d4016解深密經疏圓測 法成c3.5s dz 不全｜d4016解深密經疏圓測 法成c3.5s dz 不全（續8）

這是這樣說的：由於在道路上行進時沒有執著，所以將獲得圓成實性，這樣宣說。因此，在《瑜伽師地論》中，世尊從其他經中說道：‘從無執著遍計所執性中應當了知’。這個自性是依靠獲得清凈而說的，而不是依靠相而說的。其中’從其他經中’是指這部經。‘從獲得清凈’是指依靠獲得內在真如的聖道而顯現的義理宣說，或者是依靠聖道的力量斷除煩惱后獲得清凈真如，即依靠能獲得的道而顯現的義理宣說。‘不是依相而說’是指不是依靠捨棄假立相而說圓成實。如果與前面的解釋相連，‘經’是指從其他經中引證。 有些人說：‘無執著’是指由於無能執著的依他起和所執著的遍計，所以說無執著。在論典中說明佛性時，為什麼圓成實性會由因而成就呢？答：由於以極不可得遍計和依他起而區分。這是譯師們的錯誤，因為與《瑜伽師地論》等論典中說依他起由自性安立而存在的宗旨相違。 善男子，如果菩薩們如實了知諸法依他起相中的遍計所執相，就能如實了知一切無相法。從這裡開始，是說明第二由了知自性而通達三相。由三相的不同而分為三種，這是首先說明由通達遍計而通達無相。這裡如前所說，由於不與相關聯而作為緣故，如實地安立遍計僅是名稱和因相的假立，而沒有真實的自性，由於這樣的了知，所以如實通達一切遍計都是無相法。 如果菩薩們如實了知依他起相，就能如實了知一切雜染相法。這是說明第二由了知依他起而了知雜染相，因為這樣了知緣相所生的是依他起，由此了知而能如實了知一切雜染都是依他起。其中前者是總的觀察，後者是分別詳細觀察，前後兩種相都應當如此了知。此外，前者是從自性開始分析依他起，後者是從差別開始分析依他起。另外，前者是從有多少開始，後者是從如實存在開始。

།གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ན། རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡང་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བའོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་གལ་ཏེ་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ན།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་སྤངས་ནས་རྣམ་པར་བྱང་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་སྤོང་བར་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བ་འཐོབ་པར་བསྟན་པའོ། ། འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སེམས་ཀྱིས་སུ་ཡོད་ཅེས་བཤད་པར་ཟད་ཀྱི་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་བཏགས་པ་མེད་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་དུ་དག་བྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ལྔ་སྟེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་ལ་ཐ་སྙད་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། གང་ཟག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེད་པ་ པར་བྱེད་པ་དང་།ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་གཉི་ག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་གནས་ངན་ལེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་གྱི་དབང་ལ་བཏགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་རབ་ ཏུ་ཕྱེ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མཚན་མ་རྣམས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། དེ་བཞིན་ཉིད་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་གཏན་དུ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས། དེ་བཞིན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ནི་འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་སྟོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཀུན་ཀྱང མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སྔ་མའི་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།

如果菩薩們如實了知圓成實相，就能如實了知清凈相的一切法，這是第三，以圓成實智而了知清凈相的開示。也就是說，由於對遍計所執無有執著的緣故，也能了知清凈法的圓成實相。 善男子，如果菩薩們如實了知依他起相中無相之法，就能斷除染污相之法。從這裡開始以下，是第三，開示由於了知的力量而斷除染污，證得清凈。 這又分為兩種：開示由了知無相而斷除染污法，以及開示由斷除染污而獲得清凈。 這是第一種，對於無相之法有三種解釋：有人說，所謂無相是因為遍計所執的自性僅是心識所假立而已，並非真實存在，因為一切相都不存在，所以稱為無相。因此在《辨中邊論》中說：‘遍計所執自性由於自性本空，故稱為無相。’ 按照這種解釋，由於通達無相法的緣故，依他起自性的染污相之法不會生起，因此說斷除染污相之法。因為若無遍計，染污相之法就不會生起。 因此在《瑜伽師地論》中說：‘遍計所執自性有幾種作用？答：有五種，即生起依他起自性，于彼施設言說，生起對補特伽羅的執著，生起對法的執著，以及執持這兩種執著的習氣種子。’ 有人說，由於依他起中無有遍計所執自性，所以真如離諸相故稱為無相。因此在《大乘集論》中說：‘真如永離色等一切相故，稱為無相。’ 又在《廣百論》中說：‘真如空性之義，由於遠離有無等一切法相，故稱為無相。’ 按照這種解釋，由於了知無相法的緣故，就能斷除依他起自性的染污相之法。 有人說，一切執著圓成實性者皆稱為無相，這是因為前面兩種含義的緣故。

