d3807十萬般若波羅蜜多廣釋c3.5s｜d3807十萬般若波羅蜜多廣釋c3.5s（續14）

世尊，為此，菩薩大菩薩欲證得無上正等正覺，應當不離般若波羅蜜多和善巧方便。從’應當不離般若波羅蜜多和善巧方便’乃至’應當修習一切相智’這段經文，是宣說證得無上正等正覺的方法，即不離方便和智慧，從六波羅蜜多等直至一切相智，應當以無所緣的方式和無相之心修習清凈諸法。 其後，欲界天子和色界天子對世尊如是說，從’欲界天子和色界天子對世尊如是說’乃至’無上正等正覺難以證得’這段經文，意思是一切法無實體且無所緣，欲證得無上菩提，聲聞、獨覺等有所緣者是無法做到的。 世尊方便開示，從’世尊方便開示’乃至’諸天子，一切法極為清凈故’這段經文，是世尊為使眾會堅信天子們所說而作的明確解釋。 其時，具壽善現對世尊如是說，從’具壽善現對世尊如是說’乃至’證得無上正等正覺並不困難’這段經文，是善現陳述：若諸法有實體，則難以了知其為空性；但空性了知空性並不困難。 何以故？世尊，如是，從’何以故？世尊，如是’乃至’無有如是可證得正覺之法’這段經文，是說明諸法無實體，了知無實體不困難的理由。 何以故？世尊，如是一切法空性，從’何以故？世尊，如是一切法空性’乃至’世尊，由此理趣，菩薩大菩薩應當現前證得無上正等正覺’這段經文，是說清凈分和煩惱分的一切法皆自性空，為增長清凈諸法、減少煩惱分，應當修習從六波羅蜜多直至一切相智的諸法，了知能知和所知的因皆自性空，因無實體故，了知空性為空並不困難。

།དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ཡང་ཡོད་པ་ལས་བཤིག་སྟེ། མེད་པར་བྱས་པ་ན་མ་ཡིན་གྱི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་དེས་ན། བླ་ན་མེད་པ ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ནི་དཀའ་བ་སྟེ།མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་སླ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤཱ་རིའི་བུས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་དཀའ་བ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ།ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་མེད་ན། མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་ཡང་སེམས་པ་མི་རིགས་ན། དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་མོས་པར་ཡང་བྱས་ནས། བླ་ན་མེད་པ་ ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱེད་པས།དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལ་ཡོད་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ནི་དཀའ་བ་བྱེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཡང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་དེ་ལྟར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་སླ་ན། དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་སྤྱོད་པའི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མང་པོ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པར་ཡང་མི་འགྱུར་བའི་རིགས་ན་དེ་དག་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་སྦྱར་ན།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱ་བ་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་བརྒལ་བའོ། །རབ་འབྱོར་ གྱིས་སྨྲས་པ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས། གཟུགས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། ཤཱ་རིའི་བུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ ཕྱིར་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་དང་སྦྱར་ན།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བ་སླ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། རབ་འབྱོར་གྱིས་ཕྱིར་ལྡོག་པར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དཀའ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ།གཟུགས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་གམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་ཕྱིར་ལྡོག་པར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

為什麼這樣說呢？世尊，就像這樣，‘色以色的自性為空’乃至’一切相智以一切相智的自性為空’，這些話是顯示一切法無實的理由。一切法無實並非是從有而破壞成無，而是從色乃至一切相智，一切法勝義中本不成立為實有，所以說’以自性空’。 其後，具壽舍利子對具壽須菩提如是說，乃至’具壽須菩提，由此理趣，現證無上正等正覺是困難的，不是容易的’。這些話是舍利子顯示現證無上正等正覺的困難。 如是一切法以自性空，如虛空般無實，若如此則不應思維’我要現證正覺’。然而並非如此，菩薩雖於一切法如虛空般勝解，仍要現證無上正等正覺，所以在實有中行實有之事是難行。 另一方面，若現證無上菩提容易，則有所緣行的諸多菩薩就不應從無上菩提退轉。然而他們確實退轉，由此可知，現證無上正等正覺並非容易，這是舍利子對須菩提的詰問。 須菩提說：‘具壽舍利子，你怎麼認為？色是否從無上正等正覺退轉？‘等等。對於舍利子說恒河沙數菩薩從無上正等正覺退轉，因此現證無上正等正覺不容易的說法，須菩提顯示並無退轉之實， 如是于無實中了知無實並非困難。從’色是否從無上正等正覺退轉’乃至’一切相智是否從無上正等正覺退轉’，顯示從色乃至一切相智的一切法勝義中以自性空，故無任何退轉之實。

།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། གཟུགས་ལས་གུད་ན་གང་བླ་ན མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་དམིགས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལས་གུད་ན། གང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་དམིགས་སམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལས་གུད་ན་ཡང་། ཕྱིར་ལྡོག་ པར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དམིགས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་གམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་རང་བཞིན་དུ་ཡང་ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གུད་ན་གང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གུད་ན་གང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གཞན་ པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་ཁ་ཅིག་སེམས་ཀྱང་སྲིད་དེ་དེ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར།ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གཞན་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

說道：‘具壽舍利子，你怎麼認為？除了色之外，是否能見到從無上正等正覺中退轉的如是法？‘乃至’除了一切相智之外，是否能見到從無上正等正覺中退轉的如是法？‘這些話是爲了遣除這樣的想法：雖然退轉的菩薩不是以色等的自性而存在，但認為在色等之外另有一個自性。為此宣說：即使離開色等乃至一切相智之間的諸法，也不能見到會退轉的菩薩。 具壽舍利子，你怎麼認為？色之真如是否從無上正等正覺中退轉？乃至一切相智之真如是否從無上正等正覺中退轉？這些話是爲了顯示：從色等乃至一切相智之間的諸法的真如自性中，也不存在退轉的菩薩。 說道：‘具壽舍利子，你怎麼認為？除了色之真如外，是否有從無上正等正覺中退轉的如是法？‘乃至’除了一切相智之真如外，是否有從無上正等正覺中退轉的如是法？‘這些話是爲了顯示：從無上菩提中退轉的菩薩雖然不以色等真如的自性而存在，有人可能認為在色等真如之外另有一個自性，爲了遮遣這種想法而說明：退轉的菩薩也不以離開色等真如之外的自性而存在。

།སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་ བཞིན་ཉིད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་ལས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་གམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་གོང་དུ་སྨོས་ པའི་ཚུལ་གྱིས།ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ། དེ་ལས་གཞན་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སོགས་པ་མ་བྱས་ཤིང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རང་ བཞིན་དུ་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་ཁ་ཅིག་སེམས་པ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར།ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཆོས་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ གནས་ཉིད་དང་།ཆོས་སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་རྣམས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། དེ་ལ་ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གུད་ན་གང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་ལས་གུད་ན་གང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་། དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་ཁ་ཅིག་སེམས་པ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ཕྱིར་ལྡོག་པའི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་།ཆོས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་ན་བདེན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆོས་དེ་དག་མི་དམིགས་ན། གང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་ བུ་གང་ཞིག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བས་ནི།དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས། ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་གང་གིས་དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། དོན་དམ་པ་ཕྱིར་ལྡོག་པར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ། གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་ གྱིས་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་རྣམ་པ་དེས་བསྟན་པ་ལྟར་ན།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་པ་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། དེ་ལྟར་ཕྱིར་ལྡོག་པར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པར་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་མེད་དེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་འབའ་ཞིག་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤཱ་རིའི་བུས་གལ་ བཟུང་སྟེ་སྨྲས་པའོ།།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་བྱམས་གང་གི་བུས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།

說道：‘具壽舍利子，你是怎麼想的？是否從如是真如無上正等正覺中退轉？‘從這句開始，‘說道：具壽舍利子，你是怎麼想的？是否從不可思議界中退轉無上正等正覺？‘這句為止，是按照上述方式， 爲了遮遣有人認為退轉菩薩雖然不是色等真如的自性，也不是異於彼的自性，卻認為是真如、法性、法界等無為清凈的自性，因此說明退轉菩薩也不是真如、法性、法界等的自性。真如、法性、法界、法住性、法無過失性、真實邊際、不可思議界等都是空性清凈的異名，其中不可能有退轉菩薩，這是其義。 說道：‘具壽舍利子，你是怎麼想的？除了真如之外，是否有從無上正等正覺退轉的如是法？‘從這句開始，‘說道：具壽舍利子，你是怎麼想的？除了不可思議界之外，是否有從無上正等正覺退轉的如是法？‘這句為止，是爲了遮遣有人認為退轉菩薩雖然不是真如、法性等的自性，卻是異於彼等的自性，因此說明退轉菩薩也不是異於真如、法性等的自性。 說道：‘如是若如實不見彼等諸法，則有何等從無上正等正覺退轉的如是法？‘這是按照上述方式說明，由於退轉菩薩以任何法的事物都不存在，所以究竟義中根本沒有會退轉的菩薩。 說道：‘如果按照長老須菩提以法理如是方式所說，則無任何菩薩從無上正等正覺退轉’從這句開始，直到’將成為一乘佛乘’這句為止，是舍利子執持而說：如果這樣退轉菩薩實際上不存在，那麼如來所說的住于聲聞乘的菩薩和住于緣覺乘的菩薩也不存在，一切都將唯一安住于大乘。 其後，具壽滿慈子對具壽舍利子如是說道。

།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་འདི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཅིག་ཏུ་ཡང་འདོད་དམ་ཞེས་གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་ལ་དྲི་དགོས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི། དོན་དམ་པར་ཆོས་ ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས།ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འབའ་ཞིག་མེད་པར་མ་ཟད་ཀྱི། ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པར་བཤད་པའི་གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར། བྱམས་གང་གི་བུས་ཤཱ་རིའི་བུ་རབ་འབྱོར་ལ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པར་འདོད་དམ་ཞེས་འདྲིར་བཅུག་པའོ།།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་འདོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ལྟར་ཕྱིར་ ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་མེད་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པར་འདོད་དམ་ཞེས་དྲིས་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསུམ་དུ་དམིགས་སམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཙམ་དུ་ཟད་པ་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེར་ མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྒྱུ་གཅིག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཅིག་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་ངམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བྱེ་བྲག་དབྱེར་མེད་པས། དོན་དམ་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ གཅིག་པུ་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མི་འགྲུབ་པོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་བདེན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆོས་དེ་དག་མི་དམིགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་སེམས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་དུ། བདེན་པར་བརྟགས་ ཤིང་གཏན་ལ་ཕབ་ན།དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དམིགས་སུ་མེད་ན། ཤཱ་རིའི་བུ་ཁྱོད་ཅི་ལས་བསམས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པར་སེམས་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་དྲིས་པ་སྟེ། སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་དང་སྦྱར་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མེད་པ་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་སེམས་མི་འཇུམ་ཞིང་འགོད་པ་མེད་ལ་ཡིད་ལ་འགྱོད པ་མེད་ན།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ཞིང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གཅིག་སྟེ། བྱེ་བྲག་མེད་པ་བཤད་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་ ཤིང་སེམས་ཞུམ་པ་མེད་ལ།ཐེ་ཚོམ་མེད་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་མི་ལྷུང་བར། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

具壽舍利子應當詢問長老須菩提說：‘長老須菩提，你是否也認為有一位菩薩？‘這是爲了闡明，由於勝義中一切法本性空，不僅沒有退轉菩薩，而且勝義中退轉和不退轉的一切都無實體，爲了引出這個論題，慈氏子令舍利子詢問須菩提是否認為有一位不退轉菩薩。 其時，具壽舍利子對具壽須菩提如是說道：‘具壽須菩提，你認為菩薩是佛乘者嗎？‘這是說，如果這樣沒有退轉菩薩聲聞乘和獨覺乘二者，為何認為有唯一不退轉菩薩佛乘者呢？ 須菩提說：‘具壽舍利子，于真如中菩薩是聲聞乘者’乃至’于真如中見有三種菩薩嗎？‘這是說明勝義中一切法無自性空，僅是真如自性，其中無法分為三種菩薩。 說道：‘具壽舍利子，是一因嗎？‘乃至’你是否真實見到一位菩薩？‘這是說明由於真如中無法分為三種差別，故勝義中連一位不退轉菩薩的實體存在也不能成立。 說道：‘如果這樣如實地不見彼等諸法’乃至’認為此是佛乘者’這是說，如上所說的方式，如實觀察抉擇，勝義中一切法唯是真如自性，無法見到三種差別，舍利子你因何而想，認為有三種菩薩？這是須菩提的提問，若與前說相連，意思是說沒有三種菩薩。 具壽舍利子，如是菩薩摩訶薩於一切法真如無差別中，菩薩摩訶薩心不怯弱、無有悔恨、意無追悔，則彼菩薩摩訶薩當證無上正等正覺。這是說，如上所說的方式，一切法無自性空且為真如自性一味無差別的道理，若能深信而無怯弱及無疑慮，則此菩薩不墮聲聞、獨覺地，必當證得無上正等正覺。

།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་བཀའ་སྩལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།རབ་འབྱོར་གྱིས་བཤད་པའི་དོན་འཁོར་རྣམས་ལེགས་པར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་དབྱེར་མེད་པའི་ཆོས་ཟབ་མོ་བཤད་པ་ལས། ཐེ་ཚོམ་མེད་ ཅིང་སེམས་མ་ཞུམ་པ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཤད་པ་ལེགས་ཏེ། སྤོབས་པ་ཆེའོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རབ་འབྱོར་ལ་བསྟོད་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ།།བྱང་ཆུབ་གང་གིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་བསྟན་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་ཤིང་སེམས་ཞུམ་པ་མེད་པ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ། ཉན་ཐོས་ ཀྱི་ཐེག་པ་པ་དང་།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་པ་གསུམ་ཆར་ཡང་། སོ་སོའི་བྱང་ཆུབ་ལ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་ཟེར་ན། བྱང་ཆུབ་འདི་གསུམ་གང་གིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་གཉིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱིས་འབྱུང་བར་ནི། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འབྱུང་བ་འཚལ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་ཇི་ལྟར་གནས་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ལྟར་ ཆོས་ཟབ་མོ་བསྟན་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་ཅིང་སེམས་མ་ཞུམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས།བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་རབ་འབྱོར་གཉིས་ཀས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འབྱུང་བར་བསྒྲུབ་པའི་ མཚན་ཉིད་ཤེས་པར་འདོད་པའི་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཐབས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཇི་ལྟར་ གནས་པར་བྱ་བའི་ཐབས་བསྟན་པ་སྟེ།ཐབས་དེ་ཡང་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕ་དང་མའི་སེམས་དང་། ཕུ་ནུའི་དང་སྲིང་ མོའི་སེམས་དང་།གྲོགས་པོ་དང་གཉེན་དང་། རུས་གཅིག་པའི་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་གནས་པར་བྱ་བ་བསྟན་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་ཚིག་སྟེ། དང་པོ་ བསམ་པའི་གཞི་ཉིད་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བཞག་པའོ།

從’世尊對具壽羅布若開示’這句話開始，到’彼菩薩摩訶薩將證得無上正等正覺’這句話為止，是爲了使眾眷屬深信羅布若所說的義理。對於甚深法門中講述真如無差別的內容，無有懷疑且心不怯弱者，將證得無上正等正覺。這是世尊對羅布若的讚歎，稱其具大辯才。 羅布若啟問：‘世尊，具有如是法的菩薩摩訶薩，將以何種菩提而證得？‘這是因為前面講述一切法的真如無差別時，對於深信且無怯弱心者，說他將證得無上正等正覺。而聲聞乘、獨覺乘和菩薩乘三者，各自都稱其菩提為無上正等正覺，故問將以這三種菩提中的哪一種而證得。 世尊開示道：‘羅布若，彼菩薩摩訶薩將以無上正等正覺而證得。‘這表明二種小乘的菩提是從無上菩提退轉，並非證得，故說將以無上正等正覺而證得。 羅布若啟問：‘世尊，欲求證得的菩薩摩訶薩應當如何安住于無上正等正覺？‘這是爲了那些想要了解證得無上正等正覺之特徵的眷屬們，在世尊與羅布若二人宣說對甚深法門無有懷疑且心不怯弱的菩薩將證得無上正等正覺的場合中，請問證得之方便。 世尊開示道：‘應當以平等心安住於一切有情’等，這是宣說如何安住于無上正等正覺的方便，此方便也顯示了圓滿的發心和圓滿的加行。其中從’應當以平等心安住於一切有情’到’應當以父母心、兄弟姐妹心、朋友親眷及同族之心緣念一切有情’，是顯示安住于圓滿發心。‘應當以平等心安住於一切有情’是總說，首先將發心的基礎確立為對一切有情平等。

།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཉམ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱ་སྟེ་མི་མཉམ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨོན་ལམ་དུ་བཏབ་ཅིང་ཡིད་དམ་དུ་བཅའ་བའི་ཚེ། སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞིར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ ཅད་ལ།ཉེ་རིང་དང་བྱམས་སྡང་མེད་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་བདག་གིས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་དགོད་པར་བྱའོ་ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་དེ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གོ་ཆ་བགོས་པ་ལ་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པར་བྱ་སྟེ། མི་མཉམ་པའི་ སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་འོག་ཏུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྒྲལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་མཐོང་སྟེ།མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཚེ་ཡང་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་ཤིང་། གོམས་པར་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ། །དེ་བཞིན་ དུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཉམ་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དེ་དང་།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཚིག་འོག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བདག་གིས་ཀྱང་སྲོག་གཅོད་པ་སྤང་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་བདག་གིས་ཀྱང་སྲོག་གཅོད་པ་སྤང་བར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སེམས་ཅན་གཞན་གང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གི་ལེགས་པ་བརྗོད་ཅིང་མཐུན་པས་དགའ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དགེ་བ་བཅུ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་དང་ ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་བདག་ཀྱང་སྤྱོད་ཅིང་། གཞན་ཡང་སྤྱོད་དུ་འཇུག་ལ། དེ་དག་སྤྱད་པའི་ལེགས་པ་བརྗོད་ཅིང་། དེ་དག་ལ་སྤྱོད་པའི་ མི་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་དེ།རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་བྱ་བའི་སྒོ་ནས། སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གནས་པར་བྱ་བ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་གནས་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དེ་ལྟར་གནས་པར་བྱས་ལ་དོན་དམ་པར་ནི་དེ་ཡང་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་རྣམས་ལན་གཉིས་སུ་ཟློས་པ། སྔ་མ་རྣམས་ནི་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་ཚུལ་གྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །ཕྱི་མ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བདག་གིས་ཀྱང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར འབྱུང་བ་ལུགས་དང་ལུགས་མ་ཡིན་པར་མཉམ་པར་གཞག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།སེམས་ཅན་གཞན་གང་རང་བྱང་ཆུབ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དེ་དག་གི་ལེགས་པ་བརྗོད་ཅིང་མཐུན་པས་དགའ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ པར་འབྱུང་བ་བཅུ་གཉིས་དང་།འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་གོམས་པར་བྱ་བ་དང་དེ་དག་གོམས་པར་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་བཞི་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའི་འབྲས་བུ་རང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་ཡང་བྱས་ལ། ཉན་ ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལྟར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ།ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་མྱ་ངན་ལས་ཀྱང་མི་འདའ་བར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་གནས་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ།

對於’應當對一切眾生生起平等心，不應生起不平等心’這句話，是指在發願立誓之時，對於四生中的一切眾生，無親疏愛憎之別，我要將這一切眾生安置於無上正等正覺之位，如此發心並披上精進鎧甲。 ‘應當以平等心緣念一切眾生，不應以不平等心緣念’這句話，是指在發心之後，當見到需要度化至無上正等正覺的眾生，現前之時也應以平等心緣念並修習。 同樣，對一切眾生生起平等心這一點，以及以平等心緣念一切眾生的後續詞句也應當如此運用。 ‘我也應當斷除殺生’等，是顯示殊勝的修行，從’我也應當斷除殺生’到’對其他已圓滿成就佛陀不共法的眾生，應當稱讚其善行並隨喜’，這些內容包含了十善、四禪定、四無量心、無色界定，以及六波羅蜜多等直至十八不共法等法門，自己應當修行並引導他人修行，讚歎這些修行的功德，稱讚修行者的功德並隨喜。 從修行圓滿的角度來說，在世俗諦中應如此安住，在勝義諦中則應以無所緣的方式安住。 關於四禪定、四無量心、四無色定重複提及兩次，前者是小乘方式的禪定，後者應知是大乘方式的禪定。 從’我也應當等持順逆緣起’到’對其他現證獨覺菩提的眾生，應當稱讚其善行並隨喜’，這是指以聲聞乘和獨覺乘的方式修習十二緣起和四聖諦，以及修習所得的聲聞乘四果和獨覺乘的獨覺菩提果位。 雖如聲聞和獨覺那樣現證實際，但不住于偏向寂靜的涅槃，而是安住于菩薩的殊勝修行中。

།བདག་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སེམས་ཅན་ གང་དམ་པའི་ཆོས་གནས་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དེ་དག་གི་ལེགས་པ་བརྗོད་ཅིང་མཐུན་པས་དགའ་བར་བྱས་ཏེ།རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འདོད་པས། དེ་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ བར་གྱིས་ནི།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་ལ་གནས་པར་བྱ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལ་གནས་ནས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་དང་། བག་ཆགས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱོར་ བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།ཚེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱ་བ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་གནས་པར་བྱ་བ་རྣམས་ལ། བདག་ཀྱང་སྤྱོད་ལ་གཞན་ཡང་སྤྱོད་དུ་འཇུག། གཞན་དེ་དག་ལ་སྤྱོད་པའི་ལེགས་པ་བརྗོད་ཅིང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས། སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ གནས་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ།།དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཐབས་མཁས་པ་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་ལྟར་གོང་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་གནས་པར་བྱ་བ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་དགེ་ བ་བཅུ་ལ་སོགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་གནས་པར་བྱ་བ་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལ།བདག་ཀྱང་སྤྱོད་གཞན་ཡང་སྤྱོད་དུ་འཇུག། དེ་ལ་སྤྱད་པའི་ལེགས་པ་ཡང་བརྗོད་ཅིང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བར་བྱས་ལ། དོན་དམ་པར་ནི་དེ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་ཏེ། ཤེས་རབ་ དང་ཐབས་མཁས་པར་ལྡན་པ་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་དེ་ལྟར་སློབ་ཅིང་དེ་དེ་ལྟར་གནས་པས། དེའི་གཟུགས་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་གནས་པའི་འབྲས་བུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ ལ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་དེའི་གཟུགས་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དམ་པའི་ཆོས་གནས་པ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་གནས་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེས་སྔོན་གྱི་མཐའ་ནས་ཀྱང་གཟུགས་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་ པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་ཡང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པས། དངོས་པོ་དང་མཚན་མར་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་དེ་དག་ལ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

