d3842中觀根本注佛護 卻若龍 c3.5s｜d3842中觀根本注佛護 卻若龍 c3.5s（續4）

如來不異於諸蘊，也不在離開諸蘊的另外處所。為什麼呢？因為若異於無常的諸蘊，就會成為常住，因為若是他性就會成為可得，但實際上是不可得的，所以如來不異於諸蘊。如來不像樹林中的樹木那樣存在於諸蘊中。為什麼呢？因為所依和能依非他性，會成為無常的緣故。如來也不像樹林中的獅子那樣存在於諸蘊中。為什麼呢？因為會有剛才所說的過失。如來不像樹木具有樹心那樣具有諸蘊。為什麼呢？因為若非異於諸蘊就會有無常的過失。 如此以五種方式觀察，如來不存在於取蘊中，那麼你所推測的相續存在的如來是什麼呢？請說。 對方說：難道我說諸蘊即是如來，或如來異於諸蘊嗎？為什麼你要加給我常或無常的過失？我說如來是依諸蘊而假立的，依緣假立者不說是取蘊的即性或異性。因此，不可說是即性故無無常過失，不可說是異性故無常住過失。 回答：你是在玩弄詞藻嗎？你既說如來是依緣假立，又想要如來從自性中成立。那麼，若佛依蘊則無自性。如果佛是依諸蘊假立，其意義不就是佛無自性嗎？因為若有自性就不需要依緣假立，應當由其自性本身而立。正因為無自性，所以由取蘊假立。因此，如來無自性。 無自性者，豈從他性有？凡是無自性的如來，你認為從何處而有？ 對方說：從他性有，因為如來是依異性的取蘊假立，所以如來從他性而有。 回答：若依他性立，則自體不成。凡是依他性假立者，不應說有自體。為什麼呢？因為不從自身成立。

།གང་ཞིག་བདག་ཉིད་མེད་པ་དེ། །ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་ཞིག་རང་གི་བདག་ཉིད་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཉེ་ བར་ལེན་པ་གཞན་དུ་གྱུར་པས་གདགས་པར་བྱ་ན་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར།གལ་ཏེ་དེ་རང་གི་བདག་ཉིད་མེད་པར་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་ཉིད་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་བས་དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་ དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། །གཞན་དངོས་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་དངོས་དག་།མ་གཏོགས་དེ་བཞིན་གཤེགས་དེ་གང་། །གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ག་ ལ་འགྱུར།འདི་ལྟར་གང་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་གཞན་ཡིན་པ་དེ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་གང་ལས་གཞན་གྱི་དངོས་པོར་འགྱུར། དེ་ལྟ་བས་ན་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །འོ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་མ་གཏོགས་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་གང་ ཡིན་པ་དང་གང་གིས་གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་སྨྲོས་ཤིག་།སྨྲས་པ། ཁྱོད་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བའི་དོན་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པར་མི་རིགས་པ་མང་པོ་དེ་སྙེད་ཅིག་སྨྲ་སྟེ། གཞན་གྱི་ཚིག་ལ་ཅོ་འདྲི་བ་ཙམ་གྱིས་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་བརྟེན ནས་གདགས་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཅི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་དམ་འོན་ཏེ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་དེའི་གླན་ཀར་མི་འགྱུར་རོ།།བཤད་པ། འཇིག་རྟེན་ན། འདྲེ་ཡིས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་བྱིས་པ་དག་བྱེད་དོ། །ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་ ཁོ་ན་སྟེ་།ཁོ་བོ་ནི་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བའི་དོན་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། ཁྱོད་ནི་མ་ཡིན་པ་ལྟ་ཞིག་།ཁྱོད་ཀྱིས་གང་དག་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་དུ་མི་འཐད་དོ། །དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གལ་ ཏེ་ཕུང་པོ་མ་བརྟེན་པར།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགའ་ཡོད་ན། །དེ་ནི་ད་གདོད་རྟེན་འགྱུར་ཞིང་། །བརྟེན་ནས་དེ་ལས་འགྱུར་ལ་རག་།གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོའི་སྔ་རོལ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྱུར་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་ནི་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟེན་ནས་ཡོད་པར་འགྱུར་ལ་རག་གོ།།དེ་ཡང་སྐྱེས་པར་གྱུར་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་གསལ་བ་ཙམ་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར་དུ་ནི། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་པར། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགའ་ཡང་མེད། །གང་ཞིག་མ་བརྟེན་ཡོད་མིན་པ། །དེས་ནི་ཇི་ལྟར་ཉེར་ལེན་འགྱུར། ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགའ་ཡང་མི་འཐད་དེ། གང་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་པར་མེད་ན། མེད་པ་དེས་ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྱུར། སྨྲས་པ། གཞུང་ལུགས་དང་འགལ་བ་དེ་བཤད་དེ་ཅི་རུང་། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཁོར་བ་ལ་ཐོག མ་དང་ཐ་མ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པས།དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ཉེ་བར་བླངས་པ་དག་སྔ་ཕྱི་ཡོད་པར་འཐད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་རྟག་ཏུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པས་གདགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།

若是無有自性者，如何成為如來？如來若是無有自性，而由其他所依而假立，如何成為如來？若是無有自性而依于所依而有自性，如是則成依于所依而生，此亦不應理，因為將導致無常等過失。 複次，若無自性，他性如何有？除自性與他性，如來複是何？若如來無自性，自性不存在，他性如何能存在？如是，若與自性相異者稱為他性，無自性者從何成為他性？是故他性亦不存在。若爾，除自性與他性外，如來是何？以何假立？請說。 答：汝不了知依緣假立之義而說諸多不應理之語，僅僅詢問他人之言，不能通達真實義。對於如來依緣假立者，不應追問如來是從自性有抑或從他性有。 如世間所言：‘鬼所作之事，愚者亦能為。‘此言誠然。我不了知依緣假立之義，而汝似乎了知。汝所執著如來實有之諸蘊，不應理為所依。云何？ 若不依于蘊，有如來存在，彼當依於此，依此而成立。若在諸蘊作為能取之前，有所謂如來，而彼取諸蘊，如是則如來應依緣而有。彼亦成為所生，諸蘊僅作顯現。 不依于諸蘊，如來全非有，若無所依者，云何有所取？不依諸蘊，如來決不可能存在。若不依諸蘊而無，彼無者如何能取諸蘊？ 問：所說違背教理，如何應理？如是，世尊說輪迴無始無終，於此能取者與所取者，如何能有前後？彼恒時具有所依而假立。

།བཤད་པ། གལ་ཏེ་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ ཉེ་བར་བླངས་པ་དག་སྔ་ཕྱི་ཡོད་པར་མི་འཐད་ན་ནི།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡིན་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་བླང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་མི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། ཉེ་བར་བླངས་པ་མ་ཡིན་པ། །ཉེ་བར་ལེན་པར་ཅིས་མི་འགྱུར། །ཉེ་བར་ལེན་ པ་མེད་པ་ཡི།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཅི་ཡང་མེད། །འདི་ལ་ཉེ་བར་བླངས་པ་ཡིན་པས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་པས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཞེས་བྱ་བས། དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོས་ཉེ་བར་བླངས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ལ། ཉེ་བར་བླངས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པར་མི་བྱེད་པ་ ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་མ་ཡིན་ནོ།།འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་ན་འདི་ནི་ཉེ་བར་བླངས་པའོ་། །འདི་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མི་འཐད་དོ། །དེ་ལྟར་སྔ་ཕྱི་མེད་ན་ཁྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་བླང་བ་ཡིན་པ་དང་། ཁྱོད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་ལེན་ པ་པོ་ཡིན་པ་དེ་སྨྲོས་ཤིག་།དེ་ལྟ་བས་ན་སྔ་ཕྱི་མེད་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡང་མི་འཐད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། ཉེ་བར་བླང་བ་ཡང་མི་འཐད་པ་ཉིད་དོ། །སྨྲས་པ། དེ་ནི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ཉེ་བར་བླང་བ་ནི་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ མི་བརྗོད་དོ།།རེ་ཞིག་དེ་ཉིད་དུ་མི་བརྗོད་དེ་བྱེད་པ་པོའི་ཚིག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཉིད་དུ་ཡང་མི་བརྗོད་དམ་སོ་སོར་འགྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་གཉི་ག་ཡང་ཡོད་དེ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་ནི་བརྗོད་པར་མི་ནུས་སོ། །བཤད་པ། ཅི་ཁྱོད་མཛའ་བཤེས་ཀྱི་བློས་དགྲ་བོ་དཔང་དུ་ལེན་ཏམ་། ཁྱོད་གང་ཁོ་ནས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ཉེ་བར་བླངས་པ་དག་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་མི་འཐད་པ་དེ་ཁོ་ནས་དེ་དག་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རྩོམ་པར་བྱེད་ཀོ། །འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་ཉེ་བར་བླང་བ་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན་གཅིག་པ་ཉིད་དམ། གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད་དོ། །གང་དག གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་གཞན་ཉིད་དུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་གཞན་དུ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར།དེ་ལྟ་བས་ན་ཉེ་བར་བླང་བ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ཉེ་བར་བླངས་པ་དག་རྗོད་ པར་བྱེད་ན་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་གཞན་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་དགོས་ཏེ་དེ་ནི་ངེས་པ་ཁོ་ནར་དེ་ལྟར་བལྟའོ།།གཞན་དུ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བདག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་བདག་མེད་པ་དག་ཇི་ལྟར་གཞན་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷས་ཀྱང་། གང་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་བདག་མེད་པ། ། དེ་ཕྱིར་གཟུགས་ལས་བདག་གཞན་འགྱུར། །གྲང་དང་ཚ་བ་ཐ་དད་ཉིད། །མེད་ཅེས་བརྗོད་པར་མི་རུང་བཞིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅི་སྟེ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན་དེ་ལྟ་ན་ཡང་། རྣམ་པ་ལྔས་ནི་བཙལ་བྱས་ན། །གང་ཞིག་དེ་ཉིད་གཞན་ཉིད་དུ། །མེད་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ། ། ཉེ་བར་ལེན་པས་ཇི་ལྟར་གདགས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་གིས་གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་ན་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ། དེ་ལྟ་བས་ན བརྟེན་ནས་གདགས་པ་དང་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱང་མི་འཐད་དོ།

解釋說：如果輪迴無始無終，則能取者和所取不應有前後，那麼如來是能取者而諸蘊是所取這一說法豈不是也不合理嗎？為什麼呢？如此： 非所取之物，何故不成能取？無有能取的如來又是什麼？ 此中，因為是所取故稱為取，因為能取故稱為能取者，因此非能取者所取的不是取，不作所取的取者也不是能取者。 如果輪迴無始無終，則’這是所取，這是能取’的說法不合理。如此無有前後，你說諸蘊如何是所取，你所觀想的如來如何是能取者，請說。因此，若無前後，能取者也不合理，所取也不合理。 有人說：這是合理的。為什麼呢？因為不可說是一體或他體，能取者和所取不可說是一體或他體。首先不可說是一體，因為能作者的詞語不同。也不可說是他體，因為不能各自成立。因此，二者雖然都存在，但不能說是一體或他體。 解釋說：你是否以友好的心態將敵人作為證據？你正是用不能成立能取者和所取的理由來試圖成立它們。如此，如果存在所取和能取者，毫無疑問應該是一體或他體。若既非一體又非他體者，如何能存在？因此，所取實不存在，能取者也實不存在。 即使依世俗言說能取者和所取，也應說既非一體又非他體，這應當確定如此觀察。否則，如來之我與無我的取如何不成他體？聖天菩薩也說：‘由於色無我，故我異於色，如冷熱差別，不可說無異。’ 即使有一個能取者，那麼：以五種方式尋求時，於一體他體中都不存在的如來，如何由取而安立？ 對於應當由何種取來安立的如來，以五種方式尋求時，若於不可說是一體或他體的取中不存在，如何能說有如來？因此，依緣安立和存在性也不合理。

།སྨྲས་པ། ཇི་སྲིད་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི། སྔོན་དུ་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་སྲིད་དུ་ཇི་ལྟར་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཡོད་དོ། །ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་མེད་པར་ཤིང་རྟ་མི་འགྲོ་བས་འདི་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ པོ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ།།བཤད་པ། ཅི་ཁྱོད་ཆུ་བོ་ཤུགས་དྲག་པོས་ཁྱེར་བ་ན་རྩ་དྲུངས་ཕྱུང་ལ་འཇུའམ། ཁྱོད་ཉེ་བར་བླངས་པས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་འདོད་ཀོ། །གང་གི་ཚེ། གང་ཞིག་ཉེ་བར་བླང་བ་དེ། །དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མེད། །ཉེ་བར་བླང་བ་གང་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་ སེམས་པ་དེ་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ།།སྨྲས་པ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་ཡོད་དེ་གལ་ཏེ་བདག་གི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་དོ། །བཤད་པ། བདག་གི་དངོས་ལས་གང་མེད་པ། །དེ་བཞིན་དངོས་ལས་ཡོད་རེ་སྐན། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ གང་བདག་གི་དངོས་པོ་ལས་མེད་པ་དེ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་པར་འགྱུར་རེ་སྐན་།གང་གི་ཚེ་བདག་གི་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་བདག་གི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་། །གཞན་མེད་ན་ཇི་ལྟར་གཞན་ལས་ཡོད་པར་ འགྱུར།དེ་ལྟ་བས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ཡང་རང་གི་སེམས་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པའི་སྐྱོན་གྱིས་སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ཡིན་གྱི། འདི་ལ་ཡང་དག་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། འདི་བདེན་ནོ་སྙམ་དུ་ མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དབུ་བ་རྡོས་པ་དང་ཆུའི་ཆུ་བུར་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་ཆུ་ཤིང་གི་ཕུང་པོ་དང་སྒྱུ་མའི་དཔེ་དག་བཀའ་སྩལ་ཅིང་། སྒྱུ་མ་འདི་ནི་བྱིས་པ་འདྲིད་པའོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཉེར་བླང་ཉེར་ལེན་པོ་། །རྣམ་ པ་ཀུན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན།།སྟོང་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་སྟོང་པ། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་འདོགས་པར་འགྱུར། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡང་ རྣམ་པ་ཀུན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡང་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ།

說道：只要有所謂的取著，即此五蘊，先被執取，那麼怎麼會成為無呢？因此，暫且取著是存在的。如同沒有駕馭者車輛不會行進，因此此處取者也是存在的。 解釋道：你是要抓住被湍急水流沖走的連根拔起的草嗎？你想要通過所取來證成取者嗎？當時， 某一所取之物，其自性本空。認為有所取的這種想法，也因為是緣起的緣故而無自性。 說道：這暫且是存在的，即使不從自體而有，也從他體而有。 解釋道：從自體無有者，如是從他體有耶？取著若從自體無有，則從他體有耶？當自體有某物時，取著不從自體而有，因此也不從他體而有。若無他體，怎能從他體而有？因此，取著也不從他體而有。 所說的現量所見，也是由自心愚癡過失，如同見到幻術與夢境一般，此中毫無真實，爲了斷除執著這是真實的想法， 世尊宣說了泡沫、水泡、陽焰、芭蕉、幻術等比喻，並說此幻術是愚者所惑。因為這些都是不存在的緣故， 如是能取所取，一切皆空。以空性故如來空，怎麼能安立？ 如是因為取著不從自性而有，也不從他體而有，所以取著是空的。因為取者也從一切方面觀察時，不從自性而有，也不從他體而有，所以取者也是空的。

།དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་དབུ་བརྡོས་པ་དང་། ཆུའི་ཆུ་བུར་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་ཆུ་ཤིང་གི་ཕུང་པོ་དང་སྒྱུ་མ་ལྟར་སྙིང་པོ་མེད་ཅིང་ངོ་བོ་ཉིད་ སྟོང་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པས།སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་དང་རྨི་ལམ་དང་གཟུགས་བརྙན་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟར་སྙིང་པོ་མེད་ཅིང་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཇེ་སྨྲོས་ཤིག་།དེ་ལྟ་བས་ན་རེ་ཞིག་རང་གི་ཕྱོགས་ལ་ཆགས་པ་ཐོང་ལ་ཅི་གང་བརྟེན་ནས་ཡོད་ པར་འདོགས་པ་དང་།གང་བརྟེན་ནས་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་སྤངས་ཏེ་དབུ་མར་བསྒྲུབས་པ་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་ལ། འདི་མེད་པས་འདི་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་གཉིས་ལས་གང་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བའི་དོན་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ་ཡིན་པ་དེ་སོམས་ཤིག་།དེ་ལྟ་བས་ ན་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བའི་དོན་ནི་དངོས་པོ་གང་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚིག་ལ་ནི་སྐྱོན་མེད་དོ། །སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྟོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་ བརྗོད་པར་མི་བྱ་བ་ཡིན་ན་འོ་ན་ཁྱོད་བག་ཚ་བ་མེད་པར་གསང་བསྟོད་དེ།འདི་དག་ཐམས་ཅད་སྟོང་ངོ་ཞེས་སྨྲའམ། བཤད་པ། སྟོང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཉུང་ངུ་ཞིག་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ། སྟོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་མི་བརྗོད་དེ་། །མི་སྟོང་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱ་ཞིང་། །གཉིས་ དང་གཉིས་མིན་མི་བྱ་སྟེ།།གདགས་པའི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ། །སྟོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ། མི་སྟོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱ། སྟོང་པ་དང་མི་སྟོང་པ་དང་། སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་སྤང་པའི་ཕྱིར་དང་། དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་གདགས་པའི་དོན་དུ་ནི་དེ་དག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་འོག་ནས་ཀྱང་། ཐ་སྙད་ལ་ནི་མ་བརྟེན་པར། །དམ་པའི་དོན་ནི་བསྟན་མི་ནུས། །དམ་པའི་དོན་ལ་མ་བརྟེན་པར། །མྱ་ངན་འདས་པ་འཐོབ་མི་འགྱུར། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷས་ཀྱང་། གལ་ཏེ དངོས་པོ་རང་བཞིན་ཡོད།།སྟོང་མཐོང་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད། །རྟོག་པས་བཅིངས་པ་མཐོང་བས་ན། །འདིར་ནི་དེ་ཉིད་དགག་པར་བྱ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཞེས་གསལ་བ་ཁོ་ནར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རིགས་པ་སྙམ་བཤད་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟེན་ནས གདགས་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ།ཡོད་དོ་ཞེའམ། མེད་དོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པར་རིགས། འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བའི་རིགས་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་ལ་བརྟེན་ནས། གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟར་མེད་དོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཨུ་དུམ་བཱ་རའི་མེ་ཏོག་མེད་པ་ནི་གདགས་སུ་མེད་དོ།

因此，你的頭顱破碎，如同水泡、陽焰、芭蕉樹幹和幻術一般無實質且自性空的取蘊，如同幻化人、夢境、影像和乾闥婆城一般無實質且自性空的如來存在，你如何能夠安立呢？請說說看。因此，暫且放下對自宗的執著，思考一下：究竟是依靠什麼而安立為有，以及依靠什麼而捨棄有無二邊而成立中道，‘此有故彼生，此無故彼不生’這樣的安立，這兩者中哪一個是不瞭解所應安立的意義呢？ 因此，所應依靠安立的意義是：任何依靠而安立的事物，由於在一切方面都是自性空的緣故，既不能說是有也不能說是無，這就是真實義。在世俗言說上是無過失的。 有人說：如果這樣的話，一切諸法空也不應該說，那麼你為何毫無顧忌地讚歎空性，說’這一切都是空的’呢？ 回答說：說’不應該說空’這話說得太少了。‘空’也不說，‘不空’也不說，‘二俱’和’非二俱’也不說，爲了施設的緣故而說。既不說’是空’，也不說’不空’，也不說’空且不空’，也不說’既非空又非不空’。爲了斷除不如實的分別，爲了安立勝義諦實相的緣故而說這些。下文也說：‘若不依世俗，不得說勝義；若不依勝義，不得證涅槃。’ 聖者龍樹菩薩也說：‘若諸法實有，見空有何德？分別見繫縛，此中應遮破。’ 有人說：如果如來既不從自性中存在，也不從他法中存在，為什麼說不應該說是常或無常等，有邊或無邊等？應該明確地說如來是不存在的。 回答說：依靠而安立的如來，怎麼能說是存在或不存在呢？如果如來存在的話，無取蘊也應該存在，但是無取蘊是不存在的。既然無取蘊不存在，怎麼能說如來存在呢？依靠而安立的如來，怎麼能說不存在呢？就像無法安立不存在的優曇缽羅花一樣。

།དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་བཤད་པ།རྟག་དང་མི་རྟག་ལ་སོགས་བཞི་། །ཞི་བ་འདི་ལ་ག་ལ་ཡོད། །མཐའ་དང་མཐའ་མེད་ལ་སོགས་བཞི། །ཞི་བ་འདི་ལ་ག་ལ་ཡོད། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཞི་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ལ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྟག་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མི་རྟག་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ། མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་འཐད་ པར་ག་ལ་འགྱུར།མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ། མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་འཐད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་གང་ཡིན། གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ གདགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་གང་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བ་དེ། ཇི་ལྟར་མེད་པར་འགྱུར། འོག་ནས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ལེན་ལས་གཞན་མ་ཡིན། །དེ་ནི་ཉེར་ལེན་ཉིད་ཀྱང་མིན། །བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་མེད་མིན། །མེད་པ་ ཉིད་དུའང་དེ་མ་ངེས།།ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་བྲལ་བ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་པ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དམིགས་སུ་མེད་པ་ལ་གཏི་མུག་གིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ། གང་གིས་འཛིན་སྡུག་གཟུང་གྱུར་པ། །དེ་ནི་མྱ་ངན་འདས་པ་ལ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་ཅེ་འམ། །མེད་ཅེས་རྣམ་རྟོག་རྟོག་པར་བྱེད། །གང་གིས་འཛིན་པ་སྟུག་པོ་གཟུང་བར་འགྱུར་བ་འདི་ཉིད་བདེན་གྱི་གཞན་ནི་དོན་མེད་པའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས པ་ལ་འདི་ལྟ་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་ཅེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མེད་ཅེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་ཅེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །གང་དག་བདག་ཉིད་ཆེ་བ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཤེས་པའི་སྒྲོན་མེའི་སྣང བས་བློའི་མིག་ལ་ཕན་བཏགས་པ་དང་།དངོས་པོ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་དེ་དག་ལ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་དེ་ལ། །སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་འདས་ནས་ནི། །ཡོད་དོ་ཞེའམ་མེད་དོ་ཞེས། །བསམ་པ་འཐད་པ་ཉིད་མི་འགྱུར། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་ གྱི་དངོས་པོས་སྟོང་པ་སྒྱུ་མ་དང་གཟུགས་བརྙན་དང་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་དོ་ཞེའམ།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མེད་དོ་ཞེས་བསམ་པ་དེ་དག་འཐད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ།

如是，因為如來既不從自性中存在，也不從他性中存在，所以說： ‘常與無常等四邊，寂靜中豈能存在？有邊無邊等四邊，寂靜中豈能存在？’ 對於如來自性空、自性寂靜者，常與無常等四邊：如來是常、如來是無常、如來亦常亦無常、如來非常非無常，這些怎麼能成立？ 有邊無邊等四邊：如來有邊、如來無邊、如來亦有邊亦無邊、如來非有邊非無邊，這些怎麼能成立？ 如來遠離自性和他性，怎麼可能成為常無常等任何一種？ 因為依蘊假立，所以也不應說如來不存在。如此，凡是依他假立者，怎麼會不存在？下文也說： ‘非異於取蘊，亦非即取蘊，非無有取蘊，亦非定無有。’ 因此，如是遠離如來有無二邊，現世依止，不能得見如來，為無明所覆心者，真實見被隱蔽， ‘為執著所執者，于涅槃之中，妄想分別想，如來有與無。’ 凡是被深重執著所執，認為唯此為真實而他皆無義者，對於如來涅槃后是否存在作如是分別： 如來是存在的，或如來是不存在的，如是作分別。 如來涅槃后是否存在？如來涅槃后是否不存在？如來涅槃后是亦存在亦不存在？如來涅槃后是非存在非不存在？如是作分別。 對於那些大士們，為緣起智慧燈光所益及慧眼，如實見諸法者： ‘于自性空中，佛涅槃之後，有無諸分別，思維不應理。’ 對於如來遠離自性和他性，如幻如影如化涅槃者，思維佛世尊涅槃后是否存在，或佛世尊涅槃后是否不存在，這些思維都不應理。

།དེ་ལྟར་ཡང་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགའ་བོ་ཁྱོད་འདི་ལྟར་ཚེ་འདི་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མ་མཐོང་ན་བདེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་དོ་ཞེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མེད་དོ་ཞེས་པ་དག་གིས། གང་དག་སངས་ རྒྱས་སྤྲོས་འདས་ཤིང་།།ཟད་པ་མེད་ལ་སྤྲོས་བྱེད་པ། །སྤྲོས་པས་ཉམས་པ་དེ་ཀུན་གྱིས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐོང་མི་འགྱུར། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གང་དག་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་ཤིང་ཟད་པ་མེད་པ་ལ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་རྟག་པ་དང་ མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲོས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སྤྲོས་པ་དེ་དག་གིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་ཉམས་པས་དམུས་ལོང་གིས་ཉི་མ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ལ་གནས་པ་ལ་ཡོད་ པ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ལྟ་བར་ནུས།ཟད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་མེད་པའི་དོན་ཏེ། འགྲོ་མེད་གོམ་པ་གང་གིས་བཀྲི། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་ལ་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ ཏེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་འདོད་དོ། །དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟགས་པས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་བརྟགས་པ་ཡིན་ ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟགས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་བརྟགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དངོས་ཉིད་གང་། །དེ་ནི་འགྲོ་འདིའི་ངོ་བོ་ཉིད། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ འགྲོ་བ་འདིའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟགས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀྱང་བརྟགས་པ་ཡིན་ནོ།།སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན། བཤད་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དངོས་ཉིད་མེད། །འགྲོ་འདི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གང་ གི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་རང་ལས་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ།།འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀྱང་དེ་དང་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་འདི་དག་ལ་རང་ལས་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ འགྲོ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་འདི་ལ་ཡང་། རྟག་དང་མི་རྟག་ལ་སོགས་བཞི། །ཞི་བ་འདི་ལ་ག་ལ་ཡོད། །མཐའ་དང་མཐའ་མེད་ལ་སོགས་བཞི། །ཞི་བ་འདི་ལ་ག་ལ་ཡོད། །ཅེས་བཤད་དོ། །སྨྲས་པ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། འདུས་བྱས་ ནི་གཅིག་ཏུ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བརྗོད་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཞེས་མི་བརྗོད་པས་དེ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དངོས་ཉིད་གང་། །དེ་ནི་འགྲོ་འདིའི་ངོ་བོ་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་འཐད། བཤད་པ། དེ་ནི་འོག་ནས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ། །བདེན་པ་ གཉིས་ལ་ཡང་དག་བརྟེན།།འཇིག་རྟེན་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང་། །དམ་པའི་དོན་གྱི་བདེན་པའོ།

如是世尊對難陀說：‘你如是在此生中未能如實隨見如來則將獲得安樂’。 對於’如來涅槃后是否存在’或’如來涅槃后是否不存在’等說法， 任何人對於超越戲論、 無盡的佛陀， 以戲論造作， 以戲論毀壞者， 皆不能見如來。 因此，如是對於已經完全超越一切世間戲論、無盡的佛世尊，若以有無、常無常等戲論造作者，彼等皆因戲論而損害智慧眼，如盲人見日，不能見如來。 對於安住出世間法的如來，怎能以有等世間戲論觀察？ ‘無盡’是指無去之義，如說：‘無去何以行？’ 因此，如來是無自性，所以說’輪迴相續唯是有，因為如來存在’的說法不合理。 世間有二種：謂有情世間和行世間。 其中以考察如來而考察有情世間，以此考察如來亦當了知考察行世間。 何以故？如是： 如來之體性， 即是眾生體性。 因為如來的體性即是眾生的體性，所以以此考察如來亦是考察眾生。 問：如來的體性是什麼？ 答：如來無體性， 眾生無體性。 何以故？因為如來依蘊假立，非自成立，故無體性。 眾生亦依彼彼假立，非自成立，故眾生如同如來無體性。 因無體性，於此亦如說：‘常與無常等四，寂靜中豈有？邊與無邊等四，寂靜中豈有？’ 問：不應如是，有為法一向無常，如來不說無常，故如何說’如來之體性，即是眾生體性’？ 答：如下所說：‘諸佛說法，依二諦理，世間世俗諦，及勝義諦。’

