d3807十萬般若波羅蜜多廣釋c3.5s｜d3807十萬般若波羅蜜多廣釋c3.5s（續7）

若問’什麼是菩薩摩訶薩的十地’這句話起，直至’這些是菩薩摩訶薩的十地’這句話為止，是爲了說明前面所說的安住十地的菩薩稱為如來的道理，以及如何安住和如何稱為如來的含義。 菩薩以善巧方便修行六波羅蜜多、十八空性、三十七菩提分等乃至十八不共佛法時，超越聲聞地、緣覺地和菩薩九地，安住于菩薩第十地，即是安住于佛地，此為所說。 其中，‘見白地’是指在隨信行地時，獲得暖位和頂位禪定時，首次見到清凈白法，故稱見白地。 ‘種性地’是指獲得忍位和世第一法禪定時，通達法無我和人無我，具足獲得三種菩提的種性，故稱種性地。 ‘第八地’是指從阿羅漢果位向上數至預流果向時，落在第八數上，故稱預流果向地為第八地。 ‘見地’是指住于預流果時，如實通達並見到法性，故稱見地。 ‘薄地’是指一來果位已將欲界貪愛變薄，故稱薄地。 ‘離欲地’是指住于不還果位時，已完全斷除欲界貪愛，故稱離欲地。 ‘已辦地’是指住于阿羅漢地時，已斷除三界一切煩惱，圓滿阿羅漢功德，以解脫見慧了知：‘所作已辦，梵行已立，不受後有’，故稱阿羅漢地為已辦地。 如是超越聲聞諸地和菩薩初地等九地后，安住于第十地即是菩薩第十地，此為所說。‘安住佛地’是指菩薩安住第十地時，福德智慧二資糧圓滿，故與佛陀相似，因此稱為安住佛地。

།རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པར་རིག་པར་ བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་དང་པོ་ནས་ས་བཅུ་པའི་བར་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱོན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤོང་བ་དང་།ཡོན་ཏན་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ཅིང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་དེ་དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པར་རིག་ པར་བྱའོ་ཞེས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པའི་དོན་གོང་དུ་བཤད་པ་རྣམས་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་ཁྱོད་ཀྱིས་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་དེ་གང་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དུ་རབ་འབྱོར་ གྱིས་ཐེག་པ་དེ་གང་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་པའི་ཚིག་དེ་ཉིད་སྨོས་ནས།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་ཁམས་གསུམ་ནས་བྱུང་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་དང་། དོན་དམ་པར་ཁམས་ གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་ཡང་མེད་ལ།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཡང་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལ་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཁམས་གསུམ་ནས་བྱུང་སྟེ།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་གང་ ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་དོན་དམ་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་པས་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་ པར་འགྱུར་བ་དབྱེར་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།ཆོས་དེ་གཉིས་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དམ་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་གཅིག་པ་དང་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་ བས་ནི་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་བསྟན་ཏོ།།མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །གཟུགས་མེད་པ་བསྟན་དུ་མེད་པ། ཐོགས་པ་མེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མེད་པར་ མཚན་ཉིད་གཅིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ནི་འབྱུང་བའམ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའམ། བྱུང་བར་གྱུར་པ་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ། མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་ནས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡང་མེད། ཕྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད། སྔོན་བྱུང་བར་འགྱུར བ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

如是，須菩提，應當了知菩薩摩訶薩已正確趣入大乘，此說明從初地乃至十地之間，菩薩們完全斷除過失，圓滿一切功德，並清凈十菩薩地，應當了知他們已正確趣入大乘。此處總結上文所說正確趣入大乘的含義。 須菩提，如你所說’此乘從何處生起’等，即引述須菩提向世尊請問此乘從何處生起的話語。世俗諦中，大乘從三界生起而住於一切種智；勝義諦中，既不從三界生起，也不住於一切種智。以無所緣的方式從三界生起，住於一切種智。 此說明大乘於世俗諦中從三界生起而住於一切種智。為何如此？須菩提，如是大乘與一切種智這兩種法，既非相應也非不相應。 以此等說明勝義諦中大乘與一切種智無法分別，從三界生起與住於一切種智也無法分別。‘此二法既非相應也非不相應’的意思是說明勝義諦中大乘與一切種智無一相與異相之性。‘非相應’說明無一相之性，‘非不相應’說明無異相之性。 ‘無色、不可示、無礙，如是無相即一相’，此說明勝義諦中大乘與一切種智不可分別的理由。為何如此？須菩提，無相之法無有生起、將生、已生。此說明如是大乘與一切種智勝義諦中無實體，因為無相即一相的緣故，既非現在從三界生起，亦非未來將生起，也非過去已生起。

།རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་འབྱུང་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི་འགོག་པའི་དབྱིངས་འབྱུང་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་།ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དེ་དག་ལ་དོན་དམ་ པར་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་ཡང་མེད་ལ།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱང་དངོས་པོ་མེད་པས་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་ཞིང་རྣམ་ པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི་གཟུགས་སྟོང་པ་ཉིད་འབྱུང་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ ཚོར་བ་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་རྣམས་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་གཏན་ཚིགས་སྨོས་ནས།དེ་དག་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་ བ་ཡང་མེད་ལ།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཡང་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེའང་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་ཡང་མེད་ལ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཡང་མེད་ དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི་རྨི་ལམ་འབྱུང་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་རྨི་ལམ་ལ་ སོགས་པ་ཤིན་ཏུ་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་རྣམས་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་ཁམས་གསུམ་ནས་ འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབྱུང་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་ པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་རྣམས་དོན་དམ་པར་དེ་དག་གི ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་གཏན་ཚིགས་སྨོས་ནས།ཆོས་དེ་དག་དོན་དམ་པར་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་ཁམས་གསུམ་ ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

‘從’須菩提，若欲生起無相法，即是欲生起法界’這句話開始，到’須菩提，若欲生起無相法，即是欲生起滅界’這句話為止，是屬於法界空性自性的異名，說到真如、實際等。對於這些，勝義中既無從三界中生起，也無住於一切相智性。同樣，大乘和一切相智性也因無實體而不從三界生起，也不住於一切相智性。’ ‘須菩提，若欲生起無相法，即是欲生起色空性’這句話開始，到’意觸所生受以意觸所生受空性為因’這句話為止，是說到五蘊等世間法的名稱，說明這些以其自性空性的理由后，說明這些法既不從三界生起，也不住於一切相智性。同樣，所謂大乘這勝義無相法，也既不從三界生起，也不住於一切相智性。’ ‘須菩提，若欲生起無相法，即是欲生起夢境’這句話開始，到’如來所化以如來所化空性為因’這句話為止，是說到夢境等極無相法的名稱，這些法不從三界生起，也不住於一切相智性。同樣，所謂大乘這勝義無相法，也不從三界生起，也不住於一切相智性。’ ‘須菩提，若欲生起無相法，即是欲生起佈施波羅蜜多’這句話開始，到’佛不共法體性以佛不共法體性空性為因’這句話為止，是說到從佈施波羅蜜多直至佛不共法等清凈法的名稱，說明這些法勝義中以其體性空性的理由后，說明這些法勝義中既不從三界生起，也不住於一切相智性。同樣，所謂大乘這勝義無相法，也不從三界生起，也不住於一切相智性。’

།རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཟག་པ་ཟད་པ་སྐྱེ་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་།རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་ པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་བཞི་དང་། རང་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རང་བྱང་ཆུབ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འབྲས་བུ་ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཤེས་པ་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་རྣམས་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་ ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་དོ་ཞེས་ བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི་མི་འབྱུང་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གདགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གདགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་མིང་དང་མཚན་མ་དང་། བརྡ་དང་ཐ་སྙད་ དང་གདགས་པ་རྣམས་དོན་དམ་པར་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེའང་ཁམས་ གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་གང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་འབྱུང་བར་འདོད་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་ནི་ མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཏོགས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་ འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་རྣམས་དོན་དམ་པར་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་ཁམས་གསུམ ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

從’須菩提，若有人慾求無相法生起，則是欲求阿羅漢漏盡生起而已’這句話開始，到’如來體性以如來體性空性之故’這句話為止，是說聲聞阿羅漢、獨覺、菩薩及如來等，因勝義中以自性空的緣故，不從三界中生起，亦不住於一切相智中，如是所謂大乘，勝義中無相之法，亦不從三界生起，亦不住於一切相智中。 從’須菩提，若有人慾求無相法生起，則是欲求預流果生起而已’這句話開始，到’一切相智以一切相智體性空性之故’這句話為止，是說聲聞、獨覺、菩薩及如來所應獲得之法，聲聞的預流等四果，獨覺的果位自覺，菩薩的果位道相智，如來的果位一切相智等，因勝義中以自性空的緣故，不從三界中生起，亦不住於一切相智中，如是所謂大乘，勝義中無相之法，亦不從三界生起，亦不住於一切相智中。 從’須菩提，若有人慾求無相法生起，則是欲求不生起而已’這句話開始，到’假立空性以假立空性體性空之故’這句話為止，是說名、相、表示、言說及假立等，因勝義中以其自性空的緣故，不從三界中生起，亦不住於一切相智中，如是所謂大乘，勝義中無相之法，亦不從三界生起，亦不住於一切相智中。 從’須菩提，若有人慾求無相法生起，則是欲求無生生起而已’這句話開始，到’無為以無為體性空性之故’這句話為止，是說屬於圓成實相的無生、無滅、無染、無凈及無為等，因勝義中以其自性空的緣故，不從三界中生起，亦不住於一切相智中，如是所謂大乘，勝義中無相之法，亦不從三界生起，亦不住於一切相智中。

།རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་འདིས་ནི། འདི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་ཁམས་གསུམ་ནས་བྱུང་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཆོས་གང་ཡང་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མེད་པར་རྟོགས་པ་ཉིད་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།གནས་དེ་ནི་བསྐྱོད་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་གནས་དེ་ལ་གནས་ན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱོད་དུ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་གང་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་གང་དུ་གནས་པར་འགྱུར་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་གང་དུ་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་གང་དུ་གནས་པར་འགྱུར ཞེས་ཞུས་པའི་ལན་དུ།དོན་དམ་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་གང་དུ་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གནས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མི་གནས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་དོན་དམ་ པར་གང་དུ་ཡང་གནས་པ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས་གནས་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གང་དུ་ཡང་མི་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་གང་དུ་ཡང་མི་ གནས་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ། གང་དུ་ཡང་གནས་པ་མེད་མོད་ཀྱི། ཀུན་རྫོབ་དུ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་གནས་སོ་ཞེས་ བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འགོག་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་ རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཡང་གནས་པ་དང་མི་གནས་པའི་མཐའ་གཉིས་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་གཟུགས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར། གནས་པའམ་མི་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཡང་གནས་པའམ་མི་གནས་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། རྨི་ལམ་ནི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ཤིན་ཏུ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཡང་དོན་དམ་པར་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

須菩提，如是以此種種方式，應當了知大乘從三界中出，而住於一切種智。這是說，如是因為勝義中一切法本性空的緣故，任何法都不從三界中出，也不住於一切種智中。世俗諦中應當了知從三界中出而住於一切種智。 所說’彼處不可動搖’，是說若住於一切種智處，則不能被違品所動搖。 須菩提，又如你所說’大乘住於何處’，大乘實不住于任何處等，這是對前文須菩提向世尊請問’大乘住於何處’的回答，說明勝義中大乘不住于任何處。 為什麼呢？如是一切法因不可得住處故不住。這是說明大乘勝義中不住于任何處的理由，即勝義中有為法和無為法一切諸法實有性不成立，因為住處不可得故不住于任何處，大乘亦如是不住于任何處。 須菩提，如是大乘以不可得的方式而住。這是說，如是一切法勝義中無實性，雖然不住于任何處，但世俗諦中以名言而住。 須菩提，譬如法界非住非不住，乃至滅界以自性空故。這是說無為法以名言所說諸法，因自性空故無住與不住，如是大乘亦無住與不住二邊。 須菩提，譬如色空性非住非不住，乃至意觸所生受以意觸所生受空故。這是說五蘊等有為法，因其自性空故，無住或不住，如是大乘亦無住或不住。 須菩提，譬如夢非住亦非不住，乃至如來所化以如來所化空故。這是說夢等極無所有諸法無住與不住，如是大乘勝義中亦無住與不住。

།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གནས་པ་ཡང་ མ་ཡིན་མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་དང་མི་གནས་ པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཡང་དོན་དམ་པར་གནས་པ་དང་།མི་གནས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། མིང་ནི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་གནས་ པ་ཡང་མ་ཡིན།མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གདགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གདགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་མིང་དང་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་བཏགས་པ་རྣམས་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ། རང་བཞིན་ གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཡང་དོན་དམ་པར་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ནི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནས།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་རྣམས་དོན་དམ་པར་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཡང་གནས་པ་དང་མི་གནས་ པ་མེད་པར་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་དེས་ན། ཐེག་པ་དེ་ནི་མི་གནས་པར་གནས་པའི་ཚུལ་དང་། བསྐྱོད་དུ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གང་དུ་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་གནས་པར་གནས་པའི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་ པ་ཆེན་པོ་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པས་མི་གནས་ལ།ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ། །བསྐྱོད་དུ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གང་དུ་གནས་ པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་མི་འགྱུར་བས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་དུ་བསྒྱུར་ཞིང་བསྐྱོད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་དུ་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གང་དུ་ཡང་ གནས་པ་མེད་པའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།

如是，善現，譬如佈施波羅蜜多既非住亦非不住，乃至一切相智之自性以一切相智之自性空故。此說明清凈諸法以其自性空故，無住與不住，如是大乘于勝義中亦無住與不住。 善現，譬如名既非住亦非不住。善現，如是大乘亦非住亦非不住，乃至假立之自性以假立之自性空故。此說明名相等世間言說假立，于勝義中無實，以自性空故無住與不住，如是大乘于勝義中亦無住與不住。 善現，譬如無生既非住亦非不住，乃至何以故？善現，此乃無為之自性以無為之自性空故。此說明一切法無生、無滅、無染、無凈、無為等於勝義中以其自性空故無住與不住，如是大乘于彼亦無住與不住。 善現，由此法門，彼乘以不住而住之理及不動之理，於何處亦不住。‘不住而住之理’即大乘于勝義中無實故不住，於世俗中亦不住於一切相智。‘不動之理’即大乘于勝義中以自性空故無所住，如是不離真如自性，故不為違品所轉移動搖。‘於何處亦不住’即總結大乘于勝義中以自性空故無所住之義。

།རབ་འབྱོར་གང་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་དེས་སུ་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི་ཐེག་པ་དེས་སུའང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རབ་འབྱོར་ གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེས་སུ་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་ཞུས་པའི་ལན་དུ།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་དང་དེས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་ཅིང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་དེས་སུའང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ མེད་དོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཐེག་པ་དེ་གང་ཡིན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། ཐེག་པ་དེ་གང་ཡིན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཐེག་པ་གང་གིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་བྱའོ།།གང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་དེས་གང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་བྱའོ། །གང་གིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དང་གང་ཟག་ ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པར་སྒྲུབ་པའི་ཆོས་གང་ལ་གནས་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལ་བྱའོ།།གང་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་ལ་བྱའོ། །ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་དང་།སྒྲུབ་པའི་ཆོས་དང་། ཁམས་གསུམ་པོ་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་ཅིང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་གང་ཞིག་ཆོས་གང་གིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་ཏེ་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་དང་། འབྱུང་བར་བྱ་བ་དང་། གང་ནས་འབྱུང་ བའི་ཆོས་དེ་དག་དོན་དམ་པར་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་པས་གང་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་དོན་མདོར་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་བདག་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བདག་ཏུ་ བརྟགས་པ་རྣམས་དང་།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་གང་གིས་ཀྱང་གང་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་བདག་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མཐོང་བ་པོ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་ བདག་རྣམས་ཡང་དག་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་དམིགས་སུ་མེད་པས་གང་གིས་ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་། གང་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཡང་དོན་དམ་པར་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བསམ་གྱིས་མི་ ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དམིགས་ སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།

關於’須菩提，你說此乘將有誰出現’這句話，即’此乘不會有任何人出現’等內容，是對須菩提向世尊請問’大乘將有誰出現’的回答。由於大乘本身以及將由此乘出現的菩薩等在勝義中無實體且不可得，所以世尊回答說此乘不會有任何人出現。 為什麼這樣說呢？‘須菩提，此即如是，彼乘為何’等內容是闡明不會出現的理由。‘彼乘為何’是指能令（菩薩）出現的大乘。‘將出現者’是指由此乘將出現的菩薩。‘由何而出現’是指若住於何法能證悟法無我和人無我。‘從何處出現’是指三界。 ‘因為這一切法皆無且不可得’是指大乘、菩薩、修行之法和三界在勝義中無實體且不可得，所以任何法不會由任何法出現。這是簡要說明能生、所生以及所從生之法在勝義中皆無且不可得，因此不會有任何出現。 為什麼這樣說呢？‘須菩提，此即如是，極清凈我’等內容是說明外道所計的我等、法界等無為法、蘊界等煩惱分法以及波羅蜜多等清凈法一切皆不可得，因此無有任何法能令任何法出現。 其中從’極清凈我’到’見者不可得’是說明外道所計諸我真實無體，因極清凈故不可得，故無能生亦無所生。同樣，菩薩在勝義中也不會由大乘而出現。‘因極清凈’意為因極空性。 從’因極清凈故法界不可得’到’不可思議界不可得’是說明屬於空性異名的諸法不可得。 從’因極清凈故諸蘊不可得’到’緣起不可得’是說明屬於煩惱分的諸法不可得。

།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ མཁྱེན་པ་ཉིད་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ དུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་མཐའ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བ་ དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དུས་གསུམ་དང་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་གནས་པ་དང་ཚེ་འཕོ་བ་དང་།སྐྱེ་བ་དང་། འགྲིབ་པ་དང་། འཕེལ་བ་རྣམས་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པས། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། ། གང་མི་དམིགས་པས་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་སྨོས་པའི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་སུ་མེད་པར་བཤད་པ་ཆོས་དེ་དག་གི་རྒྱུ་མི་དམིགས་པས་དམིགས་སུ་མེད་དམ། འོན་ཏེ་ཆོས་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་མི་དམིགས་པས་དམིགས་སུ་མེད སྙམ་དུ་འཁོར་གྱི་ནང་ན་ཁ་ཅིག་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར་གང་མི་དམིགས་པས་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་གླེངས་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མི་དམིགས་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་ པར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་དངོས་པོ་མེད་དེ་མི་དམིགས་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དམིགས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དམིགས་སུ་མེད་པ་ནི་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་དང་མི་དམིགས་པ་དག་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལས་བརྗོད་ཀྱི། དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་། མི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་གདགས་སུ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དམིགས་སུ་མེད་པ་ལ། དམིགས་པ་དང་མི་དམིགས པའི་ཐ་སྙད་གདགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་སོགས་པ་འགྲིབ་པ་དང་། འཕེལ་བ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ས་དང་པོ་མི་དམིགས་པས་ ས་དང་པོ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་ས་བཅུ་པ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ནི་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ལ་སོགས་པ་ཡང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ མེད་པས་དམིགས་པ་དང་མི་དམིགས་པའི་ཐ་སྙད་གདགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ས་དང་པོ་ནི་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དུ་ས་དང་པོ་ནས་ས་བཅུའི་བར་དུ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ས་བཅུ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ ས་དང་པོ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནས་ས་བཅུ་པ་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་གྱི་བར་ལ་ཡང་ས་བཅུ་ཞེས་བྱ།དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལ་ས་བཅུ་ཞེས་བྱ་ན། སྐབས་འདིར་ས་བཅུ་གང་ལ་བྱ་སྙམ་དུ་འཁོར་གྱི་ནང་ན་ཁ་ཅིག་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་ཐེ་ཚོམ་ བསལ་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ལ་སོགས་པ་མིང་གིས་བརྗོད་པ་བསྟན་པའོ།