從’我也應當趣入無過失的菩薩’這句話開始，到’對於那些住持正法的眾生，稱讚其善行並隨喜’，以及’須菩提，如是菩薩摩訶薩欲證無上正等正覺，應當以無所緣的方式而住’這些內容， 是宣說住于菩薩初地，住于菩薩地后成熟眾生，清凈佛土，生起一切種智，斷除一切煩惱習氣相續，圓滿壽命，住持正法等事，自己修行並引導他人修行，稱讚他人修行善行並隨喜，從而住于圓滿加行的教授。 從’如是菩薩摩訶薩應當學習般若波羅蜜多和善巧方便’這句話開始，上述所說菩薩住于圓滿加行的教授，在世俗諦中，對於十善等正法乃至住持正法的諸加行，自己修行並引導他人修行，稱讚並隨喜他人的修行；在勝義諦中，對此也是無分別無所緣的方式而住，應當學習具足智慧和善巧方便，如是宣說。 從’如是學習如是安住，其色無障’等，是宣說如是住于圓滿加行的果報，即於一切法無障礙，於一切法無執著，其中從’其色無障’到’住持正法無障’，是宣說如是住于圓滿加行，將獲得於一切法無障礙的智慧。 為什麼呢？從’此菩薩摩訶薩從本際以來亦不執著色’到’不執著一切種智’，是宣說於色等一切法無障礙的理由，意思是說，在前世也通達色等一切法無實性，因為不執著實體和相，所以于這些法無障礙。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་གཟུགས་ཡོངས་སུ་གཟུང་དུ་མེད་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།གཟུགས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་གཟུང་དུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བ་དེ་ཡང་། དངོས་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས་ཡོངས་ སུ་མ་བཟུང་བ་མ་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གནས་འདི་བཤད་པའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉིས་སྟོང་གིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གནས་པ་དང་། སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གནས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་བཤད་པ་འདི་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉིས་སྟོང་གིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བརྒྱད་པ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ ས་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས་ལེའུ་སུམ་ཅུ་དགུ་པའོ།། །།དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་ནི།སྔར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱིར་ལྡོག་པ་མེད་པར་བཤད་པའི་སྐབས་ནས་གླེངས་ཏེ། དེ་ལྟར་དོན་དམ་པར་ཕྱིར་ལྡོག་པ་མེད་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས་ཞེས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས་ཞེས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པ་དང་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་ནི་གང་ལགས། ཚུལ་ནི་གང་ལགས། མཚན་མ་ནི་གང་ལགས། ཇི་ལྟར་བདག་ཅག་གིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འདི་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའོ་ཞེས་བགྱི་བར་འཚལ་བར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པ་དང་ཚུལ་དང་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྤྱོད་པའི་མཚན་མ་གང་དག་གིས་འདི་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་པའི་རྟགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།།རབ་འབྱོར་འདི་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སར་བཤད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ ལ་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་།རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ལ་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་དང་མཚན་མས་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

為什麼這樣說呢？如是，凡是不可執取的色，那就不是色，乃至凡是不可執取的一切相智，那就不是一切相智。以此說明一切色等諸法皆不可執取，這也不是因為有實在的事物而不可執取，而是就勝義諦而言，一切法本性空，因為色等諸法無有實體，所以不可執取。 在講解此菩薩住處時，二千菩薩獲得無生法忍。這是說明，此處所說的圓滿意樂住和圓滿加行住之法具有大利益，二千菩薩獲得無生法忍后，安住于不退轉的第八地菩薩地。 此為《十萬般若波羅蜜多廣釋》第三十九品。 說此語已，具壽須菩提向世尊如是請問等，是從前面所說菩薩不退轉處引出，如是若就勝義諦無有退轉，那麼不退轉的特徵是什麼呢？為詳細解說世俗諦中菩薩不退轉的特徵，須菩提請問，世尊詳細解說不退轉的特徵。‘世尊，不退轉菩薩摩訶薩的行相是什麼？方式是什麼？標誌是什麼？我們應當如何了知這位菩薩摩訶薩是不退轉的？‘其中行相、方式、標誌，應當理解為能顯示’此是不退轉菩薩’的行為標誌的異名。 須菩提，此中所說凡夫地、聲聞地、獨覺地、菩薩地、如來地，這一切在真如中無有變異，無分別，無二無別。這是說明，就勝義諦而言，一切法同一真如自性，不異於真如，因此凡夫、聲聞、獨覺、菩薩、如來之地，不可以行相、方式、標誌而作區分。

།དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཇུག་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅིང་། །དེ་ལྟར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་འཇུག་སྟེ། དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ ཉིད་དེ་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐོས་ནས་དེ་ལས་འདས་ཏེ།དེ་དག་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་རེ་རེ་དང་། གཉིས་ཀ་དང་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དེ་ཡང་། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་པར་ཐོས་ཤིང་རྟོགས་ནས། དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ མེད་པ་ཐ་དད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་ཅིང་མཚན་མར་འཛིན་པའམ།ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་གང་ཡང་མེད་དེ། དེ་ལྟར་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་། ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་བ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་དང་། མཚན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ནི་བྱུང་རྒྱལ་དུ་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དོན་དང་ལྡན་པར་སྨྲའི། དོན་དང་མི་ལྡན་པར་སྨྲས་པ་མ་ཡིན། གཞན་གྱིས་བྱས་པ་དང་། མ་བྱས་པ་ལ་མི་ལྟ་ཞིང་། ལེགས་པར་བརྗོད་པ་ཚོལ་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚིག་ཏུ་སྨྲ་བའི་སྒོ་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་མངོན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་དང་མཚན་མར་བསྟན པ་སྟེ།དོན་མེད་པའི་ཚིག་ཅལ་ཅོལ་བྱུང་རྒྱལ་དུ་མི་སྨྲ་ཞིང་། མི་གཞན་ལ་འཕྱས་འདོགས་ལ། གཞན་གྱིས་ལེགས་པར་བྱས་པ་ལ་ཕྲག་དོག་མི་ལྟ་བར་དེའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ན། རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་དང་མཚན་མ་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་ བསྟན་པའོ།།གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་པ་གང་དང་། ཚུལ་གང་དང་། མཚན་མ་གང་དག་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་དང་ཚུལ་དང་མཚན་མ་མེད་པར་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པ་མེད་པ། ཚུལ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་དང་མཚན་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དོན་དམ་ པར་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ།དངོས་པོ་མེད་པས་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་རྣམ་པ་དང་། ཚུལ་དང་མཚན་མ་ཡང་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་མ་མཆིས་ཚུལ་མ་མཆིས། མཚན་མ་མ་མཆིས་པ་ལགས་ན། ཆོས་གང་ལས་སླར་ལྡོག་པའི་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་བསྟན་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཟླས་འགྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞིག་ཡོད་ན་དེའི་ཟླས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་གདགས་སུ་ཡང་རུང་ན། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ། རྣམ་ པ་དང་།ཚུལ་དང་མཚན་མ་མེད་ན་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གདགས་སུ་ཡང་མེད་པའི་རིགས་ན། ཅི་ལས་དགོངས་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བསྟན་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།

如是隨順真如，不分別真如，如是無分別而入，如是入已，如實聞此真如已超越，于彼等真如無有一、二及非二之疑惑。此說明菩薩不退轉者，于勝義中聞知一切法如是一味，于彼無差別，不作差別分別執相，亦無疑惑。如是不執相且無疑惑，即是菩薩不退轉之行相、方式及標誌。 彼非隨意而說，說有義利，非說無義利，不觀他人作與不作，而求善說。此從言說門中顯示不退轉菩薩之行相、方式及標誌。即不說無義閑言雜語，不誹謗他人，不嫉妒他人善作而說其功德。以此等行相、方式及標誌，當知是不退轉菩薩。 白言：世尊，具何等行相、何等方式、何等標誌之菩薩摩訶薩，當知為不退轉？此為勝義中說一切法無行相、方式及標誌之分別，故須彌問。 世尊告曰：須彌，一切法無行相、無方式、無標誌。此說明不退轉菩薩之行相、方式及標誌，僅是世俗諦中顯示而已。勝義中以自性空，無實事故，于無實事中亦無行相、方式及標誌。 白言：世尊，若一切法無行相、無方式、無標誌者，從何法退而說菩薩摩訶薩不退轉耶？此謂不退轉是由對待而成，若有退轉，則由對待可安立不退轉。如是一切法自性空，無行相、方式及標誌，則退轉與不退轉亦不可安立，依何密意而說不退轉？此為須彌所問。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་གཟུགས་ ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དེ་ནི་རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་ཤིང་མཚན་མར་མི་འཛིན་པ་ ཏེ།།དེ་དག་ལ་མི་གནས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཕྱིར་ལྡོག་པར་གྱུར་ན། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་གང་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་གཟུགས་ ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།གང་ལ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་ཕྱིར་བཟློག་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ཆགས་ཤིང་གནས་པར་བྱར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་གོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི། དགེ་སྦྱོང་དང་། བྲམ་ཟེ་འདི་དག་ནི་ ཤེས་པར་བྱ་བ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ལྷ་གཞན་ལ་ཕྱག་མི་འཚལ་ཞིང་། མེ་ཏོག་གམ། ཕྲེང་བའམ། སྤོས་སམ། བྱུག་པའམ། ཕྱེ་མའམ། གོས་སམ། གདུགས་སམ། རྒྱལ་མཚན་ནམ། བ་དན་དག་དེ་ལ་སྦྱིན་ཞིང་བྱ་བར་མི་སེམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། མུ་སྟེགས་ ཅན་གྱི་ལྟ་བ་ངན་པ་ལ་ཕྱོགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ལ་མི་བསྟོད།འཇིག་རྟེན་པའི་ལྟས་དང་། མཚན་མ་ལ་མ་ཆགས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་སྟོན་པར་མི་འཛིན་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་ གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་མི་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེ་ལྟར་མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་མི་སྐྱེ་ཞིང་བུད་མེད་དུ་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་མི་འཛིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་ ཁོམ་པ་བརྒྱད་དུ་མི་སྐྱེ་ཞིང་བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་སུ་མི་འགྱུར་བ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཡང་དག་པར་བཟུང་ཞིང་སྤྱོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རྨི་ལམ་ན་ཡང་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་མི་གནས་ ན།སད་པ་ན་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། དགེ་བ་བཅུ་ལ་བདག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྤྱོད། གཞན་ཡང་སྤྱོད་དུ་འཇུག། དགེ་བ་བཅུ་ལ་སྤྱོད་པའི་ལེགས་པ་ཡང་བརྗོད་ཅིང་། མི་དགེ་བ་བཅུ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་རྟགས་དང་ལྡན་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་ པའོ།

世尊宣說道：‘從所謂不退轉於色的菩薩摩訶薩，乃至不退轉于無上正等正覺的菩薩摩訶薩，須菩提，應當了知這就是不退轉菩薩摩訶薩’這段經文，是說明不執著一切色等諸法，不取其相。 不住于彼等，若從彼等退轉，則應知不退轉于無上正等正覺。為什麼呢？須菩提，如是’菩薩摩訶薩所住之色的自性不存在’乃至’菩薩摩訶薩所住之一切相智的自性不存在’這段經文，是說明從一切色等諸法退轉的理由。 勝義中一切色等諸法本性空，因為無自性故不應執著安住，所以從彼等退轉。須菩提，複次，彼菩薩摩訶薩從’這些沙門、婆羅門是知所應知者’乃至’不向其他天神頂禮，不以花、花鬘、香、涂香、香粉、衣服、傘蓋、幢幡、幡幟供養’這段經文，是說明不讚嘆傾向於外道惡見的沙門、婆羅門，不執著世間占相，不執著世間諸天為師，則應知是不退轉菩薩摩訶薩。 須菩提，複次，‘不退轉菩薩摩訶薩不生地獄’乃至’如是不生八無暇處，不受女身’這段經文，是說明不退轉菩薩不生八無暇處且不受女身。 須菩提，複次，‘不退轉菩薩摩訶薩善持行持十善業道’乃至’即使在夢中也不住十不善業道，何況醒時’這段經文，是說明自己圓滿行持十善，也令他人行持，宣說行持十善的功德，具足斷除十不善的標誌，則應知是不退轉菩薩。

།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི། ནམ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པ་དེའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ནམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པ་དེའི་ཚེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་དེ་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ གྱིས་ནི།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་སྤྱོད་ན། རྟགས་དང་མཚན་མ་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི། མདོ་དང་དབྱངས་ཀྱིས་ བསྙད་པ་དང་།ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེས་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་དུ་བྱས་ནས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྔོས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀུན་ཆུབ་པར་བྱས་ནས། སེམས་ཅན་ རྣམས་ལ་བཤད་དེ།ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བྱས་པའི་བསོད་ནམས་དེ་ཡང་བདག་དང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་ན། རྟགས་དང་མཚན་མ་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་ བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་ཆོས་ཟབ་མོ་ལ་ནེམ་ནུར་མེད། ཐེ་ཚོམ་མེད། ཡིད་གཉིས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ གྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པས།ཆོས་ཟབ་མོ་ལ་ནེམ་ནུར་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་ཡིད་གཉིས་མེད་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་འཇམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན།ངག་གི་ལས་འཇམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ཡིད་ཀྱི་ལས་འཇམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ཞི་བ་དང་། ཚིག་འཇམ་པོར་སྨྲས་པ་དང་། ཡིད་ལ་གནོད་སེམས་མེད་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི། བྱམས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། བྱམས་པའི་ངག་གི་ལས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། བྱམས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བྱམས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་ལ འགོད་པ་ཡིན་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལུས་ཀྱིས་ཅི་སྤྱོད་དོ་ཅོག་དང་། ཚིག་ཏུ་ཅི་སྨྲའོ་ཅོག་དང་། ཡིད་ལ་ཅི་སེམས་སོ་ཅོག་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་ལ་འགོད་པ་འབའ་ཞིག་བྱེད་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩，從’當住于佈施波羅蜜時’乃至’當住于般若波羅蜜時，為一切眾生而修習般若’為止，說明菩薩行持六波羅蜜時，若以利益眾生為主而行持，以這些相與標誌，應知是不退轉。 複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩，從’經與歌詠’乃至’以此法佈施與一切眾生共同迴向于無上正等正覺’為止，說明為利益一切眾生而通達十二部經，為眾生宣說，並將此法佈施功德迴向于自己與一切眾生獲得無上正等正覺，以這些相與標誌，應知是不退轉菩薩。 複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩于甚深法無疑惑、無懷疑、無二心，從此乃至’于無上正等正覺亦不見有真實’為止，說明通達色等一切法勝義無實，于甚深法無疑惑、無懷疑、無二心，應知是不退轉。 複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩具足柔和身業，具足柔和語業，具足柔和意業，說明若身行寂靜，言語柔和，意無害心，應知是不退轉。 複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩具足慈心身業，具足慈心語業，具足慈心意業。慈心之相即是安置一切眾生於安樂。菩薩若一切身所行、語所說、意所思，唯一皆為安置一切眾生於安樂，應知是不退轉。

།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི།འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པ་ལ་མོས་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བས་ནི། འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་པའི་བར་ཆད་དུ་ འགྱུར་བའི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་དང་མི་ལྡན་ན།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་གཉིས་སྒྲིབ་པ་གཅིག་ཏུ་བགྲང་། རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་གཉིས་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་གཅིག་ཏུ་བགྲང་ངོ་། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལ་ བག་ལ་ཉལ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་།སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་བག་ལ་ཉལ་བ་རྣམས་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ ཆགས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་སོ།།སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་སོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཞེ་སྡང་ངོ་། །ང་རྒྱལ་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ནོ། །མ་རིག་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་ཆར་གྱི་མི་ཤེས་པའོ། །ལྟ་བ་ནི་རྣམ་པ་ལྔའོ། །ཐེ་ ཚོམ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམ་པའི་ཚེ།ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་སྟེ། བག་ལ་ཉལ་དེ་དག་མེད་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི། འགྲོ་ཞིང་འོང་ཡང་ནོར་བའི་ སེམས་ཀྱིས་མི་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེ་སའི་ཕྱོགས་མཐོང་བཞིན་དུ་འགྲོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། སྤྱོད་ལམ་བཞི་འཁྲུལ་པ་མེད་པར་སྤྱོད་ཅིང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དུ་ལྡན་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ དཔའ་ཆེན་པོ་ནི།གོས་ཚགས་ལ་སྨད་དུ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྡུལ་དང་དྲི་མ་དང་བྲལ་ཞིང་ནད་ཉུང་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། གོས་ཚགས་བཟང་ཞིང་གཙང་སྦྲ་ཆེ་བ་དང་ལུས་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། ལུས་ལ་རྡུལ་དང་དྲི་མ་མེད་ཅིང་ལུས་ལ་ནད་ཉུང་བ་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་རྟགས་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་མིར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ལ་སྲིན་བུའི་རིགས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། ལུས་ལ་སྲིན་བུ་མང་པོ་མི་འབྱུང་ཞིང་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ ལས།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་རྟགས་བསྟན་པ་སྟེ། ལུས་ལ་སྲིན་བུ་མང་པོ་མི་འབྱུང་བ་ཡང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུས། ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ།

複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩，不與貪慾、嗔恚、昏沉、睡眠、掉舉、悔恨及疑惑等五蓋同住。此說明若不具足障礙修習聖道的五蓋，即是不退轉。其中昏沉與睡眠合為一蓋，掉舉與悔恨合為一蓋。 複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩一切時中無有一切隨眠。此意為欲貪隨眠、有貪隨眠、嗔恚、我慢、無明、見取及疑惑等隨眠，於一切時中皆無一切。其中欲貪是欲界貪慾，有貪是色界及無色界貪慾，嗔恚是欲界嗔恚，我慢有七種，無明是三界無知，見取有五種，疑惑是修習聖道時的猶豫不決。若無此等隨眠，當知是不退轉菩薩。 複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩行走往來時不以迷亂心行走，乃至’彼見地勢而行’等，此說明四威儀無有錯亂，具足正念正知即是不退轉。 複次須菩提，不退轉菩薩摩訶薩衣服無可輕賤，乃至’遠離塵垢且少病’等，此說明衣服精良且清潔，身有妙香，身無塵垢且少病，亦是不退轉菩薩之相。 複次須菩提，人身中有八萬種蟲，乃至’攝受清凈心’等，此說明身中不生諸多蟲類，以及身語意清凈，是不退轉之相。由於具足殊勝善根因緣，身語意清凈，為超勝一切世間故。

།དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རབ་འབྱོར་འདི་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་ལུས་དང་ངག་དང་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། གོང་དུ་ ལུས་དང་ངག་དང་།སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་མདོར་སྨོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་བ་བཅུ་ལ་སྤྱོད་ན་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། ལུས་ཀྱིས་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི། སྲོག་ མི་གཅོད་པ་དང་།མ་བྱིན་པར་མི་ལེན་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་མི་སྤྱོད་པའོ། །ངག་གིས་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི། བརྫུན་མི་སྨྲ་བ་དང་། ཕྲ་མ་མི་ཟེར་བ་དང་། ངག་རྩུབ་པོ་མེད་པ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་མི་སྨྲའོ། །ཡིད་ཀྱིས་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་གསུམ་ནི། ཆགས་སེམས་ དང་།གནོད་སེམས་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་མེད་པ་སྟེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་ན་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་མི་ལྷུང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། ། རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལྷུར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་བཅུ་གཉིས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་འཛིན་ཞིང་བླངས་ཏེ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར སྟི་དང་།གྲགས་པ་ལ་མ་ཆགས་ཏེ། འདོད་པ་ཆུང་ཞིང་ཆོག་ཤེས་པ་དང་། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་བཅུ་གཉིས་ལ་གནས་ཀྱང་། དེ་དག་ལ་མ་ཆགས་ཤིང་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་མི་བསྙེམས་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལ་སེར་སྣའི་སེམས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཤེས་རབ་འཆལ་བའི་སེམས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཕྲག་དོག་གི་སེམས་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་དང་། ཕྲག་དོག་མེད་ན་རྟགས་དེ་དག་ གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ནི་བློ་བརྟན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། རབ་འབྱོར་དེ་དག་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ མཚན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བློ་བརྟན་ཞིང་ཟབ་པ་དང་།གཞན་ལས་ཆོས་གུས་པར་ཉན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མཐུན་པར་བསྒྲུབ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་བ་ཅི་ཡོད་དོ་ཅོག་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་འཇིག་རྟེན་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་ཤེས་ རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ།མི་དམིགས་པར་སྤྱོད་ཅིང་ཆོས་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡང་མེད་པར་རྟོགས་ནས། རྟོགས་པ་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་མདུན་དུ་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱིས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་མངོན་དུ་སྤྲུལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི།བདུད་ཀྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་ན། རྟགས་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ།

說此語已，具壽善現向世尊如是啟白，乃至’應知此亦是菩薩摩訶薩身語意清凈’為止的經文，是爲了開示上文簡略提到的身語意清凈的詳細內容，善現作此請問，世尊開示若行十善則身語意清凈。身業三種善行是：不殺生、不偷盜、不邪淫。語業四種善行是：不妄語、不兩舌、不惡口、不綺語。意業三種善行是：無貪心、無害心、無邪見。若具足殊勝善根所生的身語意清凈，則不墮聲聞、緣覺地，故應知此菩薩是不退轉。 ‘善現，複次，不退轉菩薩摩訶薩不貪著利養恭敬，不執著偈頌’乃至’彼亦能正受持十二頭陀功德而修行’為止的經文，是說不貪著利養、恭敬、名聞，少欲知足，雖住頭陀十二功德，但不貪著也不以此自傲，應知是不退轉菩薩。 ‘善現，複次，不退轉菩薩摩訶薩不生慳吝心’乃至’不生慧邪心，不生嫉妒心’為止的經文，是說若無六波羅蜜的違品及嫉妒，以此等相應知是不退轉菩薩。 ‘善現，複次，不退轉菩薩摩訶薩智慧堅固’乃至’善現，當知此等是不退轉菩薩摩訶薩不退轉之相’為止的經文，是說智慧堅固深邃，恭敬從他聞法，如實修行般若波羅蜜多，世間一切事業皆隨順世俗而行，勝義中依般若波羅蜜多而無所得行，通達無有違背法性法界之分，以此等證悟應知是不退轉菩薩。 ‘善現，若魔波旬于不退轉菩薩摩訶薩前幻現八大地獄’等經文，是說若不為魔所惑，以此等相應知是不退轉菩薩。