།ཞེས་འབྱུང་བས་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་གང་གིས་བུམ་པ་ཡོད་དོ་སབ་མ་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བུམ་པ་ཆག་གོ་སབ་མ་ཚིག་གོ་ཞེས་དེ་དག་མི་རྟག་པར་ཡང་བརྗོད་དོ། ། གང་གི་ཚེ་དེ་ཁོ་ན་སབ་མ་ཙམ་པ་དེའི་ཚེ་ནི་བུམ་པ་དང་སབ་མ་དག་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་མི་འཐད་ན་དེ་དག་ཆག་པ་དང་ཚིག་པ་ལྟ་འཐད་པར་ག་ལ་འགྱུར། གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བགྲེས སོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ། །ཞེས་མི་རྟག་པར་ཡང་བརྗོད་དོ། །གང་གི་ཚེ་དོན་དམ་པར་བསམ་པ་དེའི་ཚེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་མི་འཐད་ན་བགྲེས་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ལྟ་འཐད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྲོ་བ་འདིའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་བརྟགས་པས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་བརྟགས་པར་གྲུབ་བོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་གཉིས་པའོ།། །།དབུ་མའི་རྩ་བའི་ འགྲེལ་པ་བུད་དྷ་པཱ་ལི་ཏ་།བམ་པོ་དགུ་པ། འདིར་སྨྲས་པ། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་རྣམས། །ཀུན་ཏུ་རྟོག་ལས་འབྱུང་བར་གསུངས། །སྡུག་དང་མི་སྡུག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།བརྟེན་པ་འདི་ལས་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་། །འདི་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་འབྱུང་ བར་མདོ་སྡེ་དག་ལས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ཏེ།སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ལས་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་དག་སྡུག་དང་མི་སྡུག་པའི། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་བརྟེན་འབྱུང་བ། །དེ་དག་ ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མེད།།དེ་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་ཡང་དག་མེད། །གང་དག་ད་ལྟར་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་འབྱུང་བ་དེ་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བདག་གི་ཡོད་ ཉིད་མེད་ཉིད་ནི།།ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་འགྲུབ་པ་མེད། །དེ་མེད་ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱི་ནི། །ཡོད་ཉིད་མེད་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགྲུབ། །བདག་གི་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་འགྲུབ་པ་མེད་དོ། །བདག་དེ་མེད་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ཇི་ ལྟར་འགྲུབ་པར་འགྱུར།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་དེ་དག་གང་གི་ཡིན། །དེ་ཡང་འགྲུབ་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ནི་འགའ་ཞིག་གི་ཡིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གང་མེད་ཅི་ཞིག་ ཡོད།།ཉོན་མོངས་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་ཡང་འགྲུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། གང་མེད་ན་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

如是所說，對此，世俗諦中說有瓶子、有蓆子，同時也說瓶子破碎、蓆子燒燬，說明它們是無常的。當僅僅是瓶子和蓆子時，由於是依緣假立，所以不合理，那麼它們破碎和燒燬又怎麼會合理呢？ 此外，如來也是依世俗諦而說’如來衰老’、‘如來涅槃’，說明是無常的。當思維勝義諦時，如來本身都不成立，那麼衰老和涅槃又怎麼會合理呢？ 因此，如來的本性即是眾生的本性。由此，通過觀察有情世間，也證成了有為世間是所觀察的。這是第二十二品，名為’觀如來品’。 《中論根本頌釋·佛護論》卷九。此處有人說：‘貪慾、嗔恨、愚癡，說是從分別而生。依于凈相與不凈，顛倒分別而生起。’ 對此，貪慾、嗔恨、愚癡是從分別而生，諸經中廣泛宣說，是依于凈相和不凈相的顛倒而生起，因此貪慾、嗔恨、愚癡是存在的。 對此解釋道：‘若法從凈與不凈，顛倒分別而得生，彼等無有自性故，煩惱實際不存在。’ 凡是現在依于凈相和不凈相的顛倒，從分別而生起的那些法，由於無有自性，因此煩惱實際上並不存在。 複次：‘我之有性與無性，以任何方不成立，彼無煩惱諸法之，有性無性何能成？’ 我的有性和無性以任何方式都不能成立。當無有我時，煩惱諸法的有性和無性又怎麼能成立？ 為什麼呢？‘彼等煩惱屬於誰？彼亦不能有所成。’ 那些煩惱是屬於某者的，而那些煩惱所屬的對象在一切方面都不能成立。 ‘若彼不成何能有？煩惱絲毫不存在。’ 如果煩惱所屬的對象也不能成立，那麼無有所屬者時又有什麼呢？煩惱絲毫也不存在。

།ཅི་སྟེ་གང་ཡང་མེད་པར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡོད་དེ་དེ་རྣམས་ནི་སུའི་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ ན་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།རང་ལུས་ལྟ་བཞིན་ཉོན་མོངས་རྣམས། །ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་རྣམ་ལྔར་མེད། །རང་ལུས་ལྟ་བཞིན་ཉོན་མོངས་ཅན། །ཉོན་མོངས་པ་ལ་རྣམ་ལྔར་མེད། །ཇི་ལྟར་རང་གི་ལུས་ལ་ལྟ་བ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན།ཇི་ལྟར་རང་གི་ལུས་ལ་ལྟ་བ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། སྡུག་དང་མི་སྡུག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།ངོ་བོ་ ཉིད་ལས་ཡོད་མིན་པ།།སྡུག་དང་མི་སྡུག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།བརྟེན་ནས་ཉོན་མོངས་གང་དག་ཡིན། །སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ། སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་ མ་ཡིན་ཏེ།སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་རྒྱུ་ཅན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། སྨྲས་པ། གཟུགས་སྒྲ་རོ་དང་རེག་བྱ་དང་། །དྲི་དང་ཆོས་དག་རྣམ་དྲུག་ནི། །གཞི་སྟེ་ འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་དང་།།གཏི་མུག་གི་ནི་ཡིན་པར་བརྟགས་། །གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་རོ་དང་རེག་པ་དང་དྲི་དང་ཆོས་དག་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་གཞི་ཡིན་པར་རྣམ་པར་བརྟགས་ཏེ་། གཞི་དེ་དག་ཡོད་ན་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ཀུན་ཏུ་ འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།།འདིར་བཤད་པ། གཟུགས་སྒྲ་རོ་དང་རེག་པ་དང་། །དྲི་དང་ཆོས་དག་འབའ་ཞིག་པ། །དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུ་དང་། །སྨིག་རྒྱུ་རྨི་ལམ་འདྲ་བ་ཡིན། ། སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལྟ་བུ་དང་། །གཟུགས་བརྙན་འདྲ་བ་དེ་དག་ལ། །སྡུག་པ་དང་ནི་མི་སྡུག་པ། །འབྱུང་བར་ཡང་ནི་ག་ལ་འགྱུར། །གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། རོ་དང་། རེག་པ་དང་། དྲི་དང་། ཆོས་དག་ནི་འབའ་ཞིག་པ་བྲལ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པ་མ་འདྲེས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ སྟེ།དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུ་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་རྨི་ལམ་འདྲ་བ་ཡིན་པས། སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལྟ་བུ་དང་གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བ་དེ་དག་ལ་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པ་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར། ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་པ་ཞེས་། །མི་སྡུག་པར་ནི་གདགས་བྱ་བ། །སྡུག་པ་མི་ལྟོས་ ཡོད་མིན་པས།།དེ་ཕྱིར་སྡུག་པ་འཐད་མ་ཡིན། །གང་ལ་བརྟེན་ནས་མི་སྡུག་པ་མི་སྡུག་པར་གདགས་པར་བྱའི་སྡུག་པ་མི་སྡུག་པ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་པ་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ལ་བརྟེན་ནས་མི་སྡུག་པ་། །སྡུག་པ་ཞེས་ནི་གདགས་བྱ་བ། །མི་ སྡུག་མི་ལྟོས་ཡོད་མིན་པས།།དེ་ཕྱིར་མི་སྡུག་འཐད་མ་ཡིན། །གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་པ་སྡུག་པར་གདགས་པར་བྱའི་མི་སྡུག་པ་སྡུག་པ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པ་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

如果認為煩惱雖無任何依託卻存在，而這些煩惱不屬於任何人，對此解釋道： 如同觀察自身，煩惱于煩惱者中以五種形式不存在。如同觀察自身，煩惱者于煩惱中以五種形式不存在。 如同觀察自身的五蘊不以五種形式存在那樣，煩惱也不以五種形式存在於有煩惱的心中。如同觀察自身的五蘊不以五種形式存在那樣，有煩惱的心也不以五種形式存在於諸煩惱中。 複次：可愛與不可愛的顛倒，自性上並不存在。可愛與不可愛的顛倒，依此而有的煩惱是什麼？ 當可愛與不可愛的顛倒自性上不存在時，可愛與不可愛的顛倒就不是真實的。不真實的就不存在。可愛與不可愛的顛倒既然不存在，依此而生的煩惱也就不存在，以此為因的煩惱怎麼會存在？ 有人說：色聲味觸香與法六種是基礎，被認為是貪慾、嗔恨與愚癡的所依。色聲味觸香與法六種被認為是貪慾、嗔恨與愚癡的基礎。當這些基礎存在時，可愛與不可愛的顛倒就會生起，因此依靠可愛與不可愛的顛倒而生起貪慾、嗔恨與愚癡。 對此回答：色聲味觸香與法僅是獨立的，如同乾闥婆城、陽焰、夢境一般。如同幻化人、影像那樣，于彼等中，可愛與不可愛，怎麼可能生起？ 色、聲、味、觸、香、法是獨立的、分離的、無有、不混雜的、無自性的，如同乾闥婆城、陽焰、夢境一般，如同幻化人、影像那樣，于彼等中可愛與不可愛怎麼可能生起？ 複次：依靠什麼而稱為可愛，不可愛應當安立。可愛不依存而不存在，因此可愛不應理。依靠什麼而稱為不可愛，可愛應當安立。不可愛不依存而不存在，因此不可愛不應理。 依靠什麼而稱不可愛為不可愛，可愛在不依靠不可愛的之前是不存在的，因此可愛不應理。依靠什麼而稱可愛為可愛，不可愛在不依靠可愛的之前是不存在的，因此不可愛不應理。

།སྡུག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །འདོད་ཆགས་འབྱུང་ བར་ག་ལ་འགྱུར།།མི་སྡུག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །ཞེ་སྡང་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར། །སྡུག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་འདོད་ཆགས་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཞིང་། མི་སྡུག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཞེ་སྡང་འབྱུང་བར་ག་ལ་ཡང་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། མདོ་སྡེ་ལས་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ བཞི་ཡོད་པར་གསུངས་པས་དེ་དག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡང་ཡོད་དོ།།དེ་ལ་གང་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པ་ཞེས་འཛིན་པ་དེ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་ལ། གང་མི་རྟག་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བར་འཛིན་པ་དེ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ བཤད་པ།གལ་ཏེ་མི་རྟག་རྟག་པ་ཞེས། །དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ལོག་ཡིན་ན། །སྟོང་ལ་རྟག་པ་ཡོད་མིན་པས། །འཛིན་པ་ཇི་ལྟར་ལོག་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པ་ཞེས་དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་ པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་མེད་ན་དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ཇི་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར།ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མི་རྟག་མི་རྟག་ཅེས། །དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ལོག་མིན་པ། །སྟོང་ལ་མི་རྟག་ཡོད་མིན་པས། །འཛིན་པ་ཇི་ལྟར་ལོག་མ་ ཡིན།།གལ་ཏེ་མི་རྟག་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་མེད་ན་དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ཇི་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།།གང་གིས་འཛིན་དང་འཛིན་གང་དང་། །འཛིན་པ་པོ་དང་གང་གཟུང་བ། །ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ་སྟེ། །དེ་ཕྱིར་འཛིན་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་གིས་འཛིན་པ་ནི་བྱེད་པར་གྱུར་པས་སོ། །འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་དངོས་པོར་གྱུར་པའོ། །འཛིན་པ་པོ་གང་ཡིན་པ་ནི་བྱེད་ པ་པོར་གྱུར་པའོ།།གང་གཟུང་བ་ནི་ལས་སུ་གྱུར་པའོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཉེ་བར་ཞི་བ་སྟེ། དེ་དག་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་བརྟག་པ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འཛིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལོག་པའམ་ཡང་དག་ ཉིད་དུ་ནི།།འཛིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡོད་ཅིང་། །གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཡོད། །ལོག་པའམ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡོད་པར་འགྱུར་ཞིང་གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཡོད་པར་འགྱུར། ཡང་གཞན་ཡང་། ཕྱིན་ ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ།།ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མི་སྲིད་དོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མ་གྱུར་ལའང་། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མི་སྲིད་དོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་ལའང་། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མི་སྲིད་དོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མི་སྲིད་ཅིང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མ་གྱུར་པ་ལ་ ཡང་མི་སྲིད།ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་པ་ལ་ཡང་མི་སྲིད་དེ། ཇི་ལྟར་མི་སྲིད་པ་དེ་ལྟར་ནི་སོང་བ་དང་། མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་བརྟག་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པར་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།

若無可愛之事物，貪慾從何而生？若無可憎之事物，嗔恨從何而生？若無可愛之事物則貪慾從何而生，若無可憎之事物則嗔恨從何而生。 於此有人說：經典中說有常等四種顛倒，因為有這些，所以也有顛倒。其中，對無常執為常者是顛倒，對無常執為無常者不是顛倒，其餘諸法也是如此。 對此解釋道：若執無常為常，如此執著是顛倒的話，空性中本無常性，執著怎能不是顛倒？若認為執無常為常不是顛倒，對此應當解釋：在本性空中絲毫無有無常，既然無有，如此執著怎能不是顛倒？其餘諸法也是如此。 若執無常為無常，如此執著非顛倒，空性中本無無常，執著怎能不是顛倒？若認為執無常為無常不是顛倒，對此應當解釋：在本性空中絲毫無有無常，既然無有，如此執著怎能不是顛倒？其餘諸法也是如此。 能執、所執以及執著者與所執取，一切皆寂滅，因此無有執著。能執是作用，所執是事物，執著者是作者，所執取是對象。這一切皆本性寂滅，如同已詳細解釋過的去、未去、正去之觀察一樣，因此無有執著。 若無顛倒或正確的執著，何處有顛倒？何處有不顛倒？若無顛倒或正確的執著，何處會有顛倒，何處會有不顛倒？ 已顛倒者中，不可能有顛倒。未顛倒者中，也不可能有顛倒。正在顛倒者中，也不可能有顛倒。已顛倒者中不可能有顛倒，未顛倒者中也不可能有顛倒，正在顛倒者中也不可能有顛倒。如何不可能，應當如同去、未去、正去之觀察品中所廣說那樣理解。

།གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྲིད་པ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་ དཔྱོད།།ད་གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་སྲིད་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དཔྱོད་ཅིག་།ཡང་གཞན་ཡང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་མ་སྐྱེས་ན། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཡོད་པར་འགྱུར། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་སྐྱེ་མེད་ན། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅན་ག་ལ་ཡོད། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གང་ དག་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཡོད་པར་འགྱུར།ད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅན་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། དངོས་པོ་བདག་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ། །གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ཉིད་མ་ཡིན། །བདག་དང་གཞན་ལས་ཀྱང་མིན་ན། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅན་ ག་ལ་ཡོད་།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་བདག་དང་སྡུག་པ་དག་།རྟག་དང་བདེ་བ་ཡོད་ན་ནི། །བདག་ཤེས་སྡུག་ཤེས་རྟག་ཤེས་དང་། །བདེ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་བདག་དང་སྡུག་པ་དང་རྟག་པ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཡོད་ན་ནི་དེ་དག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་། ། རྟག་ཏུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་པར་ཤེས་པ་དང་། རྟག་པར་ཤེས་པ་དང་། བདེ་བར་ཤེས་པ་དེ་དག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་དང་སྡུག་པ་དང་རྟག་པ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཡོད དེ།དེ་དག་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ཀྱང་ཡོད་པར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་བདག་དང་སྡུག་པ་དང་། །རྟག་དང་བདེ་བ་མེད་ན་ནི། །བདག་མེད་མི་སྡུག་མི་རྟག་དང་། །སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བདག་དང་སྡུག་ པ་དང་རྟག་པ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་མེད་ན་ནི།དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པ་དང་མི་སྡུག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པོ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒྱུའི་ཁྱད་པར་འདིས་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ཡོད་ པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འགགས་པས། །མ་རིག་པ་ནི་འགག་པར་འགྱུར། །མ་རིག་འགགས་པར་གྱུར་ན་ནི། །འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་འགག་པར་འགྱུར། །དེ་ལྟར་ལམ་གྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་འགག་ལ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་འགགས་པས་མ་རིག་པ་འགག་།མ་རིག་ པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་དོན་འགག་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ། །གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་སྤོང་བར་འགྱུར། །ཡོད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད། །གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་ཅིང་ཡང་དག་པ་དང་ དེ་ཁོ་ན་དང་བདེན་པ་ཡིན་ན་དེ་དག་ཇི་ལྟར་སྤང་བར་འགྱུར།ཡོད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད་དེ་སྤོང་བར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པ་དེ་དག་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་ བྱ་སྟེ།གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ། །གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་སྤོང་བར་འགྱུར། །མེད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད། །གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་ཅིང་ཡང་དག་པ་དེ་དང་དེ་ཁོ་ན་དང་བདེན་པ་མ་ཡིན་ན། དེ་དག་ཇི་ལྟར་སྤོང་བར་འགྱུར། མེད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད་དེ་སྤང་བར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་གསུམ་པའོ།

對於任何可能產生顛倒的事物，應當由自己詳細觀察。對於任何可能產生顛倒的事物，應當由自己詳細觀察。又複次，若諸顛倒未生，如何能有存在？若諸顛倒不生，顛倒者何從有？若諸顛倒自性未生，如何能有存在？若諸顛倒自性不生，顛倒者何從有？ 諸事物不從自生，亦不從他生，不從自他共生，顛倒者何從有？又複次，若有我及可愛，常與樂存在，則我知、愛知、常知及樂知非為顛倒。若有我、可愛、常、樂四者存在，則因彼等存在，常時了知、愛知、常知及樂知等即非顛倒。 若作是念：我、可愛、常、樂四者實不存在，而無我等四者實有，對彼等顛倒執著故顛倒亦有。對此當說：若無我及可愛，常與樂不存，則無我、不凈、無常及苦亦不存在。若無我、可愛、常、樂四者，則因彼等不存在，無我、不凈、無常、苦四者亦不存在，因無所依故。是故以此因之差別，諸顛倒亦不存在。 如是顛倒滅故，無明即得滅。若無明滅已，諸行等亦滅。如是以道滅諸顛倒，顛倒滅故無明滅，無明滅故諸行等義皆滅。 若有人煩惱，若有自性者，云何能斷除？誰能斷有法？若某些煩惱以自性而有，且是真實、如是、諦實，則如何能斷？誰能斷除有法？因不應理故。 若作是念：諸煩惱實無自性，無自性者即能斷除。對此當說：若有人煩惱，若無自性者，云何能斷除？誰能斷無法？若某些煩惱無自性，非真實、如是、諦實，則如何能斷？誰能斷除無法？因不應理故。 此為觀察顛倒品第二十三。

། །།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འདི་དག་ཀུན་སྟོང་ན། །འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས། །ཁྱོད་ལ མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར།།འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མེད་པས། །ཡོངས་སུ་ཤེས་དང་སྤང་བ་དང་། །བསྒོམ་དང་མངོན་དུ་བྱ་བ་དག་།འཐད་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། །འབྲས་བུ་བཞི་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །འབྲས་བུ་མེད་ན་འབྲས་གནས་མེད། ། ཞུགས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད། །དེ་དག་མེད་ན་དགེ་འདུན་མེད། །འཕགས་པའི་བདེན་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར། །དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཆོས་དག་དགེ་འདུན་ཡོད་མིན་ན། །སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། །དེ་སྐད་སྨྲས་ན དཀོན་མཆོག་ནི་།།གསུམ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀུན་སྟོང་ན་དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད་དོ། །དེ་དག་མེད་པས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ཁྱོད་ལ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མེད་པས་སྡུག་ བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་བ་དང་ལམ་བསྒོམ་པ་དང་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དག་འཐད་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ།།སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་བ་དང་ལམ་བསྒོམ་པ་དང་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ པས་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བཞི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་མེད་ན། འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་ཞུགས་པ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་མེད་ན་དགེ་འདུན་མེད་དེ། ཡང་གཞན་ཡང་། འཕགས་པའི་ བདེན་པ་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དམ་པའི་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་ན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། སྟོང་ཉིད་འབྲས་བུ་ ཡོད་པ་དང་།།ཆོས་མ་ཡིན་དང་ཆོས་ཉིད་དང་། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཐ་སྙད་ནི། །ཀུན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན། །སྟོང་པ་ཉིད་བཟུང་ན་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་ཆོས་ཉིད་དང་དེ་དག་གིས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ཀུན་ལ་ཡང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བས་ན་ དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་བཤད་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི། །སྟོང་ཉིད་དགོས་དང་སྟོང་ཉིད་དང་། །སྟོང་ཉིད་དོན་ནི་མ་རྟོགས་པས། །དེ་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གནོད་པ་བྱེད། །ཁྱོད་ཀྱིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་དགོས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་སྟོང་ པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་རྟོགས་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གནོད་པ་བྱེད་དོ།།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ། །བདེན་པ་གཉིས་ལ་ཡང་དག་བརྟེན། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་རྫོབ་པ་བདེན་དང་། །དམ་པའི་དོན་གྱི་བདེན་པའོ། །གང་དག་བདེན་པ་དེ་ གཉིས་ཀྱི།།རྣམ་དབྱེ་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ། །དེ་དག་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་ནི། །ཟབ་མོའི་དེ་ཉིད་རྣམ་མི་ཤེས། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ནི་བདེན་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཆོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་རྟོགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།དེ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བདེན་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ།

於此說道：若是這一切皆空，則無生亦無滅，四聖諦於你，將成無有之過。因無四聖諦，則遍知與斷除，修習與現證，皆不應道理。因彼等非有，四果亦非有，若無果則無住果，入果者亦非有。若八補特伽羅，彼等非有則無僧，因無諸聖諦，正法亦非有。若法僧非有，佛陀如何有？如是所說，即是於三寶，作損害。 若此一切眾生皆空，因此無生亦無滅。因彼等非有，四聖諦於你將成無有之過。因無四聖諦，則遍知苦、斷除集、修習道、現證滅，皆不應道理。因無遍知苦、斷除集、修習道、現證滅，故沙門四果亦非有。若無沙門果，則住果與入果之八補特伽羅亦非有。若八補特伽羅非有則無僧伽。複次，因無諸聖諦故正法亦非有。若正法與僧伽非有，佛陀如何有？如是說空性即是損害三寶。 複次，空性果有，非法與法性，世間言說，皆受損害。若執空性則于非法、法性、彼等所作果及世間言說皆有損害，是故一切事物非空。 對此解說：汝于空性義，及空性本身，空性之義未解，是故如是有損害。汝于宣說空性之必要、空性之相及空性之義，皆未如實了知，是故如是有損害。 諸佛說法，善依二諦，世間世俗諦，及勝義諦。若於此二諦，分別不了知，彼等於佛陀，甚深教法不能知。諸佛世尊說法乃依此二諦而生：所謂世間世俗諦者，即諸法自性空，而世間顛倒不解，見一切法生，此即于彼等為世俗諦故名世俗諦。

།དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་གཟིགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ་དེ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ལ་དོན་དམ་པར་བདེན་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ།།དེ་ལ་གང་དག་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ་དེ་དག་ནི་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཟབ་མོའི་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་འདི་སྙམ་དུ་སྨྲ་བར་འདོད་པའི་དོན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ན། ཐ་སྙད་ཀྱི་བདེན་པ་གཉིས་པ་འདི་ཅི་དགོས་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཐ་སྙད་ལ་ནི་ མ་བརྟེན་པར།།དམ་པའི་དོན་ནི་བསྟན་མི་ནུས། །དམ་པའི་དོན་ལ་མ་བརྟེན་པར། །མྱ་ངན་འདས་པ་ཐོབ་མི་འགྱུར། །གང་གི་ཕྱིར་ཐ་སྙད་ལ་མ་བརྟེན་པར་དོན་དམ་པ་བསྟན་པར་མི་ནུས་པ་དང་། གང་གི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ལ་མ་བརྟེན་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བ་ དེའི་ཕྱིར་བདེན་པ་གཉིས་ཀ་གདགས་དགོས་སོ།།སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལྟ་ཉེས་ན། །ཤེས་རབ་ཆུང་རྣམས་ཕུང་བར་བྱེད། །ཇི་ལྟར་སྦྲུལ་ལ་བཟུང་ཉེས་དང་། །རིག་སྔགས་ཉེས་པར་བསྒྲུབ་པ་བཞིན། །དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ལྟ་ཉེས་ན་ཤེས་རབ་ཆུང་ངུ་དང་ལྡན་པ་ཕུང་བར་བྱེད་ ཅིང་དེ་ལ་གནོད་པ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།ཇི་ལྟར་དཔེར་ན་སྦྲུལ་ལ་བཟུང་ཉེས་ན་ཕུང་བར་བྱེད་ཅིང་དེ་ལ་འཆི་བ་ལ་ཐུག་པའི་ཉེན་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། ཇི་ལྟར་དཔེར་ན་རིག་སྔགས་དང་གསང་སྔགས་བྱ་བ་དང་ཆོ་ག་ཉམས་པས་བསྒྲུབས་ཉེས་ན་ཕུང་བར་བྱེད་ཅིང་དེ་ལ་ སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་པའི་ཉེན་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་ནོ།།དེ་ཕྱིར་ཞན་པས་ཆོས་འདི་ཡི། །གཏིང་རྟོགས་དཀའ་བར་མཁྱེན་གྱུར་ནས། །ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཆོས་བསྟན་ལས། །རབ་ཏུ་ལོག་པར་གྱུར་པ་ཡིན། །རྒྱུ་དེ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཞན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་འདིའི་ གཏིང་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཉིད་དུ་མཁྱེན་པར་གྱུར་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ཆོས་བསྟན་པ་ལས་རབ་ཏུ་ལོག་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།ཁྱོད་ནི་ང་ལ་སྟོང་པ་ཉིད། །སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡིས། །སྤོང་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་སྟོང་ལ་མི་འཐད་དོ། །ཁྱོད་ང་ལ་ སྟོང་པ་ཉིད་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ལ་མི་འཐད་དོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་རུང་བ། །དེ་ལ་ཐམས་ཅད་རུང་བར་འགྱུར། །གང་ལ་སྟོང་ཉིད་མི་རུང་བ། །དེ་ལ་ཐམས་ཅད་རུང་མི་འགྱུར། །གང་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་རུང་ བ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཐམས་ཅད་རུང་བར་འགྱུར་རོ།།གང་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་མི་རུང་བ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཐམས་ཅད་མི་རུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཁྱོད་ཉིད་རང་གི་སྐྱོན་རྣམས་ནི། །ང་ལ་ཡོངས་སུ་སྒྱུར་བྱེད་པ། །རྟ་ལ་མངོན་ པར་ཞོན་བཞིན་དུ།།རྟ་ཉིད་བརྗེད་པར་གྱུར་པ་བཞིན། །ཁྱོད་ཉིད་རང་གི་སྐྱོན་རྣམས་ང་ལ་ཡོངས་སུ་སྒྱུར་བར་བྱེད་པ་ནི་རྟ་ལ་མངོན་པར་ཞོན་བཞིན་དུ་རྟ་དེ་ཉིད་བརྗེད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་དངོས་རྣམས་དངོས་ཉིད་ལས། །ཡོད་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བྱེད་ན། །དེ་ ལྟ་ཡིན་ན་དངོས་པོ་རྣམས།།རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་པར་ཁྱོད་ལྟའོ།

勝義諦是指聖者們以無顛倒的智慧通達一切法無生的境界，這對他們而言就是勝義諦實相，所以稱為勝義諦。那些不了知世俗諦和勝義諦這兩者差別的人，就是不了知佛陀甚深教法真實義的人。 如果有人這樣想：既然一切法無生的勝義諦才是真實的，那為什麼還需要第二個世俗諦呢？對此應當解釋：若不依世俗，不能顯勝義；若不依勝義，不能得涅槃。 因為不依世俗語言就無法宣說勝義，因為不依勝義就無法證得涅槃，所以需要安立二諦。 若於空性見解錯誤，智慧淺薄者將毀滅，如同錯誤捕蛇，及咒語修持錯誤一般。若對勝義空性見解錯誤，則智慧淺薄者將遭到毀滅並遭受大害。就像錯誤捕蛇會遭到毀滅並有致命危險一樣，就像錯誤修持明咒和密咒的儀軌會遭到毀滅並有致命危險一樣。 因此，了知智慧淺薄者難以通達此法的深義，世尊的心從說法中完全退卻。正是因為這個原因，了知智慧淺薄者難以通達此法的深義，所以世尊的心從說法中完全退卻。 你對我說空性會導致過失而想要捨棄，這對空性來說是不合理的。再者，于誰空性是合理的，於他一切都合理；于誰空性不合理，於他一切都不合理。 對誰自性空性合理，對他世間和出世間一切都合理。對誰自性空性不合理，對他世間和出世間一切都不合理。 你把自己的過失全都轉嫁給我，就像騎在馬上卻忘記了馬一樣。你把自己的過失全都轉嫁給我，就像騎在馬上卻忘記了馬存在一樣。 再者，如果你認為諸法從自性中存在，那麼你就是在認為諸法無因無緣而存在。

