། རྩོད་པའི་རྩ་བར་གྱུར་པ་དང་། །འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཕྱིར་རིམ་རྒྱུའི་ཕྱིར། །སེམས་བྱུང་ རྣམས་ལས་ཚོར་བ་དང་།།འདུ་ཤེས་ལོགས་ཤིག་ཕུང་པོར་བཞག་།རྩོད་པའི་རྩ་བ་དག་ནི་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དག་སྟེ། ཚོར་བ་རོ་མྱང་བའི་དབང་ གིས་ནི་འདོད་པ་རྣམས་ལས་མངོན་པར་ཞེན་ལ།འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ནི་ལྟ་བ་རྣམས་ལའོ། །དེ་དག་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཚོར་བ་ལ་ཞེན་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་འཁོར་རོ།
有人說十八法是種性的自性。說十八界中’界’這個詞是種性的詞。 如果積聚的含義是蘊的含義,那麼諸蘊將成為假有,因為不是實法聚合的緣故,如積聚和補特伽羅。對此回答說不是這樣,因為即使是一個實法極微也是蘊。 如此,單一法沒有積聚性,所以不應說積聚的含義就是蘊的含義。 其他人說,承擔事業重擔的含義或者完全斷絕的含義是蘊的含義。如說話者應當以三蘊供養,就像這樣說。這與經典相違。 經中只說積聚的含義,如廣說’任何色,無論是過去的還是未來的’等。 在那裡應知過去色等各自都是蘊,如果說過去色等這一切每一個都是色蘊,這是不能了知的,因為經中說’將這一切集為一’。 因此,色蘊等是如積聚般假有。 如此,有色處也將成為假有,因為眼等多個極微成為生門。對此回答說不是這樣,因為諸聚合各自成為因的自性,或者因為是同時作用的境,所以不能離開根成為處。 在《大毗婆沙論》中說:‘如果有阿毗達磨論師認為蘊是假有,則說一極微是一界、一處、一蘊的部分。如果不這樣認為,則說一極微是一界、一處、一蘊。’ 雖是部分但也有稱為部分主的情況,如布的一部分燒了說布燒了一樣。 又為什麼世尊從蘊等門中建立三種教法呢?答:爲了所化眾生的愚癡、根器、欲樂三種差別,故宣說蘊等三種。三種即是三種。 眾生的愚癡有三種:有些對心所法執著為整體自性而愚癡,有些只對色法,有些對色法和心。 根器也有三種:利根、中根、鈍根。 欲樂也有三種:喜歡簡略、中等、廣大。對應這些次第而宣說蘊、處、界三種。 又為什麼其他心所法都攝入行蘊一類,而想和受單獨立為蘊呢?答:因為是諍論根本,輪迴因緣,次第因緣,所以在諸心所中,受和想單獨立為蘊。 諍論根本有二:過分執著慾望和過分執著見解。這二者的主要因緣依次是受和想:由於受的味著力而執著諸欲,由於顛倒想而執著諸見。 這些也是輪迴的主要因緣,執著于受且想顛倒者即輪迴。
།གང་ཡང་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་སྟོན་པར་འགྱུར་བའི་གོ་རིམས་ ཀྱི་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་གཉིས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་དེ་ཉིད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དག་ཏུ་ནི་འདུས་མ་བྱས་བཤད་ལ། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས། །དོན་དུ་མི་རུང་ཕྱིར་མ་བཤད། ། དེ་ནི་ཕུང་པོ་དག་གི་ནང་དུ་བརྗོད་ན་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡུ་བར་ནི་མི་ནུས་སོ། །ཕུང་པོ་དྲུག་པར་བརྗོད་པར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྤུངས་པའི དོན་དུ་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་ན།འདུས་མ་བྱས་ན་གཟུགས་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གཞི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ལ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་གཞི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ན། འདུས་མ་བྱས་ནི་དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཁ་ ཅིག་ན་རེ་ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ཆག་པ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཡང་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་མི་འོས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དག་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རིམ་ནི་རགས་དང་ཀུན་ཉོན་མོངས། ། སྣོད་སོགས་དོན་ཁམས་ཇི་བཞིན་ནོ། །གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་པས་རགས་སོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ཡང་ཚོར་བ་ནི་རྒྱུ་བ་རགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ངའི་ལག་པ་ལ་ཚོར་རོ། །ངའི་རྐང་པ་ལ་ཚོར་རོ་ཞེས་ཐ་སྙད་འདོགས་སོ། ། འདུ་ཤེས་ནི་གཉིས་པས་ཆེས་རགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་བས་ནི་འདུ་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གང་ཆེས་རགས་པ་དེ་སྔར་བཤད་དོ། །ཡང་ན་ཐོག་མ་མེད་པ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་ན་ཕོ་དང་མོ་དག་ཕན་ཚུན་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ཚོར་བའི་རོ་མྱང་བ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར རོ།།དེ་ལ་ཆགས་པ་ཡང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་སོ། །སེམས་ཀྱང་དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་བྱས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་སྣོད་ལ་སོགས་ པའི་དོན་གྱིས་ཏེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་སྣོད་དང་ཟས་དང་ཚོད་མ་དང་བྱན་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཁམས་ཀྱིས་ཏེ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གཟུགས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ། །ཚོར་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་རྣམས་སོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་མོ།།འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་སྟེ། འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་སོ་ཞེས་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཞིང་དང་ས་བོན་གྱི་གོ་རིམས་ལྟ་བུར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ལྔ་སྟེ་མི་ཉུང་མི་མང་ངོ་།།གང་གི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་ཆེས་རགས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་ཟས་དང་ཚོད་མ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་དག་གི་ཁམས་གཉིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དག་ནི་ འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་སོ།།མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་གོ་རིམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་ན་དེའི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་སུ་འགྱུར་རོ། །དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས། ད་ལྟའི་དོན་ཕྱིར་དང་པོར་ ལྔ།།མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔར་སྨོས་སོ། །ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་མ་ངེས་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་པ་ནས། ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་དུས་གསུམ་དང་དུས་མ་ཡིན་པའི་བར་ཡིན་ནོ།
任何將要說明蘊的次第之因的次第因,也應當知道由於那個原因而將這二者分別作為蘊,這將在彼處解說。那麼,為何處所和界中說無為法,而蘊中卻沒有呢?蘊中無為法,因不適宜故未說。若在蘊中說它,它既非色也非乃至識,因為不適宜的緣故,首先不能歸攝於彼等之中。也不能說為第六蘊。為什麼呢?因為不適宜的緣故。如說蘊的含義是積聚義,無為法不像色法那樣,如此彼等一切集合后稱為無為蘊的數目,不因過去等差別而有差異。 又爲了了知煩惱根基而說取蘊,爲了了知煩惱和清凈的根基而說蘊,然而無為法因不適宜故二者皆非,故如此安立。有人說,如同破碎的瓶子不是瓶子一樣,壞滅的蘊也不應該是蘊,按照他們的說法,對界和處也會有同樣的過失。已說完蘊的其他方面。 次第是粗重及煩惱,如器等義及如界。色因有對礙故最為粗重。在非色法中,受因粗重執行的緣故,如此說’我手有感受’、‘我腳有感受’等言說。想比第二更粗重。比識蘊粗重的是行蘊。因此,越粗重者越先說。 或者,在無始輪迴中男女互相貪愛色相,他們也因貪著受的味著。對此貪著也因想顛倒的緣故。此顛倒也因諸煩惱。心也因彼等成為染污,故如煩惱的次第。或者,以器等義,色等蘊如器、食物、調味品、僕人和食者。或者,以界的緣故,以欲妙色區分的是欲界。以受區分的是諸禪定。以想區分的是三無色界。僅以行區分的是有頂,這些是識的住處,識住于彼等中,故如田地和種子的次第顯示蘊的次第。 正因如此,蘊唯有五,不多不少。因為這些是最粗重的,是煩惱次第之因,如同食物和調味品,以及由彼等界二者區分的次第因,正因為此,受和想從諸行中分出作為蘊。應當說明眼等界和六處的次第,由其根本力故,成為其境和諸識的次第。在這六者中,因現在義故,首先說前五。眼等五根的境是現在的緣故而先說。意的境是不定的,有些境是現在的,有些境是三世和非時的。
།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་དོན་ཕྱིར་བཞི། །དང་པོར་ཞེས་བྱ་ བར་སྙེགས་སོ།།ལྔ་རྣམས་ལས་ཀྱང་བཞིར་སྔར་སྨོས་པ་ནི་ཡུལ་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་དག་ཡིན་ལ། རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་དག་ཡིན་ནོ། །རེས་འགའ་ནི་གཉི་ག་ཡིན་ནོ། །གཞན་ ནི་ཆེས་རིང་མྱུར་འཇུག་ཕྱིར།།ལྷག་མ་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཆེས་རྒྱང་རིང་བ་དང་མྱུར་བར་འཇུག་པས་གཞན་པས་སྔར་སྨོས་ཏེ། མིག་དང་རྣ་བའི་ཡུལ་རྒྱང་རིང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པས་དེ་དག་སྔར་སྨོས་སོ། །དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་མིག་ནི་ཆེས་རྒྱང་རིང་པོ་ལ་འཇུག་སྟེ། ཆུ་ཀླུང་ རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་ཡང་དེའི་སྒྲ་མི་ཐོས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་སྔར་སྨོས་སོ།།སྣ་དང་ལྕེ་ནི་རྒྱང་རིང་པོ་ལ་འཇུག་པ་མེད་མོད་ཀྱི། དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་སྣ་ནི་ཆེས་མྱུར་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྔར་སྨོས་ཏེ། ཟས་ལྕེ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཀྱི་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཇི་ལྟར་གནས་བཞིན་ རིམ།།ཡང་ན་ལུས་འདི་ལ་མིག་གི་རྟེན་ནི་དང་པོ་ན་གནས་སོ། །དེའི་འོག་ན་ནི་རྣ་བའི་འོ། །དེའི་འོག་ན་ནི་སྣའི་འོ། ། དེའི་འོག་ན་ནི་ལྕེའི་འོ། །ལུས་ཀྱི་ནི་ཕལ་ཆེར་དེའི་འོག་ནའོ། །ཡིད་ནི་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་དང་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ ནི་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་ཡིན་ནོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ལས་གཅིག་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བརྗོད་ལ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་གཅིག་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བྱེ་བྲག་དོན་དང་གཙོ་ བོའི་ཕྱིར།།ཆོས་མང་བ་དང་མཆོག་བསྡུས་ཕྱིར། །གཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། །གཅིག་ནི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད། །བྱེ་བྲག་གི་དོན་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཅི་ནས་ཀྱང་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་སྒོ་ནས་བཅུ་པོ་འདི་དག་གི་སོ་སོར་སྐྱེ་མཆེད་ ཉིད་ཡིན་གྱི་སྤྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ།མིག་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པ་དག་གིས་ནི་གང་མིག་ལ་སོགས་པར་ནི་མིང་མ་བཏགས་ལ་གཟུགས་ནི་ཡིན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་འདིའི་མིང་གཞན་མ་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན་ གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དག་གིས་རེག་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་དང་། བསྟན་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་བརྟག་ཏུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་དེ་གཟུགས་སོ་ཞེས་གྲགས་ཀྱི་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་གི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་གཅིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བཤད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འདིར་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མང་པོ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲར་སྤྱིར་རྗོད པར་བྱེད་དོ།།ཆོས་ཀྱི་མཆོག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཡང་དེར་བསྡུས་ཏེ་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུའི་རིག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤའི་དང་ལྷའི་དང་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་མིག་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་ མཆེད་དུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མདོ་དག་ལས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་དམིགས་ན། ཅི་དེ་རྣམས་འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་སམ། འོན་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་ནི་མེད་ དེ་དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་དག་།གང་རྣམས་ཐུབ་པས་གསུངས་དེ་དག་།ཚིག་གམ་མིང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །གཟུགས་དང་འདུ་བྱེད་དག་ཏུ་འདུས། །གང་དག་གི་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཚིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། ། གང་དག་གི་ལྟར་ན་མིང་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ།
由於是從大種所生的緣故而為四。首先稱為趨向中間。之前所說的五種中的四種,是因為境是從大種所生的緣故。身根的境是不確定的,有時是大種,有時是從大種所生,有時是二者皆是。 其餘的由於極遠和迅速進入的緣故。其餘的是根據情況由於極為遙遠和迅速進入而先說,眼根和耳根的境由於遙遠的緣故,第二個先說這些。在這兩者中眼根更為遙遠地進入,從遠處能見到河流卻聽不到其聲音,因此先說它。鼻根和舌根雖然不能進入遠處,但在這兩者中鼻根由於更迅速進入的緣故而先說,因為在食物未接觸舌頭時就能執取香味的緣故。 或者按照安住的次第。或者在此身體中,眼根的所依首先安住。其下是耳根的。其下是鼻根的。其下是舌根的。身根大多在其下。意根由於依靠這些且不住于境,因此這些的次第是如其安住一樣。 複次,為何在色蘊所攝的十處中,一個稱為色處,而一切雖都是法的自性,卻只有一個稱為法處呢?答:由於差別義和主要的緣故,由於攝多法和最勝的緣故,一個稱為色處,一個稱為法處。 什麼是差別義呢?爲了了知這十處是通過安立境和有境的方式各自成為處,而不是總的。通過眼等差別所作,能了知凡是未被命名為眼等而是色的即是色處,因此不說此處的其他名稱。 或者色處是主要的緣故,因為它是有對礙的,以手等和合觸碰時是可成為色的,且是可示現的,因為可以觀察’這在這裡’、‘某某在那裡’。在世間中也唯說’這是色’,而不說其他。 正是由於差別義,一個說為法處而不是一切。此外,這裡攝集了受等諸多法,因此總的以法聲表述。法中最勝的涅槃也攝於此中而不在其他處。 其他人說:由於二十種了知的緣故,以及是肉眼、天眼、聖慧眼三眼的行境的緣故,說一個為色處。 經中雖也說有蘊、處、界等其他名稱,是否這些為此等所攝,還是應知為別異?這些唯為此等所攝而無別異。其中首先: 佛陀所說八萬法蘊,那些是語言或名稱,它們攝於色和行。按照某些人的觀點,如果認為佛語是語言的自性,則它們為色蘊所攝。按照某些人的觀點,如果認為是名稱的自性,則為行蘊所攝。
།ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་བསྟན་བཅོས་ཚད་ཅེས་ཟེར། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་བཅོས་མངོན་པའི་ཚད་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ ནི་ཤློ་ཀ་དྲུག་སྟོང་ངོ་།།ཡང་གཞན་དག་ན་རེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གཏམ་རེ་ཡིན། །ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། བདེན་པ་དང་། ཟས་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། རྣམ་ པར་ཐར་པ་དང་།ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་རེ་རེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ ཕུང་པོའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ནི། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མཐུན་པར་གསུངས། །འདི་སྐད་དུ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་གསུངས་སོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།ཇི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་འདི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཉིད་དུ་བསྡུས་པ། དེ་བཞིན་གཞན་ཡང་ཅི་རིགས་པར། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ནི། །རང་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་དཔྱད་དེ། ། ཇི་སྐད་བཤད་པར་བསྡུ་བར་བྱ། །མདོ་གཞན་དག་ལས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་གཞན་གང་དག་གསུངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་འདི་ལས། ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་དེ་དག་གི་རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་པར་དཔྱད་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད བཤད་པ་འདི་དག་ཉིད་དུ་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་དག་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདུ་ བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ།།ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ལས་བརྒྱད་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །འཁོར་རྣམས་དང་བཅས་ན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་ཏེ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཟད་པར་ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དག་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཕུང་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས བསྡུས་སོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །འཁོར་རྣམས་དང་བཅས་ན་ནི་སྒྲ་དང་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ལས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ ཅན་ནི་དྲི་དང་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ།།འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་མང་པོ་ལ་ལས་ཁམས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་ བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེར་གང་དག་སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་བསྟན་པ་ལ། དེ་དག་ལས་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་བཤད་ན། དེ་ཅི་ནམ་མཁའ་ཉིད་ ནམ་མཁའི་ཁམས་ཡིན་ལ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་འམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྒོ་དང་སྐར་ཁུང་དང་ཁ་དང་སྣ་ལ་སོགས་པའི་བུ་ག་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཞེས་བྱ། བུ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པར་ རིག་པར་བྱ།སྣང་དང་མུན་པ་དག་ཡིན་ལོ། །བུ་ག་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པ་དག་ལས་གཞན་དུ་གཟུང་དུ་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོའི་རང་བཞིན་དུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གྲག་གོ།