།དེ་ལ་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱིས་སེམས་ཅན་ དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་མངོན་པར་སྤྲུལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རབ་འབྱོར་འདི་ནི་གནས་མ་ཡིན་ཞིང་། གོ་སྐབས་མེད་པ་སྟེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའམ། བྱོལ་སོང་གི་སྐྱེ་གནས་སམ། གཤིན་རྗེའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ གནས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་བསྟན་པ་མང་པོ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སུ་སྲེག་པ་བསྟན་ནས་བསྡིགས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མི་གཏོང་ན་རྟགས་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་ པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ། བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆ་བྱད་དུ་འོངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ ཁམས་སུ་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱིས་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆ་བྱད་དུ་སྤྲུལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྔོན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བར་ཡིད་དམ་བཅས་ཤིང་མཉན་པ་རྣམས་ལ་ཐེ་ཚོམ་བསྐྱེད་དེ། སོ་སོར་ ཤོགས་ཤིག་ཐོང་ཤིག་ཟེར་བ་ལ།ཐེ་ཚོམ་ལྡང་ཞིང་སེམས་འཁྲུགས་ཏེ། ནེམ་ནུར་ཅན་དུ་གྱུར་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་མ་ངེས་པ་ཡིན་པས། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་མི་འཁྲུགས་ཤིང་ནེམ་ནུར་མེད་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་ལ་ཞེས་བྱ་ བ་ནས།མུ་སྟེགས་ཅན་དང་ཀུན་དུ་རྒྱུ་བ་གཞན་དག་ལ་ཡིད་ཆེས་པས་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ། དེ་ནི་གནས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། གོང་དུ་སྨོས་པ་ལྟར་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ། ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེས་གང་ལ་ཡིད་ཆེས་པས་འགྲོ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་སྟེ། གཟུགས་སམ་གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཤེས་པ་ཉིད་དམ། ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་།།བྱང་ཆུབ་པའམ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་། ཆོས་དེ་དག་གི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་ དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པས།ཆོས་དེ་དག་གང་གི་དབང་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

關於’那時魔羅波旬變現出八大地獄’這句話，乃至’善現，這是不可能的，無有機會，不退轉菩薩摩訶薩不會投生於地獄、畜生道或閻魔世界中，這是不可能的’這段經文，是說明即使如來授記的不退轉菩薩被顯示投生於諸地獄中受燒烤等威脅，但若不捨棄菩提心，應當知道以這些特徵表明他是不退轉的。 善現，複次，若魔羅波旬化現為沙門形象來到菩薩摩訶薩面前’乃至’該菩薩是不確定的，該菩薩尚未安住于不退轉位’這段經文，是說明魔羅波旬化現為沙門形象，對那些曾發願修學六波羅蜜多等清凈法的菩薩們生起懷疑，說’你們各自分散離去吧’，如果對此生起懷疑、心生動搖而猶豫不決，那麼這樣的菩薩是不確定的，不是不退轉菩薩。 若菩薩摩訶薩不動搖、不猶豫、不懷疑’乃至’更何況會因信任外道和其他遊方者而隨他們而去呢？這是不可能的’這段經文，是說明如前所述，若不為魔羅波旬所欺惑，不為他人所左右，應當知道這是不退轉菩薩。 為什麼呢？因為他不見有任何真實可信而隨之而去的法，不見色或色的真如為真實’乃至’不見道相智或道相智的真如為真實。不見菩提或菩提的真如為真實’這段經文，是說明不依賴他人的理由，即通達一切法，包括色等諸法及其真如，勝義諦中無有實體，因此不為任何法所左右，這就是其含義。

།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆ་བྱད་དུ་འོངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་དེ་ ལྟར་སྤྱོད་པ་ནི།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་མ་རྒྱས་པའི་གནས་མེད་སྐབས་མེད་དེ། དེ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་དགེ་སློང་གི་ཆ་བྱད་དུ་བྱས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ལམ་མི་གཙང་བ་བསྒོམས་པ་དང་།བསམ་གཏན་བཞི་དང་། ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་སྟོན་ཅིང་། ལམ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བཞི་ཐོབ་པར་བྱས་ཏེ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བྱོས་ཤིག་ཅེས་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་ལམ་སྟོན་ཅིང་། ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་ལ་སྨད་དེ་སླུ་བ་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ནས་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ།ཆོས་དེ་དག་ལ་ཇི་ལྟར་གནས་པར་བགྱི་ཞེས་ཞུས་ཤིང་བརྟགས་ཀྱང་། ཁྱོད་ཀྱིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྙིང་སྨྱན་བཅུག་ ཀྱང་།སེམས་ནུར་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱིས་དགེ་སློང་མང་པོར་སྤྲུལ་ཏེ། དགེ་སློང་འདི་དག་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འཇུག་པ་ཤ་སྟག་སྟེ། འདི་དག་གིས་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མ་གྲུབ་ནས། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ གནས་པར་འགྱུར་ན།ཁྱོད་ལྟར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་རེ་སྐན་ཞེས་ཟེར་ཡང་། བསླུར་མི་ཚུགས་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་ཞེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་དེ་སྐད་དུ་སློབ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་དང་མ་བྲལ་ཞིང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་དག་གིས་སྤྱོད་པ་དེ་ནི། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སུས་བདུད་ཀྱི་ལས་སུ་རིག་པ་དེ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་སོ་སྙམ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བདུད་ཀྱིས་བསླུར་ཡང་མི་ཚུགས་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ བསླབས་ཤིང་སྤྱད་ལ།བདུད་ཀྱི་ལས་སུ་རིག་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། རྟགས་དེ་དག་གིས་ཀྱང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

複次須菩提，若魔羅波旬以比丘形象來到菩薩摩誒薩前，乃至一切種智之間如是行持，于無上正等正覺未能證悟，無有是處，無有機會，此非道理。 此段經文說明魔羅波旬化現比丘形象，向菩薩宣說聲聞緣覺之道、不凈觀修法，以及四禪定、四無量、四無色定等，並說’以此道獲得四果位，當入般涅槃’，如是宣說小乘之道，誹謗大乘欺騙菩薩。 菩薩雖于恒河沙數諸佛世尊作承事供養，于恒河沙數如來圓滿修持六波羅蜜多，于恒河沙數佛世尊作承事供養后，行持六波羅蜜多等乃至一切種智時，請問諸法應如何安住。 雖被告知’汝不能證得無上正等正覺’而心生失望，然心不退怯。魔羅波旬化現眾多比丘說：‘此等比丘皆是發心趣向無上正等正覺者，然彼等未能成就無上正等正覺，而住于阿羅漢果位。汝豈能證得無上菩提？‘雖如是言說，然不能欺騙，當知是不退轉相。 複次須菩提，不退轉菩薩摩誒薩行持般若波羅蜜多時，作是思惟：如來所說如是修學，不離彼行，與波羅蜜多相應作意，如是行持則不退失佈施波羅蜜多，乃至若能了知魔業，則于無上正等正覺不退失。 此說明雖魔欲欺騙亦不能得逞，於六波羅蜜多等乃至一切種智諸法，如來所說而修學行持，若能了知魔業，則于無上正等正覺不退失。以此等相亦當了知是不退轉。

།དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཟླས་གྲུབ་སྟེ། ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞིག་ཡོད་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཆོས་གང་རྣམས་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པའི་ཟླས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བགྱི་བ་ཞེས་རབ་ འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པ་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ལྟ་བའི་འདུ་ཤེས་ལས་ཕྱིར་བཟློག་ན། དེ་ཉིད་ཆོས་མི་སྐྱེ་བ་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་པས། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ལྟ་བའི་འདུ་ཤེས་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པའི་གཏན་ཚིགས་ བསྟན་པ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་རྟོགས་པས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱོན་མེད་པའི་ས་དང་པོ་ལ་འཇུག་སྟེ། ས་དང་པོ་ལ་ཞུགས་ནས། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྡུལ་ཙམ་ཡང་དམིགས་སུ་མེད་པར་རྟོགས་པས། ཅི་ལ་ཡང་མངོན་པར་འདུ་ མི་བྱེད་དེ་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པས།ཆོས་གང་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ནས། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས་ལེའུ་བཞི་ བཅུ་པའོ།། །།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་ཉེ་བར་འོངས་ཏེ་མོས་པ་བཟློག་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱོན་མེད་པར་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་དག་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ལ་ཐ སྙད་དུ་བཏགས་ནས་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ལ།མངོན་པར་འཚང་རྒྱར་ཡང་ཅི་ཡོད་ཅེས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མོས་པ་དང་དད་པ་བཟློག་ཅིང་འོང་བ་ལ་བདུད་ཀྱིས་མི་ཚུགས་པར་བྱ་བའི་གདམས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ལས་ལེགས་ཉེས་ཅི་སྤྱད་པའི་འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པས། བདག་གིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པར་བྱས་ལ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རིམ་གྱིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་དགོད པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང་།བདུད་ཀྱིས་མི་ཚུགས་པར་སེམས་བརྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

說此語已，具壽善現向世尊如是啟白，從’如是’乃至’不退轉于佛想’等語，是以對偶成立’不退轉’之義。若有退轉，則從’不退轉’乃至’從何等法退轉而說不退轉’等語，是善現所問。 若從色等諸法實有想中退轉，即是獲得無生法忍，應知即是不退轉。 何以故？如是不退轉菩薩摩訶薩，從’一切法以自相空’乃至’此是不退轉菩薩摩訶薩無生法忍’等語，是顯示從一切法實有想中退轉的理由。 彼菩薩通達一切法以自相空故，入菩薩無過初地。入初地已，通達勝義中一切法皆無所得，乃至微塵許亦不可得，于任何法皆不造作，以不造作故不生任何法，是故稱為獲得無生法忍。如是獲得無生法忍已，應知即是不退轉。 此為《大般若波羅蜜多經》十萬頌廣釋第四十品。 複次善現，魔羅波旬來至菩薩摩訶薩前欲退其信解，從此乃至’入菩薩無過’等語，是說魔羅波旬以一切法空為戲論，于如是一切法自性空中，有何可成正等覺者，欲退轉菩薩信解而來時，為令不為魔所動而作教誡。 勝義中一切法等同虛空，雖自性空，然於世俗中善惡業果非無，是故我當成就一切種智，現前圓滿成佛，並當次第安立一切有情于無上正等菩提，應如是發心，堅固其心不為魔所動，此為所說。

།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ཅིང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ ས་ལ་གནས་པ་སྟེ།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་སླར་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་སླར་ལོག་ནས། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ཅིང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་སྟེ། ཅི་ལགས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སླར་མི་ལྡོག་པའི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ལ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བགྱི་འམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་སླར་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བགྱིའམ་ཞེས་ཞུས་པའོ། །འོན་ཀྱང་སླར་ལོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ ཞེས་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་སླར་ལྡོག་པ་ལ།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བགྱི་ཞེས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་སྐྱེ་ བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་གནས་པ་ནི། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་སླར་ལྡོག་པ་ཡིན་པས། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་བཏགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ནམ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་སླར་ལྡོག་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ཅིང་།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བས་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་བཏགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་སླར་མི་ལྡོག་ པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བགྱི་བའི་སླད་དུ་སླར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གོང་དུ་མདོར་བཤད་པའི་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བཤད་པའི་ཕྱིར། རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སའམ།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དེ་ནི། རབ་འབྱོར་ཕྱིར་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ཏེ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ ས་ལས་སླར་ལོག་པ་དེ་ནི།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་ཕྱིར་ལོག་པས། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པས་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཉན་ ཐོས་ཀྱི་སའམ།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་ཕྱིར་མི་ལོག་པ་དེ་ནི་རབ་འབྱོར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ཏེ། ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་ཕྱིར་མི་ལོག་པ་དེ་ལ་ཡང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་གདགས་མོད་ཀྱི། དེ་དག་ ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པར་འགྱུར་བས་ན།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་མི་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

其後，具壽善現向世尊如是啟問等，是說菩薩獲得無生法忍，住于不退轉地，從聲聞和獨覺地退轉，從聲聞和獨覺地退轉后，獲得無生法忍而成為不退轉菩薩的開示。 ‘世尊，是否稱不退轉的菩薩摩訶薩為不退轉’這句話，是詢問因為從聲聞和獨覺地不退轉，是否稱該菩薩為不退轉。 ‘然而是否稱退轉的菩薩為不退轉’這句話，是詢問從聲聞和獨覺地退轉者，是否稱為不退轉。 世尊開示：‘善現，不退轉菩薩稱為不退轉’這句話，是說菩薩獲得無生法忍，住于不退轉地，因為從聲聞和獨覺地退轉，故稱為不退轉的開示。 ‘不退轉菩薩稱為不退轉’這句話，意思是說菩薩何時從聲聞和獨覺地退轉時，獲得無生法忍並住于不退轉地，故稱為不退轉。 啟問：‘世尊，為何稱不退轉菩薩為不退轉，而稱退轉菩薩為不退轉’這句話，是善現爲了明瞭上述簡要說明的意義而詢問。 世尊開示：‘善現，從聲聞地或獨覺地退轉的菩薩，善現，是退轉菩薩，稱為不退轉菩薩’這句話，是說獲得無生法忍並從聲聞和獨覺地退轉的菩薩，因從聲聞和獨覺地退轉，故稱為不退轉菩薩，又因不退轉于無上正等正覺，故稱為不退轉菩薩的開示。 ‘善現，從聲聞地或獨覺地不退轉的菩薩，善現，是不退轉菩薩，稱為退轉’這句話，意思是說雖然可以稱從聲聞和獨覺地不退轉的菩薩為不退轉，但因為他們將退轉于無上正等正覺，故不列入不退轉之數。

།རབ་འབྱོར་རྣམ་པ་དེ་དག་དང་། ཚུལ་དེ་དག་དང་། མཚན་མ་དེ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ བཟློག་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་ལོག་ནས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི། བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་གྱིས་བསླུ་ཞིང་། བླ་ན་མེད་ པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་བཟློག་པར་མི་ནུས་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི། འདོད་ན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་འདོད་ན་ཆེད་དུ་བསམས་ཤིང་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཏེ། ལུས་ངག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཏུ་ལྡན་པས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོངས་སུ་འདྲིས་ཤིང་གོམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་ཀྱང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་དེ་དག་ལ་འདྲིས་ཤིང གོམས་པར་བྱེད་ཀྱི།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལྟར། དེ་དག་ནི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་མི་འཛིན་པར། སེམས་ཅན་རྣམས་གང་གིས་འདུལ་བའི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་ན། མཚན་མ་དང་རྟགས་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ། ། རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་ལྡན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དྲན་བཞིན་དུ་འཇུག་གོ། །དྲན་བཞིན་དུ་ཉལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཡིད་ལ་བྱེད ཅིང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་དུ་ལྡན་པར་བྱས་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྤྱོད་ཀྱང་དེ་དག་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་ཆགས་པར་མི་སྤྱོད་ན།རྟགས་དང་མཚན་མ་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་ པར་བྱ་བ་བསྟན་པ་སྟེ།ལྷུར་མི་ལེན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་མཚན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྤྱོད་ཀྱང་། དེ་དག་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པས་དེ་དག་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང་མ་ཆགས་པར་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

‘從’善現，以那些行相、那些方式、那些相’這句話直到’惡魔波旬不能使其退轉無上正等正覺’為止的這段話，是說明如前所述的方式，菩薩從聲聞和獨覺地退轉后，成為不退轉于無上正等正覺者，惡魔波旬不能欺騙他，不能使他退轉無上正等正覺。 ‘善現，複次，不退轉菩薩摩訶薩若欲入初禪則能入初禪’這句話直到’若欲則能以意願受持身體，以身語利益眾生，如是受持身體’為止的這段話，是說明菩薩具足方便智慧，爲了熟習一切法，入四禪、四無量、四無色定、滅盡定，以及三十七菩提分法、三解脫門，雖證得五神通，但為利益眾生而熟習這些法，不像聲聞緣覺那樣執著這些果位，而是隨眾生所應度化而受持身體，以這些相和標誌可知是不退轉菩薩。 ‘善現，複次，不退轉菩薩摩訶薩與菩提作意相應’這句話直到’正知而行，正知而臥’為止的這段話，是說明具足方便智慧的菩薩作意無上菩提，具足菩薩相好，雖行六度等一切清凈法，但不執著這些相而無所貪著，以這些標誌和相可知是不退轉菩薩。‘不執著’的意思是說，雖行色相莊嚴等，但通達這些勝義無實，不執著這些相而無所貪著地修行。

།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ གལ་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི།ཁྱིམ་ན་གནས་ཀྱང་ཐབས་མཁས་པས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ཉེ་བར་ལེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་གཞན་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་དག་གི་ཡང་ལེགས་པ་བརྗོད་ཅིང་མཐུན་ པས་དགའ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁ་ཅིག་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཏུ་ལྡན་པས།སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྱིམ་ན་གནས་ཏེ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་ཡིད་བཞིན་དུ་གཏོང་བ་དང་། བདག་དང་ཕ་རོལ་གཉིས་ ཀ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སྤྱོད་ན་རྟགས་དང་མཚན་མ་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་ཁྱིམ་ན་གནས་ན་འཛམ་བུའི་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་གྱིས་བཀང་ཞིང་སྦྱིན་པ་ཡོངས་སུ་ གཏོང་ཞེས་བྱ་བ་ནས།དེ་འདོད་པ་ལ་ཡོངས་སུ་མི་སྤྱོད་དེ། རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན། གནོད་པ་གང་གིས་གཞན་མི་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་གནོད་པ་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡང་མི་སྐྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁ་ཅིག་ཁྱིམ་ན་གནས་ ཀྱང་།འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་མི་སྤྱོད་པར་རྟག་ཏུ་ཚངས་པར་སྤྱོད་ཅིང་འཛམ་བུའི་གླིང་ནས་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཀང་སྟེ། སྦྱིན་པ་ཡོངས་སུ་གཏོང་ཞིང་སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་མི་སྤྱོད་ན་རྟགས་དང་མཚན་མ་དེ་དག་ གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་ཕྱི་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་ནི་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ངན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་ པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ།གནོད་སྦྱིན་ལག་ན་རྡོ་རྗེས་རྟག་ཏུ་བསྲུང་བས། མི་དང་མི་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པར་བྱ་བ་མི་ནུས་པ་དང་། ལྷ་དང་བདུད་ལ་སོགས་པས་མི་ཐུབ་པ་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་མི་ལྡོག་པ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་མ་ཚང་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་། སྐྱེས་བུ་དམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་འགྱུར་ཏེ་སྐྱེས་བུ་ངན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གོང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་འགྱུར་བ་ཚད རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པ་དང་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཤད་པ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་མ་ཉམས་ན་སྐྱེས་བུ་དམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཡིད་ལ་བྱ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་ཞེས་ བྱ་བ་ནས་དེས་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བས།འཚོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྔགས་དང་སྨན་དང་ལྟས་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་། ཡིད་ཆེས་པའི་མཚན་མ་བསྟན་པས་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ཚོལ་བ་མ་ཡིན་ཞིང་རྒྱུ་མི་འཚོ་སྟེ། འཚོ་བ་ ཡོངས་སུ་དག་ན།མཚན་མ་དང་རྟགས་དེ་དག་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ།

複次，須菩提，若不退轉菩薩摩訶薩雖住在家，以善巧方便為成熟眾生故，受用五欲功德，乃至知曉其他修行般若波羅蜜多者，亦讚歎其善行並隨喜。此說明某些菩薩具足方便智慧，為成熟眾生故，住在家中受用五欲功德，並如意佈施眾生，自他二者皆行六波羅蜜多，以此相及標誌可知是不退轉菩薩。 須菩提，不退轉菩薩摩訶薩若住在家，以七寶遍滿閻浮提而行佈施，乃至不受用欲樂，常時不斷修習梵行，不生任何令他不悅之害。此說明某些不退轉菩薩雖住在家，不受用五欲功德而常修梵行，以七寶遍滿從閻浮提乃至三千大千世界而行佈施，不害眾生，以此相及標誌可知是不退轉菩薩。 複次，須菩提，不退轉菩薩摩訶薩隨從，乃至彼成為勝士，非為劣士。此說明不退轉菩薩為金剛手夜叉常所守護，人非人等不能加害，天魔等不能勝，不退失無上菩提作意，諸根不缺，成為勝士等功德。 白言：世尊，云何乃至成為勝士非為劣士。此說明上文世尊說成為勝士，須菩提問及以何為度成為勝士，世尊答說若不失無上菩提心即成為勝士。 複次，須菩提，不退轉菩薩摩訶薩具足菩提作意，乃至彼不見隨相故，是為清凈活命。此說明不以世間咒語、醫藥、占相等神通及可信之相標示求取利養恭敬而活命，若清凈活命，以此相及標誌可知是不退轉菩薩。

།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱས་པ་ ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལྟར་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ལྟ་ཞིང་དེ་དག་ལས་འདས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་མི་བྱེད་ཀྱི། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་ བ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྒོམ་ན།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ། །དེ་འདུ་འཛིའི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདུ་འཛི་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་གཏམ་ངན་པ་རྣམས་ལ་མི་འཇུག་པ་བསྟན་ པ་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེས། སེམས་ཅན་སྟོང་པ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་འཛིའི་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་གཉེན་བགྲོད་པར་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གོམས་པར་ བྱས་པའི་ཕྱིར་འདུ་འཛིའི་སྤྱོད་པ་ལ་མི་གནས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་རྒྱལ་པོའི་གཏམ་གྱིས་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནས་པས། ཆོས་གང་ལ་ཡང་བཟང་པོའམ། ངན་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟོད་པ་དང་།སྨད་པའི་གཏམ་ངན་པ་ལ་མ་ཞུགས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། བསྟོད་པ་དང་སྨད་པའི་ཆོས་བཟང་པོ་དང་ངན་པ་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་རྐུན་པོའི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པས།ཆོས་གང་ལ་ཡང་བླང་བའམ། དབྲོག་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྐུན་པོས་རྐུར་ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པའི་གཏམ་ངན་པ་ལ་ཡང་གཡེང་བར་མི་གནས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ པར་རྟོགས་པས།རྐུན་པོས་དབྲོག་པར་བྱ་བ་དང་། མ་ཕྲོགས་ཏེ་སླར་བླང་དུ་ཡོད་པའི་ཆོས་གང་ཡང་ཡོད་པར་མ་མཐོང་བས། རྐུན་པོའི་གཏམ་མི་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་གཡུལ་གྱི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་རང་བཞིན་སྟོང་ པ་ཉིད་ལ་གནས་པས།ཆོས་གང་ཡང་ཉུང་ངུའམ་མང་པོར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དམག་གི་གཡུལ་བཤམས་པའི་གཏམ་གྱིས་མ་ཡེངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས། གཡུལ་བཤམས་པའི་ཚོགས་འདི་ནི་མང་ངོ་། །འདི་ ནི་ཉུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་ཡོད་པར་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར།གཡུལ་གྱི་གཏམ་མི་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དམག་གི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གནས་པས། ཆོས་གང་ལ་ཡང་བྱམས་པའམ། ཞེ་སྡང་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དགྲ་ཟིན་གཉིས་དམག་འགྱེད་པའི་གཏམ་གྱིས་མ་ཡེངས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པར་རྟོགས་པས། དགྲ་ཟིན་དང་བྱམས་སྡང་བྱེ་བྲག་དབྱེར་མེད་པའི་དམག་གི་གཏམ་མི་ཟེར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