།འབྲས་བུ་དང་ནི་རྒྱུ་ཉིད་དང་། །བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་དང་བྱ། །སྐྱེ་བ་དང་ནི་འགག་པ་དང་། །འབྲས་བུ་ལ་ཡང་གནོད་པ་བྱེད། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཡོད་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བར་བྱེད་ན། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་དངོས་པོ་རྣམས་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མེད་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ།།དེས་ན་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་ཉིད་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་དང་བྱ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཡང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བཤད། །དེ་ནི་བརྟེན་ནས་གདགས་པ་སྟེ། །དེ་ཉིད་ དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ།།གང་ཕྱིར་རྟེན་འབྱུང་མ་ཡིན་པའི། །ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། །དེ་ཕྱིར་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པའི། །ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོ་བོ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཆད་དེ་། དེ་ནི་བརྟེན་ནས་གདགས་པ་ཡིན་ཏེ། ། དེ་ཉིད་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དེ་ནི་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་དང་བརྟེན་ནས་གདགས་པ་ཡིན་པས། གང་གི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ནི་འགའ་ཡང ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་འདི་ཀུན་མི་སྟོང་ན། །འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས། །ཁྱོད་ལ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་འདི་ཀུན་མི་སྟོང་ན་དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད་དོ། །དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་ པ་བཞི་པོ་རྣམས་ཁྱོད་ལ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་བཤད་པ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་མ་ཡིན་ན། །སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་གསུངས་པ་དེ། །ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་མ་ཡིན། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ན་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་ པར་མི་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མདོ་སྡེ་དག་ལས། མི་རྟག་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་མིན་ན། །ཅི་ཞིག་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་སྟོང་ཉིད་གནོད་བྱེད་ལ། །ཀུན་འབྱུང་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།སྡུག་བསྔལ་དེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། ཅི་ཞིག་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཀུན་འབྱུང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ལ། །འགོག་པ་ཡོད་ པ་མ་ཡིན་ནོ།།ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཡོངས་གནས་ཕྱིར། །འགོག་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན། །སྡུག་བསྔལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་ལ་འགོག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་འགོག་པ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ལམ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ ཡོད་ན།།བསྒོམ་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་ལམ་དེ་བསྒོམ་བྱ་ན། །ཁྱོད་ཀྱི་དངོས་ཉིད་ཡོད་མ་ཡིན། །ལམ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་འཛིན་ན་བསྒོམ་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་དོན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་རྟག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བསྒོམ་ཞིང་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་མེད་པས་དེའི་ ཕྱིར་ལམ་བསྒོམ་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཅི་སྟེ་ལམ་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

果與因本身，作者與作業，生起與滅盡，于果亦損害。若觀察諸法自性實有，如是則你觀諸法無因無緣。是故於果與因本身、作者、作業、所作、生起、滅盡以及於果亦成損害。 所謂緣起法，即說為空性，彼依緣假立，此即中道義。以無非緣起，任何法存在，是故無非空，任何法存在。我說緣起法即是空性，彼依緣假立，此即是中道。若有某事物實有，彼即是緣起及依緣假立，由於無有非緣起之任何法，故無有非空性之任何法。 若此一切非空，則無生無滅，于汝四聖諦，應成無所有。若此一切眾生非空，則無生無滅。以彼等無故，于汝四聖諦應成無所有。若問如何，則說： 若非緣起者，苦何能存在？無常即是苦，自性非實有。若非緣起則苦不能存在。何以故？經中所說’無常即是苦’，彼非自性實有故。複次： 若非自性有，何者能普生？是故於空性，能損則無集。若彼苦非自性實有，何者能普生？以自性實有故。由是之故，于空效能損者則無集諦。 苦若自性有，則無有滅諦。以自性恒住，于滅成能損。若苦自性實有則無有滅諦，以不壞滅故。是故以自性恒住故，于滅諦成能損。 道若自性有，修持不應理。若彼道應修，汝之實性無。若執道自性實有則修持不應理，以無義故。如是常法無有修習及成辦方便，是故道之修持不應理。若道應當修習，則汝之自性實有不成立。

།ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །འགོག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །ལམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ནི། །གང་ཞིག་འཐོབ་པར་ འགྱུར་བར་འདོད།།གང་གི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པའི་ཆོས་གསུམ་པོ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཁྱོད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་གང་ཞིག་ལམ་གྱིས་འཐོབ་པར་འགྱུར་བར་འདོད། ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ན། །དེ་ ནི་ཇི་ལྟར་ཡོངས་ཤེས་འགྱུར།།དངོས་ཉིད་གནས་ཤེས་མ་ཡིན་ནམ། །གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་གང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ན། དེ་ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བར་ནུས་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་། །ཁྱོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པར་གནས་ པ་ཡིན་ཞེས་མ་ཡིན་ནམ།དེ་བཞིན་དུ་ནི་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི། །སྤང་དང་མངོན་སུམ་བྱ་བ་དང་། །བསྒོམ་དང་འབྲས་བུ་བཞི་དག་ཀྱང་། །ཡོངས་སུ་ཤེས་བཞིན་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་བ་དང་། འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དང་། ལམ་བསྒོམ་པ་དང་འབྲས་ བུ་བཞི་པོ་དག་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་མི་རུང་སྟེ།ཀུན་འབྱུང་བ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས། མ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སྤང་བར་མི་ནུས་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགོག་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བར་མི་ ནུས་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་བསྒོམས་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བསྒོམས་པར་མི་ནུས་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་སྤངས་པ་དང་མངོན་སུམ་ དུ་བྱ་བ་དང་།བསྒོམ་པའི་བྱ་བ་བཞི་པོ་དག་ཀྱང་མི་འཐད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འབྲས་བུ་བཞི་པོ་རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་དག་ཀྱང་བྱ་བ་བཞི་པོ་དག་མེད་པས་མི་རུང་ངོ་། །ཡང་གཞན་ཡང་། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ ཡོངས་འཛིན་པས།།འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། །ཐོབ་པ་མིན་པ་གང་ཡིན་དེ། །ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་ནུས་པར་འགྱུར། །ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་མེད་ན་འབྲས་གནས་མེད། ། ཞུགས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད། །དེ་དག་མེད་ན་དགེ་འདུན་མེད། །དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་མེད་ན་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་། ཞུགས་པའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་མེད་ན དགེ་འདུན་ཡང་མེད་དོ།

再者，當苦和集，以及滅不存在時，以道滅苦，怎麼能獲得呢？當苦、集、滅三法不存在時，你想要以道獲得的滅苦是什麼呢？ 再者，若以自性，不能完全了知，那又怎能完全了知？難道不是自性安住所知嗎？如果苦以自性不能完全了知，那又怎能完全了知呢？因為以自性未完全了知的緣故。難道不是你說以自性決定安住嗎？ 如是你自己的，斷除和現證，修習及四果，如同了知般不應理。如是你自己斷除集諦、現證滅諦、修習道諦和四果，如同了知苦諦般不應理。集諦以自性未斷除的，也不能斷除，因為以自性未斷除的緣故。滅諦以自性未現證的，也不能現證，因為以自性未現證的緣故。道諦以自性未修習的，也不能修習，因為以自性未修習的緣故。如是，四聖諦的了知、斷除、現證和修習四種作用也不應理。 再者，預流果、一來果、不還果、阿羅漢四果，也因為沒有四種作用而不應理。 再者，由執著自性，以自性非所得的果，怎能獲得？由執著自性，以自性未獲得的果，也不能獲得。 無果則無住果者，入道者也不存在。若八補特伽羅，彼等無則無僧伽。若無沙門果，則無住果和入道的八補特伽羅。若無八補特伽羅，則無僧伽。

།ཡང་གཞན་ཡང་། འཕགས་པའི་བདེན་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར། །དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཡོད་མིན་ན། །སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། །ཁྱོད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ལ། །མ་བརྟེན་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར། ། ཁྱོད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སངས་རྒྱས་ལ། །མ་བརྟེན་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར། ། ཁྱོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། །སངས་རྒྱས་མིན་པ་གང་ཡིན་དེས། །བྱང་ཆུབ་བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་པ་ལ། །བརྩལ་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་མི་འགྱུར། །འགའ་ཡང་ཆོས་དང་ཆོས་མིན་པ། །ནམ་ཡང་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ། མི་སྟོང་པ་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ། །ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བྱ་བ་མེད། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན་རྒྱུས་བྱུང་བའི། །འབྲས་བུ་ཁྱོད་ལ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན་མེད་པར་ཡང་། །འབྲས་བུ་ཁྱོད་ལ་ཡོད་པར་འགྱུར། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན་རྒྱུས་བྱུང་བའི། །འབྲས་བུ་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་ཡོད། །ཆོས དང་ཆོས་མིན་ལས་བྱུང་བའི།།འབྲས་བུ་ཅི་ཕྱིར་སྟོང་མ་ཡིན། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཐ་སྙད་ནི། །ཀུན་ལའང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གང་ཡིན་པའི། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནོད་པ་བྱེད། །བྱ་བ་ཅི་ཡང་མེད་འགྱུར་ཞིང་། །བྱ་བ་རྩོམ་པའང་མེད་པར་འགྱུར། །སྟོང་ པ་ཉིད་ལ་གནོད་བྱེད་ན།།མི་བྱེད་པ་ཡང་བྱེད་པར་འགྱུར། །དངོས་ཉིད་ཡོད་ནའང་འགྲོ་བ་རྣམས། །གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་བྲལ་འགྱུར་ཞིང་། །མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་དང་། །ཐེར་ཟུག་ཏུ་ཡང་གནས་པར་འགྱུར། །ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ་རྣམས་ གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཞིང་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པ་དང་ཐེར་ཟུག་ཏུ་གནས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ནས་དེ་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་ན་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་སྐྱོན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ ཡང་།གལ་ཏེ་སྟོང་པ་ཡོད་མིན་ན། །མ་ཐོབ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་། །སྡུག་བསྔལ་མཐར་བྱེད་ལས་དང་ནི། །ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའང་མེད། །གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ན། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཁྱད་པར་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པར་ བྱ་བ་གང་དག་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ལ།སྡུག་བསྔལ་མཐར་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་། །མཐོང་བ་དེས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ དང་།།ཀུན་འབྱུང་དང་ནི་འགོག་པ་དང་། །ལམ་ཉིད་དེ་དག་མཐོང་བ་ཡིན། །གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མཐོང་བ་དེས་ཆོས་བཞི་པོ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་། ལམ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་དག་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་ བ་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་བཞི་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འདི་དག་ཀུན་སྟོང་ན། །འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད། །གང་ཞིག་སྤོང་དང་འགག་པ་ལས། །མྱ་ངན་འདའ་བར་འགྱུར་བར་འདོད། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀུན་སྟོང་ན་དེ་ལྟ་ན་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད་དོ། ། དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་སྤོང་བ་དང་འགག་པ་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བར་འདོད་དེ། སྤོང་བ་དང་འགག་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་དང་ཕུང་པོ་འགག་པ་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་ཡང འགྱུར་རོ།

再者，由於沒有聖諦，正法也不存在。若法和僧伽不存在，佛陀又怎麼會存在？你將導致不依靠佛陀而有菩提的過失。你也將導致不依靠菩提而有佛陀的過失。按照你的自性，非佛者即使精進于菩提和菩提行，也不能獲得菩提。 任何時候都不會造作善法和不善法，因為對非空效能做什麼呢？自性中沒有作為。你沒有由善法和不善法因所生的果。即使沒有善法和不善法，你也將有果。如果你有善法和不善法因所生的果，為什麼由善法和不善法所生的果不是空性？ 世間言說對一切都造成損害，對緣起性空也造成損害。將無有任何作為，也將無有開始作為。若損害空性，不作為也將成為作為。若有事物自性，眾生將離開各種狀態，且將成為未生、未滅和永恒存在。 若無自性，一切眾生將離開各種狀態，且將成為未生、未滅和永恒存在。因此，如果這樣執著自性之說，就將導致如前所說的一切過失。 再者，若空性不存在，則將無有未得而獲得，以及終止苦的業和斷除一切煩惱。若非以自性空性，則一切世間和出世間的殊勝未得而欲獲得者都將無法獲得，也將無有終止苦的業，也將無有斷除一切煩惱。 誰見緣起，誰即見苦、集、滅、道。誰見緣起，誰即見四法：苦、集、滅和道。 此為觀察聖諦品第二十四。 於此有人說：若這一切皆空，則無生無滅，從何斷除和滅盡而得涅槃？若這一切眾生皆空，則無生無滅。因為無有這些，從何斷除和滅盡而得涅槃？因為斷除和滅盡不合理。因此不應如此。若非空性，則可通過斷除煩惱和蘊的滅盡而獲得涅槃。

།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འདི་ཀུན་མི་སྟོང་ན། །འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད། །གང་ཞིག་སྤོང་དང་འགག་པ་ལས། །མྱ་ངན་འདའ་བར་འགྱུར་བར་འདོད། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀུན་མི་སྟོང་ན། དེ་ལྟ་ན་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད་དོ། །དེ་དག་མེད་ པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་སྤོང་བ་དང་འགག་པ་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་བར་འདོད་དེ།སྤོང་བ་དང་འགག་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རིམ་པ་འདིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་འཐད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྤངས་པ་མེད་པ་ཐོབ་མེད་པ། །ཆད་པ་ མེད་པ་རྟག་མེད་པ།།འགག་པ་མེད་པ་སྐྱེ་མེད་པ། །དེ་ནི་མྱ་ངན་འདས་པར་འདོད། །དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་གདགས་སོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། མྱ་ངན་འདས་པ་དངོས་པོ་མིན། །རྒ་ཤིའི་མཚན་ཉིད་ཐལ་བར་འགྱུར། །རྒ་ཤི་འཆི་བ་མེད་པ་ཡི། ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ནོ་། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་ཡིན་པར་གྱུར་ན། རྒ་ཤིའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒ་ཤི་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན ཡང་།གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་ན། །མྱ་ངན་འདས་པ་འདུས་བྱས་འགྱུར། །དངོས་པོ་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་པ། །འགའ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡིན་ན་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདུས་བྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་པ་ནི་འགའ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་ན། །ཇི་ལྟར་མྱང་འདས་དེ་བརྟེན་མིན། །དངོས་པོ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པ། །འགའ་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡིན པར་འདོད་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་འཐད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ དངོས་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་མིན། །དངོས་མེད་ཇི་ལྟར་རུང་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཇི་ལྟར་དངོས་པོ་ཡིན་པར་མ་གྱུར་པས་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན། དངོས་ པོ་མེད་པ་ཡང་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། །།དབུ་མའི་རྩ་བའི་འགྲེལ་པ་བུདྡྷ་པཱ་ལི་ཏ་། བམ་པོ་བཅུ་པ་སྟེ་ཐ་མའོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ལ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་མིན། །དེ་ལ་དངོས་མེད་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས པོ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དེ་ལ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་གང་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དེ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་མིན། །ཇི་ ལྟར་མྱང་འདས་དེ་བརྟེན་མིན།།གང་ཞིག་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པའི། །དངོས་མེད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་འདོད་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་བརྟེན་པ་ མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