從’由於極其清凈故，佈施波羅蜜無所緣’乃至’由於極其清凈故，一切相智無所緣’，是說明清凈諸法無所緣。 從’由於極其清凈故，無生無所緣’乃至’無所造作無所緣’，是說明屬於法界異名的無生、無滅等無所緣。 從’由於極其清凈故，前際無所緣’乃至’由於極其清凈故，增長無所緣’，是說明三時、來、去、住、死、生、減、增等在勝義中自性空性，故由於極其清凈而無所緣。 若問’以何無所緣故一切無所緣’，是說所說諸法無所緣，是爲了遣除眾中有些人的疑惑：是以彼等諸法之因無所緣故無所緣？還是以彼等諸法之自性無所緣故無所緣？世尊自己提出此問。 ‘以法界無所緣故法界無所緣’，是說明勝義中法界自性無實，以無所緣故法界無所緣。 ‘何以故？須菩提，法界無所緣者，非所緣，亦非無所緣。‘是說所緣與無所緣二者是從實有而說，于無實法不可安立所緣與無所緣之名言，故於法界無所緣中，不可安立所緣與無所緣之名言。 如對法界所說，如是乃至真如、實際等無減無增無所緣，皆應如是配釋。 從’以初地無所緣故初地無所緣’乃至’何以故？須菩提，第十地無所緣者，非所緣，亦非無所緣’，是說明凈觀地等在勝義中無實，故不可安立所緣與無所緣之名言。 ‘初地者何’等，是說從初地乃至十地無所緣中，十地有二種：從菩薩初地極喜地乃至第十法雲地稱為十地，凈觀地等亦稱為十地。為遣除眾中有些人疑惑此處十地指何者的疑慮，世尊自己以名稱說明指凈觀地等。

།དེ་ལ་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་དང་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ མཐོང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བྱའོ།།རིགས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་དྲོད་དང་། རྩེ་མོ་དང་། བཟོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ལ་གནས་པའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་གསུམ་གྱི་རིགས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རིགས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ། ། བརྒྱད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་གྲལ་དང་པོ་ནས་ཡས་བགྲངས་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་གྲངས་བརྒྱད་ལ་འབབ་པས་ན་བརྒྱད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཐོང་བའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི འབྲས་བུ་ལ་གནས་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའི་ཆོས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ།།བསྲབས་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྲབ་མོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ས་ ལ་བསྲབས་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། གནོད་སེམས་སྤངས་པའི་ཕྱིར། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །བྱས་པ་རྟོགས་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་ བཅོམ་པས་བདག་གིས་བྱ་བ་བྱས་སོ།།འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པའི་ས་ལ་བྱས་པ་རྟོགས་པའི་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ས་དེ་དག་ལས་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པའི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའོ།།རིགས་ཀྱི་ས་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་ཉན་ཐོས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐུན་མོང་གི་སའོ། །བརྒྱད་པའི་ས་དང་། མཐོང་བའི་ས་དང་། བསྲབས་པའི་ས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ས་དང་། བྱས་པ་རྟོགས་པའི་ ས་རྣམས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སའོ།།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་ལུང་ལ་མི་རྟེན་པར་རང་གི་བློས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དོན་ཟབ་མོ་རྟོགས་ནས་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་དང་། བསེའི་རྭ་ལྟར་གཅིག་པུ་ཡན་གར་དུ་གནས་པ་ལ་རང་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པས་བཅུ་ལ་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཀུན་དུ་འོད་ལ་བྱའོ། །ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས་དང་པོ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནས་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།ས་བཅུ་པ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ལ་སོགས་པ་ས་བཅུ་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དང་སྦྱར་ཏེ། དེ་ལྟར་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ས་དེ་དག་དམིགས་ སུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་ས་དང་པོ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ནི་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་ས་བཅུ་པ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ནི་ དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན།མི་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི། ས་བཅུ་པོ་དེ་དག་དེ་ལྟར་སྟོང་སྟེ། དམིགས་སུ་མེད་པས་ནི། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་། མི་དམིགས་པའི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་བསྟན་པའོ།

所謂’白凈遍見地’，是指在勝解行地中，以智慧最初見到清凈諸法的階段。 所謂’種性住地’，是指在勝解行地中，處於暖位、頂位、忍位及世第一法位時，具足三種菩提種性，故稱為種性地。 所謂’第八地’，是指從阿羅漢果位第一階向上數起，為現證預流果而趣入的八個階位，故稱為第八地。 所謂’見地’，是指住于預流果位，見到出世間道中補特伽羅無我法，故稱為見地。 所謂’薄地’，是指一來果位由於使欲界貪慾變薄，故稱一來地為薄地。 所謂’離欲地’，是指不還果位由於斷除欲界貪慾和嗔恚，故稱不還地為離欲地。 所謂’已辦地’，是指阿羅漢了知’我已作所應作，不受後有’等，故稱阿羅漢地為已辦地。 在這些地中，白凈遍見地是住于勝解行地的菩薩地。 種性地是聲聞與菩薩共同的勝解行地。 第八地、見地、薄地、離欲地及已辦地是聲聞地。 所謂’獨覺地’，是指不依他人教導，以自己的智慧了悟緣起甚深義，或與眷屬共住，或如獨角獸般獨自安住，稱為獨覺地。 所謂’菩薩地’，是指從極喜地等十地。 所謂’佛地’，是指遍光地。 由於內空性故，第一地不可得，乃至由無性自性空性故，第十地不可得，這是將白凈遍見地等十地，每一地都配合十八空性，說明由於如是空性故，這些地都不可得。 為什麼呢？須菩提，由於極為清凈的緣故，第一地不可得既非所緣，亦非無所緣，乃至由於極為清凈的緣故，第十地不可得既非所緣，亦非無所緣。這是說明十地如是空性，由於不可得故，因為極為清凈，遠離所緣和無所緣二邊。

། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉེ་བར་བཟུང་ན་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉེ་བར་བཟུང་ན་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མིག་ལྔ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར དུ་ནི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྱན་ལྔ་ཡང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དང་སྦྱར་ན་དམིགས་སུ་ མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་ཐེག་པ་དེས་སུ་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན།རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའི་ལན་མཇུག་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། གོང་དུ་བཤད་པའི་རིམ་པ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཁམས་གསུམ་ནས་བྱུང་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས། ལེའུ་བཅུ་གཅིག་པའོ།། །།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བགྱི་བ་ནི།ལྷ་དང་མི་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེའི་སླད་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བགྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐེག་པ་དེ་གང་ནས་ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་སྔར་བཤད་པ་ལས་གླེང་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ངེས་པའི་ཚིག་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་དེའི་སླད་ དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བགྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་པའི་ཚིག་བཤད་པ་སྟེ།རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་ཡ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ལ་ཡང་བྱ། འབྱུང་བ་ལ་ཡང་བྱ། འགྲོ་བ་ལ་ཡང་བྱ་སྟེ། སྐབས་འདིར་ལྷ་དང་། མི་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་ པའི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བས།འབྱུང་བ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནམ་མཁའི་དཔེས་ཐེག་པ་དེ་ཆེ་བ་ ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།སྐབས་འབྱེད་པ་ཆེ་བ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། འོང་བ་དང་། གནས་པ་མེད་པ་དང་། དུས་གསུམ་མེད་པས་ཆེ་བ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་སེམས་ཅན་གྲངས་དང་ཚད་མ་མཆིས་པའི་གོ་འབྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ཡང་སེམས་ཅན་གྲངས་དང་ཚད་མ་མཆིས་པའི་གོ་འབྱེད་པས།བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་གྲངས་དེས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐབས་འབྱེད་པ་ཆེ་བ་བསྟན་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ ནམ་མཁའ་ལ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གནས་ཀྱང་དོག་པ་མེད་པའི་གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་ཆེ་བ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་ཅིག་ཅར་ཞུགས་ནས་རྣམ་པ་ཐམས ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱང་དོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

如果執持極其清凈，由於內空性的緣故，則無所緣的眾生圓滿成熟，乃至如果執持極其清凈，由於無事物自性空性的緣故，則五眼無所緣。這是說明眾生的圓滿成熟、佛土的圓滿清凈以及如來五眼在勝義中無實體，如果與極其清凈及十八空性相結合則無所緣。 須菩提，如是菩薩摩訶薩行般若波羅蜜多時，以一切法無所緣的方式，將由大乘而住於一切相智。這是對須菩提所問’由何乘而得生起’的回答總結，即如前所說的次第，行般若波羅蜜多的菩薩從三界中生起，將住於一切相智。 此為十萬般若波羅蜜多廣釋第十一品。 爾時，具壽須菩提向世尊如是啟問：‘世尊，所謂大乘大乘者，是因為能夠降伏天、人、阿修羅等世間而生起，故稱為大乘。‘等等，是從前面所說的’此乘從何處生起’等義重新提起，詳細解釋大乘的詞義和大乘法。其中’因為能夠降伏天、人、阿修羅等世間而生起，故稱為大乘’是解釋大乘的詞義。梵語中’yana’既可表示乘，也可表示生起，也可表示趣向。在此處，因為能降伏一切天、人、阿修羅等世間而生起，由於生起廣大故稱為大乘。 ‘世尊，此大乘等同虛空’等，是以虛空為喻說明此乘是大，即開顯廣大、無來去住、無三時故顯示其大。其中’如虛空為無量無數眾生開顯空間，如是此大乘亦為無量無數眾生開顯空間。世尊，以此理趣，是諸菩薩摩訶薩之大乘’，是說明開顯廣大，即如虛空中一切眾生以任何威儀而住都有無礙空間，如是此大乘中一切眾生同時頓入，於一切相智亦無擁擠，故稱為大乘。

།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ཞེས་བགྱི་བའམ། གནས་པ་ཡང་མ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་། དབུས་ཞེས་ བགྱི་བ་ཡང་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་དང་།འོང་བ་དང་། གནས་པ་མེད་པ་དང་། དུས་གསུམ་མེད་པའི་མདོ་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའམ་འོང་བ་ཞེས་བགྱི་བ་ཡང་མ་མཆིས་ལ། གནས་པ་ཡང་མ་མཆིས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་ཡང་འགྲོ་བ་མི་དམིགས་འབྱུང་བ་མི་དམིགས་གནས་པ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་དང་། འོང་བ་དང་། གནས་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་འགྲོ་བ དང་འོང་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ནི་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ ཐེག་པའམ།དེའི་སླད་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བགྱིའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དུས་གསུམ་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་ བཞིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་བཤད་པ་དེ་བདེན་ཏེ། དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ བསྟོད་པ་དང་།འཁོར་གྱི་ནང་ནས་ཁ་ཅིག་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་གང་ཡིན་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ དང་།སྟོང་པ་ཉིད་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པའི་བར་གྱི་ཆོས་དེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །རབ་འབྱོར་གང་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་དེ་ནི་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་ དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ།འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལྷ་དང་། མི་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཐེག་པ་དེ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་མོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ནམ་མཁའི་དཔེས་སེམས་ཅན་གྲངས་མེད་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་དང་། ནམ་མཁའི་དཔེས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་འགྲོ་བ་དང་། འོང་བ་དང་། གནས་པ་མེད་པ་སྨྲས་པ་དང་། དུས་གསུམ མེད་པ་སྨྲས་པའི་ཚིག་རྣམས་སྨོས་ཏེ།དེ་དག་རེ་རེའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའོ། །ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་ཡིན་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར།འདོད་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཉིད་ལྷ་དང་། མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་ རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

所謂’大乘中無來去，亦無住’以及’無前際、后際、中際’，是說明無來去住和無三時的經文。 世尊，譬如虛空中無所謂來去，亦無住，如是此大乘中亦不見去、不見來、不見住，這是以虛空無來去住為喻，說明大乘中也不見來去。 從’世尊，譬如虛空三時平等故’乃至’世尊，譬如此大乘是三時平等之乘，故名為大乘’，是說明因三時不可得故是大乘。 世尊告曰：‘須菩提，如是如是。譬如此六波羅蜜是菩薩摩訶薩大乘’等，是讚歎須菩提所說大乘如虛空之理確實如是，併爲會中有人對大乘生疑惑者開示六波羅蜜等即是大乘。 其中波羅蜜、三昧、空性、菩提分法乃至佛不共法等諸法之相，如前所說。 須菩提，如你所說’此乘將勝伏天、人、阿修羅等世間而出’等，是重述上文須菩提所說大乘將勝伏天、人、阿修羅等世間而出，及大乘與虛空等同，以虛空為喻開顯無量無數眾生之機緣，以虛空為喻說明大乘中無來去住，以及無三時等語，並詳細解釋其各自含義。 何為天、人、阿修羅等世間？即欲界、色界、無色界。這是為斷除對天、人、阿修羅等世間界為何的疑惑，說明欲界、色界、無色界即是天、人、阿修羅等世間。

།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་དེ་བཞིན་མ་ནོར་བ་དེ་བཞིན། གཞན་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། འདུས་ མ་བྱས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོས་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཡང་མི་རིགས་ན།འདོད་པའི་ཁམས་དེ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་ བསྐྱེད་པ།མི་རྟག་ཅིང་མི་བརྟན་པ། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཏེ། སྤང་བར་འོས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེས་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ལ་ཇི་ལྟར་ བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་། ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། འདུས་ཏེ་རེག་པ་དྲུག་དང་། འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དྲུག་དང་། ས་ལ་སོགས་ པའི་ཁམས་དྲུག་དང་།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདིས་ཀྱང་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་ དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཅིང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་།སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཆོས་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་།རིགས་ཀྱི་ས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་དང་། རིགས་ཀྱི་ས་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་བར་དང་།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སོགས་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལྷ་དང་། མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམས་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་ པས་ཐེག་པ་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་ཕྱིན་ཆད་སྙིང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འདུག་གི་བར་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་ནས་ས་བཅུའི་ བར་དུ་ནི།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་རེ་རེ་ལ་ཡང་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཁྱད་པར་རེ་རེ་འབྱུང་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བར་ འགྱུར་བ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་ནས་འཕར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་ པའི་སྒྲིབ་པ་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་བག་ཆགས་ཕྲ་མོ་ཡན་ཆད་མ་ལུས་པར་སྤོང་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བྱའོ།

如果欲界是如此真實無誤、不異、如是等，是說如果欲界具有圓滿的特徵、真實的特徵、無為的特徵而真實存在的話，則大乘也不應超越諸天、人類、非天的世間而出現。然而欲界是分別所生，由因緣所生，無常不堅固，是變異之法，因為應當斷除，所以大乘超越諸天、人類、非天的世間而出現，這是此處所說的。 如同對欲界所說的那樣，對色界、無色界、五蘊、十二處、六識、六觸、六觸緣生受、地等六界、十二緣起支也同樣適用。 若佈施波羅蜜是實有，而非無實，則此大乘也不應超越諸天、人類、非天的世間而出現等，這是說六波羅蜜、十八空性、三十七菩提分法等乃至十八不共佛法等清凈法，從種姓地乃至佛地的諸法，從住種姓地的補特伽羅乃至正等覺佛，從法界乃至不可思議界的諸法，因爲了悟其勝義中無實有，所以大乘超越諸天、人類、非天的世間而出現，這是此處所說的。 若諸天、人類、非天的世間是實有等，這是說了悟有情世間無實有，所以此乘得以出現。 若菩薩摩訶薩從初發心直至坐菩提道場等，這是說從菩薩初地乃至十地，在每一地中所生起的種種發心差別，因爲了悟其一切皆無實有，所以大乘超越諸天、人類、非天的世間而出現，這是此處所說的。 若菩薩摩訶薩的金剛智是實有等，這是指菩薩從十地超越而入佛地時，斷除煩惱障和所知障的一切微細習氣的智慧。

།བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་བྱ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་བག་ ཆགས་ཉིད་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱི་མ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ།།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ནི་འོག་ནས་གཞུང་ཉིད་ལས་ཞིབ་ཏུ་འཆད་དོ། ། རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འོད་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འོད་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། འོད་དེ དངོས་པོ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་སྣང་བས་རྒྱས་པར་བྱར་ཡང་མི་རུང་གི་།དོན་དམ་པར་འོད་དེ་ལ་དངོས་པོ་མེད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དེ་བཞིན་གཤེགས པའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་པ་སྣང་བས་ཁྱབ་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཡན་ལག་དྲུག་ཅུ་དང་ལྡན་པ་དངོས་ པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་ཡན་ལག་དྲུག་ཅུ་དང་ལྡན་པ་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།གལ་ཏེ་གསུང་དེ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སྒྲའི་རང་བཞིན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་ ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་གསུང་གིས་མངོན་པར་གོ་བར་མཛད་དུ་ཡང་མི་རུང་གི་།གསུང་དེ་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་ཕྱོགས་བཅུའི འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་གསུང་གིས་མངོན་པར་གོ་བར་མཛད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

‘所有習氣相續的煩惱都了知為無實體’這句話是指，所知障和煩惱障的習氣本身成為產生後續煩惱的因，所以稱為習氣相續。 ‘須菩提，如果菩薩摩訶薩的三十二相是實有，而非無實體的話’等等這段話是闡明菩薩的三十二相和如來的三十二相都是無實體的道理，大丈夫的三十二相在下文中將詳細解釋。 ‘須菩提，如果如來應正等覺的光明是實有的話’等等這段話是闡明佛世尊的光明無實體的道理，如果這光明是實有的話，因為有障礙性，就不可能以光明遍滿恒河沙數的三千大千世界，但是勝義諦中雖然光明無實體，但在世俗諦中由如來的加持力使無量世界為光明所遍滿。 ‘須菩提，如果如來應正等覺具有六十支分的語言是實有的話’等等這段話是闡明如來具有六十支分的語言在勝義諦中無實體的道理，如果這語言是實有的話，因為聲音的自性有障礙性，就不可能以語言令十方恒河沙數世界明瞭，但是這語言在勝義諦中雖無實體，但在世俗諦中由如來的加持力使十方恒河沙數世界由語言而明瞭。