又問法蘊量有多少?有人說是論典的量。有人說那就是法蘊,即阿毗達磨論的量,有六千頌。 又有人說,蘊等各是一說。即蘊、處、界、緣起、諦、食、禪定、無量、無色、解脫、勝處、遍處、菩提分、神通、無礙解、愿智、無煩惱等每一種論說都是一法蘊。 為對治諸行,說法蘊相應。即說眾生的貪慾、嗔恚、愚癡、我慢等八萬種不同行為,為對治這些,世尊宣說了八萬法蘊。 如何將這八萬法蘊攝入這五蘊中,同樣其他也應當如理,將蘊處界等,依自相善觀察,如所說攝入。其他經中所說的蘊處界等,也應當依此論中所說,善加觀察它們各自的自相,攝入所說的這些蘊等中。 其中且說戒、定、慧、解脫、解脫知見等蘊,戒蘊為色蘊所攝。其餘諸蘊為行蘊所攝。 十遍處中八種因是無貪性故為法處所攝。若連同眷屬,則因是五蘊自性故為意處和法處所攝。勝處亦同此。虛空遍處、識無邊處及空無邊處等四種,因是四蘊自性故為意處和法處所攝。 五解脫處因是慧自性故為法處所攝。若連同眷屬,則為聲處、意處、法處所攝。二處中,無想有情為香處和味處等十四處所攝。 非想非非想處為意處和法處所攝。如是多界中所說的六十二界,也應當如理了知攝入。 其中所說地界、水界、火界、風界、空界、識界等六界中,若其中二界相未說明,是否應當了知虛空即是空界,一切識即是識界耶?答曰:不是。那麼是什麼呢? 門、窗、口、鼻等孔隙稱為空界。應當了知何為孔隙?是明與暗。孔隙除明暗外不可得。因此,空界即是明暗自性,應當了知是夜晚和白天的自性。
།དེ་ཉིད་ཐོགས་པའི་ ཉེ་བའི་འཁོར་གྱི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་གནོད་པར་བྱར་རུང་བའི་ཕྱིར་བསགས་པར་གནས་པའི་གཟུགས་ཏེ། དེ་ནི་དེའི་འཁོར་རོ་ལོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ལ་གཞན་མི་ཐོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་ཐོགས་མེད་ཀྱང་ཡིན་ལ་གཟུགས་གཞན་གྱི་ཉེ་འཁོར་ཡང་ཡིན་ པས་ཐོགས་མེད་ཉེ་འཁོར་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་ཤེས་ནི། རྣམ་ཤེས་ཁམས་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་མི་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཁམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི། སྐྱེ་བའི་རྟེན་ཡིན་པར་འདོད་དེ། དེ་དག་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ནས་འཆི་བའི་ སེམས་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བའི་གཞིར་གྱུར་པ་སྟེ།ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ལས་ཁམས་བཞི་ནི་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །ལྔ་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །དྲུག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་པོ་དག་ ཏུ་འདུས་སོ།།གང་དག་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་དེ་དག་ལས་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་དུ། བསྟན་དུ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། བསྟན་ཡོད་འདིར་ནི་གཟུགས་གཅིག་ཏུ་། །དེ་ནི་འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་བསྟན་པར་ནུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྟན་དུ་མེད་ པའོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཐོགས་དང་བཅས་པ་གཟུགས་ཅན་བཅུ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཁམས་བཅུ་གང་དག་བཤད་པ་དེ་དག་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། ཐོགས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡུགས་པའོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་དང་ཡུལ་དང་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པའོ། །དེ་ལ་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་དུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་གེགས་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ལག་པ་འམ། རྡོ་བ་ལ་ལག་པ་རྡུགས་ཤིག་ཐོགས་པའམ། རྡོ་བ་ཡང་དེ་གཉིས་ལ་ཐོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡུལ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ཅན་རྣམས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཐོགས་པ་སྟེ། བཏགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཆུ་ལ་ཐོགས་པ་ལ་སྐམ་ལ་མ་ཡིན་པའི་མིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ཉ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། ། སྐམ་ཐོགས་ལ་ཆུ་ལ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མི་ཕལ་ཆེ་བའི་ལྟ་བུའོ། །གཉི་གར་ཐོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆུ་སྲིན་བྱིས་པ་གསོད་པ་དང་།སྦལ་བ་དང་། ཤ་ཟ་བ་དང་། ཉ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །གཉི་གར་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། རྣམ་པ་དེ་དག་མ གཏོགས་པའོ།།མིག་གང་མཚན་མོ་ཐོགས་ལ་ཉིན་པར་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དེ། ཕ་ཝང་དང་། འུག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །ཉིན་པར་ཐོགས་ལ་མཚན་མོ་མ་ཡིན་པ་ནི་མི་ཕལ་ཆེའི་ལྟ་བུའོ། །མཚན་མོ་དང་ཉིན་པར་ཐོགས་པ་ནི་ཁྱི་དང་། ཝ་དང་། རྟ་དང་། གུང་དང་། བྱི་ལ་ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ།།གཉི་གར་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་ནི་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པའོ།།དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་རང་གི་དམིགས་པ་དག་ལ་ཐོགས་པའོ།།ཡུལ་དང་དམིགས པ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།གང་ལ་གང་ཞིག་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཡུལ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་པ་དེ་ནི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་རང་གི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལ་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ལས་གཞན་དུ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདི་ལ་གཏོད་པ་ ནི་ཐོགས་པ་ཡིན་ཏེ།རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་བཅུ་པོ་དག་ནི་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཕན་ཚུན་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་གང་དག་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་སྒྲིབ་པ་ལ་ ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་གོ། །གསུམ་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དག་གོ། །བཞི་པ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་གཏོགས་པ་ ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ།
這就是所謂的有對礙的近處色。所謂對礙,是因為能夠造成極大損害而積聚存在的色法,這是它的眷屬。其他人說,因為其他法不能障礙它,所以它既是無對又是其他色法的近處,因此是無對近處。 有漏的識是識界。為什麼不說無漏呢?因為這六界被認為是生起的所依,從結生相續的心直到死亡心之間作為生起的基礎,而無漏法則不是這樣。因此,如是其中四界攝入觸界中。第五攝入色界中。第六攝入七識界中。 在所說的十八界中,可示現的有幾種,不可示現的有幾種?可示現在此唯有色一種。即可以說’這個在這裡’、‘某某在那裡’。其餘的都是不可示現的。 有對礙的有幾種,無對礙的有幾種?有對礙的是十種色法。由色蘊所攝的十界是有對礙的。所謂對礙就是障礙。這又有三種:即障礙性對礙、境對礙和所緣對礙。 其中障礙性對礙是對他物生起的障礙,例如手或石頭互相障礙一樣。境對礙是眼等諸根對色等境界的障礙,如論中所說:‘有些眼根對水有礙而對陸地無礙,如魚類的眼睛。有些對陸地有礙而對水無礙,如大多數人的眼睛。有些對兩者都有礙,如殺嬰兒的鱷魚、青蛙、羅剎、漁夫等的眼睛。有些對兩者都無礙,即除去上述種類的其他。’ 有些眼睛夜間有礙而白天無礙,如蝙蝠、貓頭鷹等。有些白天有礙而夜間無礙,如大多數人。有些晝夜都有礙,如狗、狐、馬、驢、貓等。有些晝夜都無礙,即除去上述種類的其他。這是境對礙。 所緣對礙是心和心所對自己所緣的障礙。境和所緣有什麼區別呢?能產生作用的是境,而為心和心所所取的是所緣。 又為何說對自己境界和所緣的趣入有礙呢?因為不能趣入其他。或者說,專注於此即是對礙,即趣入自己的境界。因此,此處應當了知這十種是由障礙性對礙而成為有對礙。因為它們互相障礙。 那些由境對礙而有對礙的法,是否也由障礙性對礙而有對礙呢?有四句:第一句是七識界和法界中相應的部分。第二句是五境。第三句是五根。第四句是除去相應的法界部分。
།གང་དག་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ཉིད་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། རེ་ཞིག་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་ལ་ ཐོགས་པས་ཡིན་ལ་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་སོ།།བཙུན་པ་གཞོན་ནུ་ལན་ན་རེ་ནི་གང་ལ་ཡིད་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ལ་གཞན་དག་གིས་ཐོགས་པར་བྱེད་ནུས་པ་དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་ལ། བཟློག་པ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་ པར་འདོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། མི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ལུང་མ་བསྟན་བརྒྱད། བརྒྱད་པོ་དག་གང་ཞེ་ན། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་བཅུ་བཤད་ པ་གང་དག་ཡིན་པ།དེ་དག་ཉིད། གཟུགས་སྒྲ་མ་གཏོགས་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་རྣམས་དང་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོར་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་རྣམ་གསུམ། གཞན་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པ་དག་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བ་དང་། སོ་སོར་ བརྟགས་པས་འགོག་པ་ནི་དགེ་བའོ།།ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །གཞན་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་སྒྲའི་ཁམས་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱིས་བསྡུས་ པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་འདོད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་དུ། གཟུགས་ དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན།འདོད་ཁམས་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །གཏོགས་པ་ནི་མ་བྲལ་བ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་བཅུ་བཞིའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཁམས་བཅུ་བཞི་སྟེ། དྲི་ དང་རོ་དང་སྣ་དང་ནི།།ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་ཁམས་མ་གཏོགས། །དེ་ན་དྲི་དང་རོ་དག་མེད་། །དེ་གཉིས་ནི་ཁམས་ཀྱི་ཟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། དེ་དག་གི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ དག་ཀྱང་མེད་དོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་དེ་ནི་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཁམས་ཀྱི་ཟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དེ་ན་ཡོད་དོ། །དྲི་དང་རོ་དག་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །རེག་བྱ་དབང་པོའི་རྟེན་དང་གཞི་དང་བགོ་བ་ ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་ཟས་མིད་པ་མེད་པར་དྲི་དང་རོ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་མེད་དེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ན་ཟས་མིད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་དྲི་དང་རོ་དག་དགོས་པ་མེད་ཀྱི་རེག་བྱ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་ གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་འདིར་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ཞིང་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་ཐོས་ལ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པའི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཀྱང་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པས།དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་ན་གསུམ་པོ་དེ་དག་སྲིད་ཀྱི། དྲི་དང་རོ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ཀྱང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།
有人問:‘凡是對境有障礙而有障的那些,是否也都是由於所緣有障礙而有障?‘這要與後文相連。首先,凡是由於所緣有障礙的那些,也都是由於對境有障礙。有些是由於對境有障礙,但不是由於所緣有障礙,即五根。 尊者童受說:‘應當了知,凡是意識想要生起時能被他人阻礙的,即是有障的;相反的則是無障的。’ 有障的已經解釋完畢。十八界中,善的有幾個?不善的有幾個?無記的有幾個?無記有八個。哪八個?即前面所說的有障的十個,除去色聲,五根以及香、味、觸界,這八個因為不能宣說為善或不善的體性,所以是無記。 其他人說:‘因為是異熟,所以不能宣說。‘若是這樣,就會導致無漏的過失。其餘三種。其餘十界可以是善、不善和無記。其中七識界,與無貪等相應的是善的,與貪等相應的是不善的,其他的是無記的。 法界中,無貪等的體性、與之相應的、所引發的,以及擇滅是善的;貪等的體性、與之相應的、所引發的是不善的;其他的是無記的。色界和聲界中,屬於身語表業、由善不善心所引發的是善與不善的,除此之外的是無記的。 善等的事項已經解釋完畢。十八界中,屬於欲界的有幾個?屬於色界和無色界的有幾個?全部都屬於欲界。‘屬於’是指未離,意思是與欲界相應。色界有十四個。在色界中有十四界:除去香、味以及鼻識、舌識界。 那裡沒有香和味,因為這兩者是段食,而且已經離開對它們的貪慾的人也能生到那裡。因此,由於沒有所緣,也就沒有鼻識和舌識。 這樣的話,就會導致觸界也不存在的過失,因為觸界也是段食。不是食物本性的觸在那裡是存在的。香和味也會有同樣的過失。雖然觸作為根的所依、所依處和分位等事物而存在,但是沒有吞嚥食物,就不會有對香和味的受用。因此,對於那些已經離開吞嚥食物的貪慾的人們來說,香和味是沒有用處的,但觸不是這樣。 其他人說:‘依靠等至的禪定,在此能見到諸色、也能聽到諸聲,並且由於與輕安俱有的殊勝觸而對身體有益,因此在生起的禪定中這三者是可能存在的,但香和味則不是。‘這樣的話,就會導致鼻根和舌根也不存在的過失,因為沒有用處。
།དགོས་པ་ཡོད་དེ། དེ་དག་མེད་པར་ནི་རྟེན་མཛེས་པ་ཉིད་དང་། མངོན་པར་བརྗོད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དགོས་པ་དེར་ཟད་ན་མཛེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་། ཚིག་གི་དོན་དུ་རྟེན་ཁོ་ནས་ཆོག་གི་དབང་པོ་ནི་དགོས་པ་མེད་དོ་། །དབང་པོ་མེད་པའི་རྟེན་ནི་མི་སྲིད་དེ། ཕོའི་དབང་པོའི་རྟེན་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྲིད་པར་རིགས་ཀྱི་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོའི་རྟེན་ནི་དགོས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི དབང་པོ་མེད་པར་ཡང་སྲིད་པར་རིགས་སོ།།དགོས་པ་མེད་པར་ཡང་དབང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མངལ་དུ་ངེས་པར་འཆི་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །དགོས་པ་མེད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། དབང་པོ་ལ་ སྲེད་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ།།གང་ཡང་ཡུལ་ལ་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་ལས་ཀྱང་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་ཡུལ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་འབྱུང་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་ཅི་སྟེ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར།མི་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཅིའི་ཕྱིར་མི་མཛེས་པར་འགྱུར། དགོས་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྒྱུའི་དབང་གིས་འབྱུང་བས་རྒྱུ་ཡོད་ན་མི་མཛེས་ པར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།།འོ་ན་ནི་མདོ་ལས་དབང་པོ་རྣམས་མ་ཚང་བ་མེད་ཅིང་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། དེ་ན་དབང་པོ་གང་དག་སྲིད་པ་དེ་དག་གིས་དབང་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་པས་འདི་ལ་འགལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་ཡོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་སྐད་དུ་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་སྲེད་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་པས་དེ་ན་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་དྲི་དང་རོ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕོའི་དབང་པོ་ནི་འཁྲིག པ་རེག་པའི་སྒོ་ནས་སྲེད་པ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པས་དེ་ལྟ་བས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ཁམས་བཅུ་བཞིའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གྲུབ་བོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།གཟུགས་མེད་གཏོགས་པ་ཡིད་དང་ནི། །ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས། །ཁམས་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དེར་སྐྱེ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཁམས་བཅུ་དང་དེ་དག་ལ་རྟེན་པ་དང་དམིགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ཡང་མེད་དོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཁམས་གང་དག་བཤད་པ།དེ་གསུམ་ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད། །གང་དག་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་བཅས་སོ། །ལྷག་མ་ཁམས་བཅོ་ལྔ་ པོ་དེ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ནི་དུ། རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པ་ནི། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ ཡིན།།འདི་དག་ནི་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁ་ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པའི་ཕྱིར་རྩིང་བ་ཡིན་ནོ། །ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་བཟུང་བའི་དོན་ཏོ་། །ཐ་མ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །ཐ་མ་དག་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཏེ།གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལས་གཞན་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་དང་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་རྟོག་པ་ དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ཡིན་ནོ།
有其必要性,因為若無這些,所依便不會美觀,也不能表達。如果僅此而已,爲了美觀和詞義,只需所依即可,諸根就無必要了。但不可能有無根的所依,就像男根的所依一樣。那是因為無必要而不應存在,而鼻根和舌根的所依是有必要的,因此這些即使無根也應當存在。 即使無必要也會現前成就諸根,比如那些必定死於胎中者。雖無必要但並非無因。那麼諸根生起的因是什麼?是對諸根有貪著的特殊業。若於境無貪著者必定也于諸根無貪著,因此對於離欲者不應生起鼻根和舌根。 那麼為何男根也不成就?因為會使不美觀。對於生殖器隱沒者為何不美觀?也不是由必要性而生。那是什麼?是由因而生,若有因即使不美觀也會生起。 若說這與經中說’諸根不缺少且非無’相違。在此,凡是可能存在的諸根都非無根,這有何相違?若非如此,則男根也應存在。 這樣說:由身門而於六處起貪,而非由境門,因此彼處雖有鼻根和舌根,卻無香和味。男根是由淫觸門而起貪,因此色界所攝十四界得以成立。 無色界所攝意界、法界及意識界,離色貪者生彼處,因此彼處無十種色性界及依彼緣彼的五識界。有漏者有幾?無漏者有幾?所說的意界、法界及意識界,此三者有漏無漏皆有。凡是道諦和無為所攝者是無漏,其餘是有漏。其餘諸界唯有漏。其餘十五界一向有漏。 有尋有伺者有幾?無尋唯伺者有幾?無尋無伺者有幾?五識界是有尋有伺,這些恒時與尋伺相應,因為向外觀照故粗重。‘是’字表示決定。后三者有三種。后三者是意界、法界及意識界,這三者有三種。其中意界、意識界及除尋伺外的法界相應者,在欲界和初禪中是有尋有伺。 殊勝禪則是無尋唯伺。