།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་སུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་དེ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་ ཏེ།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་དེས་ན་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤོང་ངོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། རྣལ་འབྱོར་པས་ཀུན་ བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་གང་གི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། །རྣལ་འབྱོར་པས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་གང་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་ ཅེ་ན།སྨྲས་པ། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་རབ་ཏུ་སྤངས་ན་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །མཚན་ཉིད་གསུམ་པོའི་རྣལ་འབྱོར་འདིའི་གནས་ སྐབས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན།གལ་ཏེ་སའི་མདུན་རོལ་ལའོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཇི་ལྟར་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་གང་ཟག་མེད་པའི་ལས་ཀྱིས་གདོད་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ས་ལ་གནས་པ་ལའོ་ཞེ་ན། ས་དང་ པོ་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་མངོན་དུ་གྱུར་པས།ཇི་ལྟར་སྔར་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་སྐྱེད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་འདི་ཡང་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་གཉིས་གཉིས་སུ་དབྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་པོ་ གཉིས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་འདི་སྦྱིན་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བཞི་དང་།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །གསུམ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ས་བཅུ་པའོ། །གནས་སྐབས་ལ་ཡོད་དེ་དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་ལས།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་གཞག་ནས། མདོ་འདིའི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པར་སྣང་བའི་དོན་གྱི་ མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ གྱིས་འདུ་ཤེས་ཀྱང་བཟློག་ནས་འཇུག་གོ།།དེའི་ཚེ་དོན་གྱི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པར་བཤིག་པ་དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཐོས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་དག་དོན་དུ་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའི་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ དུ་སྣང་བ་ཡང་མི་འབྱུང་སྟེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་མིང་ལ་གནས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་མིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་བདེན་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་བརྗོད་པའི་མིང་ངོ་། །འདི་ལྟར་བརྗོད་ པར་བྱ་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་མིང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལས། མིང་དུ་བཏགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མིང་ཞེས་བྱའོ། །དེས་བརྗོད་པར་བྱ་ བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ལས།མིང་དུ་བཏགས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་མིང་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གནས་སོ།

如果與此解釋相配合，由於了知遍計所執相無自性法，故通達並趣入圓成實性無相之法。由於通達並趣入圓成實性，因此斷除依他起性雜染相之法。 因此，在《瑜伽師地論》中說：‘當瑜伽師正確趣入遍計所執性時，隨順何種自性？‘答曰：‘隨順圓成實性。當瑜伽師隨順圓成實性時，破除何種自性？‘答曰：‘破除依他起性。’ 若斷除雜染相之法，則將獲得清凈相之法，這是第二點，即由斷除雜染故獲得清凈涅槃，也就是由斷除雜染法故而獲得清凈涅槃。 此三相瑜伽依何階段而說？若說在入地之前，則如何能斷除雜染相法？因為尚未以無我業而斷除。若說在住地時，則初地入時已現證二種空性，如何先修二性瑜伽？ 答曰：此三相瑜伽亦分為兩個階段：前二自性之瑜伽依佈施階段而修四種遍求及如實了知四種作意。第三圓成實性在第十地。 因此無著菩薩造《大乘集論》中，安立三種自性瑜伽后，解釋此經義。故彼論中說：‘如是菩薩為趣入意言所顯義相故，趣入遍計所執性。為趣入唯識故，趣入依他起性。云何趣入圓成實性？謂遣除唯識想而趣入。’ 爾時破除義想時，隨順意言所聞法習氣，由於一切顯現為義者皆無生起之機會，如是唯識顯現亦不生起。由此因緣，於一切義安住無分別名，此中無分別名即是真如平等法之名稱。 如是所詮真如即是一切義，即無分別義。此中能詮名稱由所詮而假立為分別名。由彼表詮真如能詮而假立名，故亦稱無分別名。又于彼論中說以現量方式安住法界。

།དེའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དམིགས་པར་བྱ་ བ་དང་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མཉམ་པས་མཉམ་པའི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་བསྒོམ་པ་ནི་ས་ལ་ གནས་པ་དག་ལ་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ནམ་ཞིག་དམིགས་པ་དག་ལ་ནི། །ཤེས་པས་མི་དམིགས་དེ་ཡི་ཚེ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ལ་གནས། །འཛིན་ གཉིས་མཚན་ཉིད་བྲལ་ཕྱིར་རོ།།ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཡོན་ཏན་འབྱུང་གནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སྔ་མའི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་ པའི་སྒོ་བཟླས་ནས།ཞུས་པ་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་ལན་དུ་གསུངས་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུས་པ་གཉིས་ཀྱི་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་ པ་གཉིས་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་བཟླས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། མཚན་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས། རྣམ་པར་བྱང་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། ། འདི་ནི་དང་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་བཟླས་པ་སྟེ། གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྤངས་པར་འགྱུར་རོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཤེས་པའི་ དབང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས།རྣམ་པར་བྱང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་བཟླས་ནས་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དོན་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར། གོང་ནས་གོང་དུ་རིམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྟོགས་པ་དེས་རྣམ་པར་ བྱང་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ།།ཡང་ན་ཀུན་བརྟགས་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ཙམ་གྱིས་ན་ཆོས་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་དེ་དག་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུས་པ་ སྔ་མ་གཉིས་ཀྱིས་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལས་བརྩམས་ནས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་སྟོན་པར་མཛད་པས་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་ལས་བརྩམས་ནས་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལས་མཁས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་འདོགས་སོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གི་མཁས་པའི་ཚད་ཀྱང་། སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་ མི་མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དད་པ་བཅུ་ལ་གནས་པ་ཡན་ཆད་ཀུན་ཀྱང་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཅུ་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གནས་པ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཡོངས་སུ་ ཚོལ་བ་བཞི་བསྐྱེད་ནས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ།

當時，菩薩由於所緣和能緣平等，生起平等的無分別智慧。因此，此菩薩已經進入圓成實性，如是所說。若與此解釋相配，圓成實的修習是地上諸位所具有的。因此，在《唯識二十論》中說：‘何時于所緣，智慧不能緣，安住唯識性，離二取相故。’ 如是功德源泉諸菩薩，由於如實通達遍計所執相、依他起相和圓成實相，因此如實通達無相法、雜染相法和清凈相法。從’如是’以下，是第二次重複前面的瑜伽修習門，作為前兩個問題的答覆。 這也分為兩種：重複說明瑜伽之門，以及從’僅此’以下正確宣說兩個問題的答覆。第一種又分為兩種：重複說明由了知三性而了知三相，以及重複說明由了知三相而斷除雜染、獲得清凈。 這是首先重複說明由了知三性而了知三相，應如前理解。由於如實通達無相法，故能斷除一切雜染相法。由於斷除一切雜染相法，故能獲得一切清凈相法。 這是第二種重複說明由了知三相而斷除雜染、獲得清凈。即由了知遍計所執無相的意義，逐漸證悟圓成實性，由此獲得清凈涅槃。或者說，由通達遍計所執無相的真如，若不斷除雜染，則不能獲得涅槃果。 僅此稱為通達法相的菩薩，如來也僅此稱彼等為通達法相的菩薩。這是第二種依據瑜伽之門正確宣說前兩個問題的答覆。即世尊依據如上所說通達三種自性的諸菩薩而說明通達的菩薩，諸如來依此在聖教中稱為通達的菩薩。 關於這些菩薩通達的程度，各說不一。有人說從住於十信以上皆稱為通達。有人說十種迴向即是加行道，依止彼處生起四種尋求，因此如實通達。有人說從初地以上獲得世俗相的清凈真如，故稱通達。