།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཡན་ལག་དྲུག་ཅུ་དང་ལྡན་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསང་ བའི་མདོ་ལས་འདི་སྐད་དུ་ཞི་བའི་བློ་གྲོས་གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་ཡན་ལག་དྲུག་ཅུ་དང་ལྡན་པ་འབྱུང་སྟེ།མཉེན་པ་དང་། འཇམ་པ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་འཐད་པ་དང་། དག་པ་དང་། དྲི་མ་མེད་པ་དང་། གསལ་གསལ་བ་དང་། སྙན་ཅིང་འཇེབས་པ་དག་དང་། མཉན་པར་འོས་པ་དང་། མི་ཚུགས་པ་དང་། སྙན་པ་དང་། དུལ་བ་དང་། མི་རྩུབ་པ་དང་། མི་བརླང་བ་དང་། རབ་ཏུ་དུལ་བ་དང་། རྣར་སྙན་པ་དང་། ལུས་སིམ་པར་བྱེད་པ་དང་། སེམས་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་དང་། སྙིང་དགའ་བར་བྱེད་པ་དང་། དགའ་བ་དང་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མེད་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། དགའ་བར་བྱེད་པ་དང་། མངོན་པར དགའ་བར་བྱེད་པ་དང་།ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་དང་། རིགས་པ་དང་། འབྲེལ་པ་དང་། ཟློས་པའི་སྐྱོན་མེད་པ་དང་། སེང་གེའི་ཤུགས་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་སྒྲ་སྐད་དང་། འབྲུག་གི་སྒྲ་དབྱངས་དང་། ཀླུའི་དབང་པོའི་སྒྲ་དང་། དྲི་ ཟའི་གླུ་དབྱངས་དང་།བྱ་ཀ་ལ་པིང་ཀའི་སྒྲ་དབྱངས་བསྒྲགས་པ་དང་། ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བསྒྲགས་པ་དང་། ཤང་ཤང་ཏེའུའི་སྒྲ་དབྱངས་སུ་གྲགས་པ་དང་། ལྷའི་དབང་པོའི་སྒྲ་དབྱངས་ལྟར་སྙན་པ་དང་། རྔའི་སྒྲ་དང་། མ་ཁེངས་པ་དང་། མི་དམའ་བ་དང་། སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། ཚིག་ཟུར་ཆག་མེད་པ་དང་། མ་ཚང་བ་མེད་པ་དང་། མ་ཞུམ་པ་དང་། མི་ཞན་པ་དང་། རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་། ཁྱབ་པ་དང་། ཆུབ་པ་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པ་དང་། འབེལ་བ་དང་། སྒྲ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱེད པ་དང་།དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་དང་། མ་སྨད་པ་དང་། མི་འགྱུར་བ་དང་། མ་བརྟགས་པ་དང་། འཁོར་ཀུན་ཏུ་གྲགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་མཉེན་པ་ནི་ཁམས་ དང་།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇམ་པ་ནི་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་བདེ་བ་ལ་རེག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་དོན་བཟང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་དུ་འཐད་པ་ནི་ཚིག་འབྲུ་བཟང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དག་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ བླ་ན་མེད་པའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དྲི་མ་མེད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསལ་གསལ་བ་ནི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་གྲགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྙན་ཅིང་འཇེབས་པ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོག་པའི་བློ་ གྲོས་དང་།ལྟ་བ་འཇིག་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཉན་པར་འོས་པ་ནི་བསྒྲུབས་པས་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་ཚུགས་པ་ནི་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བར་མི་ཆོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྙན་པས་ནི་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུལ་བ་ནི་ འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།མི་རྩུབ་པ་ནི་བསླབ་པ་བཅས་པ་ཐབས་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་བརླང་བ་ནི་དེ་ལས་འདས་པ་དག་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་དུལ་བ་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་གྱིས་འདུལ་བ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྣར་སྙན་པ་ནི་གཡེང་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་སིམ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གིས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྙིང་དགའ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如來、應供、正等正覺的語言具有六十種功德，如《如來秘密經》中這樣說道：‘寂慧，複次如來語言具有六十種功德，即：柔軟、溫和、悅意、稱心、清凈、無垢、明朗、動聽、堪聞、不可阻、悅耳、調柔、不粗、不躁、善調、悅耳、令身安適、令心滿足、令心歡喜、生喜樂、無熱惱、令知、令覺、清凈、令喜、令極喜、令遍知、令明瞭、合理、相關、無重複過失、獅子之力、象王之音、雷鳴之聲、龍王之音、乾闥婆之歌音、迦陵頻伽鳥之音、梵音、鵝王之音、帝釋天之音、鼓聲、不亢、不卑、隨順一切音、言辭完整、無缺漏、不怯、不弱、極喜、周遍、圓滿、相續、相關、圓滿一切音、令諸根滿足、無誹謗、不變異、無諍論、遍聞眾中、具足一切種最勝’。 其中，‘柔軟’是因為開示一切界和善根；‘溫和’是因為令現世獲得安樂；‘悅意’是因為義理善妙；‘稱心’是因為文字善妙；‘清凈’是因為出世間無上隨學而生；‘無垢’是因為遠離一切煩惱隨眠和習氣；‘明朗’是因為文字音聲清晰；‘動聽’是因為具有摧毀一切外道邪見邪智的功德；‘堪聞’是因為修習能得解脫；‘不可阻’是因為一切論敵不能遮止；‘悅耳’是因為能令歡喜；‘調柔’是因為能對治貪慾； ‘不粗’是因為制戒容易；‘不躁’是因為能顯示如實超越之道；‘善調’是因為顯示三乘調伏；‘悅耳’是因為能對治散亂；‘令身安適’是因為能獲得禪定；‘令心滿足’是因為以勝觀獲得最勝喜悅；‘令心歡喜’是因為能斷除疑惑。

།དགའ་བ་དང་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་ནི་ལོག་པར་ངེས་པ་སེལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མེད་པ་ནི་བསྒྲུབ་པ་ལ་འགྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ གཞིར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་རིག་པར་བྱ་བ་ནི་བསམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་གསལ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་དཔེ་མཁྱུད་མེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགའ་བར་བྱེད་པ་ནི་བདག་གི་ དོན་རྗེས་སུ་ཐོབ་པ་རྣམས་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མངོན་པར་དགའ་བར་བྱེད་པ་ནི་བདག་གི་དོན་མ་ཐོབ་པ་རྣམས་རེ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་ནི་ བསམ་དུ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རིགས་པ་ནི་ཚད་མ་དང་མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲེལ་པ་ནི་ཅི་རིགས་པར་འདུལ་བ་ལ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟློས་པའི་སྐྱོན་མེད་པ་ནི་དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེང་གེའི་སྒྲའི་ཤུགས་ནི་མུ་སྟེགས་ ཅན་གྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་སྐྲག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གླང་པོ་ཆེའི་སྒྲ་སྐད་ནི་སྒྲ་གསང་མཐོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲུག་སྒྲའི་སྒྲ་དབྱངས་ནི་ཟབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀླུའི་དབང་པོའི་སྒྲ་ནི་གཟུང་བར་འོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲི་ཟའི་གླུའི་དབྱངས་ནི་སྙན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བྱ་ཀ་ལ་པིང་ཀའི་སྒྲ་དབྱངས་བསྒྲགས་པ་ནི་མྱུར་དུ་འགྱུར་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་བསྒྲགས་པ་ནི་རྒྱང་རིང་དུ་གྲགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤང་ཤང་ཏེའུའི་སྒྲ་དབྱངས་སུ་གྲགས་པ་ནི་གྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ལྟས བཟང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྷའི་དབང་པོའི་སྒྲ་དབྱངས་ལྟར་སྙན་པ་ནི་འགལ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྔའི་སྒྲ་ནི་བདུད་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཕམ་པར་བྱ་བ་ལ་ཐོག་མར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མ་ཁེངས་པ་ནི་བསྟོད་པས་ཁེངས་པར་མི་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།མི་དམའ་བ་ནི་སྨད་པས་ཞུམ་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བསྒྲུབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིག་ཟུར་ཆག་མེད་པ་ནི་ བརྗེད་བཞིན་དུ་མི་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་རོ།།མ་ཚང་བ་མེད་པ་ནི་འདུལ་བའི་བྱ་བ་ལ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མ་ཞུམ་པ་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་མི་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་ཞན་པ་ནི་འཇིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི་ཐོས་ན་རབ་ཏུ་དགའ་ བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཁྱབ་པ་ནི་རིག་པའི་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་མཐའ་དག་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུན་ཆགས་པ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབེལ་བ་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ ཚོགས་སུ་འབེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྒྲ་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་སྒྲ་གཅིག་ལས་སྒྲའི་རྣམ་པར་རིག་པ་དུ་མ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་གཅིག་གིས་དོན་དུ་མ་རིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་སྨད་པ་ནི་དམ་བཅས་ པ་བཞིན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་འགྱུར་བ་ནི་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་དེ་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མ་བརྟགས་པ་ནི་རྟབ་རྟབ་པོར་མི་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཁོར་ཀུན་ཏུ་གྲགས་པ་དེ་ནི་འཁོར་ཉེ་རིང་ལ་མཚུངས་པར་གྲགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

生起喜樂是爲了消除錯誤的執著。 無有熱惱是因為修行無有後悔。 應當了知是因為成為聞所生智圓滿的基礎。 應當通達是因為成為思所生智圓滿的基礎。 明顯清晰是因為來自上師無私的法教。 令人歡喜是因為令已獲得自利者歡喜。 令人極喜是因為令未獲得自利者生起希望。 令人了知是因為正確宣說不可思議之法。 令人通達是因為正確宣說可思維之法。 合理是因為不違背正量。 相關是因為隨應調伏而宣說。 無重複過失是因為非無意義。 獅子吼力是因為令一切外道眾恐懼。 象王音聲是因為聲音洪亮。 雷鳴音韻是因為深奧。 龍王之聲是因為值得受持。 乾闥婆歌音是因為悅耳。 迦陵頻伽鳥音宣說是因為具有迅速轉變的性質。 梵音宣說是因為遠聞。 商商鳥音韻聞名是因為是獲得一切成就的吉祥徵兆。 如天帝音韻悅耳是因為無可違逆。 鼓聲是因為首先降伏一切魔軍外敵。 不傲慢是因為不因讚歎而驕傲。 不卑下是因為不因誹謗而怯懦。 隨順一切音聲是因為隨順一切成就及一切音聲相。 言詞無缺失是因為不忘失而說。 無有不足是因為一切時中皆行調伏事業。 不怯弱是因為不依賴利養恭敬。 不羸弱是因為無有恐懼。 極歡喜是因為聽聞則生極大歡喜。 周遍是因為隨順一切明處之智。 覺悟是因為成辦一切有情利益。 相續是因為不間斷。 相關是因為以種種方式相關。 圓滿一切音聲是因為從一音中生起多種音聲的了知。 令一切根滿足是因為以一句能了知多義。 無誹謗是因為如所承諾而行。 不變異是因為未來時中如是不變。 不輕率是因為不急躁而說。 眷屬中聞名是因為于親疏眷屬中平等聞名。

།རྣམ་པ་ཐམས་ ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་།འཁོར་ལས་འདས་པའི་དོན་དང་དཔེའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པ་བསྟན་པ་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དངོས་པོ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ལྷ་དང་། བདུད་དང་། ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ནུས་པའི་རིགས་ན། དངོས་པོ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་མ་ནུས་པ་ལས་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས པས་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དངོས་པོ་མེད་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་སུས་ཀྱང་བསྐོར་མ་ནུས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་ པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གང་གི་དོན་དུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་དོན་དམ་པར དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེས་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་དེ་དག་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ནམས་ཀྱང་མི་འགྱུར་བས་ སེམས་ཅན་དེ་དག་ཕུང་པོ་མ་ལུས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདར་ཡང་མི་རུང་བ་ཞིག་ན་སེམས་ཅན་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་འཁྲུལ་པའི་དབང་གིས་སྒྱུ་མ་ཙམ་དུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཆོས ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དེས་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེས་ལྷ་དང་མི་ དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཅིང་འབྱུང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ནི་གོང་མ་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།།རབ་འབྱོར་གང་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི། དེ་དེ་ བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་མོ་ཞེས་སྨྲས་པའི་དོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྲོས་ནས་བཤད་པ་སྟེ།ཀུན་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་རིག་པར་བྱའོ།

具足一切種類之最勝者，是因為具足世間和出世間的義和喻的一切法之最勝。 若如來應供正等正覺的法輪是實有的這句話等，是顯示如來轉法輪在勝義中悟無實有，若轉法輪是實有的話，則沙門、婆羅門、天、魔、梵天等見一切法實有者也應能轉法輪，但由於見實有者不能轉，所以如來通達勝義中轉法輪無實有，世俗中以如幻方式轉無人能轉的法輪，此為顯示。 若如來應供正等正覺為其轉法輪的眾生是實有的這句話等，是顯示為其轉法輪的眾生在勝義中悟無實有，以此大乘勝伏天人阿修羅等世間而出現。若彼等眾生是實有，則永不能離開眾生實有，彼等眾生也不應入無餘涅槃界。然而因為彼等眾生勝義中無實有，世俗中由迷亂力顯現如幻，所以彼等眾生以轉法輪而入無餘涅槃界，此為顯示。 如是因為通達彼等法無實有。‘以此大乘勝伏天人阿修羅等世間而出現’這句話也應配上前文。 若你所說’此乘與虛空等同’這句話等，是佛陀廣說上文中須菩提所說’大乘與虛空等同’的意義，遍計所執諸法分為二十四種，此大乘中無如是安立，故應知與虛空等同。

།དེ་ལ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི་ཕྱོགས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། དབྱིབས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཁ་དོག་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། དུས གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་།འཕེལ་འགྲིབ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་།མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཤེས་པར་མི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཁམས་གསུམ་གྱི་ཁོངས་ སུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་།འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། རྒྱུན་ཏུ་ ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་ པར་གཞག་པ་དང་།སྟོང་པ་དང་མི་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་མ་ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། སྣང་བ་དང་མུན་པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། དམིགས་སུ་ཡོད་པ་དང་དམིགས་སུ་མེད་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ པ་དང་།བརྗོད་དུ་ཡོད་པ་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །དེ་ལ་རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་ཕྱོགས་རྣམ་པར་གཞག་ པ་མེད་པའི་དཔེས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་རིང་པོ་མ་ཡིན་ཐུང་ངུ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དབྱིབས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་ འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན།ནམ་མཁའ་ནི་སྔོན་པོ་མ་ཡིན་སེར་པོ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁ་དོག་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་འདས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དུས་གསུམ་ རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་འགྲིབ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། འགྲིབ་པ་ནི་ཆེན་པོ་ལས་ཆུང་ངུར་འགྱུར་བའོ། །འབྲི་བ་ནི་རྒྱུན་འཆད་ པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ ལ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།འགག་པ་ནི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པའོ། །མཐའ་ཐུག་པ་མེད་པ་ནི་རྒྱུན་ཆད་དེ་མི་སྣང་བ་ལ་བྱའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་དགེ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།

其中二十四種是：方位的建立、形狀的建立、顏色的建立、三時的建立、增減的建立、煩惱和清凈的建立、生滅等的建立、善不善等的建立、見聞等的建立、應知與不應知等的建立、異熟等的建立、三界所攝的建立、具貪等的建立、初發心等的建立、見白地等的建立、預流果等的建立、聲聞緣覺地等的建立、色無色等的建立、常無常等的建立、空不空等的建立、寂非寂等的建立、明暗的建立、有所緣無所緣的建立、可說不可說的建立。 其中，須菩提，譬如說’虛空中無東方可得’等，是以虛空無方位建立的比喻來顯示大乘與虛空平等。須菩提，譬如說’虛空非長非短’等，是顯示無形狀建立。須菩提，譬如說’虛空非青非黃’等，是顯示無顏色建立。須菩提，譬如說’虛空非過去’等，是顯示無三時建立。 須菩提，譬如說’虛空無有減’等，是顯示無增減，減是從大變小，減少是斷絕相續。須菩提，譬如說’虛空無有煩惱’等，是顯示無煩惱和清凈建立。須菩提，譬如說’虛空無生’等，是顯示無生滅等建立，滅是剎那剎那壞滅，無終儘是相續斷絕而不顯現。須菩提，譬如說’虛空非善’等，是顯示無善不善等建立。須菩提，譬如說’虛空非見’等，是顯示無見聞等建立。

།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཤེས་པར་མི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པར་མི་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི བདེན་པ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ།།མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལྟར་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །སྤང་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ལྟར་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །བསྒོམ་པ་ ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལྟར་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་ པ་སྟེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ལ་བྱའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་གདོད་འབྲས་བུར་འགྱུར་བ་ལ་བྱའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་ཆུད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁམས་ གསུམ་གྱི་ཁོངས་སུ་ཆུད་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་ འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན།ནམ་མཁའ་ལ་ནི་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ ས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་ ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་ འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན།ནམ་མཁའ་ནི་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་རྟག་པ་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་སྟོང་པ་མ་ཡིན་མི་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྟོང་པ་དང་མི་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་ པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་ཞི་བ་མ་ཡིན་མ་ཞི་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞི་བ་དང་མ་ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་སྣང་བ་མ་ཡིན་མུན་པ་མ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།

須菩提，譬如說’虛空不可知’等，是說無有可知與不可知等之建立。其中’不可知’是說非五識之境。‘不可識’是說非意識之境。‘不可遍知’是說非如苦諦般應遍知。‘不可現證’是說非如滅諦般應現證。‘不可斷’是說非如集諦般應斷。‘不可修’是說非如道諦般應修習之義。 須菩提，譬如說’虛空非異熟’等，是說無有異熟等之建立。異熟是指已成為果。異熟法是指將成為果。 須菩提，譬如說’虛空不屬欲界’等，是說無有三界所攝之建立。 須菩提，譬如說’虛空非有貪’等，是說無有有貪等之建立。 須菩提，譬如說’虛空無初發心’等，是說無有初發心等之建立。 須菩提，譬如說’虛空無見白法地’等，是說無有見白法地等之建立。 須菩提，譬如說’虛空無預流果’等，是說無有預流等果位之建立。 須菩提，譬如說’虛空無聲聞地’等，是說無有聲聞、獨覺地等之建立。 須菩提，譬如說’虛空非有色’等，是說無有色與無色等之建立。 須菩提，譬如說’虛空非常非無常’等，是說無有常與無常等之建立。 須菩提，譬如說’虛空非空非不空’等，是說無有空與不空等之建立。 須菩提，譬如說’虛空非寂非不寂’等，是說無有寂與不寂等之建立。 須菩提，譬如說’虛空非明非暗’等，是說無有明與暗之建立。

།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་དམིགས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན། དམིགས་སུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དམིགས་སུ་ཡོད་པ་དང་། དམིགས་སུ་མེད་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ནི་བརྗོད་དུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྗོད་དུ་ཡོད་པ་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་དེས་ཀྱང་ཐེག་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་བུར་ནམ་མཁའ་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ མེད་པའི་དཔེས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་བཤད་པའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གང་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་པའི་གོ་འབྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐེག་པ་དེ་ཡང་ སེམས་ཅན་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་པའི་གོ་འབྱེད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི།དེ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ནམ་མཁའ་ལས་དཔེ་བླངས་ཏེ། གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་བགྱིའོ་ཞེས་བཤད་པའི་དོན་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོར་སྨོས་པ།དེ་བདེན་ནོ་ཞེས་བསྟོད་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་པའི་གོ་འབྱེད་པའི་དོན་འགྲེས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་སེམས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་འབྱེད་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར།ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། །འཇིག་རྟེན་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བརྟགས་པ་ལྟར་སེམས་ཅན་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ དངོས་པོ་ཡོད་ན་ནི་གཅིག་གི་གོ་གཅིག་གིས་ཆོད་པས་དེ་ལྟར་གོ་སྐབས་ཆེན་པོ་འབྱེད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་གྱི།དེ་དག་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་པས་གཅིག་ལ་གཅིག་ཐོགས་པ་མེད་དེ། གོ་སྐབས་ཆེན་པོ་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དང་། ནམ་མཁའ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། ཐེག་ པ་ཆེན་པོ་རྣམས་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་གསུམ་ཆར་ཡང་དོན་དམ་པར་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་ མཁའ་ཚད་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ནམ་མཁའ་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཚད་མེད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་འདིས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་པའི་གོ་འབྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་ནམ་མཁའ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་དག་དམིགས་སུ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དངོས་པོ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་ཚད་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་ཚད་གཟུང་དུ་ཡང་རུང་ན། དེ་དག་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

如是，須菩提，譬如虛空，既非可得，亦非不可得，此等說明無有可得與不可得之建立。 須菩提，譬如虛空，既非可說，亦非不可說，此等說明無有可說與不可說之建立。 須菩提，由此法數亦說彼乘與虛空等同，所謂大乘者，如同遍計所執諸法有二十四種建立，而虛空則無建立，以此喻說明大乘與虛空等同之義，此為結語。 須菩提，如汝所說：‘如虛空容納無量無數眾生，如是彼乘亦容納無量無數眾生’，此言誠然。此為上文須菩提以虛空為喻，說明因開廣大空間故名為大乘之義，世尊略說其義，讚歎其言誠實，並以二十二種分別詳細解說大乘容納無量無數眾生之義。 何以故？須菩提，應知因無眾生故無虛空等，此說明因開廣大故名為大乘之理由。若如世間顛倒所執，眾生、虛空、大乘諸法實有，則一者之空間為他者所佔，如是則不能開廣大空間。然彼等皆無實體不可得，故互不障礙，因開廣大空間故為大乘，此為所說。 何以故？須菩提，如是，凡是眾生、虛空、大乘，彼等一切皆不可得故。此說明眾生、虛空、大乘皆無之理由，即此三者于勝義中皆不可得，故非實有，此為所說。 何以故？須菩提，應知因眾生無量故虛空無量，因虛空無量故大乘無量。須菩提，由此法數，彼大乘亦容納無量無數眾生。此說明眾生、虛空、大乘不可得之理由，若有實法，則可說其量為爾許，然彼等無實故無量，此為所說。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི ལྟར་སེམས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དང་།ནམ་མཁའ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཚད་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་དག་འདི་ལྟར་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚད་བཟུང་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་དཔག་ཏུ་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ནམ་མཁའ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དཔག་ཏུ མེད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་འདིས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་པའི་གོ་འབྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་ཅན་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་དག་དམིགས་སུ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་དཔག་ཏུ་མེད་པས་བསྟན་ པ་སྟེ།དངོས་པོ་ཞིག་དམིགས་སུ་ཡོད་ན་ནི་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་དཔག་ཏུ་ཡང་རུང་ན། དངོས་པོར་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དཔག་ཏུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དང་། ནམ་མཁའ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་དང་ནམ་མཁའ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་དག་འདི་ལྟར་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དཔག་ཏུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། །དེ དག་ནི་འགྲེས་དང་པོའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་སེམས་ཅན་དང་། ནམ་ མཁའ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མེད་པའི་སྟེང་དུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། མི་འཇལ་བ་དང་། མི་འགྲངས་པ་དང་། མི་དཔོགས་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ་འགྲེས་གཉིས་པའོ། ། དེ་ལ་མི་འཇལ་བ་ནི་དངོས་པོ་གང་ཡང་མེད་པས་བྲེ་སྲང་གིས་གཞལ་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་འགྲངས་པ་ནི་གྲངས་གཅིག་གཉིས་ལ་སོགས་པར་བགྲང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དཔོགས་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མས་ཐོག་ཏུ་མི་ཕེབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་འབྱོར གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཆོས་ཐམས་ཅད་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དེ་བཞིན་ཉིད་སྨོས་པའི་འགྲེས་ཏེ་གསུམ་ པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཆོས་ཐམས་ཅད་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་སུ་མུ་སྟེགས་ཅན་ གྱིས་བརྟགས་པའི་བདག་ཉིད་རྣམས་དང་།ཡང་དག་པའི་མཐའ་སྨོས་ནས། དེ་དག་དངོས་པོ་མེད་པར་བསྟན་པའི་འགྲེས་བཞི་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བདག་མེད་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡང་ དག་པའི་མཐའི་སྐབས་སུ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་དང་།ཕུང་པོ་ལྔས་བསྣན་ཏེ་དེ་དག་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པའི་འགྲེས་ཏེ་ལྔ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་དྲུག་པའོ། །ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ དྲུག་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བདུན་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བརྒྱད་པའོ།