།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ གྱི་དཔྱོད་པ་ནི་རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དཔྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་མི་འདུ་ན་དེ་ཇི་ སྐད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན།དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྟོག་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་ན་ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་ པ་མ་རྟོགས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་སོ།།རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ནི་རྟོག་པའོ། །རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྟོག་པ་ཙམ་ནི་དཔྱོད་པའོ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཉི་ག་སྤངས། །ལྷག་མ་ རྣམས་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་སྟེ།དེ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ དག་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན།ངེས་པར་རྟོག་དང་རྗེས་དྲན་པའི། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་མི་རྟོག་།རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །དེ་བས་ན་དེ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་ བས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་རྟ་རྐང་གཅིག་པ་ལ་རྐང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འོག་ནས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་སྟོན་ཏོ། །གཞན་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། རིམ་བཞིན་དུ། དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ གཡེང་།།ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཐམས་ཅད་ཉིད། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། །མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉིད་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ།།དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། དམིགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། དམིགས་བཅས་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ། །མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་ལྕེ་དང་། ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་རྣམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ཡུལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པའོ། །ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་པོ་དག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།།ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ། མ་ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། མ་ཟིན་དགུ། དགུ་གང་ཞེ་ན། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་བདུན་བརྒྱད་པའི་ཕྱེད་དང་བཅས་ཏེ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ། བརྒྱད་པོ་དེ་དག་རྣམས་དང་སྒྲ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། ཁམས་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་མ་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །དགུ་པོ་གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་། །ཟིན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། མ་ཟིན་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་རྣམས་ནི་མ ཟིན་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ།
從第二禪開始直至有頂之間的,以及法界中一切不相應法,還有殊勝禪定中的尋,都是無尋也無伺的。尋由於沒有第二尋,以及與伺相應的緣故,恒時無尋而僅有伺。欲界和初禪的伺這三種,如果不包含在其中,那應當如何說呢?由於沒有第二伺,以及與尋相應的緣故,無伺而僅有尋。正因為如此,在有尋有伺地中有四種法:有尋有伺者,是與未了知的尋伺相應的諸法;無尋唯伺者,是尋;無尋無伺者,是諸不相應法;無伺唯尋者,是伺。其餘諸法則捨棄二者。其餘諸法是指十種色法界,由於它們是不相應的緣故,恒時無尋也無伺。如果五識聚都是有尋有伺的話,為何說它們是無分別的呢?決定思維和隨唸的分別,不是分別。分別有三種,即自性、決定思維和隨念分別。因此它們有自性分別而無其他分別,所以稱為無分別,就像獨腳馬被稱為無足一樣。其中自性分別即是尋,這在後面會在心所法中說明。其他分別的自性是什麼呢?依次為:它們是意的智慧散亂,以及一切意念。與意識相應的智慧稱為意的。非等持狀態稱為散亂,這是決定思維分別。一切等持和非等持的意念,是隨念分別。有所緣的有幾種?無所緣的有幾種?有所緣的是七心界。眼、耳、鼻、舌、身、意識界以及意界,這七心界因為能執取對境的緣故是有所緣的。法處也是有所緣的,即是心所法的自性。其餘十種色法界和法界中的不相應法,則成立為無所緣。有執受的有幾種?無執受的有幾種?無執受有九種。九種是什麼呢?前面所說的七種有所緣和第八的一半,以及聲。這樣的話,七心界、法界、聲界這九界是無執受的。其餘九界則有兩種。既是有執受也是無執受,其中眼、耳、鼻、舌、身的現在者是有執受的。過去和未來者是無執受的。色、香、味、觸界中現在的與根不相離者是有執受的。
།གཞན་དག་ནི་མ་ཟིན་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་རྩ་བ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྲ་དང་། བ་སྤུ་དང་། སེན་མོ་དང་། སོ་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ས་དང་། གཅིན་དང་། མཆིལ་མ་ དང་།སྣབས་དང་། ཁྲག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་། ས་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དག་གིས་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གཟུང་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ན་སེམས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཁམས་དུ་དག་གཅིག་ནི་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན། དུ་དག་གཅིག་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རེག་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་དག་དང་། འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་དག་ནི་བཞིའོ། །འབྱུང་བ ལས་གྱུར་པ་ནི་འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ།འབྱུང་བ་དག་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་དགུ་པོ་ནི། །འབྱུང་གྱུར་། དབང་པོ་ལྔའི་ཁམས་དག་དང་ཡུལ་བཞི་སྟེ། ཁམས་དགུ་པོ་དེ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་དག་ཁོ་ནའོ། །ཆོས་ཁམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་། འབྱུང་ བ་ལས་གྱུར་པ་སྟེ།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་གཉིས་ག་མ་ཡིན་པའོ། །བཙུན་པ་སངས་རྒྱས་ལྷ་ན་རེ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་བཞི་ཉིད་དང་། སྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རེག་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་སྲ་བ་ལ་སོགས་པ་མི་འཛིན་ལ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོས་ཀྱང་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་དགེ་སློང་མིག་ནི་ནང གི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་དང་བ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །དགེ་སློང་གཟུགས་རྣམས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་ དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།དགེ་སློང་སྒྲ་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། དྲི་དང་རོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །དགེ་སློང་རེག་བྱ་རྣམས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་ པ་གཟུགས་ཅན་བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ནས་འབྱུང་བ་རྣམས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་དག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བར་ཀུན་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་མདོ་ལས། གང་མིག་གི་ཤའི་གོང་བུ་ལ་སྲ་བ་མཁྲང་ བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་དང་ཐ་མི་དད་པར་འཇུག་པའི་ཤའི་གོང་བུ་ལ་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་པར་ཟད་དོ། །མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལས། དགེ་སློང་འདི་ནི་ཁམས་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡང་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་གསུངས་པའི་ ཕྱིར་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཉིད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁས་བླངས་པར་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས། འདུ་ཤེས་དང་སེམས་པའི་ཆོས་འདི་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སེམས་ལ་བརྟེན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ བའི་ཕྱིར་དང་།སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཉིད་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ཡིན་ནོ། །བསགས་པ་རྣམས་ནི་དུ། བསགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་བཅུ་ནི་བསགས་པའོ། །དབང་ པོའི་ཁམས་ལྔ་དང་ཡུལ་ལྔ་དག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསགས་པ་དག་གོ།
其他是未執受的,即除了根以外的頭髮、汗毛、指甲、牙齒等所具有的,以及糞便、小便、唾液、鼻涕、血液等所具有的,以及土地和水等所具有的。 何謂執受的含義?由於利益和損害相互隨順,故為心和心所法所執持為所依事物,即世間所說的’有情’。 問:諸界中,哪些是大種性,哪些是所造性?答:觸界有二種:大種和所造。其中大種有四種。所造是柔軟性等七種,因為它們依于大種而有。其餘九種色法皆是所造。五根界和四境,這九界唯是所造。法界的一部分也是所造,即無表色。其餘七心界和除無表色外的法界既非大種也非所造。 尊者佛陀提婆說十處唯是大種。這是不正確的,因為經中說大種唯有四種,並且確定以堅等為相,而且它們是觸境。眼等也不能取堅等,身根也不能取色等。 經中也說:‘比丘,眼是內處,以四大種為因,是色、清凈色、無見有對,乃至身亦如是。比丘,諸色是外處,以四大種為因,是有色、有見有對。比丘,聲是外處,以四大種為因,是有色、無見有對,香味亦如是。比丘,諸觸是外處,是四大種及四大種所造,是有色、無見有對。’ 由於觸處的一部分攝大種,故明顯顯示其餘非大種。 若問:經中說’于眼肉團中所有堅性、硬性’。這是就與肉團不相離而說的。 入胎經中說:‘比丘,此是六界。‘這是為顯示有情實事的根本,又說六觸處,若不如是則無心所法。認為心即是心所法也不應理,因為經中說:‘想和思等法是心所,依於心’,又因為心有貪等。 因此,諸界的大種性和所造性如前所說。 問:積聚的有幾種?非積聚的有幾種?答:十種色法是積聚。五根界和五境界是微塵和合,故是積聚。
།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ལས་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནི་གང་གཅད་པར་བྱ་བ་ནི་གང་། སྲེག་པར་བྱེད་པ་ནི་གང་། བསྲེག་པར་བྱ་བ་ནི་གང་། འཇལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གང་། གཞལ་བར་བྱ་བ་ནི་གང་ཞེ་ན། གཅོད་བྱེད་ གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད།།ཕྱི་རོལ་གྱི་ནི་ཁམས་བཞི་ཡིན། །གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དགྲ་སྟ་དང་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདུས་པའི་རྒྱུན་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཅན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྐྱེད་པའོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ གཅད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།ཡན་ལག་མ་ལུས་པར་བཅད་ན་དེ་དག་ལ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ། གཅད་པའི་ཡན་ལག་ལ་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ནོར་བུའི་འོད་བཞིན་དུ་དང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གཅོད་བྱེད་ གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁམས་བཞི་ཡིན་པ་ལྟར་དེ་བཞིན་བསྲེག་བྱ་འཇལ་བར་བྱེད་པའོ།།དེ་དག་ཉིད་བསྲེག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཉིད་འཇལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དང་བའི་ཕྱིར་འོད་བཞིན་ནོ། །སྒྲ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲེག་དང་གཞལ་ལ་ མི་མཐུན་སྨྲ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་ཁམས་བཞི་པོ་དེ་དག་ཉིད་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ། གཞལ་བར་བྱ་བའང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་མེའི་ཁམས་ཁོ་ན་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ལྕི་བ་ཉིད་ཁོ་ན་གཞལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཁམས་རྣམས་ནི་ དུ།རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ། རྫས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དུ། སྐད་ཅིག་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པར་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། །རྒྱས་ལས་བྱུང་བ་ནང་གི་ལྔ། །རེ་ཞིག་མིག་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་ ཡིན་ལ།རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དེ། དེ་དག་ལས་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་མཐུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་བ་ལང་གི་ཤིང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ འབྲས་བུའི་དུས་སུ་ཕྱིན་པའི་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སོ། །འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །ཡང་ན་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་ པ་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཟས་དང་། ལེགས་པར་བྱ་བ་དང་། གཉིད་ལོག་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་དག་གིས་རྒྱས་པར་བྱས་པ་རྣམས་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་ཀྱང་རྒྱས་ པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེས་ནི་མི་གནོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་རྒྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱས་པའི་རྒྱུད་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུད་ལ་ཕྱིར་བཞིན་དུ་ཀུན་ཏུ་བསྲུང་ངོ་། །སྒྲ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡོད་ཀྱི། སྒྲ་ནི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་མིན། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདོད་དགུར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ ན་གང་བསྟན་བཅོས་བཏགས་པ་ལས།ཚིག་རྩུབ་པོ་སྤོང་བ་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་ཚངས་པའི་དབྱངས་ཉིད་འགྲུབ་བོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་བརྒྱུད་པ་འདི་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་དག་ལས་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ། འབྱུང་བ་རྣམས་ལས་ནི་སྒྲ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ཟེར་ རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་བརྒྱུད་པ་འདི་ནི་ལྔ་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་དག་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ། དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ། དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགྲུབ་བོ། །དེ་དག་ལས་ནི་སྒྲ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ཟེར་རོ།
如果問十八界中何者為能割、何者為所割、何者為能燒、何者為所燒、何者為能量、何者為所量?能割和所割,是外四界。即色、香、味、觸,如斧頭和木頭等。 若問何為割法?是生起能斷開相續連結的分離。身根等不是所割,因為即使砍斷所有肢體也無法使其成為兩個部分。諸根無法成為兩個部分,因為被割的部分沒有根。也不是能割,因為如寶石光般清凈。 如同能割所割是外四界一樣,能燒所量也是如此。它們既是所燒,也是能量。諸根則不是,因為如光般清凈。聲音也不是,因為是斷續的。 對於燒和量有不同說法。有人說這四界既是能燒也是所量。有人說唯有火界是能燒,唯有重性是所量。 異熟所生界有幾個?等流所生有幾個?長養所生有幾個?實有幾個?剎那性有幾個?答:異熟所生及長養所生是內五界。首先,眼等內五界既是異熟所生,也是長養所生。 沒有等流所生,因為除此之外沒有等流因。其中,從異熟因所生為異熟所生,因省略中間詞,如’牛車’一樣。 或者,到達果報時的業稱為異熟,因為將成熟故。從彼所生即是異熟所生。果唯是異熟,故稱異熟。或者是在因上假立果名,如在果上假立因名,如說’此六觸處即是先業’。 由食物、修治、睡眠和禪定等特殊狀態而增長的是長養所生。有人說梵行也能長養,但那只是不損害而已,並非長養。長養相續如同異熟相續一樣要護持。 聲有長養所生和等流所生,聲非異熟所生。為什麼?因為隨欲而生。那麼論中說:‘由於極善修習斷除粗語,成就大士相梵音’又作何解釋? 有人說這是第三重關係:從業生諸大種,從諸大種生聲。有人說這是第五重關係:從業生異熟所生大種,從彼生長養所生,從彼生等流所生,從彼生聲。
།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་ ཚོར་བ་ཡང་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་སྒྲ་བཞིན་དུ་རིགས་པ་དང་འགལ་བར་གྱུར་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །ཐོགས་པ་མེད་པ་བརྒྱད། བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། སེམས་ ཀྱི་ཁམས་བདུན་དག་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་གོ། །རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དེ། ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་རྒྱས་པ་མེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།གཞན་རྣམ་གསུམ། གཞན་ནི་ལྷག་མ་བཞི་པོ་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་དག་སྟེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །རྫས་དང་ལྷན་ཅིག་།འདུས་མ་བྱས་ ནི་བརྟན་པའི་ཕྱིར་རྫས་སོ།།དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་པུ་རྫས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མ་གསུམ་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནི་འདོན་པའི་རིམ་པས་ཐ་མ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་བཟོད་པའི་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་ཚོགས་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ་།དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །འདུས་བྱས་གཞན་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་མ་བྱུང་བ་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་ པའི་བཟོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གིས་མིག་གི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་ལྡན་པ་འཐོབ་པ་དེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ ཡིན་ནམ།གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡིན་པ་དེ་མིག་གི་ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མིག་དང་ནི། རྣམ་ཤེས་ཁམས་དག་སོ་སོ་དང་། །ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་འཐོབ་པ་ཡོད། །རེ་ཞིག་སོ་སོ་ནི་མིག་གི་ཁམས་དང་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདོད་ པའི་ཁམས་ན་རིམ་གྱིས་མིག་གི་དབང་པོ་འཐོབ་པ་དང་།གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་བ་ནའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཡིན་ལ་མིག་གི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པའི་མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་།དེ་དག་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འོག་མར་སྐྱེ་བ་ནའོ། །ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་ནི་གཉི་ག་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །གཉི་ག་དང་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། ། གང་མིག་གི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པ་ནའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་མིག་མ་ཐོབ་པ་དང་ཉམས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་འདོད་པའི ཁམས་ན་མིག་གི་ཐོབ་པ་དང་མ་ཉམས་པ་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིག་གི་ཁམས་དང་གཟུགས་དག་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་དག་ འཐོབ་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་བརྟག་པར་བྱའོ།།ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་ཡང་གི་སྒྲ་ནི་ཞར་ལ་འོངས་པ་འདི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ། །ཁམས་དུ་དག་གཅིག་ནི་ནང་གི་ཡིན། དུ་དག་གཅིག་ནི་ཕྱིའི་ཡིན་ཞེ་ན། ནང་གི་བཅུ་གཉིས། བཅུ་གཉིས་གང་དག་ཅེ་ན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དྲུག་དང་།རྟེན་དྲུག་སྟེ། ཁམས་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ནང་གི་ཡིན་ནོ།