།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་མདོར་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྟན་པས་གླེང་བསླང་བ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཆོས་ནི་མ་ཤེས་ན། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་མཚན་ཉིད་ཆོས་མི་སྤོང་། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་མཚན་ཉིད་མ་སྤངས་ཕྱིར། །ཤིན་ཏུ་རྣམ་དག་མཚན་ཉིད་ཆོས་ཉམས་འགྱུར། །འདུ་བྱེད་སྐྱོན་ལས་རྟོག་པར་ མི་བྱེད་པ།།བག་མེད་ཉེས་པས་སྐྱེ་བོ་རབ་ཏུ་འཇོམས། །ལེ་ལོས་ཆོས་གནས་གཡོ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ། །མེད་ཡོད་ཉམས་པས་སྙིང་བརྩེར་བྱ་བ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྨོས་ནས་མདོར་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་ཚིག་རྐྱང་པར་ རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ནས།ད་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིས་མི་མཐུན་པའི་བཤད་པས་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་བཤད་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཉེས་དམིགས་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་ལ་ རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་།མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ནི་ཚིག་རྐྱང་པ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉི་ག་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱིས་མདོར་བསྟན་པ་གཞག་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་རེ་རེ་ སྨོས་ནས་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་ཚིག་རྐྱང་པ་གཉི་ག་ལས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཤད་པས་བསྟན་པ་ནི་། ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་པོས་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའི་ཉེས་དམིགས་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱི་མས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོན་ལ་མི་རྟོག་པའི ཉེས་དམིགས་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་པོས་ནི་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་སྨོས་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྤོང་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་འོག་མས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པ་ ལས་བརྩམས་ནས་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པའི་ཉེས་དམིགས་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྟོར་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་ མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྟོར་ཅིང་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་སོ།།དེ་ལ་སྟོར་ཅིང་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱི་མ་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བག་མེད་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ། །ཚིག་ཕྱི་ མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ལེ་ལོའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་འདུ་བྱེད་སྐྱོན་ལ་རྟོག་པར་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་འདི་ལྟར་རྨོངས་པའི་དབང་གིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོན་ལ་མི་རྟོག་པས་ན། དེས་བག་མེད་པ་བསྐྱེད་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་ པར་འགྱུར་བའོ།།ལེ་ལོས་ཆོས་གནས་གཡོ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལེ་ལོའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ལེ་ལོ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྐྱོན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་པས་སོ། །ཆོས་གནས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྟག་ཏུ་གནས་ཤིང་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཡོ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བའི་ཆོས་དེ་སྔ་མ་བྱུང་བས་ཕྱིས་འགག་ཅིང་། སྲིད་པ་གསུམ་ན་འཁོར་བའི་ཕྱིར་གཡོ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཆོས་གནས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།གཡོ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ།

然後，爲了正確顯示這個意義，世尊說了這些偈頌。從這裡開始是第二部分，稱為’以偈頌略說’。這又分為兩部分：以偈頌宣說引起話題和說出偈頌略說，這是第一部分。 若不了知無相法，不能斷除煩惱相法。因為未斷煩惱相，極清凈相法將壞失。 不思維諸行過患，放逸過失摧毀眾生。懈怠於住法動法，無有損失應生悲憫。 這是第二部分，說出偈頌略說。在此之前，以單句隨順解釋的方式顯示了了知三種自性的功德，現在以這些偈頌通過不隨順解釋來顯示不瞭解無相說法的過患。 為什麼這些稱為隨順和不隨順的解釋呢？實際上，單句和偈頌兩者都有隨順和不隨順的解釋，但爲了建立略說，各說一方面，以相互顯示。在《解深密經》中，偈頌和單句兩者都以隨順解釋來顯示，這是因為譯師們的理解不同。 這裡有兩個偈頌，因此分為兩部分：第一個偈頌正確顯示不瞭解無相的過患。后一個偈頌顯示不思維諸行過患的過患。 第一部分又分兩種：其中第一個半偈說明不瞭解而不能斷除煩惱的過患。下半偈從未斷煩惱開始顯示不能證得圓滿的過患。 其中’將壞失’是指喪失，即因為未斷煩惱，所以極為殊勝的真如清凈相法將會喪失損壞。這裡喪失損壞就是指不能證得的意思。 后一偈頌的解釋也分兩部分：前兩句顯示放逸的過患。后兩句顯示懈怠的過患。 關於’不思維諸行過患’等，是說由於愚癡的緣故不思維諸行的過患，因此產生放逸，對眾生造成傷害。 ‘懈怠於住法動法’等是顯示懈怠的過患，即凡是懈怠者，都是過患的因和功德的障礙。 ‘住法’是指涅槃，因為永遠安住不滅故稱為住。‘動法’是指輪迴法，因為前生后滅，在三有中輪轉，故稱為動法。或者，‘住法’指禪定，‘動法’指散亂。