另外，善現，從’不退轉菩薩摩訶薩’這一說法乃至’深心修習緣起性空’這一說法，是為顯示不同於聲聞和獨覺那樣將蘊、界、處和緣起諸法執為實有併爲超越彼等而精進，而是修習蘊、界、處和緣起諸法皆為空性，應知此即是不退轉菩薩。 ‘他不住于追求聚集’等，是顯示不退轉菩薩不參與聚集中的世間惡語。為什麼呢？因為這位菩薩摩訶薩深心修習眾生空性，顯示由於熟習親朋等聚集行為之因的眾生為空性，故不住于聚集行為。 ‘他不住于追求王論’，為什麼呢？因為他安住于自性空性，于任何法都不見其真實好壞。這是顯示不參與讚揚和誹謗國王的惡語，意思是因為勝義中不見一切讚揚、誹謗的好壞諸法。 ‘他不住于追求盜賊論’，為什麼呢？因為一切法皆以自相空，于任何法都不見其真實可取可奪。這是顯示不散亂于盜賊得與未得的惡語，意思是由於勝義中通達一切法以自相空，不見有任何可被盜賊奪取或未被奪取而可取回的法，故不談論盜賊之事。 ‘他不住于追求戰爭論’，為什麼呢？因為他安住于自性空性，于任何法都不見其真實多少。這是顯示不散亂于軍佇列陣之談，意思是由於勝義中通達一切法自性空性，不見有任何’此軍眾多’、‘彼軍稀少’等法，故不談論戰爭之事。 ‘他不住于追求軍隊論’，為什麼呢？因為他安住於一切法如是性，于任何法都不見其真實可愛可憎。這是顯示不散亂于敵我雙方軍隊交戰之談，顯示由於勝義中通達一切法如是性一味，故不談論敵我愛憎差別不可分的軍隊之事。

། གྲོང་གི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནས་པས། ཆོས་གང་ཡང་ཚོགས་སམ་ཚོགས་མ་ཡིན་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲོང་གི་གཏམ་གྱིས་མ་ཡེངས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས།གྲོང་འདི་ནི་ཚོགས་ཆེ་ཞིང་སྟུག་གོ། །གྲོང་འདི་ནི་ཚོགས་ཆུང་ཞིང་སྲབ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་ཡོད་པར་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་གྲོང་གི་གཏམ་མི་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེ་ནམ་མཁའ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནས་པས། ཆོས་གང་ཡང་གཟུང་བའམ། མི་གཟུང་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཏམ་གྱིས་མ་ཡེངས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་སྟོང་པར་རྟོགས་པས། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ ཚོང་འདུས་ན་ཚོང་བྱེད་པའི་ཚོང་རྫས་ཁེ་ཡོད་ན།གཟུང་ཞིང་བསགས་པ་དང་། ཁེ་མེད་ན་མི་གཟུང་ཞིང་མི་བསགས་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཏམ་མི་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གྲོང་རྡལ་གྱི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ། དེ་ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་གནས་པས། ཆོས་གང་ཡང་འཕེལ་བའམ། འབྲི་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཡུལ་གྱི་ལྗོངས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་མ་ཡེངས་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པའི་མཐའི་རང་བཞིན་དུ་སྟོང་པར་རྟོགས་པས། ཡུལ་གྱི་ལྗོངས་ལོ་ལེགས་ཏེ། འཕེལ་བའམ། ལོ་ཉེས་ཏེ་འགྲིབ་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡང་ཡོད་པར་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར། གྲོང་རྡལ་གྱི་གཏམ་མི་ཟེར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། གྲོང་རྡལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་གྱི་ལྗོངས་ལ་བྱའོ། །བདག་གི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཞེས བྱ་བ་ནས་མཐོང་བ་པོའི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟགས་པའི་བདག་དང་སེམས་ཅན་ལ་སོགས་པ།ཡོད་པར་ལྟ་བའི་གཏམ་གྱིས་མ་ཡེངས་པ་བསྟན་པའོ། །གཞན་དུ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པའི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཡང་དག་པའི་གཏམ་ལ་འཇུག་ཅིང་།བསམ་པ་དགེ་བ་ལ་གནས་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གཏམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྩོན་ཞིང་ ཞེས་བྱ་བས་ནི།ཡང་དག་པའི་གཏམ་ལ་འཇུག་པ་བསྟན་པ་སྟེ། གཏམ་ཅི་ཟེར་ཀྱང་རུང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གཟུད་པའི་གཏམ་འབའ་ཞིག་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱ་བ་དང་མ་བྲལ་བར་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་ བ་ནས།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་། ཤེས་རབ་འཆལ་བའི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པར་མི་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། བསམ་པ་དགེ་བ་ལ་གནས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ལ་བྱ་བའི་བསམ་པ་དང་མ་བྲལ་བར་གནས་ཏེ། ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སྤྱོད་ཅིང་།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤོང་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

不住于追求村莊言談，為什麼呢？因為他安住於一切法空性中，不見任何法是聚集或非聚集。這是說明不為村莊言談所動搖，因為勝義中了悟一切法空性，所以不見’此村人口眾多稠密’、‘此村人口稀少稀疏’等任何法存在，因此不說村莊言談，這是其義。 不住于追求城市言談，為什麼呢？因為他安住于虛空空性中，不見任何法是可取或不可取。這是說明不為城市言談所動搖，因為勝義中了悟一切法如虛空般空性，所以于城市集市中，不見有’若有利可圖則取之積累，若無利可圖則不取不積’等任何實有之法，因此不說城市言談，這是其義。 不住于追求鄉鎮言談，為什麼呢？因為他安住于真實邊際中，不見任何法有增或減。這是說明不為地方言談所動搖，因為勝義中了悟一切法為真實邊際自性空性，所以不見地方上有’年景好而增長’或’年景差而衰減’等任何法存在，因此不說鄉鎮言談，這是其教示。所謂鄉鎮是指地方。 從’不住于追求我的言談’乃至’不住于追求見者的言談’，是說明不為外道所計我、眾生等執為實有的言談所動搖。 其次，‘精進于般若波羅蜜多言談’等，是說明若趣入真實言談，安住善意樂中，當知是不退轉菩薩。‘其次精進于般若波羅蜜多言談’是說明趣入真實言談，意思是無論說什麼，都只說引導眾生趣向般若波羅蜜多的言談。 從’不離與一切相智相應作意而住’乃至’行般若波羅蜜多，不住于追求惡慧’，是說明安住善意樂，即不離與一切相智相應作意而住，行持六波羅蜜多，斷除六波羅蜜多違品，當知是不退轉菩薩，這是其教示。

།ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྤྱོད་ཅིང་ཆོས་འདོད་པ་ཡིན་གྱི་ཆོས་མི་འདོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་མི་ ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ།དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ཀྱང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དམ་པའི་ཆོས་ཚོལ་བ་ལ་འབད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སྤྱོད་ཅིང་ཆོས་ཐ་དད་པའི་ལེགས་པ་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་པར་རྟོགས་པས། ཆོས་རྣམས་ལ་མིང་དང་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་དུ་འབྱེད་པ་ལ་དགའ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་བཤེས་གཉེན་དུ་སེམས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལྟ་བུ་ཐེག་པ་དམན་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མི་ཚོལ་བར་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ དང་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་པ་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་འགོད་དོ།།འདུལ་ལོ་རབ་ཏུ་འཇོག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་དམན་པ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཛུད་པ་ བསྟན་པ་སྟེ།ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་ནི་དང་པོར་གྲོས་འདེབས་པའོ། །འགོད་པ་ནི་ཉན་ཅིང་སེམས་སུ་འཛུད་པའོ། །འདུལ་བ་ནི་ཉེས་པ་བྱུང་བ་རྣམས་འཆོས་པའོ། །རབ་ཏུ་གཞོག་པ་ནི་ཕྱིས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བར་བརྟན་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་ རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་བསྙེན་པར་བྱེད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་གང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མངོན་དུ་གྱུར་པར་མ་ཞུགས་ཤིང་།འཚོ་སྐྱོང་བ་དང་། ཆོས་སྟོན་པ་དེར་སྐྱེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་ རྒྱས་འབྱུང་བ་དང་མི་འབྲལ་ཞིང་སངས་རྒྱས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པ་བསྟན་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་རྣམས་མིག་དྲང་བའི་ཕྱིར་ཐབས་ཀྱིས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་ནས། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་བསྒོམས་པའི་མཐུ་ཐོབ་པར་བྱས་ནས། དེའི་མཐུས་གང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་པའི་གནས་དེར་སྐྱེས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མཉེས་པར་བྱེད་པའི་མཚན་མ་དང་རྟགས་དེ་ལྟ་བུ་དག་དང་ལྡན་ན། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

‘所說的’於一切法空性中行持而欲求正法而非不欲求正法’是指不退轉菩薩雖然證悟了勝義中一切法皆空性，但在世俗諦中仍然精進尋求正法，這是其含義。 ‘他行於法界而不說諸法差別之善’是指不退轉菩薩通達一切法本性空性，證悟為法界自性一味，因此不樂於分別諸法名相等差別，這是其教示。 ‘他視諸佛世尊及諸菩薩摩訶薩為善知識’是指不像聲聞緣覺那樣趨入小乘者，不尋求善知識，而是以諸佛菩薩為善知識，這是其含義。 ‘善男子善女人勸請安立引導攝受所有聲聞緣覺乘者趣入無上正等正覺’是指以種種方便引導小乘行者趣入大乘的教示。‘勸請’是最初勸導，‘安立’是令其聽聞思維，‘引導’是糾正過失，‘攝受’是令其後不退轉而堅固。 ‘他親近供養如來應供正等覺’乃至’生於如來應供正等覺現前住世攝受說法之處’，這段經文顯示不退轉菩薩不離佛出世且精進于令佛歡喜。為引導眾生，以方便力生於欲界，獲得四禪、四無量、四無色定的修習力后，以此力生於如來現前住世之處，具足如是令如來歡喜的相與標誌，應知是不退轉菩薩，這是其教示。

།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པས།ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་གནས་པ་ནི། འདི་སྙམ་དུ་བདག་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའམ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཡང་མི་བྱེད་ དེ།ཐེ་ཚོམ་མི་སྐྱེ་ཞིང་རང་གི་ས་ལ་ཡིད་གཉིས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དང་། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་དང་ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་དང་། མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དགུ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་དང་། གཟུངས་ཀྱི་སྒོ རྣམས་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང་། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་རྣམས་ལ་སྤྱོད་ཅིང་གནས་པའི་ཚེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་སྐྱེ་བ་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ ཅིང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་གནས་པར་ངེས་ཤིང་།རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དང་། ཕྱིར་ལྡོག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྡུལ་ཙམ་ཡང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་སྐྱེ་ བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་དང་།རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་ངེས་པར་རྟོགས་པས། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་པར་རྟོགས་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་ པའམ།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་ཡོད་པར་མ་མཐོང་བས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་མ་ཡིན་དུ་དོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་དང་ཡིད་གཉིས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ས་ལ་གནས་པ་ནི་རང་གི་ས་ལ་ ནེམ་ནུར་མེད་ཅིང་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་གནས་པ་ནི།རང་གི་ས་ལ་ནེམ་ནུར་མེད་ཅིང་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་བའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རང་གི་ས་ལ་གནས་པ་ཡང་ནེམ་ནུར་མེད་ཅིང་ཐེ་ཚོམ་མི་ཟ་ཞིང་།དེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་གནས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བདུད་ཀྱི་ལས་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པར་འཇོམས་ཤིང་སྲབ་མོར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་ཐེ་ ཚོམ་མེད་པར་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་གནས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་དང་། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་། བདུད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བ་བསྟན་པའོ།

複次，善現，不退轉菩薩摩訶薩行般若波羅蜜多時，安住內空乃至安住十八不共法時，不作是念：‘我是不退轉，或我是不退轉者’，亦不生疑，于自地無有猶豫。此說明不退轉菩薩于自地無疑，即於十八空、三十七菩提分法、四聖諦、四禪、四無量、四無色定、八解脫、九次第定、三解脫門、六神通、諸三摩地、諸陀羅尼門、如來十力、四無所畏、四無礙解、大慈、大悲、十八不共法中修行安住時，得無生法忍，決定安住不退轉地，于自地不生疑惑。 何以故？以其如是，于不退轉及非不退轉法，乃至微塵許亦不見故。此說明不退轉菩薩得無生法忍及於自地無疑之因由：以其于勝義中決定了知一切法本性空故，得無生法忍；如是了知一切法本性無生已，不見有所謂不退轉或不退轉之法，故於非不退轉無所疑慮，于自地無有疑惑及猶豫。 善現，譬如預流果補特伽羅住預流果地，于自地無有動搖及疑惑，乃至正等正覺住佛地，于自地無有動搖及疑惑。此為顯示不退轉菩薩于自地無疑之譬喻。 善現，如是菩薩摩訶薩住自地時亦無動搖及疑惑，彼住不退轉地，能清凈佛土乃至摧破魔事令其微薄。此說明住于不退轉地無疑之功德：如是無疑住于不退轉地時，能清凈佛土、成熟有情、不為魔事所轉。

།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་མཚམས་མེད་པ་ བྱེད་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སེམས་དེ་རྣམ་པར་བརྟག་ཏུ་མེད་ཅིང་མི་སྒུལ་བས།དེ་ནི་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཕྱིར་བཟློག་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་ཅིང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་ ངེས་པར་གནས་ཏེ།རང་གི་ས་ལ་ནེམ་ནུར་དང་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་དཔེ་དང་བཅས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མཚམས་མེད་པའི་ལས་བྱེད་བྱེད་པའི་མི་མཚམས་མེད་པའི་ལས་དེ་གོམས་ཤིང་སེམས་ལ་ཞེན་པར་བྱས་པས་ལས་དེའི་འབྲས་བུ་མ་མྱོང་གི་བར་དུ་སྡིག་པའི་བག་ཆགས་བསགས་པའི་སེམས་དེ་ དང་ནམ་ཡང་མི་འབྲལ་ཞིང་སེམས་དེ་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་གོམས་པར་བྱས་པས་སུས་ཀྱང་སླར་བཟློག་པར་མི་ནུས་ཤིང་ནམ་ཡང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་མི་ལྡོག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།དེ་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་དེ་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་དག་གི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་མང་པོ་སྐྱེད་ཅིང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་ལ་ཀུན་འདྲི་ཞིང་ཡོངས་སུ་ཞུ་བ་བྱེད་ ལ་བསྙེན་བཀུར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་གནས་པ་རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་དང་།བདུད་ཀྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་སེམས་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ཏེ། འཕགས་པར་གྱུར་ ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་ཡང་དག་པའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ཞུགས་ནས།ས་བརྒྱད་པ་ལ་གནས་ཀྱི་བར་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཐོབ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱ་བ་དང་།ཆོས་མཉན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དུ་འགྲོ་ནུས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་ཅིང་བདུད་ཀྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་དེ་ལྟར་གནས་པས་ བདུད་ཀྱི་ལས་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བ་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ།བདུད་ཀྱི་ལས་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བ་དག་གི་དབང་དུ་ཡང་མི་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་གནས་ཤིང་། བདུད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་བའི་དོན་གོང་དུ་སྨོས་པ་ཉིད་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་གསལ་བར་བསྟན་པའོ། །བདུད་ ཀྱི་ལས་དེ་དག་ཀྱང་ཐབས་མཁས་པས་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅིང་།དེ་རང་གི་ས་ལ་ནེམ་ནུར་མེད། ཐེ་ཚོམ་མི་ཟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ཤིང་། ཡང་དག་པའི་མཐའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་པར་ཁོང་དུ་ ཆུད་པར་བདུད་ཀྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་ཤིང་རང་གི་ས་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ།ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་པར་རྟོགས་པས། བདུད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་སྦྱོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

如是，善現，譬如造作無間罪業之人，從’無間罪業’乃至’其心不可分別且不動搖，天人阿修羅等世間皆不能令其退轉’等文，是為顯示不退轉菩薩已得無生法忍，決定安住不退轉地，于自地無有動搖及疑惑之譬喻。 譬如造作無間罪業之人，由於串習彼業並執著於心，在未感受其果報之前，積累罪業習氣的心永不相離且隨之而行。如是不退轉菩薩之心亦由串習無生法忍，任誰亦不能令其退轉，永不退墮聲聞緣覺之地，此為其義。 何以故？從’其心已超越天人阿修羅等世間’乃至’于彼等佛土諸佛世尊所生起眾多善根，並向諸佛世尊請問請教且承事供養’等文，是為顯示安住不退轉地者于自地無有疑惑，且不為魔所欺之理由。 彼不退轉菩薩之心已超越天人阿修羅等世間，成為聖者，入于菩薩第一清凈無過之地，乃至安住第八地時，獲得殊勝神通，清凈佛土，成熟有情，能為承事供養諸佛世尊及聽聞法故，從一佛土往諸佛土，具有此等威力，故於自地無有疑惑且不為魔所欺，此為其義。 善現，彼菩薩摩訶薩如是安住，了知魔業所生所起，亦不隨順魔業所生所起等文，是為總結並明顯顯示前說安住自地無疑且不隨魔業之義。 又以方便善巧令彼等魔業趣向真實際，于自地無有動搖，不生疑惑者，是顯示不為魔業所轉，亦由證悟一切法究竟空性，通達真實際之自性等味，不為魔所欺且於自地無有疑惑。趣向真實際者，謂由證悟一切法空性自性等味，凈除一切魔業之相，此為其義。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།འདི་ལྟར་དེ་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་ནེམ་ནུར་མེད་པས་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་གཅིག་གམ་གཉིས་སུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་སྟེ། དེ་ལྟར་ཤེས་པས་དེ་ཚེ་འཕོས་ནས་ཀྱང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་སེམས་མི་སྐྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདུད་ཀྱི་ལས་རྣམས་ཡང་དག་པའི་ མཐའ་ལ་སྦྱོར་བའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པའི་མཐའི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་ན་བདུད་དམ་བདུད་མ་ཡིན་པའམ། ཕྱིར་ལྡོག་པའམ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སའམ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་མཚན་མ་ཡང་དག་པར་ རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བས།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ནམ་ཡང་ལྡོག་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ལ། ཆོས་གང་ཡང་སྐྱེ་བའམ། འགག་ པའམ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའམ། རྣམ་པར་བྱང་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚེ་འཕོས་ནས་ཀྱང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་སེམས་མི་སྐྱེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཚེ་འཕོ་ཞིང་སྐྱེ་བ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་གང་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་མཐོང་བས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་སླར་ལྡོག་ཅིང་ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ཚེ་འཕོས་ ནས་ཀྱང་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་མི་བྱེད་དེ།གདོན་མི་ཟ་བར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚེ་སྔ་ཕྱི་དྲན་ཞིང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མི་ཉམས་པས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ངེས་པར་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བ་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་རྟོགས་ཤིང་།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ ཆུབ་ཏུ་ངེས་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རང་གི་ས་ལ་དེ་ལྟར་གནས་པ་ནི། རང་གི་ས་ལ་ཐུབ་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དེ་ལྟར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ངེས་པར་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བ་སྟེ། བདུད་ དང་མུ་སྟེགས་ཅན་ལ་སོགས་པས་གཞན་དུ་བསྒྱུར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ལྟར་གནས་པ་ནི་མི་འཕྲོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ གི་ས་ལ་ཐུབ་པ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེའི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་རྟོགས་པ་དེ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་ཅིང་མི་འཕྲོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

為什麼呢？因為他對於真實邊際無有動搖，所以于真實邊際不見一或二。如是了知故，即便轉生也不生起聲聞和獨覺地之心，這是說明魔業于真實邊際相應的理由。若從勝義諦了知一切法皆為真實邊際的自性，則不見魔或非魔、退轉或不退轉、菩薩地或聲聞獨覺地之相，故永不退轉于聲聞獨覺地，此為所說。 為什麼呢？須菩提，此如是：菩薩摩訶薩於一切法自相空中，不見任何法生或滅、雜染或清凈。此說明不退轉菩薩即便轉生也不生起聲聞獨覺地之心的理由。因為從勝義諦了知一切法自相空故，于轉生及生起、煩惱和清凈諸法皆不見有實體，故不退轉墮落於聲聞獨覺地，此為其義。 須菩提，彼菩薩摩訶薩即便轉生也不作是念：‘我不當現前圓滿證得無上正等正覺’，而必定作是念：‘我必當現前圓滿證得無上正等正覺’。此說明不退轉菩薩憶念前後世且菩提心不退失，必定現前證得無上正等正覺。 為什麼呢？須菩提，此如是：無上正等正覺自相空。此說明彼菩薩了知一切法自相空，獲得無生法忍，並了知無上正等正覺亦自相空故，必定現前圓滿證得無上正等正覺，此為其義。 須菩提，如是安住于自地的菩薩摩訶薩，于自地無能勝。此說明如是必定現前證得無上菩提，魔及外道等不能轉變，此為所說。 為什麼呢？須菩提，此如是：如是安住的不退轉菩薩摩訶薩具足不奪智。此說明于自地無能勝的理由：彼菩薩了知一切法自相空的智慧不為違品所勝且不可奪，此為所說。

།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་དྲུང་དུ་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆ་བྱད་དུ་ཉེ་བར་འོངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་རང་གི་ས་ལ་ཐུབ་པ་མེད་པ་དང་།མི་འཕྲོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ ལྡན་པའི་དོན་དེ་ཉིད་བདུད་ཀྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་བསྟན་པའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཆོས་གང་དང་ལྡན་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་དག་བདག་ ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བདུད་ཀྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་རྟོགས་ཤིང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་མངོན་པའི་རྟགས་དང་མཚན་མ་གོང་དུ་བཤད་ པ་རྣམས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ངེས་པར་ལུང་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་ནམ་བདུད་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཕྱིར་ མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་གནས་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ཀྱང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རང་གི་ས་ལ་ཐུབ་པ་མེད་ཅིང་མི་འཕྲོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའི་དོན་དེ་ཉིད་བདུད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ལུང་བསྟན་པ་དང་།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་སུན་ཕྱུང་བས། མི་ཚུགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་དག་དང་། ཚུལ་དེ་དག་དང་། མཚན་མ་དེ་དག་ནི་དེ་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དེ་ལྟར་བདུད་ཀྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་པའི་གཏན ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་རྟགས་དང་། མཚན་མ་གོང་དུ་བཤད་པ་རྣམས་ཡོད་པས། བདུད་ཀྱིས་བསླུར་མི་ཚུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ སྤྱོད་པའི་ཚེ།དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་བདག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གཏོང་ལ། སྲོག་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་འགྱུར་ཡང་སྡོད་ཅིང་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་དག་གི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གཟུང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ ལུས་དང་སྲོག་ཀྱང་མི་ཕངས་པར་བྱེད་ན།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་གང་གི་དོན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བདག་ཡོངས་སུ་གཏོང་ཞིང་། སྲོག་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་འགྱུར་ཡང་སྡོད་པའི་ཆོས་དེ་དག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རབ་ འབྱོར་ཆོས་དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བདག་ཡོངས་སུ་གཏོང་ཞིང་།སྲོག་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་འགྱུར་ཡང་མི་གཏོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་མི་གཏོང་བ་དེ་གང་ཡིན་པའི་དམིགས་པ་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ ལྟ་བུར་དོན་ཟབ་མོ།