如此說來,那麼身體的感受也是從業所生的大種所生起的緣故,將成為非異熟。如果像聲音一樣違背道理的話,將成為非異熟。等流所生和異熟所生,無礙八種。何為八種?心的七界以及法界,由同分和遍行因所生者是等流所生。由異熟因所生者是異熟所生。無有長養所生,因為無礙法中無有長養的緣故。 其餘三種。其餘是指色、聲、香、味、觸五界,它們既是異熟所生,也是長養所生,也是等流所生。 實及俱。無為是堅固的緣故是實。它也存在於法界中,因此唯有法界具有實。最後三剎那,即意界、法界、意識界是誦文順序中的最後,它們在無漏忍的第一個苦法智忍的聚中一剎那非等流所生,因此稱為剎那。其他有為法沒有任何非等流所生。 其中,與苦法智忍相應的心是意界和意識界。其餘與之俱生者是法界。應當觀察:從不具眼界到獲得具足者,是否也具足眼識?具足眼識者是否也具足眼界? 答:眼與識界各別及俱得。首先,有具足眼界而不具足眼識界的情況,即在欲界中次第獲得眼根,以及從無色界死後轉生到第二禪等處時。有具足眼識界而不具足眼界的情況,即生在第二禪等處現前眼識,以及從彼處死後轉生地獄時。 俱得是指同時具足二者的情況,即從無色界死後轉生到欲界和梵世時。不具足二者的情況是除了上述情況之外的其他情況。 若問具足眼界者是否也具足眼識界?有四句:第一句是生在第二禪等處而不現前眼識時。第二句是在欲界中未得眼根或已失壞時。第三句是在欲界中已得眼根且未失壞,以及生在初禪,或如生在第二禪等處時。第四句是除了上述情況之外的其他情況。 同樣地,也應當根據情況觀察眼界與色、眼識界與色的獲得和具足。‘及俱’中的’及’字是爲了總攝附帶而來的內容。 問:幾界是內,幾界是外?答:內有十二。何為十二?除去色等,六識和六所依,這十二界是內。
།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་ཁམས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ཕྱིའི་ཡིན་ནོ། །བདག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་ནང་གི་འམ། ཕྱིའི་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ནི་ངར་འཛིན་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་ཅེས་ཉེ་བར་འདོགས་ཏེ། མཁས་པས་བདག་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ ནི།།དུལ་བས་མཐོ་རིས་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་ལས། སེམས་དུལ་བ་ནི་ལེགས་པ་སྟེ། །སེམས་དུལ་བས་ནི་བདེ་བ་འདྲེན། །ཞེས་སེམས་དུལ་བ་ཡིན་པར་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གྱུར་ པའི་ཕྱིར་ནང་གི་ཉིད་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན། འོ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་དག་ནང་གི་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། གང་གི་ཚེ་ཡིན་ པ་དེའི་ཚེ་ན་ཡང་དེ་དག་ཉིད་དེ་དག་ཡིན་ཏེ་མཚན་ཉིད་ལས་ནི་མི་འདའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་པར་ནི་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་པར་ཡང་འདོད་དོ། །གལ་ཏེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་ དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་འདས་པའི་དུས་ན་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།མཚན་ཉིད་ནི་དུས་རྣམས་སུ་འཁྲུལ་པ་མེད་དོ། །བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའི་ཁམས་རྣམས་ནི་དུ། དེ་དང་མཚུངས་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བརྟེན་པ་དང་བཅས། གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་ཡུལ་དུ་ངེས་ལ་གལ་ཏེ་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་སྐྱེས་པའམ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཡུལ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། གང་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་པ་མ་སྐྱེས་པའམ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དེ།འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་དོ་སྙམ་པའི་སེམས་འདི་སྐྱེའོ། །དེའི་དམིགས་པ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་ སྐད་ཅིག་མ་གཞན་གྱི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པས་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྟག་ཏུ་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ནི། དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། །ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་པའོ། །དེ་དང་ མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན།གང་ཞིག་རང་གི་ལས་མི་བྱེད། །གང་རང་གི་ལས་བྱེད་པ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་མིག་གང་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བ་དང་། ལྟ་བ་འམ་ལྟ་བར་འགྱུར་བའི་མིག་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་བར་ ལ་ཡང་རང་རང་གི་ཡུལ་ལ་བྱེད་པས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་དེ་དང་མཚུངས་པའི་མིག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གཟུགས་རྣམས་མ་མཐོང་བར་འགགས་པ་དང་། འགག་པ་དང་། འགག་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པའོ། །ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་རྣམ་ པ་ལྔ་སྟེ།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡིད་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཁོ་ན་དེ་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་གང་དག་མིག་གིས་མཐོང་བར་གྱུར་པ་དང་། མཐོང་བ་དང་། མཐོང་བར་ འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ།།དེ་དང་འདྲ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གང་དག་མ་མཐོང་བ་ཉིད་དུ་འགགས་པ་དང་། འགག་པ་དང་། འགག་པར་འགྱུར་བ་དང་། གང་དག་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་རེག་བྱའི་བར་དག་ལ་ཡང་རང་གི་དབང་པོའི་བྱེད་པས་དེ་དང་འདྲ་བ་དག་ཏུ་རིག་པར་ བྱའོ།།གཅིག་གི་མིག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་ནོ།
色等六種境界界,是為外界。若無我,如何有內外之分?答:心是我執之所依,故假名為我。如說:‘智者以善調伏自己,即能獲得善趣。‘世尊在他處又說:‘心調伏為善,心調伏引安樂。‘由說心是調伏,故眼等是心作為我之所依事物,因此是內界。色等諸法因是境界故為外界。 若如是,則六識界不應成為內界,因為它們若非成為意界則不成為心之所依。答:當其為彼時即是彼,不離其性相。若非如此,則意界唯是過去,而非未來、現在,然而十八界是三世所攝。若未來、現在識非意界性相,則過去時亦不應安立為意界,因為性相於諸時中無錯亂。 有所依界有幾?與彼相似者有幾?首先,法界是有所依。任何為某識之確定境,若於彼生起或當生起彼識者,即名有所依。對於法界而言,無有任何未生或不當生無量意識者,因為一切聖者必定生起’一切法無我’之心。其所緣除自體及俱生外即是一切法。彼心剎那亦非他心剎那之所緣,故一切法成為二剎那之所緣。因此,法界恒時有所依。 其餘諸界,亦與彼相似。‘亦’字表示亦是有所依。何為與彼相似?即不作自業者。如將說明,能作自業者即是有所依。其中,能見諸色、正見或當見之眼即名有所依。如是乃至意界,亦應以各自境界之作用來說明。 依迦濕彌羅論師,與彼相似之眼有四種:未見色而滅、正滅、當滅者,及不生法。依西方論師,有五種:即將不生法分為與識相應、不相應二種。乃至身界亦應如是了知。意界唯是如是不生法。 諸色為眼所見、正見、當見者是有所依。與彼相似者有四種:未見而滅、正滅、當滅者,及不生諸法。如是乃至觸界,亦應依各自根之作用了知與彼相似。一人眼有所依者,即是一切人之眼有所依。
།དེ་དང་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གཟུགས་ནི་གང་ཞིག་ལྟ་བ་དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ་གང་མི་ལྟ་བ་དེའི་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་གང་ ལ་གཅིག་ལྟ་བ་དེ་ལ་མང་པོ་ཡང་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་སྲིད་པ་ཡོད་དེ།དཔེར་ན་ཟླ་བ་དང་བྲོ་གར་དང་གྱད་དག་ལ་ལྟ་བ་ལྟ་བུའོ། །གང་གཉིས་མིག་གཅིག་གིས་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་སྲིད་པ་ནི་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་གཅིག་གི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གཟུགས་ནི་ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རྒྱུད་མའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གཞག་གོ་།གཟུགས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་དག་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །སྒྲ་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་དུ་ཆུག་ན་དྲི་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དག་གཅིག་གིས་འཛིན་པ་དེ་དག་གཞན་གྱིས་མི་འཛིན་ཏེ། ཕྲད་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲེ་བའི་རིགས་སོ་ཞེ་ན།དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་དེ་དག་ལ་ཡང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་བ་ཉིད་དེ། གཅིག་གིས་སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་གཞན་དག་གི་ཡང་ཡིན་པ་སྲིད་པ་དེ་ནི་ཡོད་ཀྱི་མིག་ལ་ སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་གཟུགས་བཞིན་དུ་བསྒྲེའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ནི་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ ཅི་ཞེ་ན།དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པ་འམ། བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་བརྟེན་པའོ། །དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སམ། འབྲས་བུ་རེག་པ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་བརྟེན་པ་མཚུངས་པའོ། །གང་དག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བརྟེན་པ་དང་ བཅས་པ་དེ་དག་དང་རིགས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་པ་དག་གོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཁམས་རྣམས་ནི་དུ། བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཟུགས་ཅན་བཅུ་ནི་བསྒོམས་པས་སྤང་བྱ་ཡིན། ལྔ་ཡང་ཡིན་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ ལྔ་པོ་དག་གོ།།ཐ་མའི་གསུམ་རྣམ་གསུམ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་སྟེ། ཕྲ་རྒྱས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་། །དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པ་ རྣམས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་གོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་། ངན་སོང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱང་འཕགས་པའི་ལམ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་ སྤང་བར་བྱ་བ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། མདོར་བསྡུ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་མཐོང་སྤང་མིན། །གཟུགས་མིན་དྲུག་པ་མིན་སྐྱེས་མིན། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ལ་གཟུགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་གཟུགས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བདེན་པ་དག་ལ་ལོག་པར མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་དང་།སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ།
與此相同的也是如此,乃至意也是如此。對於色法,凡是所見者即是有所依,凡是不見者即是與彼相同。為什麼呢?因為對於一個人所見之色,也可能有多人見到,如同觀看月亮、舞蹈和角力一樣。不可能有兩個人用一隻眼睛看的情況,因此這是不共的,故依一相續而安立。色法是共同的,故依多相續而安立。如同色法,對於聲、香、味、觸界也應當了知。 聲是如此,但香等,一人所取者他人不能取,因為是接觸而取。因此,它們也是不共的,應當如眼等歸類,若作此說。雖有如此說法,但它們也是共同的,因為也有此可能性。一人的鼻等識所生的香等,也可能是他人的,但眼等則不是如此。因此,它們如色法歸類。 眼識等的有依及相同性,是生起與不生起的法,故如意界。何為有依的含義?根、境、識互相依靠,或依靠作用是為依靠。由於它們具有此依靠,故稱有依,或因果觸相似故稱依靠相同。凡是無依者,因與有依者類似,故稱與彼相同。 見斷界有幾種?修斷有幾種?非所斷有幾種?首先,十種色法是修所斷,五種也是,即五識界。最後三種有三種情況,意界、法界、意識界這三界有這三種情況:八十八隨眠及其俱生法,以及彼等得之隨行,是見所斷。其餘有漏法是修所斷。無漏法是非所斷。 凡夫性以及惡趣的身語業,因與聖道相違,難道不也有其他見所斷嗎?它們不是見所斷,總之:非煩惱非見斷,非色非第六非生。任何非煩惱都不是見所斷,色法也不是。凡夫性是非煩惱無記法,因為斷善根者和離貪者也具有此性。身語業是色法。 因此,它們不是見所斷,因為不會對諸諦顛倒認知,且在苦法忍位會成為凡夫性。也非從第六處所生,第六處即意處。
།དེ་ལས་གཞན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ། དབང་པོ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་མེད་དོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ལས་ལྟ་བ་ནི་དུ། ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དུ་ཞེ་ན། མིག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཕྱོགས་ནི། ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པ་བརྒྱད། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་བ་ལྔ་དག་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ བ་དང་།སློབ་པའི་ལྟ་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པར་སྟོན་པའི་དུས་ལ་འབབ་པར་འགྱུར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ།།སློབ་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལྟ་བ་ནི་སློབ་པའི་འོ། །མི་སློབ་པ་ནི་མི་སློབ་པའི་འོ། །སྤྲིན་དང་བཅས་པ་དང་སྤྲིན་མེད་པའི་མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོ་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། སློབ་ པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་དག་གིས་ཆོས་ལ་ལྟ་བའོ་།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། རྣམ་ཤེས་ལྔ་དང་མཚུངས་སྐྱེས་བློ། །ངེས་རྟོག་མེད་ཕྱིར་ལྟ་མ་ཡིན། །རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། ངེས་པར་སེམས་ པ་ལ་ཞུགས་པ་དག་ལྟ་བ་ཡིན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནམ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་གཞན་ཡང་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་མིག་ཀྱང་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་ན། ཇི་ལྟར་ལྟ་བ་ ཡིན་ཞེ་ན།གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་དོན་གྱིས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་། གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་བར་གྱུར་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མིག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བརྟེན་བཅས། གང་གི་ཚེ་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ཚེ་མཐོང་གི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མིག་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཁོ་ནས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱ་བར་ནུས་པ་ནི་མིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་བར་དུ་ཆོད་པ་ཡི། ། གཟུགས་ནི་མཐོང་བ་མིན་ཕྱིར་ལོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པས་བར་དུ་ཆོད་པའི་གཟུགས་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བར་གྱུར་ན་དེ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པས་གཟུགས་བསྒྲིབས་པ་ལ་ཡང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །བསྒྲིབས པ་ལ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ།དེ་བས་ན་མ་སྐྱེས་པས་ཇི་ལྟར་མཐོང་བར་འགྱུར། ཅི་སྟེ་མི་སྐྱེ། གང་གི་ལྟར་ན་མིག་གིས་མཐོང་བ་དེའི་ལྟར་ན་ནི་མིག་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་ལ་འཇུག་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡུལ་གཅིག་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་ བར་མི་རུང་ངོ་།།མིག་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དེ་ཕྲད་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཅི་ན། འདི་ལྟར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་མཆིང་བུ་དང་། ལྷང་ཚེར་དང་ཤེལ་དང་ཆུ་དག་གིས་བར་དུ་ཆོད་པ་ཡང་ཇི་ལྟར་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གང་ལ་སྣང་བ་ལ་གེགས་མེད་ན་གཟུགས་བསྒྲིབས་བཞིན་དུ་ཡང་དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཡིན་ལ། གང་ལ་གེགས་ཡོད་པ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་ངོ་། །འོ་ན་གང་མདོ་ལས། གང་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་ མཐོང་ནས་ཞེས་གསུངས་སོ།
除此之外從其他生起的是不從第六處生起的,即從五根生起的,而且其中沒有見所斷。在十八界中,見有幾種?非見有幾種?如果問到這個,回答說:眼界和法界部分是見。如果問是哪些?回答說:八種。即五見:薩迦耶見等見,以及世間正見、有學見、無學見。法界中這八種是見。其餘的不是見。其中薩迦耶見等將在隨眠品中詳述。世間正見是與意識相應的有漏善慧。有學無漏見是有學的。無學見是無學的。如同有云和無雲的夜晚與白天看見色法一樣,以世間有煩惱和無煩惱的見,以及以有學和無學的見來見法。 又為什麼只說與意識相應的是世間正見呢?因為:與五識俱生的慧,因無抉擇故非見。思擇是見,當入于決定思維時是見,而與五識俱生的慧不是這樣,因此這不是見。正因為如此,其他有煩惱或無煩惱的慧也不是見。那麼眼根也沒有思擇性,為什麼是見呢?因為有見色之義,因為:眼見諸色。 如果說若是眼見,則與其他識相應時也應該見,回答說:並非一切眼都能見。那麼是什麼呢?具所依。當有識時才能見,其他情況則不能。那麼這樣的話,就應該是僅僅依眼的識在見?不能確定說是依于彼的識在見。為什麼呢?因為被遮障的色不能見。因為衆所周知被墻壁等遮障的色法是看不見的。如果是識在見的話,因為無礙,即使對墻壁等也應該無礙,那麼對被遮蔽的色法也應該能見。 但對被遮蔽的境不生起眼識,既然沒有生起,如何能見?為什麼不生起?如果按照眼見的說法,因為眼有礙,不能趣入被遮蔽的境,識與所依同時趣入一境,所以不生起是合理的。眼根是否如同身根一樣是與境相觸呢?如果說因為有礙所以不見被遮蔽的境,那麼被琉璃、水晶、玻璃和水隔開的境又怎麼能見呢?因此不是因為眼有礙而不見被遮蔽的境。 那麼是怎樣呢?當光明無障礙時,即使對被遮蔽的境也能生起眼識;當有障礙時則不生起,因為不生起所以不見被遮蔽的境。那麼經中說’以眼見諸色已’又作何解釋?