為什麼這樣說呢？須菩提，這是因為所有的眾生、虛空以及大乘都是不可得的緣故。這是顯示眾生、虛空和大乘無量的理由，意思是說由於它們都是不可得的，所以無法衡量。 為什麼這樣說呢？須菩提，因為眾生無量，應知虛空也無量。因為虛空無量，應知大乘也無量。須菩提，以此方式也說明大乘為無量無數眾生開啟（解脫之門）。這是以眾生、虛空和大乘不可得的理由來顯示其無量，若有實在的事物可得，則可說’有這麼多’而可度量，但因為實在的事物不可得，所以說是無量。 為什麼這樣說呢？須菩提，這是因為所有的眾生、虛空以及大乘都是不可得的緣故。這是顯示無量的理由，說明眾生、虛空和大乘因為不可得所以無量。這是第一組。 須菩提，複次，因為無眾生故，應知無法界。乃至’所有一切法皆不可得故’為止，是在眾生、虛空、大乘無的基礎上，加上法界、不可量、不可數、不可稱、一切法無的理由，顯示大乘開啟（解脫）機會的近說，這是第二組。 其中’不可量’是因為沒有任何實在的事物，所以無法用容量衡器來衡量。‘不可數’是因為無法計數為一二等數字。‘不可稱’是因為無法用比量度知其極限。 須菩提，複次，因為無眾生故，應知無真如，乃至’一切諸法皆不可得故’為止，是在法界的部分提到真如的組別，這是第三組。 須菩提，複次，因為無我故，應知無眾生，乃至’一切諸法皆不可得故’為止，是在真如的部分提到外道所執著的諸我以及實際，顯示它們無實體的第四組。 須菩提，複次，因為無我故，應知無眾生等，是在實際的部分加上不可思議界和五蘊，顯示它們不可得的組別，這是第五組。 同樣，與六內處相配的組別是第六組。 與六外處相配的組別是第七組。 與六識相配的組別是第八組。

།འདུས་ཏེ་རེག་པ་དྲུག་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་དགུ་པའོ། །རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དྲུག་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅུ་པའོ། །སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ ཁམས་དྲུག་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅུ་གཅིག་པའོ།།མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅུ་གཉིས་པའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅུ་གསུམ་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ བཅོ་བརྒྱད་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅུ་བཞི་པའོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅོ་ལྔ་པའོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ནས་གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་ཀྱི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅུ་དྲུག་པ་སྟེ། ཆོས་དེ་ རྣམས་རིས་གཅིག་ཏུ་སྨོས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་རྣམས་དང་། མི་འཇིགས་པ་རྣམས་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་རྣམས་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅུ་བདུན་པའོ། །རིགས་ཀྱི་ས་དང་བརྒྱད་པའི་ས་དང་། མཐོང་བའི་ས་དང་། བསྲབས་པའི་ས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ས་དང་། བྱས་པ་རྟོགས་པའི་ས་རྣམས དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་པའོ།།རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་བཞི་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་བཅུ་དགུ་པའོ། །རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་ཉི་ཤུ་པའོ། །ཐེག་པ་གསུམ་ དང་།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་སྦྱར་བའི་འགྲེས་ནི་ཉི་ཤུ་གཅིག་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དཔེ་བསྟན་པའི་འགྲེས་ནི་ཉི་ཤུ་གཉིས་པ་སྟེ། །དེ་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་སྟེ། དམིགས་ སུ་མེད་པས་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གང་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ འོང་བའམ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བའང་མེད།གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའང་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི་རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཐེག་པ་དེ་ལ་འོང་བ་དང་། འགྲོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའི་དོན་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོར་སྨོས་ནས།དེ་བདེན་ནོ་ཞེས་བསྟོད་དེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་འོང་བའང་མེད་དེ། འགྲོ་བ་མེད་ཅིང་གནས་པ་མེད་པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གཡོ་བ་མེད་པ་སྟེ། དེ་དག་གང་ ནས་ཀྱང་འོང་བ་མེད་དོ།།གང་དུ་ཡང་འགྲོ་བ་མེད་དོ། །གར་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ ལ་གཡོ་བ་མེད་དེ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་།གནས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་གཟུགས་ནི་གང་ནས་ཀྱང་འོང་བ་མེད་དོ། །གོང་དུ་ཡང་འགྲོ་བ་མེད་དོ། །གང་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཡོ་བ་མེད་པ་སྟེ།འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་མེད་པར་བཤད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གང་ཡིན་པ་མིང་གིས་སྨོས་ཏེ་བསྟན་པའོ།

與六觸相關的章節是第九章。與六觸緣所生六受相關的章節是第十章。與地界等六界相關的章節是第十一章。與無明等十二緣起支相關的章節是第十二章。與六波羅蜜相關的章節是第十三章。與十八空性相關的章節是第十四章。與三十七菩提分相關的章節是第十五章。與四聖諦乃至陀羅尼門等諸法相關的章節是第十六章，這些法合在一起說是因為它們是聲聞和菩薩共同的法。 與如來十力、四無畏、四無礙解、大悲心及十八不共佛法相關的章節是第十七章。與種姓地、第八地、見地、薄地、離欲地、已辦地相關的章節是第十八章。與預流果等四果相關的章節是第十九章。與獨覺和圓滿正覺相關的章節是第二十章。與三乘及一切種智相關的章節是第二十一章。 顯示涅槃界譬喻的章節是第二十二章。如是，一切這些法勝義中都無實有，因為無所緣而如虛空，大乘能開啟無量無數無邊眾生的機會，所以稱為大乘，這是所顯示的。 須菩提，如你所說’於此大乘中無來無去，亦無住’，須菩提，如是如是等，是指須菩提說此乘無來無去故稱為大乘的含義，世尊略說后讚歎說’此是真實’，並詳細解釋了大乘無來無去無住的意義。為什麼呢？須菩提，一切法無動，彼等無所從來，無所往去，亦無所住。 這是顯示大乘無來去的理由，因為勝義中一切法無實，故真如自性無動、不變異，無來、去、住，這是所顯示的。為什麼呢？須菩提，如是色無所從來，亦無所往，亦無所住等，是將上文所說一切法無動、無來去的道理，通過列舉一切法的名稱來顯示。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་གང་ནས་ཀྱང་འོང་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ན་དོན་དམ་པར་གཟུགས་དངོས་པོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་གང་ནས་ཀྱང་འོང་བ་མེད་གང་དུ་ཡང་འགྲོ་བ་མེད།གར་ཡང་གནས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་ཟད་དོ། །གཟུགས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།།རབ་འབྱོར་གང་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་ཐེག་པ་དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་འང་མི་དམིགས་སོ། །ཕྱི་མའི་མཐའ་འང་མི་དམིགས་སོ། །དབུས་ཀྱང་མི་དམིགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ ཐེག་པ་དེ་དུས་གསུམ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའི་དོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོར་སྨོས་ཏེ་དེ་བཞིན་བདེན་ནོ་ཞེས་བསྟོད་ནས་ཐེག་པ་དེ་དུས་གསུམ་ལས་འདས་ཤིང་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའོ།། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་འདས་པའི་དུས་ཀྱང་འདས་པའི་དུས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་དམིགས་སུ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པ་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དང་།དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ ཡང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དུས་གསུམ་ཞེས་གྲངས་གཅིག་གཉིས་ལ་སོགས་པར་བགྲང་ཞིང་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་བས་ན་འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟེ། དེ་ལ་མཉམ་པ་དང་ མི་མཉམ་པ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་ཅེས་ཐ་དད་དུ་མི་འབྱེད་པ་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཐེག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་ཡང་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཡང་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མིང་སྨོས་ནས།དེ་དག་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཐའ་གཉིས་ཐ་དད་དུ་མི་དམིགས་པ་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེའི་རང་བཞིན་མི་ དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་དོན་དམ་པར་དམིགས་སུ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ཡོད་པ་དང་།མེད་པའི་མཐའ་གཉིས་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དེ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། རབ་འབྱོར་འདས་པའི་གཟུགས་ནི་འདས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་འདས་པའི་གཟུགས་དམིགས་སུ་མེད་དོ།

為什麼這樣說呢？關於’色的自性從任何處都不來’等所說，是指勝義中色無實有的自性空性從任何處都不來，不往任何處去，也不住于任何處。色的自性、真如、體性、相等詞，都只是空性的異名而已。如同色一樣，受等世間諸法，以及六波羅蜜多等乃至無為的出世間諸法，也都應當如是配合。 須菩提，你所說’于彼乘中不見前際，不見后際，亦不見中際’等，是指前面須菩提說’彼乘超越三時故名為大乘’的意思，世尊簡要說明並讚歎說’如是真實’，然後詳細解釋了彼乘超越三時以及三時平等性的意義。 為什麼這樣說呢？須菩提，‘如是過去時也為過去時所空’等，是顯示三時平等性不可得的理由。勝義中所謂過去、未來、現在等，自性本空，所謂三時平等性也僅是假名安立而已，勝義中平等性的自性不存在。大乘以及安住大乘的菩薩，勝義中也無實有，因此三時不可計數為一二等，也不可分別。 因此，‘此是諸菩薩摩訶薩平等性之乘，于其中不見平等與不平等’，是說不分別平等與不平等，即是平等性之乘。 ‘于其中不見貪慾與離貪’乃至’不見輪迴與涅槃’，是列舉貪慾等諸法的名稱，顯示不見彼等有無二邊差別即是平等性。 為什麼這樣說呢？‘如是因其自性不可得故’，是說貪慾等所說諸法的自性在勝義中不可得，因此彼等無有有無二邊的差別，即是平等性。 須菩提，過去色為過去色所空。為什麼這樣說呢？因為在空性中不可得過去色。

།སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པས་དམིགས་སུ་མེད་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་འདས་པའི་གཟུགས དམིགས་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ཅི་ཞིག་སྨོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་འདས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་དང་།སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་རང་བཞིན་ གྱིས་སྟོང་ལ།སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཡང་འདས་པའི་གཟུགས་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ཡང་དུས་གསུམ་དམིགས་སུ་མེད་པའི་དོན་སྦྱར་བར་བྱའོ། །རབ་འབྱོར་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སྔོན་ གྱི་མཐར་མི་དམིགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དུས་གསུམ་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་སོ་སོའི་ སྐྱེ་བོ་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་མི་དམིགས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གང་ ཟག་དང་།འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་དུས་གསུམ་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ཏེ། དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་བསླབས་ ཤིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐེག་པ་དེ་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ཐེག་པ་དེ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་ འཇིག་རྟེན་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བགྱི་བ་འདི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ནི་ལེགས་ཤིང་དགེ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཀུན རྫོབ་ཏུ་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་བསླབས་ན། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས། ལེའུ་བཅུ་ གཉིས་པའོ།། །།དེ་ནས་བྱམས་གང་གི་བུས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།

空性也由空性而空無所緣，更何況說能緣取超越空性的色法，這是說勝義中過去色法的自性空，所謂空性也僅僅是世俗言說而已。因為勝義中無所緣，所以過去色法也自性空，在空性中也無法緣取過去色法，這是如此宣說的。同樣地，受等五蘊也都應當配合三時無所緣的意義。 ‘須菩提，佈施波羅蜜多於前際不可得’等，是說六波羅蜜多等乃至十八不共法等一切清凈法於三時皆無所緣。 ‘須菩提，複次凡夫於前際不可得’乃至’如來於三時平等性中不可得。何以故？以眾生不可得故’等，是說凡夫補特伽羅和聖者補特伽羅於三時皆無所緣。 ‘須菩提，如是菩薩摩訶薩住于般若波羅蜜多，學習三時平等性，圓滿一切種智’等，是總結說由於此乘是三時平等性故稱為大乘，住於此乘的菩薩勝過天人阿修羅等世間，將成就一切種智的意義。 爾時，具壽須菩提白世尊言：‘世尊，世尊如是善說菩薩摩訶薩們的大乘三時平等性，此說善妙’等，是說於世俗中若三時諸佛及菩薩們修學此三時平等性大乘，將獲得一切種智的功德。 此為《十萬般若波羅蜜多廣釋》第十二品。爾時，慈氏童子白世尊言。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སླད་དུ་བསྐོ་བ་མཛད་པས།འདི་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་ཙམ་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདམས་པ་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རབ་འབྱོར་ཁྱོད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ།ཅི་ནས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བར་སྤོབས་པ་སྐྱེད་ཅིག་ཅེས་སྔར་བཀའ་སྩལ་ཏེ། རབ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྐོས་ པའི་ཚིག་གང་པོས་སྨོས་ནས།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཐ་མི་དད་པའི་ཆོས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པ་ཙམ་དུ་སེམས་སོ་ཞེས་གསོལ་བའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གམ་གཅིག་གིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་འགལ་བར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པར་མ་གྱུར་ལགས་གྲང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་འབྱོར་བདག་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་བ་ཡིན་པ་ལས། བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་ཆད་དུ་བཅུག་པ་འདི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་གྲང་སྙམ་དུ་དོགས་པ་སྐྱེས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞུས་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་ཞུས་པ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་འགལ་བར་མ་གྱུར་པས། འོག་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཤད་པས་འཁོར་རྣམས་རབ་འབྱོར་གྱི་ཚིག་ཚད་མར་འཛིན་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་གྱུར་པའང་མེད་དེ། རབ་འབྱོར་ཁྱོད་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་མི་འགལ་བར་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཤད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་ཡང་རབ་འབྱོར་གཟེངས་སྟོད་ཅིང་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་། རབ་འབྱོར་གྱིས་བཤད་པ་ལ་འཁོར་རྣམས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་དགེ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་རུང་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་སམ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སམ། བྱང་ཆུབ སེམས་དཔའི་ཆོས་སམ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ནང་དུ་འདུས་ཤིང་ཁོངས་སུ་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པའི་གཏན་ཚིགས་བཤད་པ་ སྟེ།ཐེག་པ་གསུམ་དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ནང་དུ་མ་འདུས་པ་མེད་དེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་ན་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་ འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ།བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་བའི་ཆོས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ནང་དུ་འདུས་ཤིང་ཁོངས་སུ་ཆུད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ གསུམ་གྱི་ཆོས་གང་དུ་མདོར་སྨོས་པ་རྣམས་འཁོར་རྣམས་ལ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཞུས་པའོ།

世尊長老須菩提，這是如來應供正等正覺佛為宣說般若波羅蜜多而授記的緣故，這僅是宣說大乘的想法。這是在教誡和隨後教導的場合中，世尊對須菩提說：‘須菩提，你要為諸菩薩摩訶薩宣說般若波羅蜜多，務必使諸菩薩摩訶薩對般若波羅蜜多生起信心。‘如此先前授記。 須菩提被授記宣說般若波羅蜜多的這些話，爲了詳細解說般若波羅蜜多與大乘無別法的機會，而說’這僅是宣說大乘的想法’。 然後具壽須菩提對世尊如是說道：‘世尊，我一人宣說大乘會不會違背般若波羅蜜多呢？‘這是因為須菩提自己是小乘者，被世尊安置於般若波羅蜜多的說法中，懷疑這是否會與大乘相違背而向世尊請問。如此請問也不違背般若波羅蜜多，以下世尊的解說使眾眷屬認可須菩提的話是正確的。 世尊告曰：‘須菩提，並非如此。須菩提，你是隨順般若波羅蜜多而宣說大乘。‘這是說明須菩提所說的般若波羅蜜多的意義與大乘不相違背。如此宣說也是爲了讚歎須菩提並使他生起歡喜，以及使眾眷屬相信須菩提的解說。 為什麼呢？須菩提，是這樣的：任何善法，無論是聲聞法、獨覺法、菩薩法還是佛法，這一切都攝入幷包含在般若波羅蜜多中。這是解釋隨順般若波羅蜜多而宣說大乘的理由，即三乘所攝的一切法無不攝入般若波羅蜜多中，若為般若波羅蜜多所攝受，則一切法皆成為大乘。 須菩提請問：‘世尊，菩提分善法攝入幷包含在般若波羅蜜多中的那些聲聞法和獨覺法是什麼？‘這是爲了向眾眷屬詳細解說簡略提到的三乘法而請問的。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འདི་ལྟ་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་ དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་འདི་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་མིང་གིས་སྨོས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ ཏན་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།རྟག་ཏུ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ། རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་གཞག་པས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་འདྲེས་པར་མི་ཐོགས་པའི་བཏང་སྙོམས་ པ་བྱའོ།།རབ་འབྱོར་དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་གང་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གྲངས་མེད་པ་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཐོགས་པ་མེད་པ་འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་ཤ་སྟག་སྟེ། རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་འདིས་ན། ཁྱོད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མཐུན་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་འཇིག་རྟེན དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་ཅིང་། མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་ཤ་སྟག་སྟེ། ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་དེ་དག་གང་བསྟན་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མཐུན་པར་སྟོན་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།ཆོས་དེ་དག་ལས་ཟིལ་གྱིས་[(]མནོན་[,]གནོན་[)]པའི་སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་དང་། རྒྱས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཕྱིས་འཆད་དོ། ། གཞན་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་གཞན་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དེ། དེ་ལྟར་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་དེ། གཉིས་སུ་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་དེས་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།གཉིས་སུ་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་ཅེས་བྱའོ།།གཉིས་སུ་བྱར་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས། ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་བས་ན་ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་བསྟན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པར་འགྱུར།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྟན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མཐུན་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་ཏོ་ཞེས་གང་དུ་སྨོས་པ་དང་སྦྱར་རོ། ། དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟར་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྔོན་གྱི་མཐར་མི་དམིགས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཕྱི་མའི་མཐར་མི་དམིགས་སོ།