此處說道：若是這一切不空，則無生亦無滅，何者從斷除和滅盡中，欲求證得涅槃。若是這一切眾生不空，如此則無生亦無滅。因為無有彼等，故何者從斷除和滅盡中欲求證得涅槃，因為斷除和滅盡不合理。因此應當了知以此次第涅槃不合理。 那麼如何呢？無斷除無獲得，無斷滅無常住，無滅盡無生起，此即是涅槃。因此應當安立涅槃的特徵即是如此。 複次，涅槃非是事物，否則將成老死之相，無有老死之事物。首先涅槃絕非是事物。若成為事物，則將成為具有老死之相。為何如此？因為無有不具老死的事物。 複次，若涅槃是事物，則涅槃將成有為法，無有任何非有為之事物。若涅槃是事物，則因此涅槃將成有為法。為何如此？因為無有任何非有為之事物。 複次，若涅槃是事物，如何說涅槃無所依？無有任何不依他之事物。若承認涅槃是事物，則所說’涅槃無所依’不合理。為何如此？因為無有任何不依他之事物。因此，涅槃非是事物。 此處有人說：那麼涅槃是無事物。此處說道：若涅槃非事物，無事物如何可能？若涅槃如何非是事物，則非無事物。為何如此？因為若事物成立，則無事物也將成立。 《中論根本註釋·佛護論》第十品暨最終品。 複次，於何者涅槃非事物，于彼無事物亦不存在。于承認涅槃是事物者，于彼無事物不存在，如此凡是有事物者不應說為無事物。因此，涅槃亦非無事物。 複次，若涅槃非事物，如何說涅槃無所依？不存在無所依之無事物。若承認涅槃非有事物，則所說’涅槃無所依’不合理。為何如此？因為不存在任何無所依之無事物。因此涅槃亦非無事物。

།སྨྲས་པ། འོ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱ། བཤད་པ། འོང་བ་དང་ནི་འགྲོ་བའི་དངོས། །རྟེན་ཏམ་རྒྱུར་བྱས་ གང་ཡིན་པ།།དེ་ནི་བརྟེན་མིན་རྒྱུར་བྱས་མིན། །མྱ་ངན་འདས་པ་ཡིན་པར་བསྟན། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་རྟོགས་པས་འོང་བ་དང་འགྲོ་བའི་དངོས་པོ་ཕུང་པོ་རྣམས་རྟེན་ཏམ་རྒྱུར་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པས་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། རྒྱུར་བྱས་པ་མ་ཡིན་པས་ཕུང་པོ་ རྣམས་མི་འབྱུང་བ་ནི།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འབྱུང་བ་དང་ནི་འཇིག་པ་དག་།སྤང་བར་སྟོན་པས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ཕྱིར་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་མིན་དངོས་མེད་མིན་པར་རིགས། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་ པ་དག་སྤང་བར་བཀའ་སྩལ་པས་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་རིགས་སོ།།འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་ དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཡིན་ན།།དངོས་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་།ཐར་པར་འགྱུར་བ་དེ་མི་རིགས། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་ཐར་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་བས་དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཡིན་ན། །མྱ་ངན་འདས་པ་མ་བརྟེན་མིན། །དེ་ནི་གཉིས་ལ་བརྟེན་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ཡིན་ ན་དེ་ལྟ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་མི་འདོད་པས་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་གཞན་ཡང་འདིའི་ཕྱིར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཡིན་ན། །མྱ་ངན་འདས་པ་འདུས་མ་བྱས། །དངོས་དང་དངོས་མེད་འདུས་བྱས་ཡིན། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་པར་མི་འཐད་དོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ལ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ནི་འདུས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྒྱུའི་ཁྱད་པར་འདིས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་པར་མི་རིགས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། མྱ་ངན ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡང་མ་ཡིན་གྱི་གང་ལ་དེ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ལ། །དངོས་དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཡོད་ན། །དེ་གཉིས་གཅིག་ལ་ཡོད་མིན་ཏེ། །སྣང་བ་དང་ནི་མུན་ པ་བཞིན།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ཡོད་པར་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་དེ་གཉིས་ཡུལ་གཅིག་ན་དུས་གཅིག་ཏུ་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པར་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་སྣང་བ་དང་མུན་པ་བཞིན་པས་དེ་ལ་གང་ལ་དངོས་པོ་དང་དངོས་ པོ་མེད་པ་དེ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་རིགས་སོ།།འདིར་སྨྲས་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

問道：那麼應當如何說明涅槃是什麼樣的呢？答道：以來去之事，所依或所因者，彼非依非因，說為是涅槃。由於顛倒不覺而以來去之事蘊體為所依或所因者，由於顛倒故非所依，亦非所因，諸蘊不生，說為涅槃。 又復有言：生滅二者，佛說應斷除。是故涅槃者，非有亦非無。世尊說應斷除生滅二者，因此涅槃非是有法亦非無法，應當如是了知。 於此有言：那麼涅槃是有法與無法二者。於此答道：若謂涅槃是，有無二者時，有法及無法，解脫不應理。若涅槃是有法與無法二者，如是則有法與無法即是解脫，此亦不應理，因為互相違背之二者不可能同時存在。 又復有言：若謂涅槃是，有無二者時，涅槃非無依，因依於二故。若涅槃是有法與無法二者，如是則涅槃非是無所依，因為彼涅槃依于有法與無法二者故。此非所欲，因此說涅槃是有法與無法二者，此說不應理。 又復有言，因此亦不應理：若謂涅槃是，有無二者時，涅槃無為法，有無是有為。涅槃非是有法與無法二者不應理。何以故？涅槃是無為法，而有法與無法二者是有為法故。是故以此因之差別，涅槃亦非是有法與無法二者，不應理。 於此有言：涅槃非是有法與無法二者，而是具有彼二者者即是涅槃。於此答道：若於涅槃中，有無二俱有，二者不同處，如明暗二般。涅槃中有有法與無法二者亦不應理。何以故？互不相順之二者於一處同時共存不應理故，譬如明與暗一般，因此所說’具有有法與無法二者即是涅槃’此說不應理。 於此有言：涅槃非是有法，亦非無法。

།འདིར་བཤད་པ། དངོས་མིན་དངོས་པོ་མེད་མིན་པ། །མྱ་ངན་འདས་ པར་གང་སྟོན་པ།།དངོས་པོ་མེད་དང་དངོས་པོ་དག་།གྲུབ་ན་དེ་ནི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །ཁྱོད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ བྱ་བར་གསལ་བ་དང་།འཛིན་པ་དང་། རྩོལ་བའི་བློ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་དངོས་པོ་དག་གྲུབ་ན་དེ་ཡང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་དངོས་པོ་དེ་དག་མ་གྲུབ་པས་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་ བ་དེ་མི་འཐད་དོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་མིན་དངོས་པོ་མེད་མིན་ན། །དངོས་མིན་དངོས་པོ་མེད་མིན་ཞེས། །གང་ཞིག་གིས་ནི་དེ་མངོན་བྱེད། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ན། དངོས་པོ་ ཡང་མ་ཡིན།དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་མེད་དེ་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་གང་ཞིག་གིས་དེ་མངོན་པར་བྱེད་ཅིང་མཚོན་པར་བྱེད་འཛིན་པར་བྱེད་འདོགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ།།འདིའི་ཕྱིར་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་འཐད་དེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་མྱ་ངན་འདས་གྱུར་ནས། །ཡོད་པར་མི་མངོན་དེ་བཞིན་དུ། །མེད་དོ་ཞེའམ་གཉི་ག་དང་། །གཉིས་མིན་ཞེས་བྱ་མི་ མངོན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་བཞུགས་པར་གྱུར་ན་ཡང་། །ཡོད་པ་མི་མངོན་དེ་བཞིན་དུ། །མེད་དོ་ཞེའམ་གཉི་ག་དང་། །གཉིས་མིན་ཞེས་ཀྱང་མི་མངོན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་སམ་བཞུགས་པར་གྱུར་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཡོད་དོ་ཞེའམ་མེད་དོ་ཞེའམ། ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེའམ། ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མི་མངོན་ཞིང་མཚོན་དུ་མེད་གཟུང་དུ་མེད་གདགས་སུ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་གདགས་སུ་མེད་དེ། དེ་མེད་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར། དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་འཐད་དོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། འཁོར་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་། །ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། །མྱ་ངན་འདས་པ་འཁོར་བ་ལས། །ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། །འདི་ལ་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་འཁོར་བ་ཞེས་གདགས་ན། ཕུང་ པོ་དེ་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་གཏན་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཁོ་བོས་དང་པོ་ཁོ་ནར་བསྟན་ཟིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཁོར་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་ཁྱད་པར་ཅུང་ ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་འཁོར་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་འཁོར་བ་ལས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་འདས་མཐའ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་འཁོར་བའི་མཐའ་ཡིན་ཏེ། ། དེ་གཉིས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ནི། །ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའང་ཡོད་མ་ཡིན། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། འཁོར་བའི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐར་ཐུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དམིགས་སུ་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

在此說明：非實有非無實，示現為涅槃者，若無實及實有，得成立則彼成。 你所說的涅槃既非實有也非無實這種說法是不合理的。為什麼呢？因為所謂既非實有也非無實的這種明瞭、執取和勤勉的心識，只有在無實和實有成立的情況下才能成立，而由於無實和實有都不成立，因此說涅槃既非實有也非無實是不合理的。 此外，若涅槃是非實非無實，則誰能以非實非無實來顯現它？如果涅槃既非實有也非無實，而這些非實有非無實都不存在，因為它們不存在，那麼誰能顯現、表示、執取、安立涅槃為非實有非無實呢？因此，說涅槃既非實有也非無實這種說法也是不合理的。 涅槃也因此而不合理，怎麼說呢？世尊入涅槃后，既不顯現為有，同樣也不顯現為無，或二者都是，或二者都非。世尊在世時，也不顯現為有，同樣也不顯現為無，或二者都是，或二者都非。 因為無論世尊是入涅槃還是在世，都不顯現為有或無，或亦有亦無，或非有非無，無法表示、無法把握、無法執取、無法安立，因此涅槃也無法安立。若涅槃不存在，又是誰的涅槃呢？因此，從一切方面來看涅槃都是不合理的。 此外，輪迴與涅槃之間沒有絲毫差別，涅槃與輪迴之間也沒有絲毫差別。在此，依據蘊的相續而假立輪迴，由於這些蘊自性空的緣故，如同本來就是不生不滅的法性，我已在最初說明過了。因此，由於一切法不生不滅平等性的緣故，輪迴與涅槃之間沒有絲毫差別。 正如輪迴與涅槃之間沒有絲毫差別一樣，涅槃與輪迴之間也沒有絲毫差別。涅槃的邊際就是輪迴的邊際，這二者之間即使最細微的差別也不存在。涅槃、輪迴的真實邊際、無生邊際和究竟邊際，由於都不可得而平等的緣故，即使最細微的差別也不存在。

།འགགས་པར་གྱུར་དང་མཐའ་སྩོགས་དང་། །རྟག་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་དག་།མྱ་ངན་འདས་དང་ཕྱི་མཐའ་དང་། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགགས་པར་གྱུར་ནས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་། ཡོད་ ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་པ་དང་།ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་པ་དང་། མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་པ་དང་། མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་ མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་།འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་མི་རྟག་པ་དང་། རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ། མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་དང་། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ལ། །མཐའ་ཡོད་ཅི་ཞིག་མཐའ་མེད་ཅི། །མཐའ་དང་མཐའ་མེད་ཅི་ཞིག་ཡིན། །མཐའ་མིན་མཐའ་མེད་མིན་པ་ཅི། །དེ་ཉིད་ཅི་ཞིག་གཞན་ཅི་ཡིན། །རྟག་པ་ཅི་ ཞིག་མི་རྟག་ཅི།།རྟག་དང་མི་རྟག་གཉི་ག་ཅི། །གཉི་ག་མིན་པའང་ཅི་ཞིག་ཡིན། །དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེར་ཞི་ཞིང་། །སྤྲོས་པ་ཉེར་ཞི་ཞི་བ་སྟེ། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་གང་དུ་ཡང་། །སུ་ལའང་ཆོས་འགའ་མ་བསྟན་ཏོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་ བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་ལྔ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་བསྟན་ཟིན་ན། ད་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ལ་འཇུག་པ་སྟོན་ཅིག་།འདིར་བཤད་པ། མ་རིག་བསྒྲིབས་པས་ཡང་སྲིད་ཕྱིར། །འདུ་བྱེད རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་གང་ཡིན་པའི། །ལས་དེ་དག་གིས་འགྲོ་བར་འགྲོ། །འདུ་བྱེད་རྐྱེན་ཅན་རྣམ་པར་ཤེས། །འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞུགས་གྱུར་ན། །མིང་དང་གཟུགས་ནི་ཆགས་པར་འགྱུར། །མིང་དང་གཟུགས་ནི་ཆགས གྱུར་ན།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། །དེ་ལས་རེག་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །མིང་དང་གཟུགས་དང་དྲན་བྱེད་ལ་། །བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན། །དེ་ལྟར་མིང་དང་གཟུགས་བརྟེན་ནས། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །མིང་དང་གཟུགས་ དང་རྣམ་པར་ཤེས།།གསུམ་པོ་འདུས་པ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་རེག་པ་རེག་དེ་ལས། །ཚོར་བ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་སྟེ། །ཚོར་བའི་དོན་ལ་སྲེད་པར་འགྱུར། །སྲེད་པར་གྱུར་ན་ཉེ་བར་ལེན། །རྣམ་པ་བཞི་པོ་ཉེར་ལེན་འགྱུར། །ཉེར་ལེན་ཡོད་ན་ ལེན་པ་པོའི།།སྲེད་པ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་མེད་ན། །གྲོལ་བར་འགྱུར་ཏེ་སྲིད་མི་འགྱུར། །སྲིད་པ་དེ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ། །སྲིད་པ་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་འབྱུང་། །རྒ་ཤི་དང་ནི་མྱ་ངན་དང་། །སྨྲེ་སྔགས་འདོན་བཅས་སྡུག་བསྔལ་དང་། །ཡིད་མི་བདེ་དང་འཁྲུག་པ་ རྣམས།།དེ་དག་སྐྱེ་ལས་རབ་ཏུ་འབྱུང་། །དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ཕུང་པོ་ནི། །འབའ་ཞིག་པ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་མཁས་རྣམས་འཁོར་བ་ཡི། །རྩ་བའི་འདུ་བྱེད་འདུ་མི་བྱེད། །དེ་ཕྱིར་མི་མཁས་བྱེད་པ་ཡིན། །མཁས་མིན་དེ་ཉིད་མཐོང་ཕྱིར་རོ། །མ་རིག་འགགས་པར་གྱུར་ན་ ནི།།འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་མི་འགྱུར། །མ་རིག་འགག་པར་འགྱུར་བ་ནི། །ཤེས་པ་དེ་ཉིད་བསྒོམས་པས་སོ།