།དེར་ནི་དགོངས་པ་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་ནི་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ། །འོ་ན་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སོ། ། ཡང་ན་བརྟེན་པའི་ལས་བརྟེན་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཁྲིའུ་དག་འབོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་ལྟར་མདོ་ལས། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྡུག་པ་རྣམས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་མིག་གིས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ། །མདོ་ལས། བྲམ་ཟེ མིག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ལ་སྒོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་གི་སྒོ་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །དེར་ནི་ལྟ་བ་ལ་སྒོ་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་དོ། །མིག་ནི་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ན་གང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་ཤེ་ན།འདི་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ། གང་གིས་གཟུགས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་མི་མཐོང་མོད། དཔེར་ན་ཤེས་རབ་འགའ་ཞིག་ལ་མཐོང་ཞེས་ཀྱང་བྱ། རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགའ་ཞིག་ལ་མཐོང་ ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་ན་མིག་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པའི་ལྟ་བའི་བྱ་བ་གཞན་གང་ཞིག་ཡིན་པ་བརྗོད་དགོས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ལ། དེ་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མེད་ པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་རུང་བར་འགྱུར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ནི་མཐོང་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་སྒྲོགས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲིལ་སྒྲོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མི་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའོ་ཞེས་གྲགས་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་སྐྱེས་ན་གཟུགས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ནི་མི་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་། མིག་དང་ཕྲད་ཅིང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་ བ་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་གིས་མཐོང་བ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ནི་མི་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་གཟུགས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཉི་མས་ཉིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྡན་ པ་འདིས་ཅི་དགོས།མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་ལྟ་བ་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། ལྟ་བ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་བྱེད་པ་མེད་པ་དང་ཆོས་ཙམ་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཙམ་དུ་ཟད་ལ། དེ་ལ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་གདགས་པའི་དོན་དུ་འདུན་པའི་སྒོ་ནས་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་། །རྣམ་ པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་པས་འདི་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ལྗོངས་ཀྱི་མིའི་ཚིག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་མིང་ལ་མངོན་པར་བརྒྱུག་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མིག་གིས་ མཐོང་ངོ་།།རྣ་བས་ཐོས་སོ། །སྣས་ཚོར་རོ། །ལྕེས་མྱོང་ངོ་། །ལུས་ཀྱིས་རེག་གོ། །ཡིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ནོ། །ཅི་མིག་གཅིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ངམ། འོན་ཏེ་གཉི་གས་ཤེ་ན། འདི་ལ་ངེས་པ་མེད་དོ། ། མིག་ནི་གཉི་ག་དག་ གིས་ཀྱང་།།མཐོང་སྟེ་གསལ་བར་མཐོང་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ན་རེ་མིག་གཉི་གས་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། འདི་ལྟར་གཉི་ག་ཕྱེ་ན་གསལ་བར་རབ་ཏུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།
其中所說的’依于彼而思維’是指,比如說’由意識別諸法’這樣的說法。由於意是過去的,所以不能識別諸法。那麼如何識別呢?是由意識來識別。或者說,是將所依的作用假立於能依上,比如說’座位在呼喚’這樣的說法。就像經中所說:‘眼識所識別的悅意可愛之色’,這些不是由眼來識別的。經中說:‘婆羅門,眼是見色之門。‘因此應當理解為通過眼根之門由眼識來見。這裡僅僅是說見的門戶而已。說’眼見諸色’是不合理的。 如果說是由識來見,那麼又是由什麼來識別呢?這二者有什麼區別呢?能識別色的就是能見色的,比如某種智慧既可說是見也可說是了知,同樣,某種識既可說是見也可說是識別。 其他人說,如果是眼見的話,就應當說明眼作為能作者的其他何種見的作用。這種詰難是不合理的。就像承許識能了知,而其中沒有能作者和作用的區別一樣,這裡也應當如此理解。 另有人說,見是眼識,而眼是它的所依,所以稱為見,就像鈴鐺作為發聲的所依而說’鈴鐺響’一樣。那麼,既然眼識以眼為所依,是否也應該說’識別’呢?不應該,因為在世間中那個識被稱為見,如此說’彼生則見色’,而不說’識別’。 在《毗婆沙論》中也說:‘與眼相觸而識領受稱為見。‘因此只說眼見,而不說識。識僅僅是以其存在而識別色,就像說’太陽使白晝’一樣。 經部師們說:何需這虛空喻?依于眼和色而生眼識,其中誰是能見者?什麼是見?這只是無作者、唯法、因果而已。爲了在此安立言說,隨順意樂而假說’眼見’、‘識識別’,不應執著。世尊也說:‘不應執著方言,不應追逐世間名相。’ 眼見、耳聞、鼻嗅、舌嘗、身觸、意識,這是迦濕彌羅毗婆沙師的宗義。是一隻眼見色還是兩隻眼見色呢?這沒有確定。兩隻眼都能見,因為見得更清楚。阿毗達磨論師們說兩隻眼都能見,因為兩眼都睜開時能更清楚地見到。
།མིག་གཅིག་ཕྱེ་ལ་གཉིས་པ་ཕྱེད་ཕྱེ་ན་ཟླ་བ་གཉིས་སུ་འཛིན་གྱི་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གཞན་དུ་གྱུར་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྟེན་རྣམ་པར་ ཆད་པར་ཐལ་བར་ཡང་མེད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་བཞིན་དུ་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་བ་དང་རྣ་བས་ཐོས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ན་ཅི་འདི་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་མ་ཕྲད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མིག་དང་ཡིད་དང་རྣ་བ་ ནི།ཡུལ་དང་མ་ཕྲད། འདི་ལྟར་གཟུགས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་ཞིང་མིག་ལ་ཡོད་པའི་མིག་སྨན་མི་མཐོང་ལ། དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཐོས་སོ། །ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཅིག་ཡིན་ན་ནི་འདི་ན་བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ལ་ལྷའི་མིག་དང་། རྣ་བ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྣ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མིག་ ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐག་རིང་བ་དང་བར་དུ་ཆོད་པ་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་མི་མཐོང་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་ཁབ་ལོང་གིས་ཀྱང་ལྕགས་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་མི་འདྲེན། ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཅིག་ཡིན་ན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མིག་སྨན་ནམ་ཐུར་མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་མི་མཐོང་སྟེ་དེ་ནི་མཚུངས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཡང་སྣ་ལ་ སོགས་པ་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ།མིག་ཀྱང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲད་པ་ཉིད་དུ་མི་ནུས་སོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ནི་རྣ་བའི་ནང་དུ་ཡང་སྒྲ་ཐོས་པའི་ཕྱིར། རྣ་བ་ ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡང་ཡིན་པར་སེམས་སོ།།ལྷག་མ་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཞེས་བྱ་བ། གསུམ་གཞན་དུ། ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྣ་ཇི་ལྟར་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དབུགས་མ་བརྔུབས་པར་དྲི་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདབ་ཆགས་པར་འབྱུང་བའོ། ། ཅི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕན་ཚུན་རེག་གམ་འོན་ཏེ་མི་རེག་ཅེ་ན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་མི་རེག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རེག་པར་འགྱུར་ན་ནི་རྫས་རྣམས་འདྲེས་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་རེག་ན་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར བ་ཞིག་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཆ་ཤས་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟར་སྒྲ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། གལ་ཏེ་རེག་པར་གྱུར་ན་ལག་པས་ལག་པ་ལ་བསྣུན་ན་འབྱིང་བར་འགྱུར་ལ། རྡོ་བས་རྡོ་བ་ལ་བསྣུན་ན་ཡང་འབྱིང་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་བསགས་པ་ལ་བརྒྱབ་ན་ཞིགས་པར་མི་འགྱུར་ ཞེ་ན།རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རླུང་གི་ཁམས་ཁ་ཅིག་ནི་འཇིག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་འཇིག་པའི་ཚེ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འཛིན་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་ཆགས་པའི་ཚེ་ལྟ་བུའོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་འདབ་ཆགས་པར་ཕྲད་པས་གསུམ་པོ་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ ན།དེ་དག་གི་དབུས་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་འདབ་ཆགས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཡང་འདུས་པ་རྣམས་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རེག་པར་འགྱུར་བས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས། ཅི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་ཞིག་སྐྱེས་པ་འམ། འོན་ཏེ་མ་རེག་པའི་ རྒྱུ་ཅན་ཞིག་སྐྱེ་ཞེས་དྲིས་ནས་སྨྲས་པ།རྒྱུའི་ཕྱིར་རེས་འགའ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མ་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཞིགས་པ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བསགས་པར་འགྱུར་བ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བསགས་པ་དང་ ལྡན་པ་བསགས་པ་ཁོ་ནའོ།།རེས་འགའ་ནི་མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མ་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ་དཔེར་ན་ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་གཞུང་འདི་ཡང་འཐད་པར་འགྱུར་རོ། །བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ན་རེ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རེག་པར་གྱུར་ན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།
如果睜開一隻眼睛,另一隻眼睛半睜,就會看到兩個月亮,若是其中任何一個轉變為其他的,則不是。也不會導致所依的斷滅,因為識就像色一樣不住于境。 如果是眼見、耳聞乃至意識,那麼這些是與境接觸還是不接觸呢?眼、意、耳不與境接觸。比如從遠處能看見色法,卻看不見塗在眼睛上的眼藥,同樣也能聽到遠處的聲音。 如果是與境接觸,那麼禪修者就不會生起天眼和天耳,就像鼻等一樣。如果眼不與境接觸,為什麼不是所有遠處和被遮蔽的都看不見呢?且說磁鐵為什麼不能吸引所有未接觸的鐵?如果是與境接觸,為什麼不能看見所有接觸眼睛的眼藥或針呢?這是相同的道理。 就像鼻等雖與境接觸,但因為不能感知俱生的香等,所以不是一切。同樣,眼雖然不接觸,但也不是一切。意因為是無色法,所以不能接觸。有些人認為,因為在耳內也能聽到聲音,所以耳既與境接觸也不接觸。 其餘鼻、舌、身三者與境接觸。鼻如何與境接觸呢?因為不吸氣就不能嗅到香。什麼是接觸?是指緊密相連。微塵之間是相互接觸還是不接觸呢?迦濕彌羅國的論師們說不接觸。 為什麼呢?首先,如果是全體接觸,諸物質就會混合。如果是部分接觸,就會成為有部分的,而微塵是無部分的。那麼聲音如何形成呢?正因為如此,如果接觸,手擊手就會破碎,石擊石也會破碎。 為什麼積聚的東西被擊打不會破碎呢?因為被風界所持。有些風界是趨向毀壞的,如壞劫時。有些風界是趨向維持的,如成劫時。 現在,如何說這三者以緊密相連的方式與境接觸呢?其間毫無間隙,這就是緊密相連。又因為聚合物是有部分的,所以可以接觸,沒有過失。 這樣的話,《毗婆沙論》中問:‘是生起接觸因的觸,還是生起不接觸因的觸?‘答:由於因的緣故,有時生起接觸因的不接觸,即在破壞時。有時生起不接觸因的接觸,即在積聚時。有時生起接觸因的接觸,即在積聚與積聚相遇時。有時生起不接觸因的不接觸,如日光中的塵埃。這樣的論述也是合理的。 尊者毗友說:‘如果微塵相互接觸,就會在後一剎那繼續存在。’
།བཙུན་པ་ན་རེ་ནི་ རེག་པ་ནི་མེད་ཀྱི་འདབ་ཆགས་པ་ལ་རེག་གོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།བཙུན་པའི་ལུགས་འདོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བར་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བར་སྟོང་པ་དག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལ་སུ་ཞིག་འགོག་ན་འདི་ལྟར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཏུ་འདོད། རྡུལ་ཕྲ་ རབ་རྣམས་ལས་བསགས་པ་དག་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་ཁོ་ན་བསགས་པ་ལ་རེག་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ལྟ་བུའོ།།གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཕྱོགས་ཆ་ཐ་དད་པར་རྟོག་ན་ནི་རེག་གམ་མ་རེག་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མ་ཡིན་ན་ནི། རེག་ ཀྱང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།། ཡང་ཅིའི་མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གིས་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཚད་དང་མཉམ་པའི་དོན་ལ་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མྱུར་དུ་འཇུག་པས་རི་ལ་སོགས་པ་འཛིན་ཏམ། འོན་ཏེ་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་ཞིག་ལ་འཛིན་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་གང་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་པར་ བཤད་པ།སྣ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་རྣམས་ཀྱིས་ནི། ཡུལ་ནི་མཉམ་པར་འཛིན་པར་འདོད། །དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་དང་ཕྲད་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་དོ། །མིག་དང་རྣ་བ་དག་གིས་ནི་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་ཆུང་སྟེ་གང་གི་ཚེ་སྐྲའི་རྩེ་མོ་མཐོང་ བ་ནའོ།།རེས་འགའ་ནི་མཉམ་སྟེ་གང་གི་ཚེ་རྒུན་འབྲུམ་མཐོང་བ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་ཆེ་སྟེ་གང་གི་ཚེ་མིག་ཕྱེ་བ་ཙམ་གྱིས་རི་ཆེན་པོ་མཐོང་བ་ནའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་སྦྲང་བུ་དང་འབྲུག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཡིད་ནི་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་བས་འདིའི་ཚད་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ནི་མི་ སྤྱད་དོ།།ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་ཤེ་ན། རེ་ཞིག་མིག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མིག་གི་འབྲས་བུ་ལ། གོ་སྙོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་བཞིན་དུ་གནས་ཏེ། ཁ་དོག་དང་བཅས་བཀབ་པས་གྱེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གོང་བུ་བཞིན་དུ་བླ་འོག་ན་གནས་ཏེ། ཤེལ་བཞིན་དུ་དང་བའི་ ཕྱིར་ཕན་ཚུན་མི་སྒྲིབ་བོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།རྣ་བའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རྣ་བའི་བུ་གའི་ནང་ན་གནས་སོ། །སྣའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མཚུལ་པའི་ནང་ན་གནས་ཏེ། དབང་པོ་དང་པོ་གསུམ་ནི་ཕྲེང་བ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཟླ་བ་ཁམ་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། ལྕེའི་དབུས་ན་ སྐྲའི་རྩེ་མོའི་ཁྱོན་ཙམ་ཞིག་ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་གིས་མ་ཁེབས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ལུས་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །མོའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རྔའི་སྦུབས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཕོའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མཐེ་བོང་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོའི་ རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རེས་འགའ་ནི་ཐམས་ཅད་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ནོ།།རེས་འགའ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །རེས་འགའ་ནི་ཁ་ཅིག་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ལ། ཁ་ཅིག་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རིལ་གྱིས་བསྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མེད་དེ།རབ་ཏུ་འབར་བའི་དམྱལ་བའི་ནང་ན་འཁོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཚད་མེད་པ་ཞིག་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ན་ནི་ལུས་ཞིག་པར་འགྱུར་རོ་ལོ། །དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ བམ་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་ནི་མེད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་གི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་ནི་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་ གྱི་ཁམས་དྲུག་པོ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་འདི་དག་ཇི་ལྟར་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ད་ལྟར་ཡིན་ལ།ཐ་མའི་དུས་གསུམ་ཡིན་པ་ལྟར་རྟེན་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ།
比丘說道:‘觸是不存在的,只是認為接觸到所依附的東西而已。‘應當接受比丘的這種觀點。若不如此,則誰能阻止極微塵帶有間隔而在空隙中執行呢?如此便認為是有障礙的。由極微塵所積聚的也不是其他,所以正是接觸到這些積聚,就如同有形色一樣。如果觀察極微塵有方位差別,那麼不論是接觸還是不接觸都可以,將會導致有部分的過失。如果不是這樣,即使接觸也不會有過失。 再者,這些眼等感官是以自身大小相等的對境,如同火輪等快速運轉般接觸而取山等境,還是以相等和不相等的對境而取呢?首先,對於說與境相觸的鼻等三者,認為是以相等的方式取境。有多少根塵極微就與多少境塵極微相觸而生識。眼耳二者則不確定:有時較小,如見髮梢時;有時相等,如見葡萄時;有時較大,如僅僅睜眼便見大山時。同樣也適用於耳朵聽到蜜蜂和雷聲等的情況。意根因為完全是無形體的,所以不論其大小。 再者,這些眼根等的極微是如何安住的呢?首先,眼的極微安住在眼球上,如同曼陀羅花一樣,因為有顏色覆蓋而不分散。其他人說如同團塊般上下安住,因為如同水晶般透明,所以互不遮蔽。耳根極微安住在耳孔內。鼻根極微安住在鼻腔內。前三根如同花鬘般安住。舌根極微如同新月形,據說舌頭中央有一個髮梢大小的區域未被舌根極微所覆蓋。身根極微如同身體般安住。女根極微如同鼓腔。男根極微如同拇指。 其中,眼根極微有時全部都是有所依的,有時與此相同,有時一部分是有所依的,一部分與此相同。直到舌根極微也是如此。身根極微則沒有完全都是有所依的,即使是處在極熱地獄中的眾生,也有無量的身根極微與此相同。如果都能生識,身體就會毀壞。 單獨一個根塵極微或境塵極微不能生識,因為五識身的所依和所緣都是積聚的。正因為如此,極微因為不可見而是不可示的。如同已經解說的從眼識到意識的六界,是否如同前五者的對境是現在,最後一個是三世那樣,所依也是如此呢?答曰:不是。
།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཐ་མའི་རྟེན་འདས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་འགགས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ དོ།།ལྔ་རྣམས་ཀྱི། དེ་དག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའང་ཡིན། འང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་འདས་པ་ཡང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྟེན་ནི་མིག་ཡིན་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་ལུས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་འདས་པའི་རྟེན་ནི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དེ་དག་གི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་གཉིས་གཉིས་ཡིན་ནོ།།དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་པ་དེ་དེའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་མིག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སེམས་ ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་ནི་འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་བཤད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་དབང་པོ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱོར་བ་ སྟེ།རེ་ཞིག་གང་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་ནོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་ལ་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པའོ། །ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉི་ ག་ལ་རག་ལུས་ཏེ་སྐྱེ་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ལ་རྟེན་ཞེས་བྱའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་གྱུར་པས་འགྱུར་ཉིད་ཕྱིར། །རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན། །ཁམས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྱུར་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འགྱུར་བ་ཡིན་ ཏེ།ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དང་། གསལ་བ་དང་མི་གནོད་པ་དང་མི་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྱུར་པས་ནི་དེ་དག་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་རྟེན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་ པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་དེ་དག་གིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ ཕྱིར་དེ་དག་གི་རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན་།དེའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཕྱིར། །དེ་དག་གིས་ནི་རྣམ་ཤེས་བསྟན། །ཇི་ལྟར་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། མིག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་རྟེན་དུ་འགྱུར་བར་མི་ནུས་ལ། གཟུགས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ ལ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཁོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྟན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་ དང་།ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ལུས་དག་ལ་གནས་ཏེ་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནས་། ཅི་ལུས་དང་མིག་དང་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ས་གཅིག་པ་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་གྱི་ས་པ་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ། འདོད་པའི་ ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་རང་གི་མིག་གིས་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་གཟུགས་དག་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིག་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་ ས་པ་དག་ལ་ལྟ་ན་ནི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ།།རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་གཟུགས་དག་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ནོ།