世尊開示道：‘就像這樣，四念住等’這些是屬於三乘的法，即從四念住等直至佛陀十八不共法，都是以名稱宣說而教導的。 ‘不退轉法性’是指如來功德不會退失。 ‘恒時行舍’是指如來禪定自然成就，由於恒時安住等持，不被違品所染的舍心。 ‘須菩提，其中何為大乘，何為般若波羅蜜多’乃至’何為涅槃界，這一切法既非相應也非不相應，無量無示無礙，如是無相而同一相。須菩提，以此理趣，你是依般若波羅蜜多而宣說大乘’為止，是指這些以名稱所說的世間、出世間一切法，勝義中皆是空性一味，無相而同一相，因為無有差別，所以宣說任何這些法都是由般若波羅蜜多所攝持，這是宣說大乘與般若波羅蜜多相應的理由。 其中勝處八和遍處十的特徵將在後面解釋，其餘諸法的特徵已在前面解釋過了。 ‘為何如此？大乘非他，般若波羅蜜多亦非他’，如是’大乘與般若波羅蜜多無二、不可二’乃至’須菩提，以此理趣，宣說大乘即是宣說般若波羅蜜多，宣說般若波羅蜜多即是宣說大乘’為止，是說明這一切法無相而同一相的理由。 ‘無二’是指大乘、般若波羅蜜多等乃至佛陀十八不共法，這一切法在勝義中皆是空性一味，故說無二。 ‘不可二’是指如是空性一味，故不能分別，此是其義。 因此，宣說大乘即是宣說般若波羅蜜多，宣說般若波羅蜜多即是宣說大乘，這是與前面所說’依般若波羅蜜多而宣說大乘’相呼應。 爾時，具壽須菩提對世尊如是啟白：‘世尊，如是菩薩於前際不可得，菩薩於後際不可得。’

།བྱང ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དབུས་སུ་མི་དམིགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་མ་དམིགས་ན།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཞིག་ ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་བགྱི་ཞེས་འོག་ནས་འབྱུང་བའི་དོན་གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དུས་གསུམ་དུ་མི་དམིགས་པ་བསྟན་པའོ།།གཟུགས་ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་པའི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ཀུན་ཏུ་མཐའ་ཡས་པར་རིག་པར་བགྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་ཏུ་མཐའ་ཡས་པའི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ཏུ་མཐའ་ཡས་པར་བགྱི་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དུས་གསུམ་དུ་མི་དམིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ བསྟན་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་དུས་གསུམ་གྱི་མཐའ་གཟུང་དུ་མེད་དེ། མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཡང་དུས་གསུམ་དམིགས་སུ་མེད་དེ། མཐའ་ཡས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ ཞེས་བསྟན་པའོ།།གཟུགས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་མ་མཆིས་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་མ་མཆིས་མི་དམིགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དེ་ལྟར་གཟུགས་ཀུན་ཏུ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ཏུ་མཐའ་ཡས་པར་རིག་པར་བྱ་ན།འོ་ན་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་མ་མཆིས་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟར་བདག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་རིམ་པ་དེ་ལྟ་བུར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོང་ཡེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་ མཐོང་མ་དམིགས་ན།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཞིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གདམས་ཤིང་བསྟན་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་འོག་ནས་འབྱུང་བ་དང་སྦྱར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བགྱི་བ་འདི་ནི་མིང་ཙམ་དུ་བས་ཏེ་ཞེས་བྱ་ བ་ནས།མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གདགས་སུ་མཆིས་སམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་མིང་དང་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་བརྗོད་དུ་ཟད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པའི་དཔེ་ མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ལས་བླངས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་སེམས་མི་འཇུམ་ཡོངས་སུ་མི་འཇུམ། འགྱོད་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་ཡིད་མི་འཇིགས་མི་དངང་སྐྲག་ པར་མི་འགྱུར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཟབ་མོ་བསྟན་པའི་ཚེ་སེམས་ཞུམ་ཞིང་སྐྲག་པར་མ་གྱུར་ན།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཡང་དག་པར་སྤྱོད་ པར་ཆུད་དོ་ཞེས་ཟབ་མོ་ལ་བཟོད་པའི་རྗེས་སུ་བསྔགས་པ་བསྟན་པའོ།

‘菩薩不可得於中’這句話的意思是，對於應當宣說般若波羅蜜多義理並加以教導的菩薩，如實地未見未得，那麼’將對何菩薩宣說開示般若波羅蜜多’，爲了引出下文這個含義，故說菩薩於三時中不可得。 從’由於色無邊際故，應知菩薩無邊際’乃至’由於識無邊際故，應知菩薩無邊際’這段話，是說明菩薩於三時中不可得的理由。色等五蘊在勝義中本性空，故三時邊際不可得，因為無邊際的緣故，菩薩也於三時中不可得，應知是無邊際，如是顯示。 從’色即菩薩如是亦無所有不可得’乃至’識即菩薩如是亦無所有不可得’這段話，是說由於色無邊際故應知菩薩無邊際，那麼色等就成為菩薩了嗎？爲了遣除這種想法，故說’色即菩薩如是亦無所有不可得’等。 ‘世尊，如是我於一切菩薩一切種中都未如實見’等，是說如上所述那樣，于菩薩本來一切種中都未見未得，那麼’將對何菩薩宣說開示般若波羅蜜多’，這是與下文相連。 從’世尊，所謂菩薩唯是假名’乃至’能于無所成就的般若波羅蜜多中安立嗎’這段話，是說菩薩這個名稱在世俗中僅僅是名言施設而已，在勝義中並非實有，以外道所計的無量譬喻來說明。 ‘如果在如是開示時，菩薩摩訶薩心不沮喪完全不沮喪，不後悔且不驚懼不恐怖不畏懼，那麼該菩薩摩訶薩即是行於般若波羅蜜多’這段話，是說當如是宣說無所得甚深法時，心不沮喪且不恐懼，則可知確實行於般若波羅蜜多，這是顯示對甚深法的隨順讚歎。

།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཅིའི་ཕྱིར་ན་དེ་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ བསྟན་པའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་སེམས་མི་འཇུམ།ཡོངས་སུ་མི་འཇུམ། འགྱོད་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་ཡིད་མི་འཇིགས་མི་དངང་སྐྲག་པར་མི་འགྱུར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ ཞེས་སྨྲ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དུས་གསུམ་དུ་མི་དམིགས་པའི་དོན་འོག་ནས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དུས་གསུམ་དུ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པའི་ཚིག་དེ་དག་ཉིད་ཤཱ་རིའི བུས་བཟླས་ཏེ།རབ་འབྱོར་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཟེར་ཞེས་དྲིས་པའོ། །དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་སེམས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་སྔོན་གྱི་མཐར་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དུས་གསུམ་དུ་དམིགས་སུ་མེད་པའི་དོན་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྔོན་གྱི་མཐར་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མུ་ སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་བདག་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་དུས་གསུམ་ཆར་ན་དམིགས་སུ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དོན་དམ་པར་ དུས་གསུམ་དུ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་སྟོང་པ་དང་། སེམས་ཅན་དབེན་པ་དང་། སེམས་ཅན་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་བདག་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པའོ། ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་མེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། དུས་གསུམ་ཀུན་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་དེ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པའི གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།དེས་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དུས་གསུམ་དུ་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དུས་གསུམ་དུ་དམིགས་སུ་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།ཚིག་གི་དོན་བཤད་པ་ནི་གོང་མ་དང་འདྲའོ། །གཟུགས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དུས་གསུམ་དུ་དམིགས་སུ་མེད་པ་བཤད་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དུས་གསུམ་དུ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ བསྟན་པའོ།

其後，具壽舍利子對具壽須菩提如是說，從’具壽須菩提，為何如是說：若如是宣說時，菩薩摩訶薩心不沮喪，完全不沮喪，不生悔恨且不驚懼、不恐慌、不畏懼，則該菩薩摩訶薩即是行於般若波羅蜜多’這段話，是爲了分別下文將詳細解說一切法三世不可得之義的緣故，須菩提在上文說菩薩於三世中不可得等之語，舍利子重複其語而問：‘須菩提，你為何如此說？’ 如是說已，具壽須菩提對具壽舍利子如是說：‘具壽舍利子，因無眾生故，菩薩於前際不可得’等，是須菩提詳細解說菩薩於三世中不可得之義。‘因無眾生故，菩薩於前際不可得’是說外道所計之我、眾生等，實非真實存在，如彼等於過去、未來、現在三世中皆不可得，如是菩薩于勝義中三世亦不可得之教示。‘眾生空、眾生離、眾生無自性故’是說外道所計之我實非真實存在的異門教示。 具壽舍利子，其何故耶？‘無眾生’等，是說眾生、菩薩及三世皆同爲空性一味，無有差別故，無二亦無可分為二之理由教示。由此通過說明補特伽羅無我之門而說明菩薩於三世不可得。具壽舍利子，‘因無色故，菩薩於前際不可得’等，是通過說明法無我之門而說明菩薩於三世不可得，文義解釋如前。 如色，如是受等世間法，及六波羅蜜多等乃至一切智之出世間一切法，皆於三世不可得之說明中，說明菩薩於三世不可得。

།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གོང་དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚིག་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ འཇིག་རྟེན་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའི་དཔེས་ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་དེ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་། དབུས་མེད་དེ། ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ། ནམ་མཁའ དང་འདྲ་བ་དེ་དག་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་།ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་། དབུས་དམིགས་སུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དེ་ལྟ་བུར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་མཐའ་ཡས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ། ཅིའི་ ཕྱིར་ན་གཟུགས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ཞེས་ཟེར་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚིག་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས་གཟུགས་ལ་སོགས པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མ་ཡིན་པའི་གཏན་ཚིགས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱིས་སྟོང་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གཟུགས་མེད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་གཟུགས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་དེ་ལྟར་ སྟོང་པ་ལ་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའམ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བདག་གིས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བཤད་པའོ། །གཟུགས་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་བདག་གིས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། གོང་ དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་དམིགས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཞིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཞིག་ལ་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་བྱ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའི་ཚིག་ རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས་དེའི་དོན་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ།གཟུགས་ནི་གཟུགས་ལ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་སོ།

具壽舍利子如是說：‘為什麼呢？因為色遍無邊際，所以應當了知菩薩遍無邊際’這句話等，是上文中舍利子問具壽須菩提：‘你為什麼說因為色遍無邊際，所以應當了知菩薩遍無邊際？‘須菩提重複了這個問題，然後從色等一直到佛十八不共法為止，詳細解釋了世間法和出世間法都如虛空般遍無邊際的含義。 就像虛空不是實有，以自性空的緣故，它沒有前際、后際和中際，是遍無邊際的。同樣地，從五蘊等世間法，到六波羅蜜多等乃至佛十八不共法等出世間法，一切法也都是自性空的。如同虛空一樣，這些法也沒有前際、后際和中際可得，所以是遍無邊際的。菩薩也是如此，因為是空性的自性，所以應當了知是遍無邊際的。 具壽舍利子又如是說：‘為什麼說色與菩薩如是都不存在且不可得？‘等，是上文中舍利子問須菩提：‘你為什麼說色與菩薩如是都不存在且不可得？‘須菩提重複了這個問題，然後詳細解釋了一切法都不是菩薩的道理。 具壽舍利子，色以色空，為什麼呢？在空性中沒有色也沒有菩薩。這是說，在勝義諦中色以自性空，如是空中既沒有所謂的’色’，也沒有所謂的’菩薩’。因此，我說色與菩薩如是都不存在且不可得。 如同對色的解釋，從受一直到如來為止，對一切世間法和出世間法都應當如是運用。 具壽舍利子又如是說：‘我說菩薩於一切處、一切相中都不可得’等，是上文中舍利子問須菩提：‘你為什麼說菩薩於一切相中都不可得時，哪個菩薩應當在哪個般若波羅蜜多中受教導和開示？‘須菩提重複了這個問題，然後詳細解釋其義理說：色於色中不存在且不可得。

།གཟུགས་ནི་ཚོར་བ་ལ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་ཅིང་ མི་དམིགས་པས་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ ཅད་དོན་དམ་པར་བདག་གི་དངོས་པོར་ཡང་མེད་ལ།གཞན་གྱི་དངོས་པོར་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ལ་ཡང་གདམས་ ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པའོ།།དེ་ལ་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ལ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བདག་གི་དངོས་པོར་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །གཟུགས་ནི་ཚོར་བ་ལ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོར་ཡང་མེད་པ་ བསྟན་པ་སྟེ།དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་བདག་གི་དངོས་པོར་མེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་དངོས་པོར་མེད་པ་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མིང་ཙམ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མིང་ཙམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚིག་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ཏེ།དེའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་ བཤད་པ་སྟེ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གློ་བུར་དུ་མིང་དུ་བཏགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མིང་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་སྟེ།དེ་ལྟར་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་མིང་དུ་བརྗོད་པ་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གློ་བུར་དུ་ཐ་སྙད་བཏགས་པར་ཟད་དེ། དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པར་མེད་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཞིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་བྱ་ཞེས་གང་དུ་སྨོས་པའི་དོན་དང་སྦྱར་རོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འདུ ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་དང་།འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གློ་བུར་དུ་མིང་དུ་བཏགས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་དོན་དམ་པར་མེད་པ་ལས་གློ་བུར་དུ་མིང་དུ་བཏགས་པར་མ་ཟད་ཀྱི། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་གློ་བུར་དུ་མིང་དུ་བཏགས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་མིང་ནི་གང་ནས་ཀྱང་མ་འོང་གང་དུ་ཡང་མི་འགྲོ་གང་ན་ཡང་མི་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་གློ་བུར་དུ་མིང་དུ་བཏགས་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པས་སྐྱེ་བའི་ཚེ་ཡང་གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་། །འགག་པའི་ཚེ་ཡང་གང་དུ་ཡང་མི་འགྲོ། །སྐད་ཅིག་ མའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གང་ན་ཡང་མི་གནས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

關於’色不在受中且不可得’等說法，是詳細解釋菩薩在一切方面都不存在且不可得，因此無可教導和指示的理由。色等世間和出世間法，從聲聞、緣覺乃至如來，這一切法在勝義諦中既不是自性也不是他性，因此菩薩在一切方面都不存在且不可得，所以沒有任何菩薩可以對任何般若波羅蜜多加以教導和指示。 其中’色不在色中且不可得’說明不存在自性；‘色不在受中且不可得’說明不存在他性。同樣，對一切法也應當適當地運用不存在自性和不存在他性的道理。 具壽舍利子所說：‘為什麼說所謂菩薩僅是名稱？‘等，是上文中舍利子問具壽須菩提：‘你為什麼說所謂菩薩僅是名稱？‘的話語被須菩提重複，並詳細解釋其含義。 具壽舍利子，所謂菩薩是暫時安立的名稱，因此所謂菩薩僅是名稱，意思是在勝義諦中菩薩並不成立為實有，如此無實體而稱之為菩薩，僅僅是世俗諦中暫時安立的名言而已。如此菩薩若真實不存在，則與前文所說’何菩薩應當被教導和指示般若波羅蜜多’的含義相呼應。 具壽舍利子，同樣，所謂色、受、想、行、識等也是暫時安立的名稱等，不僅僅是菩薩在勝義諦中不存在而是暫時安立的名稱，五蘊等一切法也都是在勝義諦中不存在而暫時安立的名稱而已。 所謂’名稱不從任何處來，不往任何處去，不住于任何處’，是說明五蘊並非真實存在而是暫時安立名稱的理由。色等五蘊在勝義諦中無實體，所以生時不從任何處來，滅時不往任何處去，因為是剎那性的緣故，也不住于任何處。

།མིང་ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན། དེ་ནི་ཚོར་བ་མ་ཡིན། དེ་ནི་འདུ་ཤེས་མ་ཡིན། དེ་ནི་འདུ་བྱེད་མ་ཡིན། དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ པ་ལས་གློ་བུར་དུ་མིང་ཙམ་དུ་བཏགས་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པར་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་མིང་ནི་མིང་གི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་། །སྟོང་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིང་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གློ་བུར་དུ་བཏགས་པའི་མིང་དེ་ ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།མིང་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ དང་།འདུས་ཏེ་རེག་པ་དྲུག་དང་། རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དྲུག་དང་། སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཁམས་དྲུག་དང་། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་མིང་ཙམ་སྟེ། མིང་ལ་ཡང་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཡང་མིང་དེ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར དུ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་མིང་ཙམ་དུ་བཏགས་པར་ཟད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མིང་ཙམ་དུ་བཏགས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་ དུ་དཔེར་ན་བདག་བདག་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ།བདག་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་བདག་བདག་ཅེས་བྱ་སྟེ། བདག་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཟེར་ཞེས་དྲིས་ པའི་ཚིག་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས།མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་བདག་ལ་སོགས་པ་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བདག་ཤིན་ཏུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ན། དེ་མངོན་པར་ འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནས།མཐོང་བ་པོ་ཤིན་ཏུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ན་དེ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བཏགས་པའི་བདག་རྣམས་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་ པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་པས་དེ་དག་ཉིད་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའམ། དེ་དག་ལས་གཞན་རྣམས་མངོན་པར་གྲུབ་ཅིང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་བཤད་པ་སྟེ། དེས་ནི་ གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།།གཟུགས་ཤིན་ཏུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ན། དེ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཤིན་ཏུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ན། དེ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ན། དེ་དག་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་ཅེས་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་བསྟན་ཏོ།

所謂’僅僅是名稱’，它不是色，它不是受，它不是想，它不是行，它不是識。這是說明從本來不存在中突然安立為僅僅名稱的，實際上不是五蘊的自性。為什麼呢？因為名稱以名稱的自性是空的。凡是空性，那就不是名稱。這是說明突然安立的名稱不是五蘊自性的理由，意思是因為該名稱以自性是空的，所以不是五蘊的自性。 如同對五蘊所說的那樣，也應當運用於內外十二處、六識、六觸、六觸緣生受、地界等六界以及無明等十二緣起。 具壽舍利子，再者，譬如這佈施波羅蜜多僅僅是名稱，名稱中也沒有佈施波羅蜜多，佈施波羅蜜多中也沒有那個名稱等等，這是說明從六波羅蜜多等乃至一切相智之間的一切清凈法，因為勝義中並不存在，僅僅是名稱安立而已，所以’菩薩’也僅僅是名稱安立而已。 具壽舍利子，又如你說’譬如我、我’，我完全不成立等等，這是重複上文舍利子問須菩提’你為什麼說譬如我、我，我完全不成立’等話語，詳細說明外道所計我等完全不成立的意義。其中’具壽舍利子，我完全無有且不可得，怎麼可能成立’乃至’見者完全無有且不可得，怎麼可能成立’，是說明外道顛倒執著的諸我作為作者等事物是不存在的，因為它們無有且不可得，怎麼可能成立它們自身或從它們之外產生其他？這是說明人無我。 從’色完全無有且不可得，怎麼可能成立’乃至’如來應正等覺完全無有且不可得，怎麼可能成立’，是說明五蘊等世間法和六波羅蜜多等出世間一切法勝義中不是實有，因為完全無有且不可得，怎麼可能成立它們？這是說明法無我。

།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་གྲངས་དེས་ན་བདག་ཅེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། བདག་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་འགྲུབ པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་སྟེ།གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་དེས་ན་གང་ཟག་དང་ཆོས་གཉི་ག་ཤིན་ཏུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནམ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚིག་རབ འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་འདུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་འདུས་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་འདུས་པ་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པའོ། །ཤ་ར་དྭ་ ཏིའི་བུས་སྨྲས་པ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གང་ལ་འདུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་གོང་དུ་སྤྱིར་སྨོས་པ་ཆོས་གང་དང་གང་དག་འདུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་དྲིས་ པའོ།།སྨྲས་པ་གཟུགས་ལ་འདུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ལ་འདུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ རྣམས་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་མིང་གིས་སྨོས་ནས་ཆོས་འདི་རྣམས་ལ་འདུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ མི་རྟག་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ།།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ ཅད་མི་རྟག་པ་སྟེ།གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྤྱིར་སྨྲས་པ་ཆོས་དེ་དག་གང་དང་གང་ཡིན་པ་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་འཆད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ། །སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཟུགས་མི་རྟག་པ་སྟེ་གང་དང་ཡང་ བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ པའོ།།དེ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉན་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་དངོས་པོ་སྐྱེས་པ་ལས་ཞིག་པ་ལ་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་ནི་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ ཅད་གཟོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་ཤིང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྟག་ཏུ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་ཅིང་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པ་ཉིད་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱའོ།