如果在不退轉菩薩大菩薩面前,惡魔波旬以佛陀形象來到面前,從這句話開始到’授記他將證得無上正等正覺’為止的這段話,說明了不退轉菩薩在自己的境界中不可動搖,並且具有不可奪取的智慧,這些話語清楚地表明他們不會被魔所欺騙。 為什麼這樣說呢?因為’應當了知:我具有那些法,由於具足這些法,菩薩大菩薩將被授記證得無上正等正覺’這句話說明了不會被魔欺騙的理由。這意味著:在勝義諦中通達一切法本性空性,在世俗諦中也具有前面所說的不退轉菩薩的表徵和標誌,因此必定被授記將證得無上正等正覺。 從’善現,如果惡魔波旬或被魔加持的人’開始到’應知該菩薩大菩薩安住于不退轉地’為止的這段話,也是通過表明不會被魔引導至聲聞地和獨覺地,以及不會被破壞大乘經典來清楚地說明不退轉菩薩在自己的境界中不可動搖且具有不可奪取的智慧。 為什麼這樣說呢?因為’彼具有不退轉菩薩大菩薩的那些行相、那些方式和那些標誌’這句話說明了不會被魔欺騙的理由。意思是說:因為該菩薩具有前面所說的不退轉的表徵和標誌,所以不會被魔欺騙。 善現,複次,菩薩大菩薩在修行般若波羅蜜多時,爲了受持正法,不惜捨棄自身,即使失去生命也要堅持而不捨棄,從這句話開始到’想著要受持他們的正法’為止,說明了爲了受持正法連身命都不惜捨棄的人就是不退轉菩薩。 對於’菩薩大菩薩爲了何等法而捨棄自身,即使失去生命也要堅持的這些法是什麼’這個問題,從這句開始到’善現,爲了這法,菩薩大菩薩捨棄自身,即使失去生命也不捨棄’為止,說明了即使爲了生命也不捨棄正法的所緣,也就是像般若波羅蜜多這樣甚深的意義。

ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་སྟོན་པ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་པར་དཀའ་བ། མི་བླུན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོས་ན། འདི་ནི་ཆོས་མ་ཡིན། འདུལ་བ་མ་ཡིན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས། སྐུར་པ་འདེབས་ཤིང་ངན་དུ་ ཟེར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཟབ་མོ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྲོག་དང་ཡང་བསྔོའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་འདི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དོན་གྱི་དབང་འདི་མཐོང་བས་དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ བདག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གཏོང་ལ།སྲོག་ཡོངས་སུ་ཆད་པར་འགྱུར་ཡང་སྡོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ངེས་པར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ཞིང་། ཆོས་དེ་ཡང་བདག་གི་ཆོས་ ཡིན་པར་ངེས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་མི་གཏོང་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་ རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་ནེམ་ནུར་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནས།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་གཟུངས་རབ་ཏུ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཅི་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དང་ཚིག་རྣམས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོགས་ཤིང་། དྲན་པས་མི་བརྗེད་པའི་གཟུངས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་ཇི་ལྟར་གཟུང་བར་ཆུད་ཟ་བར་མི་བྱེད་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་གཟུངས་རབ་ཏུ་ཐོབ་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་མདོ་རྣམས་ཆུད་མི་ཟའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།གཟུངས་གང་དང་གང་རྣམས་ཐོབ་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བཤད་པའི་མདོ་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བར་འགྱུར་བ་བསྟན་པ་སྟེ། མི་ཟད་པའི་ཟ་མ་ཏོག་གི་གཟུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་ རབ་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་ཅིང་།ཐེ་ཚོམ་འདྲི་བ་དང་རྟོགས་པ་གྲངས་མེད་བྱུང་ཡང་། ལན་འདེབས་པ་ལ་ཟད་མི་ཤེས་པ་དང་། དྲན་པ་རྣམ་པ་མང་པོ་ཚེ་རབས་དུ་མར་ཡང་མི་བརྗེད་པ་ལ་མི་ཟད་པའི་གཟུངས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་དང་དྲན་པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཆོས་བཤད་དོ་ ཅོག་གི་དོན་དང་ཚིག་རྣམས་གཟུངས་སུ་བཟུང་སྟེ།སྣོད་བླུགས་པ་དང་འདྲ་བར་མི་ཟད་པའི་ཟ་མ་ཏོག་ཅེས་བྱའོ། །ཟ་མ་ཏོག་ཅེས་བྱ་བའི་ནི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་རྒྱན་དང་། ནོར་རིན་པོ་ཆེ་གཅེས་པ་རྣམས་གཞུག་པའི་སྣོད་ལ་བྱའོ། །ཟ་མ་ཏོག་དེ་དང་འདྲ་བར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་ དང་།དྲན་པ་གཉིས་ཀྱང་དམ་པའི་ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་དང་། གཟུངས་ཟད་མི་ཤེས་ཤིང་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་ཟད་པའི་ཟ་མ་ཏོག་གི་གཟུངས་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱ་མཚོའི་ཕྱག་རྒྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བར་རྒྱ་མཚོའི་ཕྱག་རྒྱ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་དང་དྲན་ པའི་གཟུངས་ཀྱང་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བར་ཟབ་ཅིང་གཏིང་དཔག་དཀའ་བ་ལ་རྒྱ་མཚོའི་ཕྱག་རྒྱ་ཞེས་བྱའོ།

宣說一切法空性，為一切世間所難以相信，愚人聞之則誹謗詆譭說：‘這不是佛法，不是律法，不是佛陀教法。‘爲了完全領受如此甚深法義，菩薩愿獻出生命，此為所說。 須菩提，如是菩薩摩訶薩應當如是修學，從’如是’乃至’為完全領受正法，我亦愿捨棄自身，縱使斷絕生命亦愿安住’等文，說明不退轉菩薩必定將證得無上正等正覺，並且確信此法即是我之佛法，故而不惜生命亦不捨棄正法，應知此即是不退轉菩薩之標誌。 須菩提，複次，不退轉菩薩摩訶薩于如來應供正等正覺說法時無有疑惑，從此乃至’何以故？以其已獲得總持故’等文，說明不退轉菩薩以智慧通達世尊所說一切法義文句，並以念力獲得不忘總持，故能如法受持正法而不令失壞，此為其功德之顯示。 爾時，具壽須菩提白世尊言，乃至’以獲得圓滿總持故，菩薩摩訶薩于如來所說諸經不令失壞’等文，說明獲得何等總持，即能不失壞如來所說諸經。所謂無盡藏總持者，即菩薩以智慧無礙趣入一切法，縱有無量疑問與領悟，于答辯時亦無有窮盡，並於多生世中憶持不忘諸多念力，是謂無盡總持。 以此二者，即智慧與念力，總持一切所說法義及文句，如器盛物般，故稱無盡藏。所謂藏者，即盛放珍寶等裝飾與珍貴財物之器。如同彼藏，菩薩之智慧與念力二者亦是正法珍寶之器，以其總持無盡且不失壞故，稱為無盡藏總持。 所謂大海印者，猶如大海故稱大海印。菩薩之智慧與念力總持亦如大海般深邃難測，故稱大海印。

།པདྨོ་རྣམ་པར་བཀོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་པ་དང་འདྲ་བའི་གཟུངས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ཐབས་ཀྱིས་འཁོར་བ་ན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྤྱོད་ཅིང་གནས་ཀྱང་། འཁོར་ བའི་ཉེས་པས་མི་གོས་པར་གནས་ཏེ།པདྨ་ཆུའི་ནང་ན་གནས་ཀྱང་། ཆུའི་ཉེས་པ་འདམ་གྱིས་མི་གོས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར། པདྨོ་རྣམ་པར་བཀོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་གཟུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཤེས་རབ་དང་དྲན་པའི་གཟུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ གསུངས་པའི་མདོ་སྡེ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་གཟུངས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གཟུངས་དེ་ལྟ་བུ་དག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་མདོ་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་འབའ་ཞིག་ཆབ་མི་འཚལ་དུ་བས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་བཤད་པ་མ་ལགས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་གཟུངས་དེ་དག་དང་ལྡན་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ སྐད་བརྡ་དང་།སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཐགས་ཐོགས་མེད་པར་ཤེས་པས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྷ་དང་། ཀླུ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་སྟེ། རྟགས་དང་ཚུལ་དེ་དག་དང་ལྡན་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་བ་ བསྟན་པའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས་ལེའུ་བཞི་བཅུ་གཅིག་པའོ།། །།དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་བསྐྱོད་དུ་མ་མཆིས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི།གོང་དུ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་མང་པོ་བསྟན་པས་རབ་འབྱོར་མགུ་སྟེ་དད་པ་སྐྱེས་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་ནས་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དང་།ཡོན་ཏན་ཚད་མེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྲངས་མེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་བསྐྱེད་དུ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་སྨོས་ནས་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་དོན་མདོར་བསྡུས་ཏེ་ གསོལ་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཆེ་བ་མདོར་བསྡུས་པའི་དོན་རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ་འཁོར་རྣམས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་དེ་བདེན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པའོ།

所謂’蓮花莊嚴’，是與菩薩智慧相似的陀羅尼。爲了利益眾生，以方便在輪迴中示現種種行為而住，但不為輪迴過失所染，如同蓮花雖住於水中，卻不為水和泥垢所染，因此稱為’蓮花莊嚴’。 所謂’總持陀羅尼’，是菩薩智慧和正念的陀羅尼。因為能夠總持如來所說的甚深廣大的諸多經典，故稱為’總持陀羅尼’。意思是說，不退轉菩薩獲得如是陀羅尼，因此不會遺失如來所說的諸經。 所謂’世尊，不僅是如來應供正等正覺所說的不會遺失，聲聞所說的不也是如此嗎’等，是說具足前述諸陀羅尼的菩薩，由於通達一切語言音聲無礙，對聲聞、緣覺、世間天神、龍等所說的一切法也不會遺失，表明具足這些相和法則的是不退轉菩薩。 此為十萬般若波羅蜜多廣釋第四十一品。 說此語已，具壽須菩提對世尊如是言說，乃至’世尊，不退轉菩薩摩訶薩具足不動之功德’為止，是因為上面宣說了不退轉菩薩們的諸多功德，須菩提歡喜生信，了知不退轉菩薩具足無量功德后，列舉了具足大功德、無量功德、無數功德、不可思議功德、不可生功德等，簡要陳述了具足大功德的意義。 世尊告曰：‘須菩提，如是如是’等，是爲了使眾會對須菩提簡要陳述不退轉菩薩們的大功德生起信心，世尊印證其所說為真實。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐའ་ཡས་མུ་མེད་པ་རབ་ཏུ་ཐོབ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་དེ་དག་ལ་གནས་ཤིང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སོ་སོ་ཡང་ དག་པར་རིག་པ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་གང་གིས་ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་དྲིས་ཀྱང་ལན་ཟད་པར་མི་ནུས་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།ཕྱིར་མི་ ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་།དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པས། ལྷ་དང་ མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དུ་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཆོས་དང་དོན་དང་ངེས་པའི་ཚིག་གང་དང་གང་དྲིས་པ་དེ་དག་གི་ལན་གདབ་པ་ལ་སྤོབས་པ་ཟད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་བསྐལ་པར་ཡང་རྣམ་པ་གང་དང་ཚུལ་གང་དང་།མཚན་མ་གང་གིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པ་དང་ཚུལ་དང་ མཚན་མ་རྣམས་སྟོན་པའི་མཐུ་མངའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བགྱིད་པའི་གནས་ཟབ་མོ་ཟབ་མོ་རྣམས་ལེགས་པར་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཆེ་བ་གཏན་ཚིགས་དང་བཅས་པར བསྟན་པ་དང་།དེ་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཆོས་ཟབ་མོ་རྣམས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ན། ཆོས་ཟབ་མོ་གང་དང་གང་རྣམས་རྟོགས་ན། ཡོན་ཏན་དེ་ལྟ་བུ་དག་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཟབ་མོ་རྣམས་བཤད་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ལ་རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པར་བསྟན་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ། །རབ་འབྱོར་ཁྱོད་དེ་ལྟར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་ཟབ་མོ་ཟབ་མོ་རྣམས་ དྲི་བར་སེམས་པ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཆོས་ཟབ་མོར་བཤད་པར་གསོལ་པ།དོན་ནི་དམིགས་སུ་ཕེབས་པར་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟོད་པའོ། །རབ་འབྱོར་ཟབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ཚིག་ བླ་དགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཟབ་མོའི་དོན་བསྟན་པ་སྟེ།སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ཞི་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་ མཐའ་དང་།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། དེ་དག་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བློས་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཟབ་པ་ཡིན་པར་ཚིག་ཏུ་བཏགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

為什麼這樣說呢？這是因為他獲得了一切聲聞和獨覺所沒有的無量無邊的不共智慧，安住于這些智慧的不退轉菩薩摩訶薩，現前成就了四無礙解，即使天人非天等世間眾生詢問，也無法窮盡其答案的無礙解。這表明不退轉菩薩具有大功德的理由。 這不退轉菩薩獲得了聲聞和獨覺所沒有的法無礙解、義無礙解、詞無礙解和辯才無礙解等智慧，由於獲得如此智慧，對於天人非天等一切世間眾生所問的法、義、詞等任何問題，都能獲得無盡的辯才來回答，因此具有大功德。 須菩提請問說：‘世尊、如來、應供、正等正覺，即使用恒河沙劫來宣說不退轉菩薩摩訶薩的相、行相和標誌，也有能力繼續宣說。請善說一切種智圓滿的甚深處。‘這段話表明了不退轉菩薩們具有大功德及其理由，以及須菩提向世尊請求解說通過證悟何等甚深法，才能具足如此功德。 世尊回答說：‘善哉善哉，須菩提！你為不退轉菩薩摩訶薩們請問如來甚深處，這很好。‘這是讚歎須菩提請求解說甚深法，爲了讓眾人相信其意義明確而作出讚歎。 ‘須菩提，所謂甚深，是空性的異名’乃至’是法界的異名’，這是說明甚深的含義。空性、無相、無愿、無為、離欲、寂滅、涅槃、寂靜、真如、實際、法界等，都是空性的異名。因為這些是帶有所緣的聲聞、獨覺等的智慧所不能通達的，所以稱之為甚深。

།རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚིག་བླ་དགས་དེ་དག་ ནི་གནས་ཟབ་མོ་ཟབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་མདོར་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་སྟེ།མདོར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རང་བཞིན་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་ སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཟབ་མོ་ཞེས་མིང་དུ་བཏགས་ཏེ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གསོལ་པ་དེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚིག་བླ་དགས་སུ་བས་ཀྱི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་མ་ལགས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། དོན་དམ་པར་དངོས་ པོ་མེད་པ་དེ་དག་གི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་ཟབ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ཟབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རབ་འབྱོར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཟབ་བོ། །བྱང་ ཆུབ་ཀྱང་ཟབ་བོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་།དོན་དམ་པར་ཇི་ལྟར་སྣང་ཞིང་གྲགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཙམ་དུ་ཟད་དེ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་འབའ་ཞིག་ཟབ་པར་མ་ཟད་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཟབ་བོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་ཟབ་ཅེས་བྱ་བ་ནས་ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཟབ་ཅེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་ཟབ་པའི་གླེང་བསླང་བའོ། །གཟུགས་ ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཟབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཟབ་བོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། དེ་བཞིན་ ཉིད་དེ་ཡང་མཚན་མའི་སྒོ་ནས་དམིགས་སུ་མེད་དོ།།དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟབ་བོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས་ ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱང་མེད། གཟུགས་ལས་གུད་ན་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་མེད་དེ། གཟུགས་ ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རབ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་མེད། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་གུད་ན་ཡང་དེ་བཞིན་ཉིད་མེད་དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ ཆུབ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་མ་ཡིན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་དངོས་པོར་ཡང་ཡོད་ པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

如是，須菩提，所謂涅槃之密意，即是甚深處所謂甚深者，此乃總攝上述諸語之義。簡言之，通達一切法皆為空性之本質，無住涅槃之本性，非聲聞緣覺等境界者，名之為甚深，此為其義。 問曰：此不僅是涅槃之密意，亦是一切法之密意耶？此乃須菩提為顯示色等一切法于勝義中無實，彼等法性本質亦甚深故而請問。 世尊告曰：須菩提，所謂甚深亦是一切法之密意。乃至’須菩提，一切種智亦甚深，菩提亦甚深’者，此說明從色等乃至一切種智之一切法，于勝義中非如所顯現及所知之本性，唯是真如，非諸所緣境界故，不僅是涅槃甚深，彼等一切法亦甚深。 ‘須菩提，云何色甚深’乃至’云何一切種智甚深’者，此為啟問色等一切法如何甚深。 ‘如色真如，如是色甚深’乃至’如一切種智真如，如是一切種智甚深’者，此說明色等一切法于勝義中唯是真如之本性，彼真如亦不可從相上緣取，非諸有所緣者之境界故說為甚深。 白言：‘世尊，色之真如雲何’乃至’世尊，一切種智云何’者，此為須菩提為詳細解說色等之真如究竟如何而請問。 世尊告曰：‘色之真如中無色，離色亦無真如，色之真如即如是’乃至’須菩提，無上正等正覺之真如中無無上正等正覺，離無上正等正覺亦無真如，無上正等正覺即如是’者，此詳細顯示一切法之真如究竟如何。所謂真如即是諸法法性空性之本質，故非色等事物之實有，亦非離色等外之實有，此為其義。

།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟར་ཐབས་མཁས་པས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གཟུགས་ལས་ཀྱང་བཟློག། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་བཟློག། མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ཡང་བསྟན།འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ལགས་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མ་མཆིས་པའི་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་བཟློག། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་བསྟན་པ་དེ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི་དེ་ལྟར་གོང་དུ་ བཤད་པའི་རིམ་པས་ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པས།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཟབ་བོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་ལ་དེ་ལྟར་གཟུགས་ལ་ སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་སྟེ།སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཟབ་མོ་བསྟན་པས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཟབ་བོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཙམ་གྱིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་ལས་ཀྱང་བཟློག། མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་ཡང་བསྟན་པའི་ཐབས་མཁས་པ་དེ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པ་ངོ་མཚར་ཆེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། ཐུན་མོང་དང་། ཐུན་མོང་མ་ ལགས་པ་དང་།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མ་མཆིས་པའི་འཛིན་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་བཟློག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་སྟེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཟབ་མོ་ཞེས་བསྟན་ པས།འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་མར་འཛིན་ཅིང་། མངོན་པར་ཆགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་བཟློག་པར་འགྱུར་ལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡང་བསྟན་པར་འགྱུར་བའི་ ཐབས་མཁས་པ་དེ་ལྟ་བུ་བཤད་པ་ངོ་མཚར་ཆེའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་བདག་གིས་གནས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་ལ་མ་འདྲེས་པར་སྤྱོད་ཅིང་བྱང་ཆུབ་ཡིད་ལ་བྱ་བ་དང་ལྡན་པར་གནས་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ལ་གནས་ཤིང་བསླབ་པར་སེམས་པ་བསོད་ནམས་ཆེ་བ་དང་།སྒྲིབ་པ་བྱང་བར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ ལ་མ་འདྲེས་པར་སྤྱོད་ཅིང་།བྱང་ཆུབ་ཡིད་ལ་བྱ་བ་དང་ལྡན་པར་གནས་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་འཛིའི་ནང་ན་གནས་ཤིང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པར་སེམས་ཤིང་རྩོལ་བ་ཡང་ཕན་ཡོན་དེ་ལྟར་ཆེ་ན་འདུ་འཛི་སྤངས་ཏེ་སུ་དང་ཡང་མ་འདྲེས་པར་གཅིག་པུ་དབེན་པར་ འདུག་ཅིང་བསྒོམས་ན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བསྟན་པའོ།

祈問：‘世尊，如是善巧方便令不退轉菩薩摩訶薩遠離色法，並示涅槃’，乃至’遠離佛不共法，並示涅槃。遠離世間與出世間、共與不共、有漏與無漏一切執著，並示涅槃，此實希有’等文，是依前所說次第，由於遍計所執色等一切法勝義中無實有性，故說色等甚深，為令遠離對色等的貪著而說遠離色等。如是色等一切法勝義中無實有性，以宣說空性甚深本性即是宣說涅槃。如是僅以宣說色等甚深，即能令遠離對色等的貪著，並示涅槃的善巧方便，非聲聞緣覺等有所緣者的境界，故說希有。 ‘遠離世間與出世間、共與不共、有漏與無漏一切執著’，是總攝除色等乃至佛不共法以外的諸法而說，以宣說色等甚深，能令遠離對世間與出世間、共與不共、有漏與無漏一切法的執相與貪著，並能示現涅槃，說此善巧方便甚為希有。 世尊告曰：‘須菩提，若菩薩摩訶薩如般若波羅蜜多所說而住’乃至’何況不雜而行般若波羅蜜多，具菩提作意而住’等文，是說安住修學此甚深般若波羅蜜多者福德廣大，能凈諸障。‘不雜而行般若波羅蜜多，具菩提作意而住，何況’等文，是說處於喧鬧中依般若波羅蜜多所說而行，尚有如是廣大利益，何況遠離喧鬧，獨處寂靜而修，更不待言。

།རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་དེ་དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཅན་རྟོག་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ལ་ཞིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འཁོར་བ་སྤངས་ཤིང་རྒྱབ་ཀྱིས་བལྟས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་བསྐལ་པ་མང་པོར་སྒྲིབ་པ་བྱང་ཞིང་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བར་འགྱུར་བའི་དཔེ་སྐྱེས་པ་བུད་མེད་ལ་ཆགས་པའི་རྟོག་པ་མང་པོ་འབྱུང་བ་ལས་བླངས་ཏེ་བསྟན་པ་སྟེ།སྐྱེས་པ་བུད་མེད་ལ་ཆགས་པ་ནུབ་གཅིག་ལ་སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་མང་པོ་ཇི་སྙེད་ཅིག་འབྱུང་ བ་དེ་སྙེད་ཀྱི་བསྐལ་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་འཁོར་བ་སྤངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ།།གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་འདི་ལ་སློབ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་གྲངས་དང་ཆ་དང་བགྲང་བ་དང་དཔེ་དང་རྒྱུར་ཡང་ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ་ཞེས་ བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་སློབ་ཅིང་ཉམས་སུ་ལེན་པ་དང་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་སྒྲིབ་པའི་སྐྱོན་རྣམས་སྤོང་བ་ཕན་ཡོན་ཆེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་ཉིན་ཞག་གཅིག་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཇི་སྙེད་ཅིག་བསགས་པ་ དེ་ལ་གཟུགས་ཤིག་ཡོད་དུ་ཟིན་ན།གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གང་བར་གྱུར་ཀྱང་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྔ་མ་དེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་དེའི་ལྷག་མ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡོངས་སུ་གང་བར་གྱུར་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དེས། བརྒྱའི་ཆར་ཡང་མི་ཆོག་པ་ནས་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱ་ སྟོང་གི་ཆར་ཡང་མི་ཆོག་ཅིང་།གྲངས་དང་ཆ་དང་བགྲང་བ་དང་དཔེ་དང་རྒྱུར་ཡང་བྱར་མི་རུང་བ་ཙམ་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་མང་དུ་འཕེལ་བ་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། བསྐལ་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་ སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་།ཆོས་དཀོན་ཆོག་དང་། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚུལ་གང་གིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་ དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་འདི་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་བསོད་ནམས་ཆེ་བ་བསྟན་པ་སྟེ།བསྐལ་པའི་གྲངས་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་ནི་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པའི་འབྲས་ བུ་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་འདི་ལ་བརྩོན་པར་བྱས་ནས། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་འཕེལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

如是，善現，譬如有貪慾行者具有分別，從’某人’乃至’菩薩摩訶薩舍離輪迴而背之’為止，是以男女貪著生起諸多分別為喻，說明菩薩行持般若波羅蜜多，經多劫凈除障礙而解脫輪迴之譬喻。 即如男女貪著於一夜中生起多少心的分別，則菩薩行持般若波羅蜜多能于如是劫數中舍離輪迴，此說明其功德利益。 從’於此所說甚深般若波羅蜜多中學習’乃至’亦不及其數分、相分、算分、喻分、因分’為止，是說明如是依所說甚深般若波羅蜜多而學習修持，以及斷除無上菩提障礙過失之大利益。 即如是行持的菩薩於一日一夜所積累的善根，若是有形體的話，縱使充滿恒河沙數世界，其前善根較后善根所充滿世界的善根，百分不及其一，乃至百千俱胝分亦不及其一，數分、相分、算分、喻分、因分皆不能及，說明善根增長廣大。 複次，善現，菩薩摩訶薩行般若波羅蜜多時，于恒河沙數劫中供養佛寶、法寶、僧寶三寶，從’若有’乃至’何以故？菩薩摩訶薩以此方便現前證得阿耨多羅三藐三菩提，此即是諸菩薩摩訶薩之方便’為止，是說明精進於此所說甚深般若波羅蜜多的福德廣大。 于恒河沙數劫中供養三寶，僅得受用廣大果報而已。精進於此所說甚深般若波羅蜜多，則能證得無上正等正覺，故其福德更為增長，如是宣說。

།རབ་འབྱོར་དེ་ ཇི་སྙམ་དུ་སེམས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་བ། གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་བསྐལ་པར་འདུག་ཅིང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་ཡོན་ཕུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་འདས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ སྐྱོན་མེད་པར་འཇུག་ཅིང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་ལྡན་པར་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་བསྐལ་པར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་སྦྱིན པ་བྱིན་པ་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་འདི་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་བསོད་ནམས་ཆེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ཡོན་ཕུལ་བ་ནི་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ འདི་ལ་བརྩོན་པར་བྱས་ན་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལས་འདས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་དང་པོ་ལ་ཞུགས་ཏེ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་འཕེལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་ སྙམ་དུ་སེམས།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་བ་ཞིག། བསྐལ་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་འདུག་ཅིང་འཚོ་སྟེ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་དང་མི་ལྡན་པར་བསྐལ་པ་མང་པོར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པར་བྱས་པ་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདིའི་དོན་དང་མཐུན་པར་ཉིན་ཞག་འགའ་ཞིག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱད་པ་བསོད་ནམས་ཆེ་བ་བསྟན་པ་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་ལྡན་ཞིང་དམིགས་པ་ དང་བཅས་པར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ནས་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་མ་དག་པས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྒྱུར་མི་འགྱུར་གྱི།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱད་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་ པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་འཕེལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པ་དང་བྲལ་བས་བསྐལ་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་གནས་ཏེ།ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རབ་འབྱོར་དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་ བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བསྐལ་པ་མང་པོར་བྱས་པ་བས་དམིགས་པ་མེད་ཅིང་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཉིན་ཞག་འགའ་ཞིག་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བྱས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་འཕེལ་ལོ་ཞེས བསྟན་པའོ།

須菩提，你怎麼想？若有菩薩摩訶薩離開般若波羅蜜多，在恒河沙數劫中住世，從’供養預流果’乃至’超越聲聞、獨覺地而入菩薩無過失位，現前圓滿證得無上正等正覺’為止，這表明離開般若波羅蜜多，在恒河沙數劫中供養預流果等聖者的功德，不如依照所說的這甚深般若波羅蜜多精進修行的功德大。對聖者的供養只能獲得世間受用的果報，而若精進修習此般若波羅蜜多，則能超越聲聞、獨覺地，進入菩薩初地，現前圓滿證得無上正等正覺，因此功德更為廣大。 須菩提，你怎麼想？若有菩薩摩訶薩離開般若波羅蜜多，在恒河沙數劫中住世而行佈施，從’佈施’乃至’現前圓滿證得無上正等正覺’為止，這也表明離開此甚深般若波羅蜜多而在多劫中行佈施等，不如隨順此甚深般若波羅蜜多的義理而修行六波羅蜜多幾日的功德大。離開般若波羅蜜多而帶執著地行佈施等，因三輪不清凈故不能成為無上菩提之因；若不離般若波羅蜜多而修行六波羅蜜多，般若波羅蜜多是一切佛法生起和圓滿的因，能現前圓滿證得無上正等正覺，因此功德更為廣大。 須菩提，你怎麼想？若有菩薩摩訶薩離開般若波羅蜜多，在恒河沙數劫中住世而行法佈施，從’法佈施’乃至’須菩提，因此菩薩摩訶薩若欲現前圓滿證得無上正等正覺，不應離開般若波羅蜜多’為止，這表明帶執著地多劫行法佈施，不如無執著且三輪清凈地行幾日法佈施，因為後者是證得一切種智的因，所以功德更為廣大。

།རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་བསྐལ་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་གནས་ཏེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རབ་འབྱོར་དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ ཆེན་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་དང་མི་ལྡན་ཞིང་།དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་བསྐལ་པ་མང་པོར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བརྩོན་པར་བྱས་པ་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདིའི་དོན་དང་མཐུན་ཞིང་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཉིན་ཞག་འགའ་ཞིག་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ཆེས་བསོད་ནམས་མང་དུ་འཕེལ་བ་བསྟན་པ་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་དང་མི་ལྡན་པར་ རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་སྲིད་ཀྱི།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་དང་མཐུན་ཞིང་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ནམ་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་འཕེལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་བས་བསྐལ་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་དུ་གནས་ཏེ། ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་དེ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ སྦྱིན་པ་དེ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རབ་འབྱོར་དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ལ་མཁས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མི་ལྡན་པར་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བྱས་པའི་བསོད་ནམས་དང་། བསམ་གཏན་བསྒོམས་པའི་བསོད་ནམས་དེ་དག་བསྐལ་པ་མང་པོར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་བསོད་ནམས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་དང་ མཐུན་ཞིང་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་དང་བསམ་གཏན་བསྒོམས་པ་ཉིན་ཞག་འགའ་ཞིག་བྱས་པའི་བསོད་ནམས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པ་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་འཕེལ་བ་བསྟན་པའོ།

須菩提，你怎麼認為？離開般若波羅蜜多的菩薩摩訶薩，即使住于恒河沙數劫，修習四念住等，乃至’須菩提，因此菩薩摩訶薩不應離開般若波羅蜜多’為止，這表明不具足般若波羅蜜多的意義，而帶有所緣地在多劫中精進修習四念住等清凈法，不如依隨甚深般若波羅蜜多的意義，以三輪清凈的方式，在幾日中精進修習四念住等清凈法所生的福德更多。 這是說明，不具足般若波羅蜜多意義而修習清凈法，有可能從一切種智退轉；而依隨般若波羅蜜多意義，以三輪清凈方式修習清凈法，則永遠不可能從一切種智退轉，因此福德更多增長。 須菩提，你怎麼認為？菩薩摩訶薩離開般若波羅蜜多，住于恒河沙數劫，行財施、法施等，乃至’須菩提，因此欲證無上正等正覺的菩薩摩訶薩，應當善巧般若波羅蜜多的迴向’為止，這表明不具足般若波羅蜜多而行財施、法施所得福德，以及修習禪定所得福德，即使在多劫中迴向無上正等正覺，也不如依隨般若波羅蜜多的意義，以三輪清凈方式，在幾日中行財施、法施、修習禪定，並將所得福德迴向無上正等正覺所生的福德更多增長。

།རབ་འབྱོར་དེ་ ཇི་སྙམ་དུ་སེམས།རིགས་ཀྱི་བུའམ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་བ་གང་ལ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ལ་མཁས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་དང་མི་ལྡན་ཞིང་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་བསྐལ་ པ་མང་པོར་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང་བཅས་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ནས་དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་པའི་བསོད་ནམས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་བསོད་ནམས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་དོན་དང་མཐུན་པར་བྱས་ཏེ།ཉིན་ཞག་གཅིག་གི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པ་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་འཕེལ་བ་བསྟན་པ་སྟེ། བསྔོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་ རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་ཐམས་ཅད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་དང་ལྡན་ཞིང་།འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་བསྔོ་བ་མཆོག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་པར་འདུ་བགྱིས་པ་མ་མཆིས་པ་ནི། ཡོངས་སུ་ བརྟག་པའོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།དེ་ལ་ཇི་ལྟར་རིགས་ཀྱི་བུའམ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་དེའི་བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་འགྱུར་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པ་བསོད་ནམས་མང་དུ་ འཕེལ་བར་བཤད་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བ་ནི།འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡིན་པས་ཅི་ལ་ཡང་མི་དམིགས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན། བསོད་ནམས་མང་དུ་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡིན་པས་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་ པའི་རང་བཞིན་ལས།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་བསོད་ནམས་ཇི་ལྟར་འཕེལ་བར་འགྱུར་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་གལ་བཟུང་སྟེ་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མངོན་པར་འདུ་བགྱི་བ་མ་མཆིས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་བསྐྱེད་པའམ། སྐྱོན་མ་མཆིས་པར་ཡང་དག་པར་འཇུག་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ཡང་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ཀྱང་།གོང་དུ་སྨོས་པའི་གལ་བཟུང་བ་དེ་ནི་ཞིབ་ཏུ་བཤད་དེ་གསོལ་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་ནུས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་གལ་བཟུང་བ་དེ་རིགས་པར་གལ་བཟུང་སྟེ་ཞུས་པ་བསྟན་པའོ།

須菩提，你怎麼想？若有善男子或善女人遠離般若波羅蜜多，從’某某’乃至’應當善巧迴向般若波羅蜜多’這些話語，雖不具足般若波羅蜜多的意義且有所緣執著，在多劫中隨喜三世諸佛世尊及聲聞僧伽的一切善根，如是隨喜功德迴向無上正等正覺的功德，不如依照此甚深般若波羅蜜多所說義理，將一日一夜的善根迴向無上正等正覺所生的功德更為廣大。這表明一切迴向的先導，即相較於聲聞、獨覺等有所緣執著者的一切功德迴向，具足般若波羅蜜多意義且三輪清凈的迴向最為殊勝。 世尊說道：‘無有造作即是觀察。‘其中’善男子或善女人如何能獲得更多功德’這句話，是指前文世尊說明不離般若波羅蜜多而行菩薩行能增長廣大功德。不離般若波羅蜜多即是三輪清凈，於一切無所緣執，是空性的特徵。功德增長廣大是因緣所生，是遍計所執，從三輪清凈的自性中，因緣所生的功德如何增長？須菩提執此而問。 ‘世尊，無有造作’是指不能生起正見，從’不能無過而正行’乃至’不能現前圓滿證得無上正等正覺’等，都是詳細闡述前述所執而請問的。世尊告訴須菩提：‘須菩提，確實如此。‘從’確實如此’乃至’不能現前圓滿證得無上正等正覺’等，表明須菩提所執問確實合理。

།རབ་འབྱོར་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ པའི་སྦྱིན་པ་དེ་ཡང་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་སྟེ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྣང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཤིན་ཏུ་བསླབས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་གལ་བཟུང་སྟེ་ཞུས་པའི་ལན་བཏབ་པ་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་ བྲལ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་དོན་ཤིན་ཏུ་བསླབས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་སྤྱད་དོ་ཅོག་ཀྱང་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པས་ཅི་ཡང་མི་དམིགས་ཏེ།སྟོང་པ་ཉིད་དང་གསོག་དང་། གསོབ་དང་། སྙིང་པོ་མེད་པར་མཐོང་བར་འགྱུར་བས་དོན་དམ་པར་བསོད་ནམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའམ། ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་སྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་གང་གིས་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་དག་ལ་གནས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་གྲངས་མེད་དཔག་ཏུ་མེད་ཚད་མེད་པའི་བསོད་ནམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་དོན་དམ་པར་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པས་ཅི་ཡང་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་དང་། སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཤུགས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་མེད་པར་ཡང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ པ་ཉིད་དུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཚད་མེད་གྲངས་མེད་དཔག་ཏུ་མེད་པ་མི་འཕེལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།གསོལ་བ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གྲངས་མ་མཆིས་པ་དང་དཔག་ཏུ་མ་མཆིས་པ་དང་། ཚད་མ་མཆིས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ནི་ཅི་མཆིས། ཁྱད་པར་ནི་ཅི་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་གྲངས་དང་དཔག་པ་དང་།ཚད་ཀྱིས་ཐོག་ཏུ་ཕེབས་པར་བྱར་མི་རུང་བའི་གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་གྲངས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཁམས་སམ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཁམས་སུ་བགྲང་བར་ཡང་ ཉེ་བར་མི་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས།འདི་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་གྲངས་སུ་རྩིའོ། །འདི་དག་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་གྲངས་སུ་རྩིའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཚིག་གིས་བགྲང་ཞིང་ངེས་པར་ཐོག་ཏུ་མི་ཕེབས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདས་ པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་།ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཚད་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འདི་འདྲ་བའོ་ཞེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དཔག་ཏུ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་གཞལ་བར་མི་ ནུས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་སྲང་གྲངས་ལ་སོགས་པས་གཞལ་བས་ཐོག་ཏུ་དབབ་ཏུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་གཟུགས་ཀྱང་གྲངས་མ་མཆིས། དཔག་ཏུ་མ་མཆིས། ཚད་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ རྣམ་གྲངས་མཆིས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གྲངས་མ་མཆིས་དཔག་ཏུ་མ་མཆིས་ཚད་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་དེ་ལྟ་བུ་མཆིས་སམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བསོད་ནམས་འཕེལ་བ་ལ་གྲངས་དང་།དཔག་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་པས།གྲངས་དང་། དཔག་པ་དང་། ཚད་མེད་པར་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།

此處，‘須菩提，對於菩薩摩訶薩行持般若波羅蜜多時，其佈施亦無所造作，顯為空性’乃至’極善修學無事物自性空性’之間的內容，是對須菩提所提問題的回答。由於不離般若波羅蜜多，故能極善修學十八空性之義，因此所行一切佈施等皆以三輪清凈而無所緣，見為空性、虛幻、泡影、無實，故於勝義中增長福德或生起正見等亦無所作，此為所說。 ‘須菩提，彼菩薩摩訶薩安住于彼等空性’乃至’如是如是增長無數無量無邊福德’之間的內容，說明雖然勝義中以三輪清凈而無所造作，但由於不離般若波羅蜜多，以法界加持力及往昔願力，無分別、無觀察而自然增長無數無量無邊福德資糧亦非無有。 ‘白言：世尊，于無數、無量、無邊中有何差別？有何不同？‘此為須菩提為引出勝義中一切法無實，不可以數量、衡量、限度而究竟所作的提問。 世尊告曰：‘須菩提，所謂無數是于有為界或無為界皆不可數。‘此說明勝義中一切法自性空，故不可言說計數為’此等屬有為數，此等屬無為數’而確定究竟，此為其義。 ‘須菩提，所謂無量是於過去、未來、現在諸法皆不可量。‘此說明勝義中一切法自性空，故三世諸法之自性為如是，不可以智慧度量，此為所說。 ‘須菩提，所謂無邊是不可稱量。‘此說明一切法自性空，故不可以秤重等度量而究竟，此為其義。 ‘白言：世尊，以何因緣色亦成無數、無量、無邊，如是乃至識亦成無數、無量、無邊，有如是因緣否？‘此為須菩提為開顯如同福德增長有無數、無量、無邊，五蘊于勝義中亦非實有，故說為無數、無量、無邊之機而作的提問。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གྲངས་མེད་དཔག་ཏུ་མེད། ཚད་མེད་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་དེ་ ལྟ་བུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ལ་དགོངས་ནས་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམ་གྲངས་དང་དཔག་པ་དང་ཚད་མེད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་གྲངས་ཡོད་དོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པའོ།།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ན། གཟུགས་ཀྱང་གྲངས་མ་མཆིས་དཔག་ཏུ་མ་ མཆིས་ཚད་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གྲངས་མ་མཆིས།དཔག་ཏུ་མ་མཆིས་ཚད་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་གྲངས་དང་དཔག་པ་དང་ཚད་མེད་པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་ བཤད་པའི་གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་གཟུགས་ཀྱང་སྟོང་པ་སྟེ། གྲངས་མེད་དཔག་ཏུ་མེད་ཚད་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་སྟོང་པ་སྟེ། གྲངས་མེད་དཔག་ཏུ་མེད་ཚད་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་གྲངས་དང་དཔག་པ་དང་ཚད་མེད་པ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་གྲངས་དང་དཔག་པ་དང་ཚད་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཟུགས་འབའ་ཞིག་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ འབའ་ཞིག་སྟོང་དུ་བས་ཀྱི།ཅི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་མ་ལགས་སམ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བཤད་པའི་གླེང་བསླང་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས་ངས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ་ཞེས་མ་བཤད་ དམ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟོང་པ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྟོང་ངོ་ཞེས་ངས་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བས་ན་ཆོས་དེ་དག་ལས་དོན་དམ་པར་ཡི་གེ་ཐ་དད་ དུ་བགྱི་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས།དོན་དང་ཚིག་ཏུ་གྲངས་དང་ཚད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་དུ་དབྱེར་མེད་དོ་ཞེས་གསོལ་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཆོས་དེ་དག་ལ་དོན་ནམ་ཡི་གེ་ཐ་དད་དུ་མི་ དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི།རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པའི་དོན་དེ་དག་འཁོར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་བདེན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པའོ།

世尊說道：‘從所謂何種方式這句話開始，直到識也成為無數、不可測量、無量這樣的方式為止，是基於一切法自性空的意趣，而說五蘊有如是無數、不可測量、無量的方式。’ 請問：‘世尊，以何種方式，色也成為無數、不可測量、無量呢？‘從這句話開始，直到’識也成為無數、不可測量、無量’為止，是因為色等五蘊自性空，爲了詳細解釋無數、不可測量、無量的意義，故而須菩提發問。 世尊說道：從’須菩提，色也是空的，是無數、不可測量、無量的’開始，直到’識也是空的，是無數、不可測量、無量的’為止，是說明色等五蘊無數、不可測量、無量，也是因為五蘊皆自性空的緣故，所以是無數、不可測量、無量的。 請問：‘世尊，從說色唯空開始，直到識唯空為止，一切法豈不是空嗎？‘這是爲了引出解釋一切法空性，故而須菩提發問。 世尊說道：‘須菩提，你怎麼想，我不是說一切法空嗎？‘這是說明如同五蘊空一樣，我也說一切法空的意思。 請問：‘世尊，如來說一切法空’開始，直到’世尊，因此于彼等法中，勝義中不見有文字差別’為止，是說一切法自性空故，義理和文字上數量和度量上無有差別。 世尊說道：‘須菩提，如是如是。如是，于彼等法中不見有義理或文字差別。‘這是爲了使眾會對須菩提所說的義理生起信心，而說那是真實的。

།རབ་འབྱོར་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བའམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བརྗོད་དེ་ ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་མི་ཟད་པ་དང་ཚད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་རྣམས་དོན་དམ་པར་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་སེམས་ཅན་རྣམས་བཀྲི་ཞིང་དྲང་བའི་ཕྱིར་མི་ཟད་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། སྟོང་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་པར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་གནས་ཏེ་བརྗོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བའམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པར་བཤད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་དེ་ཉིད་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་རྣམས་དོན་དམ་པའི་དབྱིངས་ལ་གཟུད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་མི་ཟད་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གིས་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ་བཤད་དོ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་ལ། ཆོས་ཉིད་དེ་ཡང་བརྗོད་དུ་མ་མཆིས་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ། དངོས་པོ་མེད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐབས་མཁས་པས་སེམས་ ཅན་བཀྲི་བའི་ཕྱིར་མིང་དང་མཚན་མར་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ་བསྟན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བསྟོད་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་བདག་གིས་འཚལ་བ་ལྟར་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བརྗོད་དུ་མ་མཆིས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་དོན་དེ་ཉིད་མདོར་བསྡུས་ ནས་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་མིང་དང་ཚིག་གིས་བརྗོད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། རབ་འབྱོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་ གསོལ་པའི་དོན་དེ་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པའོ།།རབ་འབྱོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ནི་བརྗོད་པ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ལ། མིང་དང་ཚིག་གིས་བསྟན་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དོན་དེ་ཉིད་བརྣན་ཏེ་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བརྗོད་དུ་མ་མཆིས་པའི་དོན་ལ་འཕེལ་བ་དང་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་མ་མཆིས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ལ་འཕེལ་བའམ་འགྲིབ་པ་མེད་པའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་རབ་འབྱོར་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དོན་ལ་ནི་འཕེལ་བའམ་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བས་ ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བྱ་བ་སྟེ།སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའམ། ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་འགྲིབ་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་མདོར་བསྟན་པའོ།