那麼是什麼呢?最後的所依已滅。意識界的所依是剛滅的意根。關於五識,它們既是俱生,‘又’字表示也是過去。其中眼識的俱生所依是眼根,乃至身識也是身根,而它們的過去所依是意根。如是,五識聚的所依是二二根。 因此,凡是作為眼識所依事的,是否也是其等無間緣事呢?有四句:第一句是眼根。第二句是剛滅的心所法界。第三句是剛滅的意根。第四句是除所說外的諸法。乃至身識也應如是說其各自根。意識則與前文相連。 首先,凡是所依事的,也是等無間緣事。有些是等無間緣事而非所依事,即剛滅的心所法界。又,眼識依賴二者而生,為何唯說眼等為所依,而色等不是呢?由於彼等轉變故而轉變,所依是眼等諸界。由於眼等轉變而諸識轉變,即隨順利益、損害、明顯、不損害、不明顯性。色等轉變時,彼等不轉變,因此由於依賴彼等,唯彼等是所依,這是極為正確的,而色等則不是。 又,由彼等識別色等,為何稱為眼識乃至意識,而不稱為色識乃至法識呢?因為彼等所依是眼等,故由不共故,以彼等說識。如何是不共?眼不能作為其他識的所依,而色既可作為意識的所緣,也可作為眼識等的所緣。乃至身根也應如是了知。 因此,由於是所依及不共故,唯由彼等說識,而不由色等,如大鼓聲和稻芽。又,住于身中以眼見諸色時,身、眼、色、識等是否唯是同地,抑或也有他地?答:一切皆有差別。 欲界生者以自眼見自地諸色時,一切都是自地。彼以初禪眼見自地諸色時,身與色是自地,而識與眼是彼地。見初禪地時,諸色也是彼地。以二禪眼見自地諸色時,身與色是自地,眼是彼地,眼識是初禪地。
།བསམ་གཏན་དང་ པོའི་ས་པ་དག་ལ་ལྟ་བ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གཟུགས་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ།ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་དག་ལ་ལྟ་བ་ན་མིག་དང་གཟུགས་དག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ་། ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའི་མིག་གིས་དེ་དག་གི་ས་པ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་སྐྱེས་པ་རང་གི་མིག་གིས་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ ལྟ་བ་ན་ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ།།འོག་མ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནི་གསུམ་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན་གསུམ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ནི་རང་གི་ ས་པ་ཡིན་ལ།གཟུགས་རྣམས་ནི་འོག་མ་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་མིག་དང་གཟུགས་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བའི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །བསམ་ གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རང་དང་གཞན་གྱི་མིག་དག་གིས་རང་དང་གཞན་གྱི་ས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ།།འདི་ནི་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ལ་འོག་མའི་མིག་མ་ཡིན། །ལུས་དང་མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནས་ བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་ས་ལྔ་པ་ཡིན་ནོ།།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་དང་། ས་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ས་གང་བའི་ལུས་ཡིན་པ་ས་དེ་པ་འམ། ས་གོང་མ་པའི་མིག་ཡིན་གྱི་ས་འོག་མ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་མིག་གི་ཡུལ་ནི་དེའི་ས་པ་འམ། ས་ འོག་མ་པའི་གཟུགས་ཡིན་གྱི།མིག་གི་གོང་མའི་གཟུགས་མ་ཡིན། །ས་གོང་མ་པའི་གཟུགས་ས་འོག་མ་པའི་མིག་གིས་མཐོང་བར་ནི་ནམ་ཡང་མི་ནུས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའང་། གོང་མ་ནི་མིག་གི་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡི་གཟུགས། ལུས་ཀྱིའང་གཉི་ག་ཐམས་ཅད་དུ། །དེའི་ཞེས་བྱ་བ་ བཤད་མ་ཐག་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་གོང་མ་དང་འོག་མ་དང་རང་གི་ས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ལ།ལུས་ཀྱིའང་གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་མིག་འདི་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལྟར། རྣ་བའང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་ལ་འོག་མའི་རྣ་བ་ ཡིན།།རྣ་བའི་གོང་མའི་སྒྲ་མ་ཡིན། །རྣམ་པར་ཤེས་པའང་དེའི་སྒྲ། །ལུས་ཀྱིའང་གཉི་ག་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་རྒྱས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གསུམ་དག་ནི། ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཉིད། །སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་རང་གི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་ཕྱེ་བར་སྤྱིར་བསྟན་ནས།ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བ་རྩོམ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་འོག་དང་ནི། །རང་གི་ས། ལུས་དང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་རེག་བྱ་ནི་རྟག་ཏུ་རང་གི་ས་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་གི་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ།།ཁ་ཅིག་གི་ནི་ས་འོག་མ་ཡིན་པས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཆོས་དག་དང་མཚུངས་པའི་ས་པའི་ཡིད་ ཡིན་ལ།རེས་འགའ་ནི་ས་གོང་མ་དང་འོག་མ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས་ལྔ་པའི་ལུས་ལ་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཚེ་ཡིད་ལ་སོགས་པ་ཅི་རིགས་པར་ས་ཐམས་ཅད་པ་དག་ཡིན་ཏེ། འདི་རྒྱས་པར་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པའི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཚིག་གི་ཁུར་ཧ་ཅང་མངས་པ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ད་ནི་མི་བཤད་དེ། དགོས་པ་ཆུང་ལ་ངལ་བ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞར་ལ་འོངས་པའི་སྐབས་རྫོགས་སོ།
觀察初禪地者,識與色是彼地所攝,而身是欲界所攝。眼是第二禪地所攝。觀察第二禪地者,眼與色是彼地所攝,而身是欲界所攝。識是初禪地所攝。如是,以第三禪和第四禪地之眼觀察彼地及下地之色,也應當如是配合。 初禪生者以自眼觀自地諸色時,一切皆是自地所攝。觀下地者,三者是自地所攝。以第二禪眼觀自地諸色時,三者是自地所攝,而眼是彼地所攝。觀欲界者時,身與識是自地所攝,諸色是下地所攝。眼是彼地所攝。觀第二禪者時,眼與色是彼地所攝,餘者是自地所攝。以第三禪等眼觀察者也應如是配合。 第二禪等地所生者,以自他眼觀自他地諸色時,也應當如理配合。此是決定:身不以下地眼見。身、眼與色從欲界乃至第四禪為五地所攝。眼識是欲界、初禪地及第二地所攝。 於此,某地之身是彼地或上地之眼,而非下地。此眼之境是彼地或下地之色,而非眼之上地色。上地之色絕不能為下地之眼所見。識亦如是,上者非眼識之境,如色。 彼之色、身二者一切處,所說之眼識境是上地、下地及自地一切色,身之色與識一切處皆是。如是廣說眼,耳亦應如是了知:身不以下地耳聞,耳不聞上地聲,識亦如是,彼之聲、身二者一切處,應當廣為配合。 三者皆是自地攝,鼻、舌、身界之身、自境及識皆唯是自地所攝。如是總說未分別已,為復別分別故,開始特別說明:身識下地及自地。身、身界及觸永遠唯是自地所攝。 身識有些是自地所攝,如欲界及初禪所生者。有些是下地所攝,如第二禪等所生者。意不定,有時是與身、意識及法相應地之意,有時是上地及下地所攝。正因如此,於五地之身入定及出生時,意等隨應是一切地所攝。此詳細內容將於定品中說明。 為避免文字過於繁多,今不詳說,因為義小而勞多。旁述品已竟。
། །།ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་བཅཝ་བརྒྱད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ལ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དག་གིས་རྣམ་པར ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་ཕྱིར་ལྔ་། །གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་རེ་རེ་ཞིང་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།ཁམས་ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་པུས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །རྟག་པ་རྣམས་ནི་དུ། མི་རྟག་པ་རྣམས་ནི་དུ་ ཞེ་ན།ཁམས་གཅིག་རིལ་པོར་རྟག་པ་ནི་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། འདུས་མ་བྱས་ཆོས་རྟག་པའོ། །དེས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་དུ། དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་དང་གང་དག་ནི། །བཅུ་གཉིས་ ནང་གིར་བཤད་དབང་པོ།།མདོ་ལས། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དང་། ཕོའི་དབང་པོ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་བདེ་ བའི་དབང་པོ་དང་།ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དད་པའི་དབང་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་། དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་གསུངས་པ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་གོ་རིམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་མ་གུས་པས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྲོག་གི་དབང་པོའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འདོན་ཏེ། དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་དང་།གསུམ་པོ་དག་གི་ཆ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནང་གི་བཅུ་གཉིས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མིང་གིས་སྨོས་པ་ལྔ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་ ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དོ།།ལྷག་མ་ཁམས་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནི་དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འགྲུབ་བོ། ། ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཁམས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་མཛོད་ཀྱི་གནས་དང་པོའོ།། །།དབང་པོ་རྣམས་བཤད་པ་ ལ་དབང་པོའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན།དབང་ནི་དབང་ཕྱུག་དམ་པའོ། །དེ་དབང་བྱེད་པས་ན་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་པའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏོ། །འདི་དག་ལས་གང་ཞིག་གང་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན། ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་དོན་བཞི་ལ་དབང་བྱེད། རེ་ཞིག་མིག་དང་། རྣ་བ་དག་རེ་རེ་ཞིང་དོན་བཞི་ལ་དབང་བྱེད་ པ་ནི་ལོང་བ་དང་འོན་པ་དག་ནི་མི་མཛེས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་མཛེས་པར་བྱ་བ་དང་།མཐོང་བ་དང་། ཐོས་ནས་ཡང་བ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་དང་། མིག་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དག་སྐྱེད་པ་དང་། གཟུགས་བལྟ་བ་དང་སྒྲ་མཉན་པ་ དག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའོ།།སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་རྣམས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་མཛེས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། དེ་དག་གི་ཁམ་གྱི་ཟས་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཚུངས་པར་ ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པ་དང་།དྲི་བསྣམས་པ་དང་རོ་མྱང་བ་དང་། རེག་བྱ་རེག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའོ། །བཞི་རྣམས་གཉིས་ལ་ལོ།
現在應當如此觀察:十八界和六識,是由哪些識來認識哪些呢? 回答說:由兩識認識故為五。色、聲、香、味、觸等按照次第由眼、耳、鼻、舌、身識體驗後由意識認識,如是彼等每一個都是由兩識所認識。 其餘十三界因為不是五識聚的對境,所以唯由意識一者認識,如是將詳細解說。 常法有幾種?無常法有幾種?雖然沒有完全是常的界,但是:無為法是常。因此法界的一部分是常,其餘諸法是無常。 根有幾種?非根有幾種?法界的一半和其他十二,說為內根。 經中說:眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根、女根、男根、命根、樂根、苦根、喜根、憂根、舍根、信根、精進根、念根、定根、慧根、未知當知根、已知根、具知根等二十二根。對此,阿毗達磨論師們因為不重視六處的次第安立,所以在命根之後宣說意根,因為具有所緣故。 其中法界的一半是命根等十一根,以及三者的部分,因為是法界的部分。內十二是以自名所說的眼等五根,意根是七心界。男根和女根是身界的部分,如下文將說明。 其餘五界以及法界的部分稱為非根,如是成立。 此為阿毗達磨俱舍論釋中所說界品,即第一品。 在解說諸根時,何為根義?根是最勝自在。由其具有自在力故為根,因此自在力的含義即是根義。 此等中何者對何者具有自在力?五者對四義具有自在力。首先眼耳二者各自對四義具有自在力:由於盲聾者是不端嚴的自性,故對身體莊嚴具有自在力;爲了見聞后遠離輕浮,故對護身具有自在力;產生眼耳識及其相應法,以及對見色聞聲的不共因性具有自在力。 鼻舌身三者如前對莊嚴具有自在力,為受用段食而護身具有自在力,產生鼻等識及其相應法,以及對嗅香嘗味觸控的不共因性具有自在力。 四者對二者具有自在力。
།ཕོ་དང་མོ་དང་སྲོག་དང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རེ་རེ་ཞིང་དོན་གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་དེ། རེ་ཞིག་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ནི་ སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་།ཁྱད་པར་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་ཕོའོ་མོའོ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་ནུ་མ་ལ་སོགས་པ་དབྱིབས་དང་ང་རོ་དང་སྤྱོད་པ་གཞན་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་ དང་མི་ལྡན་པ་དང་།ཉམས་པ་ཟ་མ་དང་མ་ནིང་དང་། མཚན་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། མཚམས་མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་དང་། སྡོམ་པ་དང་། འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་ པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་།ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། དབང་གི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་ལ་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། དེའི་ཚེ་དྲི་ཟའི་སེམས་གཉིས་པོ་རྗེས་སུ་ ཆགས་པ་དང་།ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་འམ། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མངོན་དུ་གྱུར་ན་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དབང་གི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་སེམས་ཀྱིས་ཁྲིད་དོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བདེ་བ་ ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་གང་ཡིན་པ་དང་།དད་པ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ། ལྔ་དང་བརྒྱད་པོ་དེ་རྣམས་ནི། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་བྱང་ལ། །གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དབང་བྱེད་དེ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་དག་ལ་ འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་ཡང་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་བདེ་བར་གྱུར་པའི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་ པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་རྟེན་པ་དྲུག་ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་ནས་ཡང་བ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་མིག་དང་རྣ་བ་དག་གིས་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་ནི་མ་ ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་གཉིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་དབང་བྱེད་དོ།།གང་གི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་སོ་སོར་དབང་བྱེད་པར་རུང་བར་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པ་གཟུགས་མཐོང་བ་འམ་སྒྲ་ཐོས་པ་ཡང་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དེ་ལྟ་བུར་ནི་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ ནོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། རང་གི་དོན་དང་ཐམས་ཅད་ལ། །དམིགས་པར་དབང་བྱེད་ཕྱིར་དབང་དྲུག་།མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་རང་རང་གི་དོན་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཡིད་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་སོ་སོར་དབང་པོ་ ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་དོན་རྣམས་ཀྱང་དབང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དབང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། མིག་ནི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དམིགས་པ་དེ་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་ པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་དམིགས་པར་བྱ་བ་ལ་ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི།དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ།
男根和女根以及命根和意根等,各自對兩種義理起作用。首先,男根和女根二者對眾生的差別和特徵起作用。其中眾生的差別即是男性和女性之稱。眾生的特徵即是乳房等形狀、聲音和行為的不同。其他論師說是對煩惱和清凈二者起作用,如此,對於不具有這些、退失的黃門、無根、雙性人等,無有不律儀、無間罪、善根斷絕、律儀、獲得果位、離貪等。命根對於同類相續和執持二者起作用。意根對於結生相續和隨順根的體性二者起作用。其中對結生相續起作用,如經中所說:‘若彼時有尋香識的貪著或俱有、或瞋恚俱有任一現前’。對隨順根的體性起作用,如經中廣說:‘此世間為心所引導’等。 凡是樂等五根和信等諸根,此五根和八根,依次對煩惱和清凈起作用。毗婆沙師說:樂等五根對煩惱起作用,因為對它們貪等增長的緣故。信等諸根對清凈起作用,因為由它們而得清凈。其他論師說樂等諸根對清凈也起作用,如說:‘心處於安樂則能入定’,又說’苦為因的信’,又說’喜等六種依出離’等。其他論師說,爲了遍知和永斷,眼耳二根並非對身的守護,而是對識起作用。因為二者對不共因起各自作用,除了識之外,無有見色或聞聲,所以它們如此並非根性。 那麼如何是根呢?六根對自境和一切所緣起作用。眼等五根對各自境界所緣起作用。意根對一切境界所緣起作用,因此它們各自是根。對此,諸境界不也起作用嗎?不起作用。增上作用才是作用,眼對一切色的所緣是共因,並且隨順所緣的明顯不明顯等,所以對緣色增上作用,而色則相反故非如是,乃至意對法起作用亦當如是配釋。
།མོ་ཉིད་ཕོ་ཉིད་ལས་དབང་ཕྱིར། །ལུས་ལས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་དག་།ལུས་ ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་རྣམ་པར་བཞག་སྟེ།དོན་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་དག་ནི་མེད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཆ་འགའ་སྟེ། མདོམས་ཀྱི་ཕྱོགས་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོའི་མིང་འཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་མོ་ཉིད་དང་ཕོ་ཉིད་དག་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མོའི་ངོ་བོ་ ནི་རང་བཞིན་ང་རོ་དང་གཡོ་བ་དང་བསམ་པ་དག་སྟེ།དེ་ནི་མོའི་མོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཕོའི་ངོ་བོ་ནི་རང་བཞིན་ང་རོ་དང་གཡོ་བ་དང་བསམ་པ་དག་པ་དག་སྟེ། དེ་ནི་ཕོའི་ཕོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །རིགས་གནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་དང་། །རྣམ་པར་བྱང་ལ་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །སྲོག་དང་ཚོར་བ་རྣམས་དང་ནི། །དད་ སོགས་དབང་པོ་ལྔར་འདོད་དོ།།སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་པར་གནས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་མདོ་ལས། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་རྒྱས་པར་འགྱུར། སྡུག་བསྔལ་ལ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ། །སྡུག་བསྔལ་ ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གནོན་ལ་ལམ་ཡང་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་པར་འདོད་ དོ།།མྱ་ངན་འདས་སོགས་གོང་ནས་གོང་། །འཐོབ་པ་ལ་ནི་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་ཀུན་ཤེས་དང་། །དེ་བཞིན་ཀུན་ཤེས་ལྡན་དབང་པོ། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་འཐོབ་ པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ།།ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། སེམས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོགས་ པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།རྣམ་གྲངས་གཞན་གང་ཞེ་ན། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཀུན་ ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་དེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བས་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ལ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་ན། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པས་ཁ་བསྐང་དགོས་ཏེ། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་ འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པས།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་ལ། ངག་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། ལག་པ་དང་། རྐང་པ་དང་། རྐུབ་དང་། མདོམས་རྣམས་ཀྱང་ཚིག་དང་། ལེན་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། རྟུག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་བྱ་བ་དག་ལ་དབང་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཁ་བསྐང་བར་བྱའོ་ཞེ་ན་།ཁ་བསྐང་བར་མི་བྱ་སྟེ་འདི་ལྟར་འདིར་ནི། སེམས་ཀྱི་རྟེན་དང་དེའི་བྱེ་བྲག་།གནས་དང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཉིད། །ཚོགས་དང་རྣམ་བྱང་ཇི་སྙེད་པ། །དབང་པོ་དག་ཀྱང་དེ་སྙེད་དུ། །འདོད་དེ། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་དྲུག་དག་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་མཆེད་ དྲུག་པོ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ནོ།།མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་གིས་ནི་དེ་མོ་དང་ཕོར་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་དོ། །སྲོག་གི་དབང་པོས་ནི་གནས་པར་བྱེད་དོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་དོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཚོགས་སོགས་ པར་བྱེད་དོ།།གསུམ་གྱིས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དབང་པོ་ཉིད་དུ་མི་འདོད་དོ། །ཡང་ན་འཇུག་པའི་རྟེན་དང་ནི། །སྐྱེ་དང་གནས་དང་ཉེར་སྤྱོད་ལས། །བཅུ་བཞི་དེ་བཞིན་ལྡོག་པ་ལ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་གཞན་ཡིན་ནོ།