滅盡以及邊際等，常等諸見解，涅槃與后際，前際所依止。如來滅盡后是有是無，亦有亦無，非有非無等見解，以及世間有邊、世間無邊、亦有邊亦無邊、非有邊非無邊等見解，世間是常、世間無常、亦常亦無常、非常非無常等見解，這些依次是依于涅槃、后際和前際而起。 於此，一切法空性中，何有邊際何無邊，何為有邊無邊性，何為非邊非無邊？何為此性何為他？何為常性何無常？何為常與無常俱？何為二者皆非有？ 一切所緣悉寂滅，戲論寂滅即為寂，佛陀於此諸法中，未曾對人說一法。此為觀察涅槃品第二十五。 於此有言：你已經以大乘教義闡述了勝義諦的趣入，現在請你以聲聞教義闡述勝義諦的趣入。此中解說： 無明覆蔽故復生，三種行為之造作，現前造作諸業行，以彼業行趣諸趣。緣于諸行之識蘊，趣入諸趣而轉生，若是識蘊已趣入，名色即成相續住。 若是名色已相續，六種處生而顯現，依止六處為緣故，由此觸法得生起。依于名色及憶念，唯是生起之所依，如是依止於名色，識蘊生起而顯現。 名色以及識蘊等，此三和合為一者，即是觸法由彼觸，一切感受得生起。以受為緣生愛著，于受境中生貪愛，若生貪愛近取生，四種近取而顯現。 若有近取能取者，貪愛熾盛得生起，若無近取得解脫，不生有蘊諸過患。彼有即是五蘊聚，從有而生諸生法。衰老死亡及憂愁，悲嘆憂苦諸煩惱，心不悅意諸擾亂，彼等從生而顯現。 如是唯一苦蘊聚，如此生起而顯現。是故智者于輪迴，根本諸行不造作。是故愚者造諸業，以不智故不見實。若無明蘊已滅盡，諸行不復得生起。無明滅盡之因緣，即是修習實性智。

།དེ་དང་དེ་ནི་འགགས་གྱུར་པས། །དེ་དང་དེ་ནི་མངོན་མི་འབྱུང་། །སྡུག་བསྔལ་ཕུང་པོ་འབའ་ཞིག་པ། །དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཡང་དག་འགག་།བྱིས་པ་མ་རིག་པས་བསྒྲིབས་པས། ། ཡང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དག་གིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ། །ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་ཆེན་པོ་དང་འབྲིང་དང་ཆུང་ངུ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་སེམས ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་འགྲོའོ།།དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ཅན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་ཞུགས་པར་གྱུར་པས་མིང་དང་གཟུགས་ཆགས་པར་འགྱུར་རོ། །མིང་དང་གཟུགས་ཆགས་པར་གྱུར་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་ དྲུག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལས་རེག་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རེག་པ་དེ་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། མིང་དང་གཟུགས་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་མིང་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་ བར་འགྱུར་ཞིང་།དེ་ལྟར་མིང་དང་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་འདུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེག་པའོ། །རེག་པ་ལས་ཚོར་བ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་སྟེ། ཚོར་བའི་དོན་ལ་སྲེད་པར་འགྱུར་རོ། །སྲེད་པར་གྱུར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམ་པ་བཞི་ པོ་དག་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྱུར་རོ།།ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡོད་ན་ལེན་པ་པོའི་སྲིད་པ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་ན་དེས་ན་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བ་འགའ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ཕྱིར་ སྲིད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།སྲིད་པ་དེ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྲིད་པ་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་། །སྐྱེ་བ་ལས་རྒ་ཤི་དང་མྱ་ངན་དང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས་འབའ་ཞིག་མ་འདྲེས་པ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་མཁས་པ་རྣམས་ནི་འཁོར་བའི་རྩ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་འདུ་མི་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མི་མཁས་པ་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ ཉིད་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་།དེ་ལ་མ་རིག་པ་མ་འགགས་པར་གྱུར་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །མ་རིག་པ་འགག་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་བསྒོམ་པ་གོམས་པར་བྱ་བ་དང་། བརྟན་པོ་ཉིད་དུ་བྱས་པས་སོ། །སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དེ་དང་དེ་ འགགས་པར་གྱུར་པས་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དེ་དང་དེ་མངོན་པར་མི་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས་འབའ་ཞིག་པ་མ་འདྲེས་པ་དེ་ཡང་དག་པར་འགག་ཅིང་གཏན་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ལ་འཇུག་པ་རྒྱ་ཆེར་མདོ་སྡེ་དང་ ཆོས་མངོན་པ་དག་ལས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།མདོར་བསྡུས་པའི་དབང་གིས་འདི་ལའང་བརྗོད་དོ། །སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་པའོ།

由於彼彼已滅盡，彼彼不再顯現起。唯有苦蘊積聚者，如是彼得正滅盡。愚者為無明所蔽，爲了再次投生，以身語意三種行為造作地獄等諸行。隨其所造作的大中小善不善業，彼等即往生於地獄等諸趣中。 其中，由行緣識進入諸趣時，則生起名色。當名色生起時，由名色生起而生六處。依於六處，由此生觸。此觸生起的次第是：唯依于名色和作意而生。如是依于名色而生識，如是名色與識三者和合即是觸。由觸遍生諸受。由受緣生愛，即對受境生起貪愛。 生起貪愛時，則取著四種取。有取時，則取者之有明顯生起。若無取著，則得解脫。彼有不生起之時，由於有取著故而有生起。應知彼有即是五蘊。由有而生起生。由生起老死、憂愁、悲嘆、痛苦、不悅及煩惱，如是唯一純粹的苦蘊、苦聚生起。 因此，諸智者不造作輪迴根本諸行。所以，諸愚者是諸行的造作者，而智者則不是。為何如此？因為見到了真實。其中，若無明未滅，則諸行也不會生起。無明的滅盡是由於了知十二支，修習彼義，串習及穩固。 由於彼彼有支滅盡，彼彼有支不再顯現。如是唯一純粹的苦蘊、苦聚得以正確滅盡而永滅。對於彼等十二有支的詳細趣入，應當從經藏和阿毗達磨中了知。由於略說之故，於此也作宣說。 此為觀察十二有支第二十六品。

། །།འདིར་སྨྲས་པ། ད་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་མཐུན་པའི་མདོ་སྡེའི་མཐའ་ལ་ བརྟེན་ནས་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་རྣམས་མི་སྲིད་པར་སྟོན་ཅིག་།འདིར་བཤད་པ། འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་ཞེས་དང་། །མ་བྱུང་འཇིག་རྟེན་རྟག་སོགས་པར། །ལྟ་བ་གང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན། །མ་འོངས་དུས་གཞན་འབྱུང་འགྱུར་དང་། །མི་འབྱུང་འཇིག་རྟེན མཐའ་སྩོགས་པར།།ལྟ་བ་གང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་སྡོམ་པའི་རྣམ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པ་བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དང་། བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་འདིས་འཇིག་ རྟེན་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ།།བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་འདིས་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་ དེ་དག་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ནི་མི་འཐད་དེ། རིགས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་གྱུར་ཅེས། །བྱ་བ་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ། །སྔོན་ཚེ་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བ། །དེ་ཉིད་འདི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་བདག་ཏུ་འགྱུར་སྙམ་ན། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ ཐ་དད་འགྱུར།།ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པར། །ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། །ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པའི། །བདག་ཡོད་མ་ཡིན་བྱས་པའི་ཚེ། །ཉེ་བར་ལེན་ཉིད་བདག་ཡིན་ན། །ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ནི་མེད་པ་ཡིན། །ཉེ་བར་ལེན་ཉིད་བདག་མ་ཡིན། །དེ་ནི་འབྱུང་དང་འཇིག་པ་ ཡིན།།ཉེ་བར་བླང་བ་ཇི་ལྟ་བུར། །ཉེ་བར་ལེན་པོ་ཡིན་པར་འགྱུར། །བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས། །གཞན་དུ་འཐད་པ་ཉིད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་གཞན་ན་ལེན་མེད་པར། །གཟུང་ཡོད་རིགས་ན་གཟུང་དུ་མེད། །དེ་ལྟར་ལེན་ནས་གཞན་མ་ཡིན། །དེ་ནི་ཉེར་ལེན་ཉིད་ཀྱང་མིན། །བདག་ནི་ཉེ་བར་ ལེན་མེད་མིན།།མེད་པ་ཉིད་དུའང་དེ་མ་ངེས། །བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་སུ་གང་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ད་ལྟར་གྱི་བདག་འདི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བར་ གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ད་ལྟར་གྱི་བདག་འདི་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཕྱིར་སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་ན་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།གལ་ཏེ་སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ད་ལྟར་གྱི་བདག་འདི་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེ་ལྟ་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐ་དད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐ་དད་པར་ཡང་ འགྱུར་ལ།ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པར་བདག་ཡོད་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་པར་སྨྲ་བར་ནུས་སམ། ཁོ་བོས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མི་འཐད་པར་ཤེས་སོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཉེ་བར་ ལེན་པ་མ་གཏོགས་པའི་བདག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན་ནི།དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་བདག་ཡིན་པར་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་བདག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ནི་འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་པ་ཡིན་པས་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་། །དེ་ལྟ་བུ་ནི་བདག་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།

於此說道：現在你要依據聲聞乘相應的經典，說明諸種見解是不成立的。在此解釋： 過去時生起以及，未生世間常等等，所有這些見解，是依前際而起。 未來時他生起及，不生世間邊等等，所有這些見解，是依后際而起。 如’一切漏防護法門經’中所說：‘我於過去時曾生起’以及’我於過去時未曾生起’，由此因緣而執世間為常等見解，這些都是依於前際而起。‘我于未來時將會生起’以及’我于未來時將不生起’，由此因緣而執世間有邊等見解，這些都是依於後際而起。 這些都不合理。為何不合理？解釋道： 說過去時生起，此說不應理，前世中所生，非即此我也。 若謂即是我，取蘊應有異，若離諸取蘊，何者是汝我？ 若說離取蘊，我體不存在，若即取蘊我，汝我應無有。 取蘊非是我，彼有生滅故，取者如何能，即是所取蘊？ 我體異取蘊，理上不應成，若異無取時，應可取實無。 如是非異取，亦非即取蘊，我非無取蘊，亦非定無體。 ‘我於過去時曾生起’這種說法不合理。為什麼呢？因為前世所生之我並非現在之我。 若有此念：‘如果前世所生即是現在之我，有何過失？‘對此解釋道： 若前世所生即是現在之我，則取蘊應有差別，且離取蘊外應有我的存在。那麼離開取蘊，你說的我是什麼？我知道這在任何情況下都不合理。 若想：‘離開取蘊確實無我’，那麼要麼取蘊即是我，要麼你的我根本不存在。 說取蘊即是我這一點也不合理。為什麼呢？因為取蘊是生滅法，有生有滅的緣故。這不是我的特徵。

།ཡང་གཞན་ཡང་། ཉེ་བར་བླང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུར་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱོན་དུ་མར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཉེ་བར་བླང་བ་ལས་ཉེ་བར་ལེན པ་པོ་གཞན་ཡིན་པར་སེམས་ན།དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་གཞན་དུ་འཐད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་གཞན་ཡིན་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུང་དུ་ཡོད་པའི་རིགས་ན་གཟུང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ བདག་ཉིད་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་གཞན་ཡང་མ་ཡིན་ལ།དེ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན། ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན། འགའ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་འདིས་བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ། །ད་ནི། འདས་པའི་དུས་ ན་མ་བྱུང་ཞེས།།བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །སྔོན་ཚེ་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བ། །དེ་ལས་འདི་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདི་ནི་གཞན་གྱུར་ན། །དེ་མེད་པར་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་བཞིན་དུ་ནི་གནས་འགྱུར་ཞིང་། །དེར་མ་ཤི་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཆད་དང་ལས་རྣམས་ཆུད་ཟ་དང་། །གཞན་ གྱིས་བྱས་པའི་ལས་རྣམས་ནི།།གཞན་གྱིས་སོ་སོར་མྱོང་བ་དང་། །དེ་ལ་སོགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་མིན་ཏེ་། །འདི་ལ་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར། །བདག་ནི་བྱས་པར་འགྱུར་བ་དང་། །འབྱུང་བ་རྒྱུ་མེད་ཅན་དུ་འགྱུར། །ད་ནི་བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་ མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ལས་འདི་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་འདི་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་མེད་པར་ཡང་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། སྔ་མ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་ན་གནས་པར་འགྱུར་ ཞིང་འདི་ཡང་དེར་མ་ཤི་བར་འདིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་ཆད་པ་དང་ལས་རྣམས་ཆུད་ཟ་བ་དང་གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་ལས་རྣམས་གཞན་གྱིས་སོ་སོར་མྱོང་བ་དང་དེ་ལ་སོགས་པ་སྐྱོན་མང་པོ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། དེ་ལྟ་ན་བདག་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ ཏེ།བདག་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་ཡང་བདག་བྱས་པར་འགྱུར་བ་དང་། འབྱུང་བ་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་འདིས་བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ། ། དེ་ལྟར་བདག་བྱུང་བདག་མ་བྱུང་། །གཉི་ག་གཉི་ག་མ་ཡིན་པར། །འདས་ལ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ། །དེ་དག་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དང་། བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དང་། སྔོན འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཀྱང་གྱུར་ལ།བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཀྱང་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དང་། སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ཡང་མ་ཡིན། བྱུང་བར་མ་གྱུར་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འདས་པའི་དུས་ལ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

再者，所取即是能取者，這將導致諸多過失。若認為能取者異於所取，對此當解釋：我不應異於取蘊。為什麼呢？若是異者，則應離開取蘊也能被眼等諸根所取，但實際無法取得。 如是，我既非異於取蘊，也非即是取蘊，也非無取蘊，也非決定完全無所有。因此，說’我於過去世曾經存在’是不合理的。 現在，說’過去世不曾存在’也不合理。前世所生者，與此非是異。若此成異者，離彼亦當生。如是而安住，彼處未死而生。斷滅及業盡，他作業他受，如是等過失，皆將成過咎。非從未生生，此成諸過失。我將成所作，產生無因故。 現在，說’我於過去世不曾存在’也不合理。為什麼呢？因為此與前世所生者非異。若是異者，則應無彼而此生。再者，前者如是安住于彼處，此者不死於彼處而生於此處。 如是則成斷滅、業果毀滅、他作業他受等諸多過失。再者，如是則成我從無而生，然我非從無生，因此將有我成所作及產生無因等過失，這是不可接受的。因此，說’我於過去世不曾存在’也不合理。 如是我生我未生，二俱非二俱，觀察於過去，彼等皆不理。如是詳細觀察，說’我於過去世曾經存在’、‘我於過去世不曾存在’、‘過去世亦曾存在亦不存在’、‘過去世非存在非不存在’等觀察過去的見解都是不合理的。