具壽舍利子，因此稱為我，我極不成就這句話是總結上述意義而說的，即依上述方式，由於補特伽羅和法二者都極不存在且不可得，故不能成就。 具壽舍利子，又問’一切法也是如此無實體性嗎’等，是上文舍利子問具壽須菩提’一切法也是如此無實體性嗎’的話語，須菩提重複后詳細解釋一切法無實體性的意義。 為什麼呢？如是，具壽舍利子，和合所生無自性，這是說明一切法無實體性的理由。色等一切法在世俗諦中從因緣和合而生，凡是從因緣和合而生的，在勝義諦中都是無自性的。 舍利子說：‘具壽須菩提，於何說和合所生無自性’，這是對上文泛泛提到的和合所生無自性，詢問具體哪些法是和合所生無自性。 答：‘色是和合所生無自性’乃至’佛不共法是和合所生無自性’，這是須菩提分別列舉世間法和出世間法的名稱，說明這些法是和合所生無自性。 具壽舍利子，又，一切法是無常，非由離故，等等，這是從無常角度說明一切法無實體性。 說：‘具壽須菩提，一切法是無常，非由離故，是哪些法’，這是對上文須菩提泛泛說一切法無常，非由離故，爲了讓他分別解釋是哪些法，舍利子向須菩提提問。 答：‘具壽舍利子，色無常，非由離故’，這是從五蘊乃至十八不共法，說明一切世間法和出世間法都是無常，非由離故。 其中，‘無常’的含義，在聲聞乘的方式中是指諸如色等事物生起后滅去。在此大乘中，無常的特徵不是這樣，而是說一切法本來不生且自性空為無常，即恒時實體不成立，一切時中皆是無性，稱為無常。

།གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ཡོད་ པ་མ་ཡིན་པས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་གང་ཡང་ཞིག་པར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟར་མི་རྟག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་ཟད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རྟག་པའི་དོན་དངོས་པོ་མེད་པར་བསྟན་ པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།གང་རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་མི་རྟག་པའི་དོན་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་ཟད་པ་ལ་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ཟད་པ་ཞེས་བྱ་ན་ཡང་མེད་པའི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ།གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེའི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།གང་གི་ཚེ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ཆོས་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་ཤིང་། མངོན་པར་ཞེན་པར་མ་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་ མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་ཡོད་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་བ་ལས་གྱུར་ཏེ། གང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་བ་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་བ་ལས་ སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདིར་ཡང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དོན་གཅིག་ཏུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་ཟད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་སྟེ། ཡོད་པར་བརྟགས་པ་ལས་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་ཟད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་ མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་མེད་དེ། སྟོང་པ་ལ་བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱའི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་ བདག་དང་བྲལ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཚིག་ཞི་བ་སྟེ་གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། གཟུགས་ ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་གྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅིང་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཞི་བ་ཞེས་བྱའོ།

所謂’不是由於與任何分離’是指這樣不存在實體，因此不是有任何存在的事物滅去了的意思。為什麼呢？具壽舍利子，如此，凡是無常的，那就是無實體和滅盡。這是說明無常的意義就是無實體的理由，凡是不恒常存在的稱為無常，因此無常的意義就是無實體和滅盡的意思。所謂滅盡也是無的異名。 具壽舍利子，另外一切法是苦，不是由於與任何分離等，是從苦的角度顯示一切法是無實體的本性，當對色等一切遍計所執法執著為實有時，就成為苦因而稱為苦。當了知那些遍計所執法勝義中無實體，不再執著時就無苦。因此苦是從無實體中顛倒見為有而產生，凡是從顛倒見而生的，因為不是真實存在的，所以說’一切法是苦’，應當知道這是顯示一切法無實體。 ‘不是由於與任何分離’是說不是由於與樂等實有事物分離而成為苦，而是從無實體中顛倒見而成為苦的意思。這裡也應當同樣應用於從色等五蘊乃至佛十八不共法之間的世間和出世間一切法。為什麼呢？具壽舍利子，如此凡是苦的，那就是無實體和滅盡，這是顯示如此一切法從無實體中顛倒見為有，從執著為有而成為苦，那在勝義中不是實有，所以是無實體和滅盡。 具壽舍利子，另外一切法是無我，不是由於與任何分離等，是從無我的角度顯示一切是無實體的本性。從色等五蘊乃至佛十八不共法之間所說的無我，是說它們無自性，空性稱為無我，而不是說與外道所計的我分離。 具壽舍利子，另外一切法是寂靜，不是由於與任何分離等，是從寂靜的角度顯示一切法是無實體的本性。從色等五蘊乃至佛十八不共法之間的那些一切法，因為勝義中無自性且本來寂靜，所以稱為寂靜。

།དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་བྲལ་ནས་ཞི་བར་གྱུར་པ་ནི་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་སྟེ་གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་བསྟན་ པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་གྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པ་སྟོང་པ་དང་། མཚན་ མ་མེད་པ་དང་།སྨོན་པ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། དངོས་པོ་གཞན་དང་བྲལ་བས་སྟོང་པ་དང་། མཚན་མ་དང་བྲལ་བས་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་དང་བྲལ་བས་སྨོན་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། རང་བཞིན་ གྱིས་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དགེ་བ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པའི་བར་དུ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དགེ་བའི་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས་དེ་དང་བྲལ་བས་དགེ་བ་ཞེས་བཏགས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་ཅིང་སྟོང་ སྟེ།རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟར་གང་དགེ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་ཟད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དངོས་པོ་མེད་ཅིང་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ལ་བྱ་བ་ ཡིན་པར་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་ བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པ་ལས་དེ་དང་བྲལ་བས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཞིང་གཙང་ བ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བས་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། གཟོད་མ་ནས་དག་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་ བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

這是說明有事物存在時，並非是與不相順的方面脫離而成為寂靜。具壽舍利子，複次一切法是空性，並非與任何脫離，等等這些是從宣說空性、無相、無愿三解脫門的角度，說明一切法是無實體性的自性， 從色等五蘊乃至佛十八不共法之間的這一切法，勝義中並非成立自性存在，是空性、無相、無愿，並非是與其他事物脫離而空，與相脫離而無相，與愿脫離而無愿，因為是自性空、自性無相、自性無愿，所以一切法是無實體性的自性，如是宣說。 具壽舍利子，複次一切法是善，並非與任何脫離，等等，是從善的角度說明從色等乃至佛不共法之間是無實體性的自性。‘並非與任何脫離’是說並非有某個不善事物存在而與之脫離而假立為善，而是一切法無實體且空性，因為自性光明故為善，此是其義。 為何如此？具壽舍利子，如是無善事物及盡，是說善的含義是無實體且自性光明，如是總結宣說。 具壽舍利子，一切法是無過，並非與任何脫離，等等，是從無過的角度說明從色等乃至佛十八不共法之間是無實體性的自性。‘並非與任何脫離’是說並非有所謂過失之法存在而與之脫離而稱為無過，而是自性空凈稱為無過，如是宣說。 具壽舍利子，複次一切法是無漏，並非與任何脫離，等等，是從無漏的角度說明從色等乃至佛十八不共法之間是無實體性的自性。並非是與作為輪迴因的有漏法脫離而稱為無漏，而是因為本來清凈故稱為無漏，因此是無實體性的自性，如是宣說。

།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་ པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་སྟེ།གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་སྒོ་ནས། ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་ གཏོགས་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི།རང་བཞིན་གྱིས་དག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་རྣམས་དང་བྲལ་བས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ ཀྱིས་སྟོང་པས་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་སྟེ། གང་དང་ཡང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ།།འདུས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་དང་བྲལ་བས་འདུས་མ་བྱས་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་པའོ་ ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྟག་པ་མ་ཡིན་འཇིག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འཇིག་པ་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་རྟག་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། ཐེར་ཟུག་ཏུ་གནས་པ་ཞིག་གམ། མི་རྟག་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་ཡིན་གྲང་ན། དོན་དམ་པར་ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས་རྟག་པ་དང འཇིག་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རང་བཞིན་ནི་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་རྟག་པ་མ་ཡིན་འཇིག་པ་མ་ཡིན་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་རྟག་པ་མ་ཡིན་འཇིག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མངོན་པར་མ་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་གཟུགས་ ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་མངོན་པར་མ་གྲུབ་ཅེས་ཟེར་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚིག་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་མངོན་པར་འདུ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

具壽舍利子，複次一切法無煩惱，並非由於與任何相離而無煩惱。這是從無煩惱門中顯示一切法無實體性，即不是由於遠離貪等煩惱而成為無煩惱，而是因為本來寂靜故為無煩惱。 具壽舍利子，複次一切法清凈，並非由於與任何相離而清凈。這是從清凈門中顯示一切法無實體性，即不是由於遠離不順品垢染而成為清凈，而是因為自性清凈故。 具壽舍利子，複次一切法出世間，並非由於與任何相離而出世間。這是從出世間門中顯示一切法無實體性，即不是由於遠離世間不清凈法而成為出世間，而是因為一切法自性空無生滅故為出世間。 具壽舍利子，複次一切法無為，並非由於與任何相離而無為。這是從無為門中顯示一切法無實體性。並非是有一個有為法實體而由遠離它而成為無為，而是因為一切法是真如自性故為無為。 具壽舍利子，複次一切法非常非滅。這是從非常非滅門中顯示一切法無實體性。若這些遍計所執法是實有，則應是常性永恒住，或是無常性壞滅法。然而勝義中這一切法實有不成，故非常性非滅性。 何以故？其自性如是。這是顯示色非常非滅的理由，即因為自性空故，色非常非滅。如是乃至受等無漏法，一切皆應如是配合。 具壽舍利子，又汝所言’何故色不成就’等，這是上文舍利子問須菩提’色等諸法何故不成就’之語，須菩提重述后顯示：色等五蘊因無為故不成就。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ གཟུགས་ལ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་མངོན་པར་འདུ་མ་བྱས་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ པའོ།།གཟུགས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་གྲངས་དེས་ན་གཟུགས་མངོན་པར་མ་གྲུབ་བོ། །ཚོར་བ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་བོ། །འདུ་ཤེས་མངོན་པར་ མ་གྲུབ་བོ།།འདུ་བྱེད་མངོན་པར་མ་གྲུབ་བོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་དོན་རབ་འབྱོར་གྱིས་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གང་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་དེ་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་གང་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་དེ་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དྲིས་པའི་ཚིག རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས།དེའི་ལན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད་ཅིང་གནས་པ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གང་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་དེ་ གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་གྲངས་དེས་ན། གང་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པ་དེ་གཟུགས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གང་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པ་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་ཤིང་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་དེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་ རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་དེ་དག་གང་གི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་ན། མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཇི་ལྟར་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་བྱ་ཞེས་སྨྲས་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་ལ་ཇི་ལྟར་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན པར་བྱ་ཞེས་སྨྲས་པ་ལ།ཤཱ་རིའི་བུས་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཟེར་ཞེས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའི་ལན། ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟར་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། །ཤེས་ རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་གཉིས་ནི་གཉིས་སུ་མེད་དེ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་ བསྟན་པར་བྱ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཉི་ག་ཡང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོར་མེད་དེ། མངོན་པར་མ་གྲུབ་པར་རང་བཞིན་གཅིག་པས་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

為什麼這樣說呢？如是’於色無所造作’等，是顯示諸法無所造作的理由，即顯示一切法自性本空，無有造作者，故無所造作。如同於色，乃至十八不共佛法，皆應如是配合。具壽舍利子，由此理趣，色不成就，受不成就，想不成就，行不成就，識不成就。這是須菩提總結顯示一切法無造作者故不成就之義。 具壽舍利子，又說’為何具壽須菩提說不成就者即非色’等，是重述上文舍利子問須菩提’為何不成就者即非色’等問題。作為回答，須菩提顯示從色等乃至十八不共佛法等諸法，因自性空故無生無滅，亦無住異，因此不成就者非色等自性。 具壽舍利子，由此理趣，‘無所造作者即非色’乃至’無所造作者即非一切相智’，是顯示一切法自性本空，無生無滅故無所造作。如是無所造作且不成就者，從五蘊乃至一切相智等諸法，皆非其自性，此即總結顯示不成就之義。 具壽舍利子，又說’為何說不成就者應如何教授開示般若波羅蜜多’等，是針對上文須菩提說不成就的菩薩應如何教授開示不成就的般若波羅蜜多之語，舍利子問須菩提為何如此說的回答。須菩提對舍利子說：具壽舍利子，如是不成就者即是般若波羅蜜多，般若波羅蜜多即是不成就，如是不成就與般若波羅蜜多二法無二無別。這是顯示應受教授開示般若波羅蜜多的菩薩與般若波羅蜜多二者，勝義中皆無實體，以不成就為同一自性故不可分別。

།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་གྲངས་ངེས་ ན་འདི་སྐད་དུ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཇི་ལྟར་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་བྱ་ཞེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་དོན་དམ་པར་མངོན་ པར་མ་གྲུབ་སྟེ།སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་ཅིང་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་པ་ལ་ཇི་ལྟར་གདམས་ཤིང་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་བྱ་ཞེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་མ་ གཏོགས་པར་གང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལྟ་བུ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་ཟེར་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ།ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་མ་གཏོགས་པར་གང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལྟ་ བུ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚིག་དེ་ཉིད་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས་དེའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པར་བསྟན་པའོ། ། ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཉིས་དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དེ། གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་ན། དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གལ་ཏེ་མི་འཇིགས་མི་དངང་སྐྲག་པར་མི་འགྱུར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཅེས་སྨྲས ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ།ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་ཟབ་མོ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཚེ། གལ་ཏེ་མི་འཇིགས་མི་དངང་སྐྲག་པར་མི་འགྱུར་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་སྨྲས་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚིག་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཟླས་ནས།དེའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་ལ། ཆོས་ཐམས་ ཅད་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད་པར་རྟོགས་ནས།རྨི་ལམ་དང་། སྒྱུ་མ་དང་། སྨིག་རྒྱུ་དང་། སྒྲ་བརྙན་དང་། མིག་ཡོར་དང་། སྤྲུལ་པ་དང་འདྲ་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་བས་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཟབ་མོ་ཐོས་ནས་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།

具壽舍利子說道：‘如果確定了數量，那麼這樣說：無所成就者，應當如何教導並開示般若波羅蜜多？‘這是依照上述方式，說明菩薩和般若波羅蜜多二者在勝義中都無所成就，在空性中是一味而無法分別的，應當如何教導並開示，這樣總結其義。 具壽舍利子又說：‘為何說除了無所成就外，不見有如是行菩提之菩薩？‘等等，這是上文中，舍利子問尊者須菩提：‘你為何說除了無所成就外，不見有如是行菩提之菩薩？‘這句話，須菩提重複后詳細解釋其義，即在勝義中’無所成就’與’菩薩’是不可分別的，在空性中是一味的意思。 如同成就與菩薩二者在勝義中空性一味而不可分別，無法二分，同樣也應當配合色等五蘊乃至一切種智。 具壽舍利子又說：‘為何當如是宣說時，若菩薩摩訶薩不驚不怖不畏，則說是菩薩摩訶薩行般若波羅蜜多？‘等等，這是上文中，舍利子問尊者須菩提：‘你為何說，當宣說般若波羅蜜多甚深義時，若不驚不怖不畏，則說是行般若波羅蜜多？‘這句話須菩提重複后詳細解釋其義。 具壽舍利子，如是菩薩摩訶薩如實隨見一切法無作，如實隨見一切法如夢等等，這是說在勝義中了悟一切法生滅都無有任何因，如同夢境、幻術、陽焰、回聲、光影、變化一樣如實隨見，因此聽聞無生無滅的甚深法時不會驚怖畏懼。 爾時，具壽須菩提對世尊如是說道：

།བཅོམ་ལྡན འདས་གང་གི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ན།ཆོས་དེ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་ཚེ་འདི་ནི་གཟུགས་ཞེས་བགྱི་བར་གཟུགས་ལ་མི་དམིགས་ཤིང་མི་ལེན་མི་གནས་ཏེ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བགྱིད་ལ། འདོགས་པར་ མི་བགྱིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པར་རྟོགས་པའི་འབྲས་བུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མ་ཆགས་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་སྟེ།ཆོས་དེ་དག་ལ་འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་ཚེ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་གོང་དུ་སྨོས་པ་དེ་དག་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་གཟུགས་ཞེས་བགྱི་བར་གཟུགས་ལ་མི་དམིགས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མཚན་མར་མི་འཛིན་ པའོ།།མི་ལེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱིས་དངོས་པོར་མི་རྟོག་པའོ། །མི་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྟོང་པར་རྟོགས་ནས་དེ་ལ་མི་གནས་པའོ། །མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བགྱིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བས་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱེད་པའོ། །འདོགས་པར་མི་བགྱིད་ དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གིས་མིང་དང་བརྡར་བཏགས་ཤིང་གཞན་ལ་མི་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གཞན་ཡང་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་འདི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་།གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་ཞེས་བགྱི་བར་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་དམིགས་ཤིང་། མི་ལེན་མི་གནས་ཏེ་མངོན་པར་ཞེན་པར་ མི་བགྱིད་ལ།འདོགས་པར་མི་བགྱིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་དང་། གཟུངས་ཀྱི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཡི་གེ་ཨ་ལ་སོགས་པ་ཡི་གེའི་འབྲུ་རྣམས་ལ་ཡང་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་འགྱུར་བ་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། གཟུགས་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟར་གོང་དུ་སྨོས་པའི་རིམ་པས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་མ་ཆགས་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ཆོས་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས་དངོས་པོར་ཡང་དག་པར་ རྗེས་སུ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་མ་ཆགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་གཟུགས་མ་ལགས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་ མ་སྐྱེས་པ་དེ་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཏེ།གཉིས་སུ་བགྱིར་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་བས་བཤད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་གཟུགས་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་པས་མ་སྐྱེས་པ་ལ་ གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཏེ། གཉིས་སུ་བགྱིར་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་མ་སྐྱེས་པ་གཉིས་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་ པར་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

世尊，當菩薩大菩薩行般若波羅蜜多時，于彼等法作觀察時，不緣取色為色，不執取，不住著，不生執著，不施設。如是等文，是說上文一切法無差別且空性一味的果，即於色等一切法無執著。 ‘于彼等法如是觀察時’是指于上述世間和出世間法作為空性一味而觀察時之義。 ‘不緣取色為色’是指不以想蘊執為相。‘不執取’是指意不分別為實有。‘不住著’是指以智慧了知為空后不住著于彼。‘不生執著’是指以見解不生執著。‘不施設’是指不以語言安立名言及符號而為他說示之義。 如是乃至受等世間諸法，以及佛十八不共法皆當如是配合。 世尊，複次，菩薩大菩薩行般若波羅蜜多時，不緣取、不執取、不住著、不生執著、不施設此為三昧門及陀羅尼門。此說于成為三昧門及陀羅尼門的阿等字母諸字，亦不執為相且不生執著。 何以故？如是菩薩大菩薩行般若波羅蜜多時，‘不見色’等，是說如上述次第，於世間及出世間一切法不執為相且無執著的理由。即由於色等乃至一切相智，彼等法勝義中無實有，故不見為實有，因此不執為相且無執著。 世尊，何以故？如是，色之無生即非色，如是色與無生二者無二亦不可分為二等。此說上文一切法不見的理由，即勝義中色是無生，于無生中無色自性，故不見。‘如是色與無生二者無二亦不可分為二’是說色與無生二者勝義中無實有故一味，故無差別之義。

།དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་མ་སྐྱེས་པ་ནི་གཅིག་མ་ལགས། གཉིས་མ་ལགས། མང་བ་མ་ལགས། ཐ་དད་པ་མ་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་བྱ་སྟེ།དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ནི་གྲངས་ཀྱིས་བགྲང་བའམ། ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་གཟུགས་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ སྐྱེས་པ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ གཟུགས་ཀྱི་འགྲིབ་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཡོད་པར་བརྟགས་པ་ནི་ཕྱིས་གཞན་དུ་འགྱུར་ཞིང་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི ཕྱིར་འགྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་མ་ཡིན་པ་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་འགྲིབ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་དོན་དམ་པར་གཟུགས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་འགྲིབ་པ་དེ་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཏེ། གཉིས་ སུ་བགྱིར་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་དེ་གཉིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་འགྲིབ་པ་ནི་གཅིག་མ་ལགས་གཉིས་མ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་ སུ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བཤད་པ་སྟེ།གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་ཡོད་པར་རྟག་པ་འགྲིབ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་ནི་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་སོགས་པར་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ཡང་གཟུགས་ཞེས་བགྱི་བ་འདི་ནི་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཤིང་ཉམས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ གྲངས་སུ་བགྱིས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་རྣམས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གཟུགས་སོ་ཚོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་གདམས ཤིང་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི།དོན་དམ་པར་ནི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་ཅིང་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཤིང་ཉམས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་སུ་བགྱིས་པའོ་ཞེས། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ལ་རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ་སྟེ།གྲངས་སུ་བགྱིས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་ཉམས་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནམ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་རིས་སུ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས། ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པའོ།། །།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།