由於女性和男性的權力,身體上有女性和男性的器官。僅從身體器官上建立了女性和男性器官的差別,並非有其他不同的意義,而是身體器官的某些部分,即生殖器官部位獲得女性和男性器官的名稱,這是因為它們分別主宰著女性特徵和男性特徵。其中女性的本質是天然的聲音、行為和意念,這就是女性的女性特徵。男性的本質是天然的聲音、行為和清凈的意念,這就是男性的男性特徵。 由於主宰種姓、住處、煩惱和清凈,所以認為有命根和諸受以及信等五根。命根主宰相續住處。諸受主宰煩惱,如經中說:‘於樂受增長貪慾,于苦受生起嗔恨,于不苦不樂受則是無明。‘信等五根主宰清凈,因為它們既能降伏煩惱又能引導道路。正因為如此,它們也各自被認為是根。 由於主宰從涅槃等逐漸獲得,所以有未知當知根、已知根以及具知根。‘如是’一詞是爲了表明它們各自都是根。其中未知當知根主宰獲得已知根。已知根主宰獲得具知根。具知根主宰證得涅槃,因為心未解脫者無法證得涅槃。‘等’字是爲了說明其他分類,其他分類是什麼呢?未知當知根主宰斷除見所斷煩惱。已知根主宰斷除修所斷煩惱。具知根主宰現法樂住,因為解脫者能各別真實體驗喜樂。 如果說因為有主宰作用就是根,那麼就應該補充無明等,因為無明等也主宰行等,因此它們也應該補充為根,語等以及手、足、臀部、生殖器也應該補充為根,因為它們分別主宰言語、取物、行走、排泄和歡樂的作用。對此回答說不應補充,因為在這裡:心的所依及其差別、住處和煩惱、資糧和清凈有多少,根也有多少。其中六根是心的所依,因為六處是有情實體的基礎。女根和男根區分其為女性和男性。命根使其安住。諸受使其煩惱。信等五根積累清凈資糧。三根使其清凈。因此不承認無明等為根。或者說,從趣入所依、生、住、受用,十四根如是,其餘根則是從還滅方面安立。
།ཡང་ན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གཞུང་ལུགས་ ཐ་དད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།གཞན་དག་ན་རེ་འཇུག་པའི་རྟེན་ནི་དབང་པོ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ནི་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེས་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་ དབང་པོ་བཅུ་བཞི་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དག་ནི་ལྡོག་པ་ཡིན་ཏེ། ལྡོག་པའི་རྟེན་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ནི་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །གནས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོས་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དག་ནི་དེ་སྙེད་ཅིག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ། །ངག་གི་ཚིག་སྨྲ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། སློབ་པའི་ཁྱད་པར་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལག་པ་དང་། རྐང་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། འགྲོ་བ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ཉིད་དེ དག་ཡིན་ཏེ།གཞན་དང་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་ལེན་པ་དང་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལག་པ་དང་། རྐང་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཡང་ལེན་ཞིང་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྐུབ་ཀྱང་རྟུག་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལ་གནས་པའི་རྫས་ལྕི་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྟུང་བའི་ ཕྱིར་དང་།དེ་རླུང་གིས་ཀྱང་བྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོམས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་དགའ་བར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། དགའ་བ་དེ་ནི་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོས་བྱས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྐོག་མ་དང་། སོ་དང་། མིག་གི་ལམ་དང་ཚིགས་རྣམས་ཀྱང་མིད་པ་དང་། བཅའ་བ་དང་། འབྱེད་པ་དང་། འཛུམས་པ་དང་། བསྐུམས་པ་དང་། བརྐྱང་བའི་བྱ་བ་དག་ལ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པའམ། རྒྱུར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་རང་གི་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་ངག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཕོའི་དབང་པོ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་ནི བསྟན་ཟིན་ཏོ།།སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་གི་ནང་ཁོ་ན་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་ པར་བྱ་སྟེ་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ལུས་ཚོར་སིམ་པ་མ་ཡིན་གང་། །སྡུག་བསྔལ་དབང་པོའོ། །སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སིམ་པ་ནི་བདེ་བའོ། །ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །སིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་འདོགས་ པ་སྟེ་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན། སེམས་ཀྱི་དེ་ནི་བདེ་དབང་པོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་དེ་ཉིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་མེད་དོ། །གཞན་ན་དེ་ཡིས་བདེ་བ་ཡིན། ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་གཞན་པ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་ན་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཡིད་བདེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ། །ཡིད་མི་བདེ་བའོ་བཏང་སྙོམས་ནི་བར་མའོ། །སིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་བར་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཅི་ལུས་ཀྱི་འམ། སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཉི་གའི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་བསྡུས་ནས་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཤེ་ན། མི་རྟག་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ནི་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་སྐྱེའི་ལུས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ།
所謂’或者’這個詞,是爲了顯示不同的教義體系。有些人說:入的所依是六根。生是女根和男根,因為從它們產生的緣故。住是命根,因為它使之安住的緣故。諸受使之受用,因此它們是十四根。 以同樣的方式,其他人則相反,出離的所依是信等。生是遍知根。住是已知根。具遍知根則使之受用,他們這樣說。因此諸根就是這些數量,也正因為如此,它們的次第也是如此。 語言說話並非根,因為需要依賴學習的差別。手、足、取和行走沒有其他,就是它們本身,在不同情況下稱為取和行走。如同蛇等雖無手足也能取物行走的緣故。 肛門對於大便也非根,因為一切重物都會向下墜落虛空中,而且風也能使之散動的緣故。生殖器對於歡樂也非根,因為那種快樂是由男女根造成的緣故。 喉嚨、牙齒、眼眶和關節等對於吞嚥、咀嚼、開合、眨眼、屈伸等作用,若說是根或成為因,則一切能作自業者都應成為根,因此語等成為根是不合理的。 其中從眼等到男根已經說過。命根因為是不相應行,所以將在不相應行中解說。信等將在心所中解說。樂等和遍知根等將要解說,現在要說明這些。 身受不悅意的,是苦根。不悅意是指有害,即苦的異名。悅意是樂。身受悅意的是樂根。悅意是指有益,即樂的異名。 在第三禪中,心的那個是樂根。在第三禪中,心受悅意即是樂根,因為彼處無五識身故無身受。在其他處,由此是喜。在第三禪以外的欲界、初禪和二禪中,心受悅意即是喜根。 在第三禪中因為離喜貪故唯是樂根而非喜,因為喜即是喜根。心的不悅意,是憂根。舍是中性。既非悅意也非不悅意,既非苦也非樂的受稱為中性,這就是舍根。 若問是身的還是心的?答:是二者的。為何將此合併爲一根呢?因無常故。心的樂和苦多從分別而生,身的則不是。
།ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་སྐྱེ་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཐ་དད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཁོ་ནར་རང་གི་ངང་གིས་སྐྱེ་བས་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ། །ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ཡང་གཞན་དུ་ཕན་འདོགས་ལ། སེམས་ཀྱི་ཡང་གཞན་དུ་ཕན་འདོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི སྡུག་བསྔལ་ཡང་གཞན་དུ་གནོད་པ་བྱེད་ལ།སེམས་ཀྱི་ཡང་གཞན་དུ་གནོད་པ་བྱེད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ལ་ནི་བྱེ་བྲག་དེ་མེད་དེ། དེ་བས་ན། བཏང་སྙོམས་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པས་ཐ་དད་པ་མེད་དོ། །མཐོང་བསྒོམ་མི་སློབ་ལམ་ལ་དགུ། །གསུམ་ཡིན། ཡིད་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་ སྙོམས་རྣམས་དང་།དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་དབང་པོ་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་ལམ་གསུམ་དག་ཏུ་དབང་པོ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་ པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་སྔོན་མ་མཐོང་བ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་མེད་ཀྱི། ཕྲ་རྒྱས་ལྷག་མ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་ སོ་སྙམ་དུ་རྟོགས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་སྟེ།དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་སམ། འདི་ཀུན་ཤེས་པ་སྲུང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་སྙམ་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་དབང་ པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ།།རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ནས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་མ་ཐག་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ། གསུམ་ནི་ དྲི་མ་མེད་པ་།ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དྲི་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཅན་སྲོག་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་།ཟག་དང་བཅས་པ། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་བདུན་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་ པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་ཅན་བདུན་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགུ་རྣམ་གཉིས། ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དག་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དབང་པོ་དགུ་ པོ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་ལ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་མེད་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་ སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ནི་ཁུངས་སུ་མི་རུང་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞག་པ་མཛད་ནས་གང་ལ་དབང་པོ་འདི་དག་ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནང་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་པའོ། ། ནང་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་མ་ཆད་པའོ། །ཕྱི་རོལ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་ཆད་པ་སྟེ། དེའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཕྱི་རོལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་དུ་རྒས་པ་རྣམས་ལ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དག་ཀྱང མཆིས།དབང་པོ་འབྲིང་པོ་དག་ཀྱང་མཆིས། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དག་ཀྱང་མཆིས་སོ་ཞེས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མ་བསྐོར་བ་ཁོ་ནའི་ཚེ་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།
由地域的緣故,阿羅漢們也會生起,因此他們的根性雖有差別,但身體和心的舍受唯是無分別地自然生起,故歸為一根。身體的快樂在某處有益,心的快樂也在某處有益。同樣,身體的痛苦在某處有害,心的痛苦也在某處有害。而舍受則沒有這種差別,因此舍受無差別故無有差異。 見道、修道、無學道中有九根,是三種。意根、樂根、喜根、舍根以及信等五根,這九根在三道中稱為三根:在見道中稱為未知當知根;在修道中稱為已知根;在無學道中稱為具知根。 為什麼呢?因為在見道中是趣入瞭解未知;在修道中則無需瞭解前所未見,而是為斷除剩餘隨眠而了知;在無學道中,了知即是通達’已經了知’,由於具有此了知或具有守護了知的本性,故稱為具知。由於獲得盡智與無生智,認為’我已遍知苦,再無須遍知’,如此根性即是具知根。 說明自性后,應當解說有漏根有幾種,無漏根有幾種等差別。其中,首先剛才所說的未知當知根等三根是清凈無漏的,無漏是清凈的同義詞,因為污垢是漏的異名。 色根、命根和苦根是有漏的。七種色根、命根、苦根和憂根一定是有漏的。七種色根是眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、女根和男根,因為它們為色蘊所攝。 九根有兩種。意根、樂根、喜根、舍根以及信等五根,這九根既是有漏也是無漏。 有人說信等諸根唯是無漏,因為世尊說:‘若於何處全無此五根者,我說彼住于外道凡夫之類。‘這種說法不能作為依據,因為這是就無漏根而說的。這是因為在建立聖者補特伽羅之後才說’若於何處’等言。 或者說凡夫有兩種:內道和外道。內道是未斷善根者,外道是斷善根者,針對這種情況而說’我說彼住于外道凡夫之類’。 經中也說:‘生於世間、老於世間的眾生中,有利根者,有中根者,也有鈍根者。‘這是在未轉法輪時所說,因此信等根確實也有有漏的。
།ཡང་ངས་ཇི་སྲིད་དུ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། མི་སྣང་བ་དང་། རོ་མྱོང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མ་ཤེས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ང་འཇིག་རྟེན་ལྷ་དང་བཅས་པ་འདི་ལས་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟག་པའི་རྣམ་པ་འདི་མེད་དོ། །དབང་པོ་དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དག་ཡིན། དུ་ནི་རྣམ་པར སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་སྲོག་ནི་རྣམ་སྨིན། འོ་ན་དགེ་སློང་དག་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་ལས། ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཇི་ལྟར་འཇོག་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པ་རྫུ་ འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པས་དགེ་འདུན་ནམ་གང་ཟག་ལ་ལྷུང་བཟེད་དམ་ཆོས་གོས་སམ།དགེ་སྦྱོང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་གང་ཡང་རུང་བ་ཕུལ་ནས། དེ་བསམས་ཏེ་རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་དེ་དེ་ལས་ལངས་ནས། བདག་ གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ།ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གང་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ལྷག་ མ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་དག་ན་རེ་ནི་དེས་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་ལས་བྱས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དྲངས་ནས་སོ་སོར་མྱོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཇི་ལྟར་གཏོང་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས་བསམས་ཏེ་རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་བསམ་ གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་དེ་དེ་ལས་ལངས་ནས་བདག་གི་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ།དེའི་དེ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། །བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ་ནི་དེས་ལུས་དེ་ཉིད་ལ་གཟུགས་ ན་སྤྱོད་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཚེ་དང་མཐུན་པ་འམ་འགལ་བ་དག་བསམ་གཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།།དེ་ལྟར་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་འཇོག་པར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལྟར་གཏོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུ་ཁོ་ན་སྟེ། དེས་སྔོན་གྱི་ལས་ལས་ སྐྱེས་པ་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་དུས་འཕེན་པ་ནི་ཟློག་པར་བྱེད་ལ།སྔོན་མེད་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་འཕེན་པ་ནི་འཕེན་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་སྲོག་གི་དབང་པོ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །དྲི་བ་ལས་དྲི་བ་གཞན་ འབྱུང་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། གཞན་ལ་ཕན་པའི་དོན་ཏམ། བསྟན་པ་གནས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་སྟེ། དེ་དག་ནི་བདག་ཉིད་ཚེ་ཟད་པར་མཐོང་ཞིང་དེ་ལས་གཞན་ནུས་པ་ཡང་མ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་གཏོང་བར་བྱེད་ཅེ་ན། གསོན་ན་གཞན་ ལ་ཕན་པ་ཆུང་བ་དང་།ལུས་ནད་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ཚངས་སྤྱོད་འདི་ལ་ལེགས་སྤྱད་ཅིང་། །ལམ་ལའང་ཤིན་ཏུ་བསྒོམས་ན་ནི། །ཚེ་ཟད་པ་ལ་དགའ་འགྱུར་ཏེ། །དཔེར་ན་ནད་དང་བྲལ་བ་བཞིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འོ་ན་གང་དུ་འམ། གང་ཞིག་གི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་ དག་འཇོག་པ་འམ།གཏོང་བ་དེ་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། མིའི་ནང་ཁོ་ན་དག་ཏུ་སྟེ་གླིང་གསུམ་པོ་དག་ཏུའོ། །གང་ཞིག་གི་ཞེ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་ཕོ་མོ་རབ་ཀྱི་མཐའི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡང་དབང་ཞིང་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་ཀྱང་རྒྱུ་ཉེ་བར་མ་ བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།
又我只要對這五根的生起、消失、味著、過患、出離的真實情況如實不知,那麼我就對這包括天人的世間等等廣說。對於無漏法則沒有這種遍觀察的行相。 幾根是異熟,幾根是非異熟?且首先,命根是異熟。那麼比丘們,阿羅漢舍置壽行的命根是什麼的異熟呢?論中說:如何舍置壽行?具神通、得心自在的阿羅漢比丘,向僧團或個人佈施缽盂、法衣或任何沙門資具, 思維后入第四究竟禪定,從定中出已,發願:‘愿我受用的異熟成為壽命的異熟’,並且口中也如是說。其受用的異熟即轉成壽命的異熟。 有些人認為是使剩餘的異熟成熟,他們說是由前世所造業的異熟,以修習力牽引而各別感受。 如何捨棄壽行?同樣佈施后思維,入第四究竟禪定,從定中出已,發願:‘愿我壽命的異熟成為受用的異熟’,並且口中也如是說。其愿即如是成就。 尊者妙音說:他以禪定力在此身中顯現色界的大種,或順應壽命或違逆壽命。如是安置壽行,如是捨棄。 此是如此,彼等如是,唯是三摩地力。以此轉變前業所生根大種的住時勢力,並引發本無的三摩地所生勢力。因此,彼命根非異熟,其餘是異熟。 問題引生其他問題:為何加持壽行?為利益他人或為令教法住世。因為他們見自壽已盡,且未見其他有能力者。 為何捨棄?因見活著對他人利益微小,或見身有病等。如說:‘於此梵行善修習,于道亦極善修習,壽盡則生歡喜心,如同解脫諸病痛。’ 那麼在何處或誰能安置或捨棄壽行?唯在人間三洲中。是誰能做到?得究竟禪定、不時解脫的阿羅漢男女,因為他們於三摩地得自在,且諸煩惱亦不現前。
།མདོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བཏང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། འདི་ལྟར་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ལ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གང་དག་གིས་རིས་མཐུན་པར་གནས་པར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ལ། གང་དག་གིས་དུས་གཞན་གྱི་ བར་དུ་འཚོ་བ་དེ་དག་ནི་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ།།མང་པོའི་ཚིག་ནི་ཚེ་དང་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་རྣམ་པ་མང་པོ་རྣམས་ལ་གཏོང་ཞིང་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ནི་གཏོང་བའམ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་མེད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་འདུག་པ་ཚེའི་རྫས་གཅིག་ པུ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུ་བྱེད་མང་པོ་རྣམས་ལ་ཚེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚེའི་རྫས་གཅིག་པུ་ནི་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདུ་བྱེད་སྨོས་པ་མི་མཛད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བཏང་ཞིང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤེ་ན། འཆི་བ་ལ་མངའ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་བཏང་ལ། ཚེ་ལ་མངའ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཟླ་བ་གསུམ་ཁོ་ན་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ། ཕྱིན་ཆད་ནི་གདུལ་བའི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་ངས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་པོ་དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་དག་གིས་འདོད་ན་བསྐལ་པའམ་བསྐལ པ་བས་ལྷག་པར་བཞུགས་པར་བྱའོ་ཞེས་དམ་བཅས་པ་དེ་ཡང་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ཕུང་པོ་དང་འཆི་བདག་གི་བདུད་དག་ལས་རྒྱལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྷའི་བུའི་བདུད་དག་ལས་རྒྱལ་ལོ། ། ཞར་ལ་འོངས་པ་རྫོགས་སོ།། །།དཀྱུས་མ་ཉིད་བརྩམ་པར་བྱ་སྟེ། བཅུ་གཉིས་གཉིས། བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། ཐ་མ་བརྒྱད་དང་ཡིད་མི་བདེ། །མ་གཏོགས་པ་སྟེ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐ་མ་བརྒྱད་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་མ་གཏོགས་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལས་གཞན་པ་བཅུ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ གཉིས་ཏེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་བདུན་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་ སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་།སྤྱོད་ལམ་པ་དང་བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་ མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།།གལ་ཏེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ན་ལས་ནི་གསུམ་སྟེ། ཡིད་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་འདི་ ཇི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རེག་པ་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་ཡིད་བདེ་ བ་དང་བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཇི་ལྟར་དགའ་བ་དེ་ལྟར་ཡིན་ལ་རག་སྟེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གོ་སྐབས་མེད་པས་ན་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་སོ།