།ད་ནི། མ་འོངས་དུས་གཞན་ འབྱུང་འགྱུར་དང་།།འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར། །ལྟ་བ་གང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །འདས་པའི་དུས་དང་མཚུངས་པ་ཡིན། །ད་ནི་བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར་མ་འོངས་པའི་དུས་ལ་ ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འདས་པའི་དུས་དང་མཚུངས་པར་བསམ་པར་བྱ་སྟེ།འདས་པའི་དུས་ལས་བརྩམས་པའི་སྐྱོན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་འདིར་ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ལྷ་དེ་མི་དེ་ན། །དེ་ལྟ་ན་ནི་རྟག་པར་འགྱུར། །ལྷ་ནི་མ་སྐྱེས་ཉིད་འགྱུར་ཏེ། །རྟག་ ལ་སྐྱེ་བ་མེད་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་ལྷ་དེ་ཉིད་མི་དེ་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ལྷ་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟག་པ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ལྷ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མི་མ་ཡིན་ཞིང་། ལྷ་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ ཀྱང་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ལྷ་ལས་མི་གཞན་ན། །དེ་ལྟ་ན་ནི་མི་རྟག་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ལྷ་མི་གཞན་ཡིན་ནོ། །རྒྱུད་ནི་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ལྷ་ལས་མི་གཞན་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་མི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །རྒྱུད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་ལྷ་ལས་མི་ གཞན་ཡིན་པར་མི་འཐད་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ལྷ་ཡིན་ལ། །ཕྱོགས་གཅིག་མི་ནི་ཡིན་གྱུར་ན། །རྟག་དང་མི་རྟག་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། །དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་ལྷ་ཡིན་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་མི་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེ་ལྟ་ ན་རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བདག་ཉིད་གཉིས་པ་ཉིད་མི་རིགས་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྟག་དང་མི་རྟག་པ། །གཉི་ག་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི། །རྟག་པ་མ་ཡིན་མི་རྟག་མིན་། །འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ འདོད་ལ་རག་།གལ་ཏེ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉི་ག་རབ་ཏུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་འདོད་ལ་རག་ན། གང་གི་ཕྱིར་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དེ་གཉི་ག་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་རབ་ཏུ་མི་འགྲུབ་བོ།།གལ་ཏེ་གང་ཞིག་གང་ནས་འོངས། །ཅི་ཞིག་གང་དུ་འགྲོ་འགྱུར་ན། །དེ་ཕྱིར་དེ་ལ་ཐོག་མེད་པས། །རྟག་པར་གྱུར་ན་དེ་ཡང་མེད། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ཡུལ་གང་ནས་འོངས་ཤིང་ཅི་ཞིག་གཅིག་ཏུ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པས་རྟག་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྩལ་ན་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ཡུལ་གང་ནས་འོངས་ཤིང་། ཇི་ཞིག་གཅིག་ཏུ་གང་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་འགའ་ཡང་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཡང་མེད་པས་རྟག་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།གལ་ཏེ་རྟག་པ་འགའ་མེད་ན། །མི་རྟག་གང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར། །རྟག་པ་དང་ནི་མི་རྟག་དང་། །དེ་གཉིས་བསལ་བར་གྱུར་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟགས་ན་དངོས་པོ་འགའ་ཡང་མེད་ན་མི་རྟག་པ་གང་ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར། རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་ རྟག་པ་དང་།རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར། དེ་ལྟ་བས་ན་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལས་བརྩམས་པའི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་མི་འཐད་དོ།

現在，對於未來其他時間將會出現和不會出現這樣的見解，與過去時間是相同的。現在，對於我在未來其他時間將會出現這樣說，以及我在未來其他時間不會出現這樣說，對未來時間的這些見解，應當思考為與過去時間相同，應當特別了知在此處也有從過去時間所產生的過失。 複次，若是那天人即是那人，如此則成為常住。天人將成為未生，因為常住者無有生故。若是那天人即是那人自身，如此則將成為常住。複次，天人也將成為未生，為何？因為常住者無有生故。因為凡是天人者既非是人，天人也非未生，因此非是常住。 若是人與天人不異，如此則成為無常。若是天人與人不異，相續則不應理。若是人與天人不異，如此則將成為無常。以相續的理由，人與天人不異不應理，因此非是無常。 若是一分是天人，一分是人，因為將成為常與無常，那也不應理。若是一分是天人而一分是人，如此則既是常住又是無常，因為如此二種自性不應理，因此既非常住又非無常。 若是常住與無常二者都成立，則常住非、無常非成立與否隨欲。若是常住與無常這二者都得以成立，則常住非、無常非這也將得以成立與否隨欲，因為常住與無常二者都未成立，因此常住非、無常非也不得成立。 若是某者從何處來，何者將往何處去，因此彼無始故，若成常住彼亦無。若是某事物從何處而來，某一者往何處而去，因此彼無始故將成常住，然以智慧觀察，某事物從何處而來，某一者往何處而去，如此事物皆無所有，因此彼亦無始，故非常住。 若是全無常住，何者將成無常？常住與無常，及除遣彼二者。若是如此以智慧觀察則無有任何事物，何者將成為無常？既是常住又是無常，以及非常住亦非無常又是何者？因此，從前際所說的常住、無常等四者皆不應理。

།ད་ནི། ཕྱི་མའི་མཐའ་ལས་བརྩམས་པའི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ བཞི་པོ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་མི་འཐད་པ།དེ་ལྟར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བཤད་པ། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ན། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ན། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མི་ འཐད་དོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དོ་། །འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མི་འཐད་དོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ ན།གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །དེ་གཉིས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འཐད་ཅེ་ན། དེ་ལ་ བཤད་པར་བྱ་སྟེ།གང་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན། །འདི་ནི་མར་མེའི་འོད་དང་མཚུངས། །དེ་ཕྱིར་མཐའ་ཡོད་ཉིད་དང་ནི། །མཐའ་མེད་ཉིད་ཀྱང་མི་རིགས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་འདི་ནི་མར་མེའི་འོད་དང་མཚུངས་པར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་ རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་།མཐའ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མི་རིགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་རིགས་ཤེ་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་སྔ་མ་འཇིག་འགྱུར་ཞིང་། །ཕུང་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་བྱས་ནས། །ཕུང་པོ་འདི་ནི་མི་འབྱུང་ན། །དེས་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་འགྱུར། །གལ་ཏེ་སྔ་མ་མི་ འཇིག་ཅིང་།།ཕུང་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་བྱས་ནས། །ཕུང་པོ་འདི་ནི་མི་འབྱུང་ན། །དེས་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་སྔ་མ་རྣམས་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་གཞན་དེ་དག་མི་འབྱུང་ན་ནི་དེས་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པར་ འགྱུར་བ་ཞིག་ན་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དོ།།གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་སྔ་མ་རྣམས་མི་འཇིག་ཅིང་ཕུང་པོ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་ཕྱི་མ་དེ་དག་མི་འབྱུང་ན་ནི་དེས་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མི་འཐད་དོ།།སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷས་ཀྱང་། ཉན་པ་པོ་དང་མཉན་བྱ་དང་། །སྨྲ་པོ་འབྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་དཀོན། །དེ་ཕྱིར་མདོར་ན་འཁོར་བ་ནི། །མཐའ་ཡོད་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་མིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ད་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱང་ མེད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་མཐའ་ཡོད་ལ། །ཕྱོགས་གཅིག་མཐའ་ནི་མེད་གྱུར་ན། །འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་འགྱུར། །དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་མཐའ་ཡོད་པར་གྱུར་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་མཐའ་མེད་པར་ གྱུར་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ།མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་ལྟ་ན་དངོས་པོ་བདག་ཉིད་གཉིས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཉེར་ལེན་པོ། །ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་འགྱུར་ལ། །ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་མི་འགྱུར། །དེ་ལྟར་དེ་ནི་མི་ རིགས་སོ།

現在，從後邊的邊際開始，關於邊際、無邊際等四種情況如何不合理，將如此解說。如果問如何，則說： 如果世間有邊際，來世將如何存在？如果世間無邊際，來世將如何存在？ 世間有邊際這種說法不合理。為什麼呢？如果有來世存在，則因此來世不會存在，所以不合理。又因為來世確實存在，所以世間有邊際這種說法不合理。 世間無邊際這種說法也不合理。為什麼呢？如果世間無邊際，則因此來世將不存在。又因為來世確實存在，所以世間無邊際這種說法也不合理。 為什麼這兩種說法都不合理呢？對此解說：因為諸蘊的相續，如同燈光一樣。因此，有邊際性和無邊際性都不合理。因為諸蘊的相續如同燈光一樣，是依靠因緣和合而生起，所以世間有邊際和無邊際這兩種說法都不合理。 為什麼不合理呢？對此解說：如果前蘊滅去，依託此蘊，此蘊不生，則世間有邊際。如果前蘊不滅，依託此蘊，此蘊不生，則世間無邊際。 如果前蘊滅去，依託這些蘊，其他蘊不生起，那麼世間就會有邊際，但因為不是這樣，所以世間有邊際這種說法不合理。如果前蘊不滅，依託那些蘊，后蘊不生起，那麼世間就會無邊際，但因為不是這樣，所以世間無邊際這種說法也不合理。 聖者龍樹菩薩也說：‘聽者和所聞法，以及說法者，出現極為稀有。因此簡言之，輪迴非有邊際，也非無邊際。’ 現在，世間既有邊際又無邊際這種說法也不合理。為什麼呢？解說道：如果一方有邊際，一方無邊際，世間將既有邊際又無邊際，這也不合理。 如果一方有邊際，一方無邊際，則世間將既有邊際又無邊際，但是這樣事物具有兩種自性是不合理的。就像取者的一方將滅，一方不滅，這樣是不合理的。

།ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཉེར་བླང་བ། །ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་འགྱུར་ལ། །ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་མི་འགྱུར། །དེ་ལྟར་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ། །རེ་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་རིགས་པ་གང་གིས་ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་པར་མི་ འགྱུར་ཏེ།རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དེ་ལྟར་ནི་མི་རིགས་སོ། །ཉེ་བར་བླང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གང་གིས་ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་མི་འཐད་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་དེ་ ལྟར་ཡང་མི་རིགས་སོ།།དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་བདག་ཉིད་གཉིས་པ་ཉིད་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དོ། །ད་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་པ། །གཉི་ག་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི། །མཐའ་ཡོད་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་མིན། །འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་འདོད་ལ་རག་།གལ་ཏེ་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉི་ག་རབ་ཏུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་ མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བར་ཡང་འདོད་ལ་རག་ན་གང་གི་ཕྱིར་མཐའ་ཡོད་པ་དང་།མཐའ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉིས་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པ་དེའི་ཕྱིར་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་བོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟག་པ་འདིས་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལས་བརྩམས་པའི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་མི་འཐད་དོ། །ཡང་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དག་།སྟོང་ཕྱིར་རྟག་ལ་སོགས་ལྟ་བ། །གང་དུ་གང་ལ་གང་དག་ནི། །ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཡང་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་ཕྱིར། རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་དག་ཡུལ་དང་དུས་གང་དུ་དངོས་པོ་གང་ལ། ལྟ་བ་གང་དག་།རྒྱུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །གང་གིས་ཐུགས་བརྩེ་ཉེར་བཟུང་ནས། །ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་སྤང་བའི་ཕྱིར། །དམ་པའི་ཆོས་ནི་སྟོན་མཛད་པ། །གཽ་ཏམ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་གིས་ཐུགས བརྩེ་བས་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་སྤང་བའི་ཕྱིར།དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པར་མཛད་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་མཚུངས་པ་མེད་པ་གཞལ་དུ་མེད་པ་གདུང་གཽ་ཏ་མ་དང་གཅིག་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ལྟ་བ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་ བདུན་པ་སྟེ་ཐ་མའོ།

如何取捨呢？一邊成為毀滅，一邊不成為毀滅，如此這般也不合理。暫且，取者以何道理一邊成為毀滅，一邊不成為毀滅呢？因為沒有常與無常性的緣故，暫且如此是不合理的。所取也以何種方式一邊成為毀滅，一邊不成為毀滅呢？因為常與無常性本身不合理的緣故，如此也不合理。 如此，因為事物本身不合理有二性的緣故，所以’世間有邊際也有，無邊際也無’這種說法不合理。現在，‘世間非有邊際亦非無邊際’這種說法也不合理。為什麼呢？解釋道：若有邊際無邊際，二者若成立的話，非有邊際非無邊際，成立則隨愿。若有邊際和無邊際這二者若能完全成立的話，則’非有邊際亦非無邊際’這一說法也能完全成立，但因為有邊際和無邊際這二者完全不成立，所以’非有邊際亦非無邊際’這一說法也完全不成立。 因此，以此觀察，從后際開始的有邊無邊等四種說法不合理。或者，一切諸法，因空故常等見，於何處何法何等，為何普遍生起？或者因為一切諸法空性的緣故，常等諸見於何處何時於何法，何等見解，以何因緣普遍生起？ 以大悲攝受已，為斷一切見故，演說正法者，敬禮彼瞿曇。以大悲心攝受已，為斷除一切見解故而演說正法的佛世尊極其稀有不可思議無與倫比不可度量瞿曇種姓者，我向他頂禮。 見的觀察稱為第二十七品，是最後一品。

། །།དབུ་མ་རྩ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་མངོན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་གསལ་བར་བྱེད་པ། སློབ་དཔོན་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་ཀླུ སྒྲུབ་མི་འཕྲོགས་པའི་མཁྱེན་རབ་དང་།ཐུགས་རྗེར་ལྡན་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ཚུལ་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་བསྒྲུབས་ནས་བདེ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་དུ་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་བའི་འོད་ཅེས་བྱ་བར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡེ་ཤེས་ འབྱུང་གནས་འོད་ཅེས་བྱ་བར་འགྱུར་བས་མཛད་པ།དེའི་འགྲེལ་པ་བུདྡྷ་པཱ་ལི་ཏ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ངེས་པའི་དོན་སྟོན་པ། ལྟ་བ་ངན་པའི་དྲི་མ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་གཏན་ལ་འབེབས་པ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ། སློབ་དཔོན་བཙུན་པ་སངས་ རྒྱས་བསྐྱངས་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་བཀའ་གྲུབ་པ་བསྟན་བཅོས་དུ་མའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་མཛད་པ།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ། རིག་སྔགས་འཆང་གྲུབ་པའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གཤེགས་པས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛྙཱ་ན་གརྦྷ་དང་། །ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ ་ཙཱ་བ་ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།

《中論根本頌》名為’智慧’，是闡明大乘阿毗達磨的建立、勝義諦真實性，顯明般若波羅蜜多之理的論著。 此論由大阿閣黎聖者龍樹所造，他具有無與倫比的智慧與大悲，善巧開顯如來無上大乘之理，已證得歡喜地，往生極樂凈土，將在凈光世界成為如來，號名智源光如來。 其註釋《佛護論》闡明大乘了義，能除邪見垢染，確立般若波羅蜜多之理，顯明勝義諦。 此註釋由尊者佛護阿閣黎所造，他是聖文殊師利教法的成就者，造有眾多論著釋義，真實趣入大乘，已往生持明成就殊勝處。 由印度堪布智藏和大譯師卻若龍尊翻譯、校對並審定。