為什麼這樣說呢？世尊，這是因為未生不是一，不是二，不是多，不是差別。所謂’未生’是指勝義中無實體，對於無實體則不可以數目計數，也不可分別差異，這是如此宣說。 為什麼這樣說呢？‘色之未生即非色’，這是說未生中無色之自性，因此總結其義而說。同樣地，從受到一切種智之間，對世間和出世間一切法也都應當如此運用。 世尊，‘色之衰減即非色’等，是說一切色等諸法勝義中無實體，而顛倒執為有，後來變異衰減，故稱為衰減。如是非真實所遍計的色具有衰減自性，勝義中非真實色，此是其義。 如是，‘色與衰減無二、不可分二’，是說勝義中彼二者同爲空性一味，不可分別差異，此是其義。 為什麼這樣說呢？世尊，‘衰減非一非二’等，是說無二之理由。色無實體而顛倒執為有的衰減自性，勝義中無實體，故不可分別為一多等差異，如是宣說。 同樣地，從受等乃至一切種智之間，對世間和出世間一切法都應當如此運用。 世尊，‘所謂色者，是無二無衰法數’等，是說從色蘊乃至一切種智之間，世間和出世間諸法之名，世俗中僅是言說為色、受等而已。勝義中彼等一切皆是無實體性一味，不離真如故無二無衰，故稱為無二無衰法數。 這是須菩提對世尊所說。‘法數’是指屬於無二無衰自性或無二類別之義。 此為《十萬般若波羅蜜多廣釋》第十三品。 爾時，具壽舍利子對具壽須菩提如是說。

།ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་ཆོས་འདི་དག ལ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྟོག་།ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གང་། ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་ནི་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རབ་འབྱོར་གྱིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་གི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ན།ཆོས་དེ་ལ་འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དེའི་ཚེ་འདི་ནི་གཟུགས་ཞེས་བགྱི་བར་གཟུགས་ལ་མི་དམིགས་ཤིང་མི་ལེན་མི་གནས་ཏེ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བགྱིད་ལ། འདོགས་པར་མི་བགྱིད་ དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར།ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བརྟག་ པ་གང་ཡིན་པ་དང་།དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དྲིས་པའོ། །དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་དེའི་ལན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཡིན་པ་ལ་ སོགས་པ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་འདི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་བྱང་ཆུབ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་ བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།བྱང་ཆུབ་དེས་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཤེས་པ་སྟེ། ཆོས་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སེམས་པ་དེས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ འཇིག་རྟེན་དང་།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཤེས་ལ། དོན་དམ་པར་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་ཆོས་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཆོས་ གང་གི་རྣམ་པ་ཤེས་ཤེ་ན།གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཤེས་ཏེ། དེ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་གང་དང་ གང་གི་རྣམ་པ་ཤེས་ཤིང་།དེ་དག་ལ་མངོན་པར་མ་ཆགས་པ་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྨོས་པ་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར།ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ། རྣམ་པ་གང་དང་། ཚུལ་གང་དང་། མཚན་མ་གང་གིས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པ་ཡོད་པར་བྱ་བ་ སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདུས་བྱས་དང་།འདུས་མ་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་དང་མཚན་མ་གང་གིས་འདི་ནི་གཟུགས་སོ། །འདི་ནི་སྒྲའོ། །འདི་ནི་དྲིའོ། །འདི་ནི་རོའོ། །འདི་རེག་གོ། །འདི་ནི་ཆོས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ ལ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཆོས་རྣམས་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པ་ལས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

具壽羅睺羅，菩薩摩訶薩行般若波羅蜜多時，如何觀察這些法？具壽羅睺羅，何為菩薩，何為般若波羅蜜多，何為觀察？這是指前文中羅睺羅向世尊問道：‘世尊，當菩薩摩訶薩行般若波羅蜜多時，如是觀察諸法，即於色不取不執不住不著不分別’等，為顯示無分別果之詳細分析，舍利子向羅睺羅詢問了菩薩是什麼、般若波羅蜜多是什麼、觀察是什麼這三個問題。 如是說已，具壽羅睺羅對具壽舍利子如是說等，是羅睺羅對此的回答，詳細解釋何為菩薩等。具壽舍利子，所謂菩薩者，因為眾生即是菩提，故稱菩薩，這是說明一切眾生都是法身菩提的自性，故稱菩薩。 以此菩提了知一切法相，于彼諸法無有執著，這是說明如是具有菩提自性的有情，世俗諦中了知世間和出世間一切法的特徵，勝義諦中通達一切法皆空性，于諸法無所執著，是為菩薩。 問：了知何等法相？了知色相而於彼無執著等，是說明從色等乃至佛十八不共法等世間和出世間諸法，了知其相而無執著。 問：具壽羅睺羅，何為一切法相？這是因為前文說’了知一切法相而於彼無執著’，為開顯一切法相之內容，舍利子向羅睺羅提問。羅睺羅答：具壽舍利子，以何相、何理、何相狀而說諸法有相等，是說明有為法和無為法以何種相、理、相狀而說’這是色、這是聲、這是香、這是味、這是觸、這是法’，世俗諦中如實了知內外一切法各自特徵，由此稱爲了知諸法相。

།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་ཞེས་གོང་དུ།ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་བཤད་པ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤྭ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་རིང་དུ་སོང་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་ འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པའི་མཐར་ཕྱིན་པ་ལ་རིང་དུ་སོང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་རིང་དུ་སོང་བ་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་རིང་དུ་སོང་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་རིང་ དུ་སོང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི།ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལྟ་བའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དང་། འགྲོ་བ་རྒྱུད་དྲུག་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀུན་རྫོབ་དང་།དོན་དམ་པར་ཤེས་པའི་མཐར་ཕྱིན་ཅིང་ཆོས་དེ་དག་ལམ་ཆགས་ཏེ། ཆོས་དེ་དག་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་གྲངས་དེས་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་རིང་དུ་སོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པའི་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། ཆོས་དེ་དག་ལ་མ་ཆགས་ཏེ་རིང་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གོང་དུ་སྨོས་པའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གང་ཡང་འདི་སྐད་དུ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་གང་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། གོང་དུ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་ ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ།ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པས་དེ་དག་ལ་ རྟག་པ་དང་།མི་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདག་དང་བདག་མེད་པ་དང་། སྡུག་པ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་། སྟོང་པ་དང་མི་སྟོང་པ་དང་། མཚན་མ་ཡོད་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་ཡོད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། ཞི་བ་ དང་མ་ཞི་བ་དང་།དབེན་པ་དང་། མི་དབེན་ཞེས་བྱ་བའི་མཐའ་གཉིས་སུ་མི་འཛིན་ཅིང་། མི་རྟོག་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཅིའི་ཕྱིར་ན། དེ་སྐད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་ པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དེ་རྣམས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་ཞེས་དེའི་གཏན་ཚིགས་དྲིས་པའོ།

具壽舍利子如是說：‘何謂般若波羅蜜多’等，是對上文舍利子向須菩提詢問何謂般若波羅蜜多的解釋。具壽舍利弗子，所謂般若波羅蜜多即是遠離，這是指對世間和出世間一切法的世俗諦和勝義諦的一切相都究竟通達，故稱為遠離。 為何稱為遠離？具壽舍利子，因為遠離諸蘊，故稱為遠離。此等是指：遠離蘊、界、處、煩惱、一切見解、六道輪迴、六波羅蜜多、十八空性等，乃至一切種智，通達世間和出世間一切法的世俗諦和勝義諦，于彼等法無執著。因遠離彼等法，故稱為般若波羅蜜多。 具壽舍利子，由此緣故，般若波羅蜜多即是遠離。這是總結上述通達一切法並遠離彼等諸法無執著，故稱為般若波羅蜜多的含義。 具壽舍利子又問：‘何謂遍觀察’等，這是詳細解答上文舍利子向須菩提詢問何為遍觀察的問題。從五蘊等世間法乃至六波羅蜜多等一切種智為止的出世間法，以勝義諦現證無實有，于彼等不執著常與無常、樂與苦、我與無我、凈與不凈、空與不空、有相與無相、有愿與無愿、寂靜與不寂靜、遠離與不遠離等二邊，而是如實通達無分別性。 問曰：具壽須菩提，為何說’色之無生即非色’乃至’一切種智之無生即非一切種智’？這是上文須菩提說’色之無生即非色’等的詳細解釋部分，舍利子向須菩提詢問為何說彼等色等諸法的無生即非色等法的理由。

།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་ པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱིས་སྟོང་སྟེ།གང་སྟོང་པ་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པའི་ལན་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ། གཟུགས་ནི་དོན་དམ་པར་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ། ཡོད་ པ་མ་ཡིན་པས་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞིང་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གཟུགས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ།།སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཅིའི་ཕྱིར་ན་དེ་སྐད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་འགྲིབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་འགྲིབ་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་འགྲིབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར།ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་འགྲིབ་པ་གང་ཡིན་པ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་དེའི་གཏན་ཚིགས་དྲིས་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟར་འགྲིབ་པ་གང་ཡིན་ པ་དང་།གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པའི་དོན་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ་འགྲིབ་པ་དང་གཟུགས་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་ བརྗོད་དུ་ཟད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན།གཟུགས་མེད་པ་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཐོགས་པ་མེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་སྟེ། དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་འགྲིབ་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ ཅད་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་གྲངས་དེས་ན་གཟུགས་ཀྱི་འགྲིབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་འགྲིབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི།གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཅིའི་ཕྱིར་ན་དེ་སྐད་དུ་གང་འདི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གྲངས་སུ་བྱས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གང་འདི་རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གྲངས་སུ་བྱས་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གྲངས་སུ་བྱས་པའོ་ཞེས་སྨྲས་པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གྲངས་སུ་བྱས་ཞེས་ཟེར་ཞེས་དེའི་གཏན་ཚིགས་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ།

若波羅說：‘具壽舍利子，色以色空，彼空即非色，無有生。‘等語，是對舍利子提問的回答，若波羅詳細解釋說：色于勝義中以色自性空，非有故非色且無生，因此色之無生即非色。如對色所說，乃至一切種智，世間及出世間一切法皆應如是配釋。 問：‘具壽若波羅，為何說色之減即非色乃至一切種智之減即非一切種智？‘此是上文若波羅說色等之減即非色等的詳細解釋分段，故舍利子問若波羅：你為何說色等之減即非色等的理由。 若波羅說：‘具壽舍利子，如是減及色，以及無二’等語，是對舍利子所問之義若波羅詳細解釋：減與色及無二等僅是世俗名言而已，勝義中一切法非有亦非無，色無相、無示、無礙，如是無相即一相，以非無事故色之減即非色。如對五蘊所說，乃至一切種智，世間及出世間一切法皆應如是配釋。 ‘具壽舍利子，由此理趣，色之減亦非色’乃至’一切種智之減亦非一切種智’，是總結上述所說之義。 問：‘具壽若波羅，為何說此所謂色即是無二數’乃至’此所謂一切種智即是無二數’，此是上文若波羅說色等諸法是無二數的詳細解釋分段，故舍利子問若波羅：你為何說色等是無二數的理由。

།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱང་གཞན་མ་ ཡིན།མ་སྐྱེས་པ་ཡང་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཀྱང་གཟུགས། གཟུགས་ཉིད་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ། རྣམ་གྲངས་དེས་ན་གང་འདི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གྲངས་སུ་བྱས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འདི་ ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱང་གཞན་མ་ཡིན་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ།མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་གྲངས་དེས་ན་གང་འདི་ རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གྲངས་སུ་བྱས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པའི་ལན་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཤད་པ་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་མ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་སྟེ།ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་གྲངས་སུ་བྱས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་གང་གི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་།ཆོས་དེ་དག་ལ་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དེའི་ཚེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་སླད་དུ་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཤིན་ཏུ་ རྣམ་པར་དག་པའི་སླད་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་རིམ་པ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་ཚེ།འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་ རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པར་རྟོགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ།།ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་སླད་དུ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་མ་སྐྱེས་པ་མཐོང་བར་ འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ཐོབ་པ་ལ་བྱའོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཆོས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱའོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་ པ་ནི་གང་ཟག་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ལ་བྱའོ།།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཆོས་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་རྣམས་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སྤངས་ཤིང་དཀར་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་ བའོ།།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ནི་གང་ཟག་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ལྷ་དང་མིའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཅིག་ལེན་པའོ། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ཆོས་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྲབ་མོར་བྱས་པའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་གང་ཟག་ ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའོ།།ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཆོས་ནི་གང་ཟག་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དེས་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་གང་ཟག་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཉིད་དོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་ཆོས་ནི་ ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་སྤངས་པས་བྱ་བ་བྱས།ཁུར་བོར། འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ།

尊者須菩提說道：‘具壽舍利子，如是色法非他，無生亦非他，無生即是色法，色法即是無生。具壽舍利子，以此法數，所謂色法即是不二之數。‘乃至’如是一切相智亦非他，無生亦非他，無生即是一切相智，一切相智即是無生。具壽舍利子，以此法數，所謂一切相智即是不二之數。‘此是對舍利子所問之答，須菩提解說不二之理由，即從色法乃至一切相智等諸法皆同一無生自性，因無差別故稱為不二之數。 其後，具壽須菩提向世尊如是稟白：‘世尊，當菩薩摩訶薩行般若波羅蜜多時，如是觀察彼等諸法之時，為極清凈故，見色法無生。‘乃至’為極清凈故，見一切相智無生。‘此即如前所說次第，一切諸法勝義空性同一味故不二，當如是遍觀察時，通達世間出世間一切諸法極清凈，故見一切諸法無生，此說明不二遍觀察之功德。 ‘為極清凈故見凡夫無生’等，亦是說明不二遍觀察之功德。其中，凡夫是指未得聖法者。凡夫法是指世間八法等。預流是指安住預流果之補特伽羅。預流法是指以見道斷除薩迦耶見、戒禁取見及疑惑，現見一切白法。一來是指安住一來果之補特伽羅，于天人中受一次生。一來法是指以修道令貪等煩惱轉薄。不還是指安住不還果之補特伽羅。不還法是指彼不還補特伽羅以修道斷除一切貪等煩惱之自性。阿羅漢是指安住阿羅漢果之補特伽羅。阿羅漢法是指斷盡三界一切煩惱，所作已辦，已舍重擔，無後有等之法相。

།རང་སངས་རྒྱས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ་དང་། བསེ་རུ་ལྟར་གཅིག་པུ་ཡན་གར་དུ་གནས་པའོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ ཆོས་ནི་གཞན་ལས་ལུང་ནོད་མི་དགོས་པར་བདག་རང་གི་བློས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྟོགས་ནས།ཚིག་གིས་ཆོས་མི་འཆད་པར་རྫུ་འཕྲུལ་བསྟན་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ས་དང་པོ་ནས་ས་བཅུའི་བར་ལ་གནས་པ་དག་གོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ ཆོས་ནི་གང་ཟག་དང་ཆོས་གཉི་ག་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་ཤིང་འཁོར་བའི་མཐའ་ཇི་སྲིད་ཡོད་ཀྱི་བར་དུ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ།།སངས་རྒྱས་ནི་མ་རིག་པའི་གཉིད་སངས་ཤིང་བློ་རྒྱས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་གནས་པའོ། ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་ཡེ་ཤེས་བཞི་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་ཅིང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་མ་སྐྱེས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། མ་སྐྱེས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །བདག་གིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པའི་དོན་ཤེས་པ་ལྟར་ན། གཟུགས་ཀྱང་མ་སྐྱེས་ལ་ཚོར་བ་ཡང་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ ནི་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་སྟེ།ཐ་མི་དད་པར་བཤད་པའི་དོན་དང་ཚིག་ཤཱ་རིའི་བུས་བཟླས་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་སྐད་དུ་བཤད་པའི་དོན་བདག་གིས་འཇལ་ཏེ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་ཅིང་ཐ་མི་དད་ན། ཆོས་གཅིག་རྟོགས་པས་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཟིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འོག་ནས་འབྱུང་བ་དང་སྦྱར་རོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས བུ་དང་།ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་ཟིན་པར་འགྱུར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ཟིན་པར་འགྱུར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཀྱང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་ཟིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ གོང་དུ་བཤད་པའི་རིམ་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་སྟེ།ཐ་མི་དད་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་རྣམས་དང་། རང་བྱང་ཆུབ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་རྣམས་ སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་སྟེ།ཐ་མི་དད་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མཐོང་ཞིང་རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱང་རྟོགས་ཤིང་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་ཞེས་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ།

獨覺有兩種：與眷屬共處者，及如獨角獸般獨自安住者。獨覺之法是不需從他人處得到教言，而是以自己的智慧證悟緣起法，不以言語說法而是以神通顯示來利益眾生的本質。 菩薩是安住于從初地至十地者。菩薩之法是通達人法二無我，並以利益眾生為主直至輪迴邊際的本質。 佛陀是遠離無明睡眠且智慧圓滿通達一切法的本質，安住于佛地。佛之法是四智等如來功德法，這些法也是勝義中無實有性且極為清凈，因此見其無生，意即通達並證悟無生之義。 其時，具壽舍利子對具壽須菩提如是說道：‘依我所解具壽須菩提所說之義，色亦無生，受亦無生’乃至’佛亦無生，佛法亦無生’等，是上文須菩提說一切法無生性一味無別之義，舍利子重複其語，說：‘我理解你如是所說之義。如是一切法無生性一味無別，則證一法即證一切，聲聞等應已得預流等果’，此句與下文相連。 聲聞乘者應已得預流果、一來果、不還果及阿羅漢果。獨覺乘者應已得獨覺菩提。菩薩摩訶薩應已得一切種智。 此即如上所說次第，一切法空性一味無別，則色等諸法與預流、一來、不還、阿羅漢果及獨覺菩提、一切種智等空性本質一味無別，以見及證色等諸法即應證得並獲預流等果，為何不如是？此為舍利子對須菩提之問。

།འགྲོ་བ་ལྔ་རྣམས་ ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་སྟེ།ཐ་མི་དད་ན་ལྷ་དང་། མི་དང་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དགས་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཡང་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ལྔ་ཐོབ་ཟིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་བཞི་དང་།རང་བྱང་ཆུབ་དང་བྱང་ཆུབ་ལྔ་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་དང་། རང་བཞིན་ཐ་མི་དད་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བྱང་ཆུབ་ལྔ་པོ་དེ་དག་མ་བསྒོམས་མ་བསྒྲུབས་པར་ཡང་ཐོབ་ཟིན་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ན་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ལམ་བསྒོམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གཅིག་སྟེ་ཐ་མི་དད་ན་ཉན་ཐོས་ རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་སྤང་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་དུ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེས་སྨྲས་པ་སྟེ།ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་ནི་འཇིགས་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་བདག་ ཏུ་ལྟ་བ་སྟེ།བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་ཆགས་ན་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའི་ཆོས་རྣམ་པར་ཐར་པ་མི་འདོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་མི་སྒོམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ནི་འཕགས་ པའི་ལམ་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟ་བར་འགྱུར་ཏེ།ཆོས་འདི་གསུམ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་ལ། འཁོར་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་སྦྱོར་བ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་སྲབ་པའི་ཕྱིར་ལམ་བསྒོམ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཐ་མི་དད་ན་ཉན་ཐོས་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བས་འདོད་ཆགས་དང་།ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་སྲབ་མོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་སྒོམ་དུ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡོད། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མཐོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་འཕགས་པའི་ལམ་ བསྒོམས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཕྱིར་མི་འོང་བས་ནི་དོན་དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆ་ཅན་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ལམ་བསྒོམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་ཐ་མི་དད་ན། དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆ་ཅན་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་སྤང་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ ལམ་བསྒོམ་མི་དགོས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པ་སྟེ།དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་བྱ་སྟེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་པས་ངན་ཅིང་དམན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆ་ཅན་གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ལ་བྱ་སྟེ།ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། གནོད་སེམས་དང་ལྔའོ། །ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།