經中世尊說:‘加持生命行后捨棄壽行’,對此有何差別?有人說毫無差別,如說:‘什麼是命根?是三界的壽命’。 有人說:前業的果報是壽行,現業的果報是命行。同類相續住的是壽行,能維持到其他時間的是命行。 眾多的語詞是指捨棄和加持多種剎那的壽命和生命行,因為在一剎那中沒有捨棄或加持。 有人說:是爲了顯示沒有單獨的能維持到其他時間的壽物質。 有人說:在諸多行中沒有單獨的叫做壽命的壽物質。若不如此,就不應說’行’了。 又問:為何世尊捨棄並加持壽行?為顯示對死亡有自在而捨棄,為顯示對壽命有自在而僅加持三個月,此後因無所化眾生的利益故而不加持。 又為成就’我若修習四神足,欲住一劫或過一劫皆可’的誓言。 毗婆沙師說:是為顯示戰勝蘊魔和死魔,因為在菩提樹下已戰勝煩惱魔和天子魔。 附帶內容結束。 現開始正文:十二二。何為十二?除最後八和憂根。即除信等最後八和憂根外,除命根以外的十二根有二種:是異熟,也是非異熟。 其中眼等七根若從長養而生則非異熟,其餘是異熟。 意根、苦根、樂根、喜根、舍根若是善和染污,以及威儀、工巧、變化所攝,則相應為非異熟,其餘是異熟。 命根和眼等十二根以外的其餘諸根已成立為非異熟。 若憂根非異熟,則如何解釋’業有三種:能感受喜受的業、能感受憂受的業、能感受舍受的業’的經文? 是依相應受而說,與憂相應的業是能感受憂的,如同與樂相應的觸是能感受樂的。 若問:那麼能感受喜和舍的業也應如此?隨意,若是相應無過,若是異熟也無過。因為無機會故而如此了知。
།ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་ སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ཁྱད་པར་དག་གིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་གལ་ཏེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ ན་མཚམས་མེད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པས་ལས་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཡིད་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ན་བསོད་ནམས་བྱེད་པ་རྣམས་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེད་པས་ལས་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་འདོད་ཆགས་ དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་ཡིད་བདེ་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། ཅི་འདྲ་ཡང་རུང་སྟེ། ཡིད་བདེ་བ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཇི་སྲིད་དུ་ཟིན་ ཀྱང་།ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བས་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་ཅེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་བརྒྱད་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། གཞན་རྣམས་བདེ་འགྲོ་ན་ནི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ལ། ངན་འགྲོ་བ་ནི་མི་བདེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་ དབང་པོ་ནི་གཉིས་ཀར་གཉི་གའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ།།བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །བདེ་འགྲོ་ན་མི་དགེ་བས་མཚན་གཉིས་པོ་དེའི་གནས་རྙེད་པ་ ཡིན་གྱི་དབང་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དགེ་བས་འཕངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་རྫོགས་སོ།། །།འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན། དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ཞེ་ན། གང་འདི་ཡིད་མི་བདེ་བ་བཤད་མ་ཐག་པ། དེ་གཅིག་ནི་རྣམ་ པར་སྨིན་བཅས་དེ་གཅིག་པུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དང་རིམ་པ་གཞན་དུ་སྦྱར་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་མེད་ལ། མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།བཅུ་རྣམ་གཉིས། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་དད་ལ་སོགས། །ཚོར་བ་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལས་ གཞན་པའི་ཚོར་བ་གཟུང་ངོ་།།དད་ལ་སོགས་ནི་དད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལ་ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་མི་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་ པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་ པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།གཞན་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །དུ་ནི་དགེ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་མི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་བརྒྱད། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་ གཉིས།དགེ་བ་ཡང་ཡིན་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་ནི། རྣམ་གསུམ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ། །གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་།གཞན་དེ་ཡང་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་སྟེ། དེ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།
對於’不悅不是異熟’這一說法有什麼道理呢?不悅是由各種分別念所生,而異熟則不是如此。喜悅也與此相似,所以不是異熟。 那麼,如果不悅是異熟,造作無間罪的人們因此生起不悅,那麼這業就會成為異熟。不悅也是如此,如果喜悅是異熟,行善的人們因此生起喜悅,那麼這業就會成為異熟。 那麼,離貪者不會有不悅,所以異熟不是如此。那麼他們無記的喜悅異熟又是什麼呢? 毗婆沙師們說:無論如何,即使喜悅有異熟的機會,不悅在任何情況下都不會生起,所以不悅沒有異熟。 其中,第八命根和其他諸根,在善趣中是樂的異熟,在惡趣中是苦的異熟。意根在兩處都是兩種異熟。 樂根、喜根和舍根是善業的異熟。苦根是不善業的異熟。在善趣中,不善業獲得那兩種性別的處所,但不是根,因為是善業所引。 這已完畢。應當說:幾根是有異熟,幾根是無異熟? 剛才所說的不悅,唯一是有異熟。‘唯’字應當理解為’只是’的意思,並與其他次第相配。它既非無記,也非無漏,因為不是等持,所以不悅不是無異熟。 十二根既有異熟也無異熟。哪十二呢?意根和其他受,信等。‘其他受’是指除不悅之外的受。‘信等’是指信、精進、念、定、慧。 其中,意根、樂根、喜根、舍根中不善有漏者是有異熟。無漏者是無異熟。 苦根中善與不善是有異熟。無記是無異熟。有漏信等是有異熟。無漏者是無異熟。 其餘是無異熟。幾是善,幾是不善呢?首先,八個唯善:信等五根和具知根等三根。 不悅有二:既是善也是不善。意根和其他受有三:善、不善和無記。其餘是一種。其餘是什麼呢?眼等根和第八命根,這些唯是無記。
།དབང་པོ་ འདི་རྣམས་ལས་དབང་པོ་གང་ཞིག་ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་ཤེ་ན།དྲི་མེད་མ་གཏོགས་འདོད་པར་གཏོགས། །རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མ་གཏོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ ན་ཡིན་ནོ།།ཕོ་མོའི་དབང་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་།མ་གཏོགས་གཟུགས་གཏོགས། དྲི་མ་མེད་པ་ཡང་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེ་ན་འཁྲིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་མེད་དོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་ཕོ་ཞེས་བྱ། ག་ལས་འབྱུང་། མོ་ཚངས་པ་ཉིད་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་སྐབས་མེད་དེ་གནས་མེད་དོ། ། ཕོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཕོའི་ངོ་བོར གཞན་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཕོ་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཡོད་དོ།།ལུས་དང་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་མེད་དོ། །རྒྱུ་ཞི་གནས་ཀྱིས་བརླན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་དོ། །གཟུགས་ ཅན་དང་།བདེ་བ་འམ་མ་གཏོགས་གཟུགས་མེད་གཏོགས། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་དང་། བདེ་བ་དག་དང་དྲི་མ་མེད་པ་ཡང་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཅི་ཞིག་ལུས་ཤེ་ན། ཡིད་དང་སྲོག་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་གཟུགས་མེད་ པ་དང་ལྡན་པར་འདོད་དོ།།གཞན་དག་ནི་མེད་དོ། །དབང་པོ་དུ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན། དུ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་གི་ཡིན་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ཚོར་བ་གསུམ་རྣམ་གསུམ། །ཚོར་བ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་སོ། །གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བྱ་ཡིད་མི་བདེ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དང་གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དགུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་ཡིན་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ ནི་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།ལྔ་པོ་ནི། སྤང་བར་བྱ་མིན་ཡང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ལ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་མིན། ཀུན་ཤེས་པར་ བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ།ཉེས་པ་མེད་པ་ནི་སྤང་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་རྙེད་པ་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་གང་དུ་དང་པོ་ཉིད་དུ་དབང་པོ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དུ་ཞིག་རྙེད་ཅེ་ན། འདོད་པར་ དང་པོར་རྣམ་སྨིན་གཉིས།།རྙེད་དེ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོའོ། །དེ་དག་ཀྱང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བས་མིན། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་བཀག་པས་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་དག་གིས་རྙེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་ དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་དབང་པོ་དག་མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་གཉིས་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དག་གིས་དུ་ཞིག་འཐོབ་ཅེ་ན། དེ་ཡིས་དྲུག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་མ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ་། འདི་ལྟར་བསྐལ་པ་དང་པོ་ པ་རྣམས་ལྟ་བུའོ།།དྲུག་གང་ཞེ་ན། མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་སྲོག་གི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །བདུན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ། འདི་ལྟར་ལྷ་ལ་སོགས་པ་དག་ནའོ། །བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན་ནའོ། །ཅི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ ཡང་མཚན་གཉིས་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ངན་སོང་དག་ན་ཡོད་དོ། །རེ་ཞིག་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།
如果問這些根中哪些根屬於哪一界,除了無漏根都屬於欲界。首先,除了無漏的遍知根等三根之外的諸根,應當了知是屬於欲界的,那是不相應的。 除了男女根和苦根,都屬於色界。也除了無漏根,這裡所說的’苦’是指苦受和憂受。在色界中因為已離開淫慾法的貪慾,以及因為不莊嚴的緣故,所以沒有男女根。 現在,怎麼說他們是男性呢?從何而來?‘女性修梵行,是不應理的、無有機會的、無有可能的。男性修梵行是有可能的’,如是所說。作為男性的本質,其他欲界中男性所具有的那些特徵是存在的。 因為身體輕安的緣故,以及因為無不善的緣故,所以沒有苦根。因為以止為因而滋潤的緣故,以及因為無惱害之基的緣故,所以沒有憂根。 除了有色根和樂根之外,都屬於無色界。除了男女根、樂根和無漏根。剩下什麼呢?意根、命根和舍根,以及信等五根,這些是屬於無色界的。其他的則不存在。 幾種根是見所斷?幾種是修所斷?幾種是非所斷?意根和三受是三種。三受是哪些?樂受、喜受和舍受。憂根是二所斷。憂根是見所斷和修所斷二者所斷。九種是修所斷。這是此處的內容。眼等諸根、第八命根和苦根唯是修所斷。 五根非所斷。信等五根因為有漏和無漏的緣故,既是修所斷也非所斷。三根非所斷。遍知根等三根因為是無漏的緣故是非所斷,無過失者不應當斷除。 已說諸種差別。現在當觀察獲得,在何界最初獲得幾種異熟根?欲界中最初獲得二種異熟根,即身根和命根。這些不是化生所得。遮止化生,應當了知是從卵生、胎生和濕生獲得。 為什麼不是意根和舍根呢?因為這二者在結生時必定是染污的緣故。又問化生者獲得幾根?‘彼得六’是指如果是無相者,如劫初有情。六根是哪些?眼、耳、鼻、舌、身和命根。 ‘或七’是指如果是單一性別者,如在天等處。‘八’是指如果是雙性者。問:化生者也有雙性嗎?答:在惡趣中有。以上是關於欲界的情況。
།འོ་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། གཟུགས་ན་དྲུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་འདོད་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ རྣམ་ཞེས་བསྟན་ལ།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་གཟུགས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་རྣམས་ཞེས་བསྟན་ཏེ། མདོ་ལས་ཀྱང་། གང་ཡང་གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞི་བ་གང་དག་གཟུགས་རྣམས་ལས་འདས་ཏེ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེ་ན་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་དབང་པོ་དྲུག་ རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཐོབ་སྟེ།འདོད་པའི་ཁམས་ན་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མཚན་མ་མེད་པ་དག་གིས་རྙེད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་དོ། །གོང་མར་གཅིག་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་པས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་རིང་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བས་ཆེས་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོང་ མ་སྟེ།དེར་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྲོག་གི་དབང་པོ་གཅིག་ཁོ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཐོབ་སྟེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྙེད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་གཏོང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་གང་དུ་འཆི་བ་ན་དབང་པོ་ཞིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་གཏོང་ཞེ་ན། གཟུགས་མེད་དག་ཏུ་འཆི་བ་ནི། །སྲོག་དང་ ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཉིད།།འགག་པར་འགྱུར་རོ་གཟུགས་ན་བརྒྱད། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འཆི་ན་ཕུང་པོ་དེ་དག་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དབང་པོ་བརྒྱད་འགག་སྟེ། བརྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཚང་བར་སྐྱེ་ཞིང་འཆིའོ། །འདོད་པར་བཅུ་འམ་དགུ་འམ་བརྒྱད་ འདོད་པའི་ཁམས་སུ་འཆི་ན་མཚན་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་དང་།ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བཅུ་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ན་ནི་དགུའོ། །མཚན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བརྒྱད་དེ། ཅིག་ཅར་འཆི་བ་ལ་ནི་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ ལ་བཞི།རིམ་གྱིས་འཆི་ན་ལུས་དང་སྲོག་དང་ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་དབང་པོ་བཞི་འགག་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་ནི་སོ་སོར་འགག་པ་མེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆི་བ་ལ་ནི་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་ སེམས་ལ་གནས་ཏེ་འཆི་བ་དེའི་ཚེ་ནི།དགེ་བ་ཐམས་ཅད་དག་ཏུ་ལྔ། །དགེ་བའི་སེམས་ལ་གནས་ཏེ་འཆི་ན་ཐམས་ཅད་དུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དབང་པོ་རྣམས་དང་། ལྷག་པར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་འགག་སྟེ། དེ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་ མེད་པ་ན་ནི་བརྒྱད་འགག་པར་འགྱུར་རོ།།གཟུགས་ན་ནི་བཅུ་གསུམ་མོ་ཞེས་རྒྱས་པར་བརྩི་བར་བྱའོ། །དབང་པོའི་སྐབས་སུ་དབང་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་དབང་པོ་དུ་དག་གིས་འཐོབ་ཅེ་ན། འབྲས་བུ་ཐ་མ་གཉིས་ནི་དབང་པོ་དགུས་ འཐོབ་བོ།།ཡང་ཐ་མ་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུའོ་། །བར་མ་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དག་དང་།ཡིད་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་དང་དགུས་འཐོབ་སྟེ། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །གཉི་གས་ཀྱང་དེ་འཐོབ་སྟེ། གོ་ རིམས་བཞིན་དུ་བྲལ་བའི་འཐོབ་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་དང་།རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དག་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་ སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་དགུས་འཐོབ་བོ།
那麼,在色界和無色界是如何呢?說’色界有六’。欲界因為欲為主要,所以說’諸欲’,色界因為色為主要,所以說’諸色’。經中也說:‘若有無色解脫,寂靜,超越諸色。‘在那色界中,最初獲得六根異熟,就如同欲界中無相的化生所獲得的那些。上界一。因為無色界比色界更遠離等至,且以生而言最為殊勝,所以是上界。在那裡最初只獲得命根一個異熟,其他則不然。 已說獲得,現在說捨棄。在何界死亡時最後捨棄所有根呢?無色界死時,命根、意根和舍根將滅。色界八。在色界死亡時,那些蘊和眼等五根,共八根滅。所有化生都是諸根具足而生死。欲界十或九或八。在欲界死亡時,若是具二根者,則滅前述八根及男女根共十根。若是一根者則九。若是無根者則八。這是頓死的情況。 對於漸死者四。漸死時身根、命根、意根和舍根等四根滅,這些不會各別滅。應知這是對於煩惱性和無記心死亡的情況。當以善心而死時,一切善中五。若以善心而死,則在一切處如前所說諸根外,另滅信等五根,因為這些必定存在於善心中。 如是,在無色界滅八根。在色界滅十三根,應當如是詳細計數。在根品中應當考察一切根法,問:以幾根獲得沙門果?最後二果以九根獲得。又問:何為最後二果?答:預流果和阿羅漢果。何為中間二果?答:一來果和不還果。其中,預流果是以信等根,除具知根外,以及意根、舍根等九根獲得。應知具知根是在無間道,已知根是在解脫道。以二者皆得彼果,因為依次能引離系得及為所依。阿羅漢果是除信等根和具知根外,以意根及樂根、喜根、舍根中任一根等九根獲得。
།གཉིས་ནི་བདུན་དང་བརྒྱད་དང་དགུས། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དག་ནི་རེ་རེ་ཞིང་དབང་པོ་བདུན་ནམ་བརྒྱད་དམ་དགུ་དག་གིས་འཐོབ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་ འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ་དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་།བཏང་སྙོམས་དང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བདུན་དག་གིས་འཐོབ་བོ། །འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེས་དབང་པོ་བརྒྱད་དག་གིས་འཐོབ་ སྟེ།བརྒྱད་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ཕལ་ཆེར་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། གང་དག་ཁོ་ནས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ་དེ་ཡང་འཇིག་ རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་བདུན་གྱིས་འཐོབ་སྟེ།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་འཐོབ་སྟེ། དེ་དང་འདྲའོ། །ཅི་སྟེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་ དགུས་འཐོབ་སྟེ།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་མཐར་གྱིས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བསམ་གཏན་ལ་འཇུག་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་དབང་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་སྟེ།དེ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་ནི་ གཉི་གས་ཀྱང་འཐོབ་བོ།།འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་འཇུག་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། དགུ་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཆོས་མངོན་པ་ལས་དབང་པོ་དུ་ཞིག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བཅུ་གཅིག་གིས་འཐོབ་བོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ཇི་ལྟར་དགུ་དག་གིས་འཐོབ་ཅེས་བཤད་ཅེ་ན།དེ་ནི་དགུ་ཁོ་ནས་འཐོབ་སྟེ། བཅུ་གཅིག་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་ཉིད། །འགའ་ཞིག་སྲིད་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན། །གང་ཟག་གཅིག་འགའ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཤིང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་ པོ་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་པ་སྲིད་པ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་གིས་ཞེས་བཤད་ཀྱི།བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་སྲིད་པ་ནི་མེད་དོ། །འདི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཕན་ཆད་ནམ་ཡང་བདེ་བའི་དབང་པོས་འཐོབ་པ་མེད་ དོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ། དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་གང་ཞིག་དང་ལྡན་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་དག་དང་ལྡན་པ་དག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་བཏང་ སྙོམས་དང་ནི་སྲོག་དང་ནི།།ཡིད་དང་ལྡན་ལ་ངེས་གསུམ་ལྡན། །གང་ཞིག་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་གསུམ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཉིད་དང་ངོ་། །འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་ལྷག་མ་རྣམས་ དང་ནི་མ་ངེས་ཏེ།ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ནི་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་རྣམ་པར་ཉམས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་མེད་པར་ སྐྱེས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ།།མོའི་དབང་པོ་དང་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པ་དང་མི་ལྡན་ཏེ། ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།
同部經論
與本文同名或相近的其他版本、科判、譯文與註疏。