‘從’無盡’這一詞或者’乃至’涅槃’這一詞，是如來從不可言說中說出’這一段，是說明無盡、無量等空性的異名雖然勝義諦中是不可言說的，但如來以大悲心爲了引導眾生，安住於世俗諦而說無盡、無量、空性、無相、無愿、無為、無生、離貪、無滅、涅槃等。 從’無盡’這一詞或者乃至’涅槃’這一詞，是如來顯示教法的成就’這一段，是詳細說明上述意義，即爲了引導眾生趣入勝義法界，如來於世俗中以無盡等名言假立而說。 ‘稟白世尊，如來所說諸法法性，而此法性不可言說，實為稀有’這一句，是闡明勝義中一切法本性空，雖無實體，但爲了方便善巧引導眾生，於世俗中假立名相而說，這是須菩提對世尊的讚歎。 ‘世尊，如我所解世尊所說義，世尊，一切法皆不可言說’這一句，是總結上述意義，即勝義中一切法本性空，故不可以名言語詞表述。 ‘世尊告曰：須菩提，如是如是。須菩提，一切法皆不可言說’這一句，是爲了使眾會對須菩提所說生起信解，而說’如是如是’。 ‘須菩提，一切法不可言說即是空性，于空性中無有任何言說’這一句，是說明勝義中一切法本性空，不可以名言語詞顯示。 ‘空性不能言說’這一句，是重複強調空性不可言說的意義。 ‘稟白世尊，不可言說義中有增有減否’這一句，是須菩提爲了開啟詳細解說勝義中一切法本性空無增減的內容而作的請問。 ‘世尊告曰：須菩提，不然。須菩提，不可言說義中無有增減’這一句，是說明不可言說即是空性，于空性中，既不會因清凈分諸法而增長，也不會因煩惱分諸法而減少，這是簡略說明。

། གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་བརྗོད་དུ་མ་མཆིས་པའི་དོན་ལ་འཕེལ་བ་དང་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་མ་མཆིས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་འཕེལ་བ་དང་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ཀྱང འཕེལ་བ་དང་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཞིང་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་མེད་ན།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རབ་ འབྱོར་གྱིས་གལ་བཟུང་སྟེ་གསོལ་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ ཞིང་བརྗོད་དུ་ཡང་མེད་ལ།འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པའོ། །ཆོས་དེ་དག་མ་མཆིས་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་རོ། ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་མ་མཆིས་ན་སུ་ཞིག་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་མེད་ན། ཆོས་དེ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་གྱུར་ན་སུ་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་དེ་ལྟར་གལ་བཟུང་སྟེ་གསོལ་པ་ཡང་འཁོར་རྣམས་དེ་ལྟ་བུའི་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་བ་བསལ་ བ་དང་།དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་ཞིང་བརྗོད་དུ་མེད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐབས་མཁས་པས་སྤྱད་ཅིང་ཡོངས་སུ་བསྔོས་ན་འབྲས་བུ་མེད་པར་མི་འགྱུར་བའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དོན་ལ་ནི་འཕེལ་བའམ། ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་གོང་དུ་གལ་བཟུང་སྟེ་གསོལ་པ་དེ་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་བདེན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པའོ།

稟白世尊：‘如果不可言說的義理沒有增長和減少，世尊，那麼佈施波羅蜜也將無有增長和減少’乃至’世尊，佛不共法也將無有增長和減少’這些話，是由於如此一切法自性本空且不可言說，既然無有增減，六波羅蜜等一切清凈法也將無有增減，這是由善現執問而稟白的。 ‘世尊，若是如此則無有佈施波羅蜜’乃至’世尊，若是如此則無有佛不共法’這些話，是說如此一切法自性本空且不可言說，既然無有增減，六波羅蜜等一切清凈法也將不存在，這是善現所稟白的。 若是這些法不存在，則一切相智也將不存在。若一切相智不存在，誰能現前圓滿證得無上正等正覺？這是說如此若六波羅蜜等清凈諸法不存在，則這些法的果位一切相智也將不存在，如此一來，將有過失：無人能現前圓滿證得無上正等正覺，這是善現所稟白的。 善現如此執問而稟白，是爲了遣除眾會如此疑惑，併爲了開啟詳細解說此義：雖然諸法勝義中自性本空且不可言說，但在世俗中若以善巧方便修行並回向，則不會無有果報。 世尊告曰：‘善現，是這樣的。是這樣的。不可言說的義理確實無有增長或減少。‘這是對善現先前執問所稟白的確認，為使眾會生起信解而說’這是真實的’。

།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་ཐབས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་བསྔོའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ།བརྗོད་དུ་མེད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ ཐབས་མཁས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པས་འདི་དག་ནི་མིང་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གིས་རྣམ་པར་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའི་རློམ་སེམས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐབས་མཁས་པས་ དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་དག་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ བསྔོ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ།དངོས་པོར་དམིགས་ཤིང་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་གཉིས་ དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཐ་མི་དད་དེ།གཅིག་པར་བསྟན་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ གང་ཡིན་པ་རྟོགས་པ་དེ་ཉིད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཡིན་གྱི།དེ་ལ་གུད་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་པོ་གང་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་བོ་ཞེས་མདོར་བཤད་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་གང་དང་གང་ཡིན་པ་འཁོར་རྣམས་ལ་ཞིབ་ཏུ་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།རབ་འབྱོར་གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་བོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་ དེ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་གང་དང་གང་ཡིན་པ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་གྱི་ཆོས་རྣམས་རེ་རེ་ནས་སྨོས་ཏེ། ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཡིན་གྱི།དེ་ལས་གུད་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།

從’善現，如果方便善巧的菩薩大菩薩行持般若波羅蜜多’乃至’如實地迴向無上正等正覺’這段經文，是說明如前所述的方式，勝義中一切法本性空性，雖然不可言說，但在世俗中以方便善巧行持般若波羅蜜多時，了知六波羅蜜多在勝義中無實體，這些僅是名稱而已，通達這一點后，對六波羅蜜多增長也不生起執著心。在世俗中以方便善巧將那些善根迴向無上正等正覺，就能現前圓滿證得無上正等正覺。 ‘如實地迴向無上正等正覺’這句話是說明迴向清凈，意思是不執著實體、無有貪著地迴向。 ‘世尊，何為無上正等正覺’這句話是爲了區分一切法真如與無上菩提二者在勝義自性中無別、是一的情況而請問的。 世尊回答說：‘善現，一切法的真如即是無上正等正覺’，這是說明一切法的自性空性即是無上正等正覺，除此之外別無無上正等正覺。 ‘世尊，是哪些一切法的真如是無上正等正覺’這句話是善現爲了詳細解釋前面簡略說的’一切法的真如即是無上正等正覺’中’一切法’具體指什麼而請問的。 世尊回答說，從’善現，色的真如即是無上正等正覺’乃至’一切相智的真如即是無上正等正覺。涅槃的真如即是無上正等正覺’，這是逐一列舉’一切法’包括色等乃至一切相智和涅槃之間的諸法，說明這一切法的自性空性真如即是無上正等正覺，除此之外別無所謂無上正等正覺的實體。

།དེ་ནི་འཕེལ་བ་ཡང་མེད་དོ་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་།ཐ་མི་དད་པའི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་མི་འགྱུར་བར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའམ། ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ ཏོ།།རབ་འབྱོར་དེ་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་སྤྱོད་དེ། ཆོས་གང་ལ་ཡང་འཕེལ་བའམ་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐབས་མཁས་པ་ ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དོན་དང་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཐ་མི་དད་པའི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་དེ་ལ་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྤྱོད་ཅིང་གནས་པས།ཆོས་གང་ལ་ཡང་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ཡོད་པར་མི་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་ དེ་ལྟར་ན་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དོན་ནི་འཕེལ་བ་མེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་མེད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ལ་འཕེལ་བ་ཡང་མེད་དོ། །ཡོངས་སུ་འགྲིབ་པ་ཡང་མེད་དོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་འཕེལ་བ་མེད་པ་དང་། ཡོངས་ སུ་འགྲིབ་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དོན་ལ་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་མེད་པ་བཤད་པའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ནས།དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ། བརྗོད་དུ་མེད་པས་འཕེལ་བ་མེད་པ་དང་། ཡོངས་ སུ་འགྲིབ་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱད་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་རབ་འབྱོར་ལ་རྗེས་སུ་གདམས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ལགས། སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གང་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་ཞིང་ཐབས་མཁས་པས་ཡོངས་སུ་བསྔོས་ན།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་ རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་སྐབས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཐབས་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བ་ཞུས་པ་སྟེ།སེམས་བསྐྱེད་པ་གང་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ཞུས་ཀྱང་འཁོར་རྣམས་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་ཟབ་མོ་བཤད་པའི་ སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ཚེ་དང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལ་བྱའོ། །སེམས་ཕྱི་མ་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་སེམས་ ལ་བྱ་སྟེ།སེམས་དེ་གཉིས་གང་གིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཞུས་པའོ།

‘所謂無增無減，是說一切法的真如性與無上正等正覺無二無別，由於自性清凈而不變異圓滿，故既不會因清凈分而增長，也不會因煩惱分而減損，此為其義。’ ‘須菩提，於此，不離般若波羅蜜多的菩薩摩訶薩恒常相續修行，于任何法都不見有增或減。此說明善巧方便的菩薩如實修行般若波羅蜜多，由於恒常相續修行並安住於一切法真如性與無二無別的無上正等正覺，故於任何法都不見有增減，此為其義。’ ‘須菩提，如是不可言說義無增無減’乃至’諸佛不共法亦無增無減。須菩提，如是菩薩摩訶薩應以無增無減之理修行般若波羅蜜多’等文，是總結宣說不可言說義無增無減之義，並開示須菩提：如是一切法自性本空，以不可言說故，應以無增無減之理修行般若波羅蜜多，則將現證無上正等正覺。’ ‘白言：世尊，為初發心的菩薩摩訶薩現證無上正等正覺耶？‘等文，是在宣說若不離般若波羅蜜多並以善巧方便迴向，則將現證無上正等正覺的場合中，詢問以何種方式現證無上正等正覺，即問以何種發心現證，也是為眾眷屬開示緣起甚深義之機。’ ‘此中，初發心是指凡夫最初發菩提心。后發心是指在菩提道場以金剛喻定斷盡一切障而現證的心，問此二心何者能現證。’

།བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ འཚང་རྒྱ་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསགས་པར་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ཡང་བསོད་ནམས་དང་།ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ ཚོགས་བསགས་པ་ལས་འགྱུར་ན།དགེ་བའི་རྩ་བ་སྩོགས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ། སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་མི་འགྲོགས་པས་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྩག་ཏུ་མེད་ན། །ཇི་ལྟར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་ ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་གལ་བཟུང་སྟེ་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་བྱེད་པ། རབ་འབྱོར་ཁྱོད་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་བསྟན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་ཚིག་གོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པ་དེ་ནི་ཚིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་རྨིས་ནི་འཁོར་ཐམས་ ཅད་ཀྱིས་དོན་རྟོགས་པར་སླ་བའི་ཕྱིར་མར་མེའི་དཔེ་བསྟན་པ་སྟེ།མར་མེའི་མེ་ལྕེ་འབར་བས་རས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཚིག་པར་འགྱུར་བ་མར་མེའི་མེ་ལྕེ་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ། མེ་ལྕེ་སྔ་མས་ཚིག་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་། ཕྱི་མས་ཚིག་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་། མེ་ལྕེ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་མ་ཚིག་ པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་པས་སྙིང་པོ་དེ་ཚིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་བྱེད་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་ བའི་བར་གྱིས་ནི་དཔེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་དོན་ཉིད་བཤད་པ་སྟེ།དགེ་བའི་རྩ་བ་སྩོགས་པར་བྱེད་པའི་སེམས་སྔ་ཕྱིར་བསྐྱེད་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། སེམས་བསྐྱེད་པ་སྔ་མ་འགགས་པའི་རྒྱུས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བ་བར་མ་ཆད་ཅིང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་བའི་ཚེ། དགེ་བའི་རྩ་བའི་བག་ཆགས་བསྩགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པར་བསལ་ཏེ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད པའི་ཚེ།སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ། ས་བཅུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་མཇུག་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་དོན་དམ་པར་སེམས་དང་སེམས་ ལས་བྱུང་བ་སྔ་ཕྱི་བསྐྱེད་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ།དངོས་པོ་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་དེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་ཤིང་། ས་བཅུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་ དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

世尊，如果初發心的菩薩摩訶薩就能現前圓滿證悟無上正等正覺的話，從’如是’到’若不積累善根則不能現前圓滿證悟無上正等正覺’這段話，是說要現前圓滿證悟無上正等正覺需要從福德和智慧資糧的積累而成就。那麼，積累善根的發心都是剎那剎那滅的自性，前後不相續，如此無法積累善根，怎麼能現前圓滿證悟無上正等正覺呢？這是須菩提抓住要點而請問的。 世尊回答說：須菩提，爲了讓你理解這個道理，我要舉個比喻。從’如是說’到’世尊，這是言說；善逝，這是言說’這段話，是爲了讓所有眷屬容易理解而舉的燈火的比喻。燈火燃燒時能燒燬布的芯子，燈焰是剎那剎那滅的自性，不能說是前面的燈焰燒的，也不能說是後面的燈焰燒的，但也不是這些燈焰沒有燒，而是它們互相依靠而使芯子被燒燬，這就是所顯示的。 世尊回答說：須菩提，確實如此。從’如是’到’也不是不現前圓滿證悟無上正等正覺’這段話，是解釋比喻所要說明的意義。即使積累善根的前後發心都是剎那剎那滅的自性，但是前面的發心滅去作為因而生起後面的發心，無間斷且互相依靠而生起時，由於積累善根的習氣而清凈一切障礙，就能現前圓滿證悟無上正等正覺，這就是所顯示的。 須菩提，在此菩薩摩訶薩行持般若波羅蜜多時，從初發心開始，圓滿十地后現前圓滿證悟無上正等正覺。這段話是總結上面所說的意義。也就是說，雖然勝義中前後所生起的心和心所都是剎那剎那滅的自性，是無實體的，但在世俗中以緣起的方式生起善根，積累福德和智慧資糧，圓滿十地后就能現前圓滿證悟無上正等正覺，這就是其中的含義。

།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ས་བཅུ་པོ་གང་དང་གང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བགྱིས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་ པར་འཚང་རྒྱ་བ་ལགས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཀ་ལས་གྲགས་པའི་ས་བཅུ་རྣམས་བཤད་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ ས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཀ་ལས་གྲགས་པའི་ས་བཅུ་གང་དང་གང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང རྒྱ་བར་འགྱུར་བ་ཞིབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་དཀར་པོ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་ཀྱི་རྐང་པ་བཞི་དང་། དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་བསྒོམ་པའི་ཚེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ བའི་སྔ་ལྟས་དྲོད་དང་རྩེ་མོ་དང་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལྷག་མཐོང་དང་བཅས་པ་འཐོབ་པ་ལ་བྱའོ།།རིགས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སྟོབས་ལྔ་བསྒོམ་པའི་ཚེ། འཇིག་རྟེན་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཐོབ་པས་འཕགས་པའི་རིགས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ རིགས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ།།བརྒྱད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ནས་ཡས་བགྲངས་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་འཇུག་པ་གྲངས་བརྒྱད་པ་ལ་འབབ་པའི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་འཇུག་པ་བརྒྱད་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །མཐོང་བའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ ཐོབ་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མཐོང་སྟེ།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །བསྲབས་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ས་ལ་གནས་པས། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། གནོད་སེམས་སྲབ་མོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ས་ལ་བསྲབས་ པའི་ས་ཞེས་བྱའོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ས་ལ་གནས་པས། འདོད་ཆགས་དང་གནོད་སེམས་རབ་ཏུ་སྤངས་པས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །བྱས་པ་རྟོགས་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་པའི་ཚེ། ཁམས་གསུམ་ གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ།བྱ་བ་བྱས་ཁུར་བོར་བས། དེ་ཕན་ཆད་ཕུང་པོ་གཞན་མི་ལེན་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པའི་ས་ལ་བྱས་པ་རྟོགས་པའི་ས་ཞེས་བྱའོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་གང་ཟག་ཤེས་རབ་རྣོན་པོ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་གཞན་ གྱིས་མ་བསྟན་པར་བདག་རང་གིས་རྟོགས་པ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་ལ་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཀུན་དུ་འོད་ཅེས་བྱ་བ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལ་བྱའོ།

問道：‘世尊，菩薩摩誒薩圓滿完成哪些十地之後，才能現前圓滿證悟無上正等正覺？‘這是由於須菩提爲了分別解說大小二乘中所說的十地而提出的問題。 世尊回答說：‘須菩提，從圓滿完成清凈見地開始，直至圓滿完成佛地之後，才能現前圓滿證悟無上正等正覺。‘這詳細說明了在大小二乘中所說的十地，圓滿完成哪些地之後才能現前圓滿證悟無上正等正覺。 其中，‘清凈見地’是指在勝解行地修習四念住、四正斷、四神足、五根等時，獲得出世間道的前兆，即獲得暖、頂、忍三種具有勝觀的三摩地。 ‘種性地’是指在勝解行地修習五力時，由於獲得世間第一法而成為聖者種性，故稱為種性地。 ‘第八地’是指從阿羅漢向上數，是預流果向的第八位，因此稱為預流果向第八地。 ‘見地’是指獲得預流果后見到出世間法，因為安住于見道，所以稱為見地。 ‘薄地’是指安住於一來果位時，已經減薄了欲界的貪慾和嗔恨，因此一來果位稱為薄地。 ‘離欲地’是指安住于不還果位時，已經完全斷除了貪慾和嗔恨，因此不還果位稱為離欲地。 ‘已辦地’是指成為阿羅漢時，斷除了三界一切煩惱，所作已辦、放下重擔，此後知道不再受取其他蘊，因此阿羅漢地稱為已辦地。 ‘獨覺地’是指小乘利根者不依靠他人教導，自己證悟緣起義理，因此稱為獨覺地。 ‘菩薩地’是指菩薩十地。 ‘佛地’是指佛地遍光，具足如鏡智、平等性智、妙觀察智、成所作智等功德。

།དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ས་བཅུ་ལ་སློབ་པ་ནི་སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པས་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ བ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཟབ་བོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཇུག་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་དང་།རབ་འབྱོར་གྱིས་ཀྱང་ཚིག་དང་དོན་དེ་དག་བཟླས་ཏེ་གསོལ་ནས། དེ་ལྟ་བུའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དེ་ཐབས་མི་མཁས་པ་དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཟབ་བོ་ཞེས་གསོལ་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། སེམས་གང་འགགས་པ་དེ་ཕྱིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཀའ་སྩལ་པ་སྟེ། སེམས་གང་འགགས་པ་དེ་ཕྱིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་སེམས་དངོས པོ་མེད་ཅིང་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སེམས་གང་བསྐྱེད་པ་འགགས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དེ་ཡང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་འགགས་པའི་ཆོས་ཅན་དེ་འགག་ པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ལ་ནི།ཕྱིས་འགག་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྐྱེ་འགག་མེད་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་མི་འགྱུར་བར་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པར་འགྱུར་ན་རྟག་པར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྟག་པར་ལྟ་བ་རྣམས་དང་མི་འདྲ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དྲིས་པའོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་སྟེགས་ ཅན་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལས་རྟག་པར་ལྟའི།འདིར་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་རྟག་པར་ལྟ་བ་འདྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསོལ་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ཟབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་བར་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ།རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟབ་བོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སེམས་དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཟབ་པ་བཞིན་དུ་སེམས་དེ་ཡང་ཟབ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་པའོ། །གསོལ་ པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སེམས་སྐྱེ་ཞིང་འགག་པ་ཅན་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཟབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསོལ་པའོ།།དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་སེམས་གུད་ན་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པ་ལས་དགོངས་ཏེ་དྲིས་པའོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་སོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་སེམས་གུད་ན་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསོལ་པའོ།།སེམས་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སེམས་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་སེམས་གུད་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། དེ་གཉིས་གཞི་དང་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ དུ་གནས་སམ་ཞེས་དྲིས་པའོ།

關於此，菩薩摩訶薩修學十地，僅以初發心尚不能現前圓滿證得無上正等正覺，乃至世尊說菩薩摩訶薩現前圓滿證得無上正等正覺，是深奧的緣起。這是世尊總結並宣說了前述的意義，而且羅布若爾也重複了這些文句和意義后稟白說，如是緣起因為無法為無善巧方便、有所緣執的人所了知，故稱為甚深。 世尊告曰：‘羅布若爾，你認為如何？已滅的心是否會再生？‘等等，這是爲了顯示諸法勝義中本性即是涅槃的意義而宣說的。‘已滅的心是否會再生？‘的意思是說，勝義中心無實體且本性即是涅槃，不會成為有實體。‘所生之心是否具有滅法？‘的意思是說，世俗中所生之心在勝義中也無實體。‘具有滅法者是否會滅？‘這是顯示勝義中無實體且本性即是涅槃者，其後也無有滅。‘是否如實安住真如？‘的意思是說，如是無生無滅即是圓成於真如自性中不變。 ‘羅布若爾，若如實安住真如，豈不成為常？‘這是爲了顯示與外道常見不同而問。‘世尊，不是這樣。‘外道是從有實體而見常，此中則是從無實體而不變，稱為如實安住真如，故不同於外道常見。‘真如甚深’是說，如是非圓成不變，亦非為常，因為非是有所緣執者的境界故稱甚深。 ‘彼心亦如是否？‘是問彼心是否如真如般甚深。‘世尊，不是這樣。‘是說世俗生滅之心不如是甚深。‘心是否離真如而有？‘是從勝義而問。‘世尊，不是這樣。‘是說勝義中心不離真如而有。‘心中有真如否？‘及’真如中有心否？‘是問既然心不離真如而有，二者是否以所依能依的方式而住。