從’五道眾生也成為無差別’這句話為止，是說一切法都是空性的本質，是一味的。如果無差別的話，那麼天、人、旁生、餓鬼、地獄眾生這些道也將成為無法區分的，這樣說道。 ‘菩薩摩訶薩也已獲得五種菩提’這句話是說預流果等四果，以及獨覺菩提這五種菩提，由於與無上菩提本性無差別，所以菩薩不用修行、不用實踐也已經獲得了這五種菩提，這樣說道。 ‘具壽羅漢，如果一切法都是未生的，那為什麼說預流果為斷除三種結而修道’這句話是說，如果一切法都是空性的本質而無差別，那麼聲聞預流果為斷除三種結而修習聖道又有什麼意義呢？這樣說道。三種結是身見、戒禁取見和疑。 其中身見就是我見，如果執著我見，就不會希求無我法解脫。如果執著戒禁取見，就會認為僅僅持戒和苦行就足夠了，就不會修習聖道。疑則會對聖道產生懷疑。這三法是聖道的違品，是導致輪迴中投生的因，所以稱為結。 ‘一來果為減輕貪、嗔、癡而修道’這句話是說，如果一切法都是無實性而無差別，那麼聲聞一來果爲了減輕貪、嗔、癡而修習聖道又有什麼意義呢？因為僅僅見到色等諸法就已經修習了聖道，這是其含義。 ‘不還果為斷除五種順下分結而修道’這句話是說，如果一切法都是無生且空性的本質而無差別，那麼為斷除五種順下分結而修習聖道就沒有必要了。‘下’指欲界，因為比色界和無色界兩個上界低劣的緣故。 五種順下分結是指屬於欲界的五種煩惱，即：身見、戒禁取見、欲貪、嗔恨和疑。結的含義如前所述。

།དགྲ་བཅོམ་པས་ནི་བླ་མའི་ཆ་ཅན་གྱི་ཀུན་ དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་ལམ་བསྒོམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཐ་མི་དད་ན་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པས་གཟུགས་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་དུ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡོད་ ཅེས་སྨྲས་པ་སྟེ།བླ་མའི་ཆ་ཅན་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། རྒོད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་རྣམས་ཏེ་ཀུན་དུ་ སྦྱོར་བའི་དོན་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ཞུགས་པས་ནི་རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་དོན་དུ་ལམ་བསྒོམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལམ་བསྒོམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་དཀའ་བ་སྤྱད་ པ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པས་སངས་རྒྱས་པར་བྱ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་དུ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེས་སྨྲས་པའོ། །དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནས།མ་སྐྱེས་པ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ། །རང་བྱང་ཆུབ་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཉན་ཐོས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པར་གདགས་ཤིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་དེ་དག་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། འཐོབ་པ་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཐོབ་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་འཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་བྱའོ། །ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་རྟོགས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དོན་དམ་པར་འཐོབ་པ་དང་། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བདག་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དཀའ་བ་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པ་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པས་དཀའ་བ་སྤྱད་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མི་ལྟ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཡང་དཀའ་བ་སྤྱོད་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མི་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་དེ།དོན་དམ་པར་དཀའ་བ་སྤྱད་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མི་ལྟ་བ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕ་མ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པས་དཀའ་བའི་འདུ་ ཤེས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

阿羅漢爲了斷除上分結而修道這句話是說，如此一切法無生且空性的自性無差別的情況下，聖者阿羅漢爲了斷除色界和無色界的煩惱而修聖道又有什麼意義呢？所說的上分結是指色界和無色界的五種煩惱，這些是色界的貪慾、無色界的貪慾、掉舉、我慢和無明，結縛的含義如前所述。 獨覺乘行者為自覺悟而修道等等這些話是說，獨覺爲了獲得自覺悟果位而修道，菩薩為眾生利益而行難行，如來現證無上正等正覺成佛、轉法輪又有什麼意義呢？ 說此語已，具壽善現對具壽舍利子如是說，乃至’不認為無生中有獨覺，不認為有獨覺菩提’為止，是說聲聞預流等的安立和建立僅是世俗名言的施設而已，勝義中不認為彼等存在。 ‘證得和通達’中，證得是指獲得預流果等，通達是指了悟聖道的自性，說明勝義中也不認為有彼等證得和通達。 ‘具壽舍利子，我不認為有菩薩摩訶薩行難行’這是因為菩薩獲得無生法忍，不見有難行事的實體。 爲了明顯說明此義，解釋了’菩薩摩訶薩也不以難行想而行’等，這是說明勝義中不見有難行事的實體，世俗中也因大悲對一切眾生生起父母等想而不生難行想。

།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་བསྐྱེད་དེ། དེ་ལྟར་བདག་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་དེ་དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ཀྱང་དཀའ་ བའི་འདུ་ཤེས་མི་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་པས་དཀའ་བའི་འདུ་ཤེས་མི་སྐྱེ་བའི་ཐབས་བསྟན་པ་སྟེ།མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བདག་ཏུ་བརྟགས་པ་རྣམས་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཚེ་བདག་ཏུ་བརྟགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོང་ཡེ་ མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ།ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཚེ་ཡང་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་པར་ཤེས་པར་བྱས་ལ་དཀའ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་མི་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་ཆོས་གང་ ཡང་མི་ལན་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཀའ་བའི་འདུ་ཤེས་མི་སྐྱེ་བའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་དཀའ་བའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་གང་ཡང་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བདག་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ལ་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ།།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ ཡོད་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ལྟར་ན། མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་འཐོབ་པའམ་འཐོབ་པར་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐོག་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་དང་སྦྱར་ན་དོན་དམ་པར་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་ རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའང་མ་སྐྱེས་ལ།ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་དེ་རྣམས་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འཐོབ་པའམ་འཐོབ་པར་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཁྱོད་ཆོས་སྐྱེས་པས་འཐོབ་པ་དང་། འཐོབ་པར་བྱ་བ་འདོད་དམ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུན་ དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་དངོས་པོ་ཡོད་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་དངོས་པོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཐོབ་པར་འདོད་དམ་ཞེས་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ།།འོན་ཏམ་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་འཐོབ་པར་འདོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་ དངོས་པོ་མེད་པ་ཞིག་གིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་རྣམས་འཐོབ་པར་འདོད་ཅེས་དྲིས་པ་སྟེ།དངོས་པོ་ཡོད་པས་དངོས་པོ་མེད་པ་འཐོབ་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པས་དངོས་པོ་ཡོད་པ་འཐོབ་པ་གཉི་ག་ལ་ཡང་མི་རིགས་པར་མཐོང་ནས་གལ་བཟུང་སྟེ་དྲིས་པའོ། །རབ་ འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བདག་ནི་དེ་ལྟར་མི་འདོད་དོ། །མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་ཀྱང་འཐོབ་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པས་དངོས་པོ་མེད་པ་འཐོབ་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པས་དངོས་པོ་ཡོད་པ་འཐོབ་པ་གཉི་ག་ཡང་མི་རིགས་པས་དེ་ལྟར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པའོ།

菩薩摩訶薩如是發心：如是我所說的’我’，於一切種中皆無所得、不可得，如是于內外諸法亦生起想，雖如是生起想，然不生起艱難想。此說明了勝義中通達一切法無所得故不生艱難想之方便， 即如外道所計我，于了悟補特伽羅無我時，彼等所計我於一切種中本來皆無，如是于了悟法無我時，蘊界處等內外諸法亦於一切種中皆無所得、不可得，應當了知而不生起艱難想。 何以故？如是彼于任何法皆不執著、不緣故。此說明不生艱難想之因，即勝義中於能生艱難想之任何法皆不執為相、不緣故。 具壽舍利子，我于無生中不許有如來，亦不許有無上正等正覺。此說明勝義中一切法無生，如來與無上正等正覺亦是無生自性故不許有事物。 如來轉法輪時說：以無生法無所得亦無所得。此說明世尊說一切法本來無生，配合此義，則勝義中以無生法得預流等果亦無生，所得諸果亦無生故，無所得亦無所得。 問曰：具壽羅睺羅，汝許以有生法有所得及所得耶？此是舍利子問羅睺羅：諸預流等補特伽羅有事物故，許得預流果等無事物自性耶？ 抑或許以無生法得耶？此問預流等補特伽羅無事物者得預流果等有事物，即見以有事物得無事物及以無事物得有事物二者皆不應理而執問。 羅睺羅答：具壽舍利子，我不如是許。以無生法亦不許得。此說以有事物得無事物及以無事物得有事物二者皆不應理故不如是許。

། སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་འོ་ན་ཐོབ་པ་མེད་པ། མངོན་པར་རྟོགས་པ་མེད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉི་གར་མི་འདོད་ན་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་འཐོབ་པ་དང་། ལམ་སྒོམ་ཞིང་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡང་མེད་དམ་ཞེས དྲིས་པའོ།།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི། མ་ཡིན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཐོབ་པ་དང་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དག་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བ་ཙམ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པར་ འདོད་ཀྱི།དངོས་པོ་ཡོད་པས་མེད་པ་འཐོབ་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པས་ཡོད་པ་འཐོབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འཐོབ་པའང་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ གདགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏེ།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་འཐོབ་པར་བྱེད་པ་རྣམས་དང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་འཐོབ་པར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཐོབ་པ་དང་།མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་དག་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཐ་དད་དུ་ཡོད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་རྣམས་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྒལ་བའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་ གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར།ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་དང་མངོན་པར་རྟོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་མེད་པར་དེ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཐ་དད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ཐ་མི་དད་དམ་ཞེས་དྲིས་པའོ། །སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་དང་། མངོན་པར་ རྟོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་ལྔ་དག་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་ཐ་དད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་པས་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་པ་ལས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སེམས་ཅན་རྣམས་དྲང་ཞིང་བཀྲི་བའི་ཕྱིར མིང་དང་མཚན་མར་བཟུང་ཞིང་ཐ་སྙད་དུ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དོན་དམ་པར་ནི་ལས་ཀྱང་མེད། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མེད་སྐྱེ་བ་ཡང་མེད། འགག་པ་ཡང་མེད། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའང་མེད། རྣམ་པར་བྱང་བའང་ མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་ལྔ་རྣམས་དོན་དམ་པར་ཐ་མི་དད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།འགྲོ་བ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ལྷ་དང་། མི་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་ལྔར་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་ཞིང་གདགས་ པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི།དོན་དམ་པར་ནི་ལས་དང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པས་ན་འགྲོ་བ་ལྔ་ཐ་དད་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

說道：‘具壽羅漢，那麼是否無所得，無現證？‘這是說，如果這兩種都不承認的話，預流果等聖者們獲得預流果等果位，以及修道和現證也都不存在嗎？這樣問道。 羅漢回答說：‘具壽舍利子，有所得也有現證，但不是以這兩種方式。‘這是說，所得和現證僅僅是在世俗言說中安立為斷除煩惱障和所知障而已，而不是以實有之物得到空性，或以空性得到實有之物這兩種方式。 爲了明確這個意義，‘具壽舍利子，所得和現證是以世間言說而安立的’等等，這是說明預流果等聖者能得和預流果等所得，僅僅是世俗諦中假立而已，勝義諦中並不存在。 說道：‘具壽羅漢，如同所得和現證在世間言說中存在那樣，五道眾生是否也是在世間言說中有差別，而勝義中則不然？‘這是對前文’五道也將成為無差別’這一爭議詳細解釋的引出。即如同所得和現證在世間言說中存在而勝義中不存在那樣，五道是否也是在世間言說中有差別而勝義中無差別？如此問道。 回答說：‘具壽舍利子，確實如此。如同所得和現證在世間言說中存在那樣，五道眾生也是在世間言說中有差別，而在勝義中則不然。‘這是說，在勝義中這一切都是無生性的同一味，無法分別差異，而在世俗中爲了引導眾生，僅僅是以名相執取並假立言說而已。 為什麼這樣說呢？‘具壽舍利子，在勝義中無業，無業的異熟，無生，無滅，無煩惱，也無清凈。‘這是說明五道在勝義中無差別的理由。所謂五道，僅僅是由善業和惡業的異熟而分別安立為天、人、旁生、餓鬼、地獄五道而已，在勝義中因為沒有業和業的異熟等，所以五道無法分別。

།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའམ། འོན་ཏམ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་སྐྱེས་པ་ལས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་བ་དང་།སྐྱེས་པ་ལས་མི་སྐྱེ་བའི་གཏན་ཚིགས་ཞིབ་ཏུ་འཆད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པ་སྟེ། མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། རི་བོང་གི་རྭ་དང་འདྲ་བས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་མི་རིགས་པ་དང་། སྐྱེས་པའི་ཆོས་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་གྱུར་ཟིན་པས་གདོད་སྐྱེ་མི་དགོས་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དྲིས་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བདག་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཀྱང་སྐྱེ་བར་མི་འདོད། སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཀྱང་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་གཉི་ག་རང བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ཡང་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་མདོར་སྨྲས་པའོ།།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་པ་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་མིང་གིས་སྨོས་ཏེ་འཆད་དུ་གཞུག་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་ འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ།།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བདག་ནི་གཟུགས་མ་སྐྱེས་པ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བདག་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་མ་སྐྱེས་པ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་ དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་པ་གང་ཡིན་ཞེས་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པའི་ལན་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཤད་པ་སྟེ།ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་ལས་ འདས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཆོས་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་པ་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་སྐྱེས་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་གོང་དུ་སྨྲས་པ་དེ་ཆོས་ གང་ཡིན་པ་མིང་གིས་སྨོས་ཏེ་འཆད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ།།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ། བདག་ནི་གཟུགས་སྐྱེས་པ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བདག་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེས་པ།རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་ཆོས་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་པ་གང་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་ གི་བར་དུ།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྐྱེས་པར་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

說道：‘具壽羅漢，未生之法將會生起，還是已生之法將會生起？‘這是爲了詳細解釋世間和出世間諸法既不從未生中生起，也不從已生中生起的道理，舍利子向羅漢提出的問題。未生之法是無實體的，如同兔角一樣，不應該生起；已生之法已經成為實有，不需要再生，因此這樣問。 羅漢說道：‘具壽舍利子，我既不承認未生之法生起，也不承認已生之法生起。‘這是簡要說明了勝義諦中，已生和未生二者都因自性空的緣故，都不承認生起。 說道：‘具壽羅漢，不承認未生之法生起是指什麼？‘這是舍利子爲了讓羅漢解釋所說的未生之法是指什麼，而開啟機會提問的。 羅漢說道：‘具壽舍利子，我不承認未生的色法，自性空性生起’乃至’具壽舍利子，我不承認未生的一切種智，自性空性生起’，這是對舍利子詢問’不承認未生之法生起是指什麼’的回答。表明五蘊等世間諸法，以及六波羅蜜多等乃至一切種智的出世間諸法，這一切在勝義諦中因自性空的緣故，都不承認生起。 說道：‘具壽羅漢，不承認已生之法生起是指什麼？‘這是因為羅漢前面說’也不承認已生之法生起’，爲了讓他說明是指什麼法，舍利子向羅漢提出的問題。 說道：‘具壽舍利子，我不承認已生的色法，自性空性生起’乃至’具壽舍利子，我不承認已生的一切種智，自性空性生起’，這是對’不承認已生之法生起是指什麼’的回答，表明五蘊等世間諸法，以及六波羅蜜多等乃至一切種智的出世間諸法，這一切在世俗諦中雖被認為是已生，但在勝義諦中因自性空的緣故，都不承認生起。

།དེ་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བ་ དང་།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་བསྟན་ན། དེའི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་སྐྱེ་བ་སྐྱེའམ། འོན་ཏམ་མི་སྐྱེ་བ་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་ པའོ།།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་སྐྱེ་བ་ཡང་མི་སྐྱེ། མི་སྐྱེ་བ་ཡང་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་བརྗོད་དུ་ཟད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་དེ་གཉི་ག་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟར་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་གཉི་ག་ཡང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། གཟུགས་མེད་པ་བལྟར་མེད་པ། ཐོགས་པ་མེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་ཅིང་མི་སྐྱེ་བའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་བལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་དང་ མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་བལྟར་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གཟུགས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྟར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བལྟར་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བསྟན་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གང་གི་མཚན་ཉིད ཀྱང་མ་ཡིན་ཞིང་དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྣམ་གྲངས་དེས་ན་སྐྱེ་བ་ཡང་མི་སྐྱེ། མི་སྐྱེ་བ་ཡང་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་མི་སྐྱེ་བའི་གཏན་ཚིགས་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་དག་ལ་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྤོབས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་ བྱ་བའི་ཆོས་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ།མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ན་མ་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་བརྗོད་དུ་ཡང་ཅི་ཡོད་ཅེས་དྲིས་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་བརྗོད་དུ་སྤོབས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ན།དེ་ལྟར་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དུ་ཡང་རུང་ངམ་ཞེས་དྲིས་པའོ།

如是顯示色等世間和出世間法的有生和無生諸法在勝義中無生之後，為顯示所謂生和所謂無生的法性也無生，故而舍利子問具壽羅睺羅說：‘具壽羅睺羅，是生生起呢？還是無生生起？’ 說道：‘具壽舍利子，生亦不生，無生亦不生。‘此說生和無生僅是世俗諦中的言說而已，在勝義中二者皆非實有故不生。 為何如此？具壽舍利子，如是生和無生二法，既非相應亦非不相應，無色、不可見、無礙，如是無相而同一相。此說生和無生二法在勝義中非實有且不生的理由：‘非相應’是說非如心所法可見；‘非不相應’是說非如心不相應行法可見；‘無色’是說非如色蘊實有；‘不可見’是說無法顯示為色相形狀之本性；‘無礙’是說非如眼根等有礙之實法；‘如是無相而同一相’是說如是非相應非不相應，非色等任何相，而在勝義中為空性本質之一相。 具壽舍利子，由此理趣，生亦不生，無生亦不生。此是羅睺羅總結上述義理而說，由於如是不生之理由，所謂生和所謂無生諸法在勝義中無生。 舍利子說：‘具壽羅睺羅，你敢說未生法是未生法嗎？‘此問若生和無生諸法在勝義中無實體、不生，則以未生之詞有何可說？ ‘具壽羅睺羅，你敢說諸未生法之無生嗎？‘此問色等無生法若在勝義中無實體、不生，則于如是無實體中說無生是否合理？

།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་ཁྱོད་ཀྱིས་སྤོབས་སམ་ ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས།མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པ་ལ་བདག་གིས་སྤོབས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པ་གོང་མའི་ལན་བཏབ་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་དག་མི་སྐྱེའོ། །ཞེས་ བདག་གིས་བརྗོད་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཚིག་གིས་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་བརྗོད་པ་སྤོབས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་བདག་གིས་ནི་བརྗོད་པར་སྤོབས་པ་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་[(]ནི་ ནི་[,]ནི་[)]ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པ།འོག་མའི་ལན་བཏབ་པ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཚིག་གིས་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ནི་བརྗོད་པར་སྤོབས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། དེ་ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟར་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། སྤོབས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། གཟུགས་ མེད་པ་བལྟར་མེད་པ་ཐོགས་པ་མེད་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མེད་པར་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པར་སྤོབས་པ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་ བྱ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་།སྤོབས་པ་མེད་པ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་བཏགས་པར་ཟད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སྨྲས་པ་ ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་བརྗོད་པ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།སྤོབས་པ་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་ལ་ཆོས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། གང་ལས་བརྩམས་ཤིང་བརྗོད་པར་སྤོབས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པ་དང་། སྤོབས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་ བའི་ཆོས་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གང་ལས་བརྩམས་ཏེ་བརྗོད་པས་སྤོབས་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་དག་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། གཟུགས་མེད་པ་བལྟར་མེད་པ། ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིན་པར་འཇལ་ན། ཅི་དེ་དག་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ ནམ་ཞེས་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པའོ།།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། བརྗོད་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མིང་གིས་སྨོས་པ་དེ་དག་དོན་དམ་པར་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ནི་འདི་ལྟར་གཟུགས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཚོར་བ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྗོད་པ་དང་སྤོབས་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་འབའ་ཞིག་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བ་མེད་པར་མ་ཟད་ཀྱི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།