།མེད་ཡོད་ཉམས་པས་སྙིང་བརྩེར་བྱ་བ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལེ་ལོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་ལ་མེད་པ་དང་། གཡོ་བའི་ཆོས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པས་མེད་པ་ དང་ཡོད་པ་དེའི་དབང་གིས་ཉེས་དམིགས་སུ་གྱུར་པའོ།།ཉམས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་ནི་ཤིན་ཏུ་ཐུགས་བརྩེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། ཉམས་པར་འགྱུར་བ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་ བྱའོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པས་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྤོང་། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་མཚན་ཉིད་སྤངས་ནས་ནི། །རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ནི་ཐོབ་པར་འགྱུར། །འདུས་ བྱས་སྐྱོན་ལ་རྟོག་པར་མི་བྱེད་པ།།ལེ་ལོ་དང་ནི་བག་མེད་རབ་ཏུ་བཅོམ། །ཆོས་རྣམས་དག་ནི་རྟག་ཏུ་མི་གཡོ་བས། །མཚན་ཉིད་བྲལ་བ་མྱ་ངན་འདས་ཞེས་བྱ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །[#་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་བའི་མདོ་ལས། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་ལྔ་པའོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་བཞི་པ། ལེའུ་འདིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལེའུ་ཉིད་ཀྱི་མིང་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མདོའི་ཚིག་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་སྐྱེ་བ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ། ཡང་ན་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབྱིབས་སོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ།།ལེའུ་འདི་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་སྟོན་པས་དེའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པས་ཞུས་པའི་ལེའུ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་གང་ཟག་ལས་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། ལོ་ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་མདོའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏེ།།ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་ལས། དེ་ཡན་ཆད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་བཤད་ཟིན་ནས། འདི་མན་ ཆད་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།ལེའུ་འདི་ལ་ཕྱོགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ་དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཕྱོགས་སོ། །གཉིས་པ་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་དག་པར་ བཤད་པའི་ཕྱོགས་སོ།།གསུམ་པ་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་གྱུར་ནས་བཀའ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་ཕྱོགས་སོ། །བཞི་པ་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་ མན་ཆད་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་བསྐྲུན་པའི་ཕྱོགས་སོ།།ལྔ་པ་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་བཀའ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་ གསོལ་བ་དང་ལན་གསུང་པ་པོ་སྨོས་པ་དང་།བདག་སྔོན་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བའོ།

所說’由於無有衰損而生悲憫’是這樣的：由於懈怠的緣故，對諸法執著為無，對虛妄之法執著為有，由於這種無有的緣故而成為過患。由於這種衰損的緣故，成為極大悲憫之處。關於衰損的廣說，應當如《瑜伽師地論》中所說般了知。 在《解深密經》中說：由於如實了知諸法，斷除一切煩惱法相，斷除一切煩惱相后，即能獲得清凈之法。不觀察有為過患，摧破懈怠與放逸，諸法恒時不動搖，離相即名為涅槃。 《解深密經·無自性相品第五》第二十四卷。此品的解釋分為兩部分：品名的解釋和經文義理的解釋。 關於’無自性相品’，無自性略說有三種：相無自性性、生無自性性和勝義無自性性。其中’無自性’是爲了顯示三種無自性而說。 ‘相’是指自性的相或者相的形狀。這三種無自性也是按順序說明三種自性的本質特徵。 由於此品廣說三種無自性的本質特徵，因此稱為’無自性相品’。在《解深密經》中稱為’菩薩勝義成就請問品’是從人物立名，這是由於譯師們的不同理解。 從’爾時，菩薩摩訶薩勝義諦勇對世尊如是說’以下是經文義理的解釋。在說明有自性和無自性的境界中，在此之前已經說明了三種自性的境界，此後開始說明第二部分三種無自性。 此品有五個部分：第一是菩薩請問部分；第二從’爾時世尊’以下是如來正說部分；第三從’爾時勝義諦勇菩薩’以下是領解受教部分；第四從’爾時勝義諦勇菩薩’以下是讚歎勸修部分；第五從’爾時勝義諦勇菩薩’以下是如教奉行部分。 請問部分又分為三：說明請問者和答問者，從’我昔’以下說明所請問的內容，從’世尊依何密意’以下是如實請問所說的教法。