།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གཉིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་སེམས་གུད་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི། དངོས་པོ་ཅན་གཉིས་གཅིག་ལ་གཅིག་གཞི་དང་བརྟེན་པའི་ཚུལ་དུ་གནས་པ་མ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་ངམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སེམས་དང་དེ་བཞིན་ཉིད་གཉིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་ཐ་མི་དད་པས་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང་། དམིགས་པར་བྱེད་པ་གཉིས་སུ་དབྱེར་མེད་པ་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ།རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། གང་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཟབ་མོ་རྟོགས་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །གང་དེ་ལྟར་ སྤྱོད་པ་དེ་གང་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་དངོས་པོར་འཛིན་པ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དྲིས་པའོ།།གང་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་ཅི་ལ་མི་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྐྱེ་འགག་མེད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ནི་དངོས་པོར་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་ དུ་ཞེ་ན།བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གནས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྒྱུ་བ་དེ་དག་མི་འཇུག་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ལ་ཡང་མི་སྤྱོད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ སྤྱོད་ཅིང་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གནས་པ་ལ་ནི་དངོས་པོར་དམིགས་ཤིང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་རྒྱུ་བ་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་དུ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྒྱུ་བ་མ་མཆིས་ཏེ་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་གང་ཡང་རྒྱུ་བ་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ བ་མི་འབྱུང་བའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་སེམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། ཆོས་གང་ལ་ཡང་རྟོག་ཅིང་རྒྱུ་བ་མེད་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་དེ་ལ་ཡང་ཆོས་གང་ཡང་རྒྱུ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་ འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་གང་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ལ་ཡང་མི་སྤྱོད་དམ་ཞེས་དྲིས་པའོ།།གསོལ་པ་དེ་ནི་གང་ལ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་མ་མཆིས་པའི་དོན་དམ་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ལ་ཡང་མི་སྤྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་དོན་དམ་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། གང་དོན་དམ་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ཡོངས་སུ་རྒྱུ་བ་ལ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་མཚན་མ་ལ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར དོན་དམ་པ་ལ་སྤྱོད་ན་རྟོགས་པ་དང་མཚན་མ་ལ་སྤྱོད་པར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེས་དྲིས་པའོ།།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པ་ལ་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། ཡང་དག་པར་ན་སྤྱོད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། མཚན་མར་འཛིན་པ་མེད་དོ་ཞེས་ གསོལ་པའོ།

說道：‘世尊，不是這樣的’這句話是指由於這兩者在空性的自性中是一味的緣故，心不在真如之外另外存在，兩個實有者不是以一個為基一個為所依的方式存在，這是所要表達的。‘真如不能以真如如實隨見’這句話是指如此心與真如二者在空性中是一味的，由於真如的自性無差別，所以表明所緣和能緣二者無法分開。世尊說道：‘須菩提，你怎麼認為？如是修行者，豈不是在修行般若波羅蜜多嗎？‘這是表明如此通達無生無滅的甚深法，就是在修行般若波羅蜜多。‘如是修行者修行什麼’這句話是爲了遮遣執著實有而問的。‘如是修行者於何不修行’這句話是表明如此通達無生無滅者沒有對實有的執著。 為什麼呢？‘世尊，是這樣的，菩薩摩訶薩修行般若波羅蜜多時，安住真如中，那些遊行都不入不出’這句話是說明不修行任何事物的理由，即修行般若波羅蜜多並安住真如中時，不會生起緣著實有的分別心，這是其義。為什麼呢？‘世尊，真如於任何處都無遊行，于真如自身也無任何遊行’這句話是說明心的遊行不生起的理由，即勝義中心也是真如的自性，對任何法都無分別遊行，以真如的自性于真如中也無任何法的遊行，這是所要表達的。 世尊說道：‘須菩提，修行般若波羅蜜多的菩薩摩訶薩修行什麼’這句話是在問是否不修行任何事物。回答說：‘他修行無二行相的勝義’這句話的意思是並非不修行任何事物，而是修行無所取能取二相分別的勝義。世尊說道：‘須菩提，你怎麼認為？修行勝義者，豈不是修行遊行？豈不是修行相？‘這句話是在問如此修行勝義時，是否會成為修行遊行和相。回答說：‘世尊，不是這樣的’這句話是說修行勝義也只是世俗言說而已，實際上沒有修行的想法和執著相，這是所回答的。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། དེས་མཚན་མར་འདུ་ཤེས་པ་རྣམ་པར་བཤིག་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྒྱུ་བར་སྤྱོད་པ་དང་། མཚན་མར་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ན་མཚན་མར་འདུ་ཤེས་པ་སུན་ཕྱུང་སྟེ་བཤིག་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་ དྲིས་པའོ།།གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་གཞིག་ཏུ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འོ་ན་ཇི་ལྟར་ན་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པར་བཤིག་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་གཞིག་ཏུ་མེད་ན་གཞུང་ལས་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པར་སྤངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དྲིས་པའོ།།གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟར་མཚན་མ་རྣམ་པར་བཤིག་པར་བྱའོ་ཞེའམ།མཚན་མ་མེད་པ་རྣམ་པར་བཤིག་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་མི་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མར་འཛིན་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པར་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པར་སྤང་ངོ་སྙམ་དུ་ ཡང་མི་སེམས་པ་ཉིད་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པར་གཞིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པའི་སླད་དུ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་ བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་རྟོགས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་།མཚན་མར་འཛིན་པ་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐབས་མཁས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་ རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་འཚང་ཡང་རྒྱ་ལ།ཆོས་གང་ཡང་དངོས་པོའམ། དངོས་པོར་མེད་པར་ཡང་མི་ལྟའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ལ་གནས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ལ་གནས་ཏེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པར་རྟོགས་པར་བྱས་ནས། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐབས་མཁས་པས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ནས་ སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་མཁས་པ་བསྟན་པའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འབུམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས་ལེའུ་བཞི་བཅུ་གཉིས་པའོ།

世尊說道：‘須菩提，你怎麼認為？所謂破除相的執著，是指如此行持和執著相時，是否破除了相的執著？’ 回答道：‘世尊，不是這樣。‘這是說，勝義中一切法本性空，所以也沒有相的執著可破除的意思。 世尊說道：‘須菩提，那麼菩薩摩訶薩如何破除相的執著呢？‘這是說，如果這樣相的執著無可破除，那麼經中所說的斷除相的執著是如何斷除的意思。 回答道：‘世尊，菩薩摩訶薩行持般若波羅蜜多時，不作如是修習：我應破除相，我應破除無相。‘這是說，連斷除執著相和執著無相的分別念都不作意，這就是破除相的執著的意思。 從’世尊，菩薩摩訶薩行持此般若波羅蜜多’到’爲了了知一切法自相空性’這段經文，是說雖然如此通達勝義中一切法本性空性，沒有分別念和執著相，但在世俗中以善巧方便圓滿如來十力等功德，現證無上正等正覺，而不見任何法為實有或非實有的意思。 從’安住于彼自相空性’到’須菩提，如是菩薩摩訶薩行持般若波羅蜜多，安住三種三摩地而成熟眾生’這段經文，是說通達勝義中一切法自相空性后，在世俗中以善巧方便安住三解脫門三摩地而成熟眾生的善巧方便。 此為般若波羅蜜多十萬頌廣釋第四十二品。

། །།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པས་ནི་གོང་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ལ་གནས་ཏེ།སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་གྱིས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་མཁས་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་ནས། ཆོས་ཟབ་མོ་བསྟན་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་ཐེ་ཚོམ་དྲིས་པ་སྟེ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་ལ་ལ། རྨི་ལམ་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་རྣམ་པར་འཕེལ་ལམ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བར་བསྟན་པའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ།།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གལ་ཏེ་ཉིན་པར་བསྒོམས་པས་རྣམ་པར་འཕེལ་ན། རྨི་ལམ་ན་བསྒོམས་པས་ཀྱང་རྣམ་པར་འཕེལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས།གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ཚེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་བསྒོམས་པས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་རྣམ་པར་འཕེལ་བར་མི་འགྱུར་ན་རྨི་ལམ་ན་བསྒོམས་པ་ལྟ་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་བསྒོམས་པའི་མཐུས་ སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བར་བསྟན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི།དོན་དམ་པར་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་རྨི་ལམ་དང་ཉིན་པར་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ ཅད་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པ་སྟེ།དོན་དམ་པར་གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པ་ན་སྤྱད་པ་དང་རྨི་ལམ་ན་སྤྱོད་པ་གཉི་ག་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པར་འདྲ་བས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་ པོ་ཉིན་པར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དེའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམ་པ་ཡོད་ན་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྨི་ལམ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམ་པ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བའི་དོན གོང་དུ་བཤད་པ་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བསྟན་པ་སྟེ།རྨི་ལམ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམས་པས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ཚེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམས་པས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་རྨི་ལམ་དུ་ལས་ཤིག་བྱས་ནས་ལས་དེ་ལ་སོགས་པའམ། འབྲི་བར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པ་དང་། རྨི་ལམ་ གཉིས་སུ་མཚུངས་ན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་མཚུངས་པའི་རིགས་ན།རྨི་ལམ་དུ་ལས་དགེ་བའམ། མི་དགེ་བ་བྱས་ན་དགེ་བ་བྱས་པས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། མི་དགེ་བ་བྱས་པས་བསོད་ནམས་འབྲི་བར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེས་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ།

然後，具壽舍利子對具壽須菩提說這樣的話。以上等說明了一切法以自相空為住，以空性、無相、無愿三種禪定使眾生得以成熟的善巧方便的內容之後，爲了分別宣說甚深法的內容，舍利子向須菩提提出疑問：‘具壽須菩提，若有菩薩摩訶薩在夢中入于空性、無相、無愿三種禪定，是否能增長般若波羅蜜多？‘這是爲了分別宣說一切法如夢的內容而向須菩提提出的問題。 須菩提說：‘具壽舍利子，如果白天修習能增長，那麼在夢中修習也能增長。‘這是說，勝義中一切法本性空，在未入睡時修習三種禪定，菩薩也不會增長福德智慧資糧，更何況在夢中修習。以三種禪定的修習力使眾產生熟等所說的，也僅僅是世俗諦中如夢般顯示而已，在勝義中是不存在的，這就是其含義。 為什麼這樣說呢？‘具壽舍利子，夢與白天是無分別的。‘這是顯示一切法如夢的理由，說明勝義中未睡時的行為和夢中的行為二者都同樣是無實體的，不是分別的對境。 ‘具壽舍利子，如果菩薩摩訶薩白天行般若波羅蜜多時有修習般若波羅蜜多，那麼菩薩摩訶薩在夢中也有修習般若波羅蜜多。‘這是明確顯示前面所說一切法如夢的含義，即如同在夢中修習般若波羅蜜多不會增長福德智慧資糧一樣，在未入睡時修習般若波羅蜜多，在勝義中也不會增長福德智慧資糧，這就是其含義。 問道：‘具壽須菩提，菩薩摩訶薩在夢中造作某種業，此業會增長或減少嗎？‘這是說，如果未入睡和夢境二者相同，那麼在世俗諦中也應相同。舍利子向須菩提詢問：在夢中造作善業或不善業，造作善業是否會增長福德資糧，造作不善業是否會減少福德？

།གལ་ཏེ་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་གསུངས་ན།དེ་ལ་སོགས་པའམ་འབྲི་བར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་དོན་དམ་པའི་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བར་དངོས་པོ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས། རྨི་ལམ་ན་ ལས་ལེགས་ཉེས་བྱས་པ་ལ།དགེ་བ་སོགས་པའམ་འབྲི་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྨི་ལམ་གྱི་ཆོས་གང་ཡང་སོགས་པའམ་འབྲི་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨི་ལམ་དུ་ལས་ལེགས་ཉེས་བྱས་པ་ལ། དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་དགེ་བ་འབྲི་བ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་ པ་སྟེ།རྨི་ལམ་གྱི་ཆོས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟེ། དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའམ་འབྲི་བ་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་སད་ནས་རྣམ་པར་རྟོག་ན་དེ་ལ་སོགས་པའམ་འབྲི་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྨི་ལམ་ན་ལས་ལེགས་ཉེས་བྱས་པ་དེ་དག་ གཉིད་ལས་སད་པའི་ཚེ་དྲན་ནས་དེ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཞིང་རྣམ་པར་རྟོག་ན་དེ་ལ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའམ་འབྲི་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་དྲིས་པའོ།།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ་ཉིན་པར་སྲོག་བཅད་པ་དང་། རྨི་ལམ་ན་སྲོག་བཅད་པ་དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་བསད་དོ། །དེ་བདག་གིས་བསད་པ་ལེགས་སོ་ ཞེས་སད་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་ན།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ལས་དེ་ལ་ཁྱོད་ཅི་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྨི་ལམ་དང་གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ཚེ། ལས་བྱས་པ་གཉིས་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་དྲིས་པའོ། །སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་དམིགས་ པ་མེད་པར་ལས་མི་སྐྱེའོ་དམིགས་པ་མེད་པར་སེམས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ཚེ་ལས་བྱས་པ་དང་།རྨི་ལམ་ན་ལས་བྱས་པ་ལ་གཉིད་ལས་སད་ནས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ཚེ་ལས་བྱས་པ་ནི་དམིགས་ པའི་ཡུལ་དང་བཅས་པ་ལས་ལེགས་ཉེས་ཅི་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་གི།རྨི་ལམ་ན་ལས་བྱས་པ་ལ་གཉིད་སད་པའི་ཚེ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་ནི་དམིགས་པའི་ཡུལ་མེད་པས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། རྨི་ལམ་ན་ལས་ཀྱི་དངོས་པོ་གང་བྱས་ པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བས་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་ལས་སྐྱེས་ཏེ། དམིགས་པ་མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་སེམས་པ་ འབྱུང་སྟེ།དམིགས་པ་མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཤཱ་རིའི་བུས་རྨི་ལམ་དང་གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ཚེ་བྱས་པའི་ལས་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བཤད་པའི་དོན་དེ་བདེན་ནོ་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་ནས་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བསྟན་པ་སྟེ། གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ཚེ། མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དམིགས་པའི་ཡུལ་དང་བཅས་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་གྱི། རྨི་ལམ་ན་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

如果世尊說一切法如夢，對此增減皆無，這是指羅睺羅依據勝義諦的立場，世尊也說一切法如夢無實體，所以在夢中所作善惡業，無有功德增減，如此宣說。 為什麼呢？因為夢中任何法都不見有增減，這是說明在夢中所作善惡業，沒有功德增減的理由，夢中的法是無實體的，無實體中不可能有增減，這是其義。 如果醒后思維，是否會有增減？這是舍利子依據世俗諦而問，在夢中所作善惡業，醒后憶念並隨喜思維時，是否會有功德增減？如此發問。 羅睺羅說：‘白天殺生和夢中殺生，對此作如是想：我殺了它，我殺得好。‘醒后如此思維時，具壽舍利子，對此你怎麼說？這是爲了顯示在世俗諦中，夢中與未睡時所作之業，在果報成熟上有差別，故而詢問舍利子。 回答說：‘具壽羅睺羅，無所緣時業不生，無所緣時思不生。‘這是說明未睡時所作之業與夢中所作之業，醒后隨喜時果報有差別，即未睡時所作之業是有所緣境的，無論作何善惡業，其果報也相應成熟；而對夢中所作之業醒后隨喜，因為無所緣境，僅有隨喜的果報而已，夢中所作業體的果報則是沒有的，如此宣說。 羅睺羅說：‘具壽舍利子，確實如此’乃至’因此，具壽舍利子，有所緣時業生，無所緣時則不然；有所緣時思生，無所緣時則不然。‘這是羅睺羅隨喜舍利子所說夢中與未睡時所作二業有差別的道理確實如此，並明確顯示其義，即未睡時的見等是有所緣境的，果報也相應成熟，而夢中的見聞等則不是如此，此為其義。

།སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ལས་ཐམས་ཅད་དང་། དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་དབེན་པའོ་ཞེས བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་ན་དེ་ཇི་ལྟར་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་ལས་སྐྱེས་ཏེ།དམིགས་པ་མེད་པར་མ་ཡིན། དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་སེམས་པ་འབྱུང་སྟེ། དམིགས་པ་མེད་པར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨི་ལམ་དང་གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ཚེ་ལས་བྱས་པ་ལ་བྱེ་ བྲག་ཡོད་པར་བཤད་པ་ཡང་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མཚན་མར་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ།ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བཤད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་བཤད་པ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་ལ་དྲིས་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་མཚན་མར་བྱས་ནས་དམིགས་པ་དང་ བཅས་པར་ལས་སྐྱེས་ཏེ།དམིགས་པ་མེད་པར་མ་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་སེམས་པ་འབྱུང་སྟེ། དམིགས་པ་མེད་པར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨི་ལམ་དང་གཉིད་ཀྱིས་མ་ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བཤད་པ་ཡང་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་ བྱས་ཏེ།ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བཤད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བཤད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སྨྲས་པ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་རྨི་ལམ་དུ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་ བསྔོས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་རྨི་ལམ་ན་ཡང་ལས་གཞན་བྱས་པ་ནི་དམིགས་པའི་ཡུལ་མེད་པས།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའི་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་དག་པ་འགའ་ཞིག་གིས་རྨི་ལམ་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱད་དེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་ཡང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་ན་དེ་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། འདི་ལ་དྲིས་ཤིག་དང་འདི་ལ་ལན་ལྡོན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི བར་གྱིས་ནི་འཁོར་དེ་ན་འཁོད་པའི་ཁ་ཅིག་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཤད་ན་ཡིད་མི་ཆེས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པས་ལན་བླན་ཏེ་བཤད་ན་ཡིད་ཆེས་ཤིང་ཕན་ཐོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བྱམས་པའི་ཡོན་ཏན་སྨོས་ནས་དེ་འདི་ན་མངོན་སུམ་དུ་འདུག་གི།འདི་ལ་དྲིས་ཤིག་ཅེས་བདག་གིས་ལན་ མ་བཏབ་པར་གཞན་ལ་བཏབ་པ་བསྟན་པའོ།།དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བྱམས་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་འདི་ལ་དྲིས་ཤིག་དང་། འདི་ལན་ལྡོན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པའི་ཚིག་ཤཱ་ རིའི་བུས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་བཟླས་པ་བསྟན་པའོ།།ཅི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འདི་ལན་ལྡོན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ལན་ལྡོན་པའི་མཐུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་ པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས།རྨི་ལམ་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱད་ཅིང་དེའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོད་དམ་མེད་དྲིས་པའི་ལན་བཏབ་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་གང་ཟག་དང་ཆོས་གཉིས་ཀ་དངོས་པོ་མེད་དོ། །གང་ཟག་གི་ དངོས་པོ་མེད་པས་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ལ་ཡང་ལན་ལྡོན་པའི་མཐུ་མེད་དོ།

說道：‘具壽羅睺羅，一切業和一切所緣都是空寂的’，這是世尊所說。那麼為什麼說有所緣而生起業，而不是無所緣；有所緣而生起思維，而不是無所緣呢？這是針對夢中和未入睡時所造業的差別而說的，是爲了隨順執著相的凡夫而作世俗諦的解釋，並非勝義諦的解釋，為此向羅睺羅請問。 羅睺羅說道：具壽舍利子，執著相而有所緣生起業，非無所緣；有所緣生起思維，非無所緣。關於夢中和未入睡時業的差別的解釋，是爲了隨順有所緣的凡夫而作世俗諦的解釋，並非說勝義諦中有差別。 說道：具壽羅睺羅，如果菩薩摩訶薩在夢中佈施，乃至將此迴向無上正等正覺，既然夢中所作其他業因無所緣境而無異熟果報，那麼某些清凈相續的菩薩摩訶薩在夢中修行六波羅蜜多，並將此善根迴向無上正等正覺，這會有果報嗎？這是舍利子的提問。 羅睺羅說道：具壽舍利子，從’乃至問他，他會回答’這段話，是因為在座的一些人對羅睺羅的解釋不會相信，而如果由菩薩彌勒回答解釋則會相信並獲益，所以提到彌勒的功德，說他就在此處現前，請向他請問，這表明自己不作回答而讓他人回答。 然後具壽舍利子對菩薩摩訶薩彌勒說，乃至’他說請問他，他會回答’，這表明舍利子向菩薩彌勒重複了羅睺羅所說的話。 ‘這位名為彌勒菩薩摩訶薩的名字能回答嗎’乃至’識之真如無有回答之力’，這是菩薩彌勒依勝義諦回答關於夢中修行六波羅蜜多並回向其善根是否有果報的問題。從勝義諦而言，一切法本性空，故人法二者都無實體。因人無實體，故連’彌勒’這個名字也沒有回答的能力。

།ཆོས་ལ་དངོས་པོ་མེད་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། དེ་དག་གི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དེ་དག་གི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཡང་ལན་ལྡོན་པའི་མཐུ་མེད་ན། རྨི་ལམ་ན་ཡང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྤྱད་པའི་འབྲས་བུ་ མེད་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བདག་གིས་ནི་གང་ལན་གློན་པ་དང་། གང་གིས་ལན་གླན་པ་དང་། གང་ལ་ལན་གླན་པའི་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་དོན་དེ་ཉིད་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་སྟེ། གང་ལན་གློན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་ ལྡོན་པའི་མི་ལ་བྱའོ།།གང་གིས་ལན་གློན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་ལྡོན་པའི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་གང་གིས་ལན་ལྡོན་པ་ལ་བྱའོ། །གང་གིས་ལན་གླན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོའམ་དོན་གང་གིས་ལན་གླན་པ་ལ་བྱའོ། །གང་ལ་ལན་གླན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀླན་ཀ་ཚོལ་ཞིང་འདྲི་བའི་མི་གང་ཡིན་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་བདག་གིས་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་ན་འདི་ལ་སུ་ཞིག་ཅི་ཞིག་སུ་ལ་ལན་ལྡོན་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་དང་། གང་གིས་ལུང་བསྟན་པ་དང་། གང་ལ ལུང་བསྟན་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་བདག་གིས་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བྱམས་པ་ལ་འདི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི།འདི་ལ་དྲིས་ཤིག་ཅེས་བསྟོད་པ་དེ་ཡང་དོན་ དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་པར་བསྟན་པ་སྟེ།གང་ལུང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་སྟོན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ལ་བྱའོ། །གང་གིས་ལུང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་བསྟན་པར་འོས་པའི་རྒྱུའམ་ཡོན་ཏན་གང་གིས་ལུང་བསྟན་པར་འགྱུར་བ་ལ་བྱའོ། །གང་ལ་ལུང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་བྱམས་པ་ཉིད་ལ་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཆོས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་གློན་པ་དང་། ལུང་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གོང་དུ་སྨོས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་དངོས་པོ་མེད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་གོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུས་སྨྲས་པ། ཆོས་དེ་དག་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་དེ་དག་ཁྱོད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་ཅན་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པར་འདོད་པ་དག་ལ། མངོན་སུམ་དུ་བྱར་མེད་པ་ལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དྲིས་པའོ། །བྱམས་པས་སྨྲས་པ་ཆོས་དེ་དག་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་བདག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པ་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྒྲོ བཏགས་ཏེ་བཤད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི།དོན་དམ་པར་ནི་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་། མངོན་དུ་བྱ་བ་གཉིས་ཀ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས་མངོན་དུ་བྱས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།