།འདི་ནི་དང་པོ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ དང་ལན་གསུང་པ་པོ་སྨོས་པ་སྟེ།དེ་ལ་དོན་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཏེ། ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དོན་དམ་པ་དམིགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་ བྱའོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས། འདི་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དམིགས་པ་འདི་ལས་ཡེ་ཤེས་དམ་པ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། རྟོགས་པ་དང་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དབང་དུ་ མཛད་ནས་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ།།བདག་སྔོན་གཅིག་པུ་གནས་དབེན་པ་ཞིག་ན་མཆིས་པའི་ཚེ། །སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེས་ལགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་གང་ཞུ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ།བདག་ཉིད་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པའི་རྟོག་པ་བསྟན་པ་དང་ཞུ་བའི་བསྟན་པ་ཉིད་སྨོས་པའོ། འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བདག་སྔོན་གཅིག་པུ་རི་དང་ནགས་ཚལ་དབེན་པ་ན་གནས་པའི་ཚེ། རྟོག་པ་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་སྔར་ ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་གསུངས་ལ་ཕྱིས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་སྙམ་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། དབེན་པའི་གནས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་སྐྱེས་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། ལོ་ ཙཱ་བ་དག་གི་བསམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྟོག་པ་དེ་ཡང་བཤད་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། དེའི་ ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས།དབེན་པའི་གནས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་སྐྱེས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་རྟོག་པ་ཁོ་ན་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ སྤྱོད་པ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་།འབྱུང་བ་དྲན་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་རྟོག་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་དབུགས་ དྲན་པ་ལ་བརྟེན་བསྒོམ་པ་ལ་ཡང་དག་པར་འཇུག་པའམ།ཡང་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སྤྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བཞི་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲངས་སུ་སོང་བ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་སྟེ། ལ་ལ་ནས་དེ་སྐད་དུ་ བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་ནི་ཞི་བ་མཆོག་ཏུ་བཟང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུ་བའི་བསྟན་པ་ཉིད་སྨོས་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པའོ། ། དང་པོ་ལ་སྒོ་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་ལྔར་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། དབེན་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་ཁམས་རྣམས་བསྟན་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་དང་། འཕགས པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོ་ཕུང་པོའི་བསྟན་པའི་སྒོའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕུང་པོའི་བསྟན་པ་སྨོས་པ་དང་། ཟླས་བསྟན་པ་གསུམ་སྨོས་ཏེ། འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔས་ཕུང་པོའི་བསྟན་པ་རྣམ་ པར་འབྱེད་པའོ།།རྣམ་གྲངས་དུ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཕུང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུ་མ་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ།

這是首先說明請求祈願和回答者的陳述。其中’勝義’是指所證得的對境，因為是殊勝智慧的對境，故稱為’勝義’。‘正覺’是指能證得的智慧，因為從緣取勝義而生，故稱為’正覺’。 《大乘集論》中說：‘因通達並領悟此義故稱為正覺’，即因從此所緣生起殊勝智慧，依據能證和所證而安立為’勝義正覺’。 ‘我從前獨自住在寂靜處時，生起如是分別念’等，這是說明第二個請問的內容。這又分為兩種：顯示自己生起疑惑的分別念和陳述請問的內容。這是第一種，即我從前獨自住在山林寂靜處時，生起如是分別念：‘世尊為何先說有自性，后又說無自性’的意思。 《解深密經》中說：‘在寂靜處生起分別心’，如前應當分別，因為譯師們的理解不同。 若解釋此分別念，有四種：第一是三界有漏的心和心所法具有分別；第二是分別，因此《解深密經》中說’在寂靜處生起分別心’；第三是唯分別，因此《雜阿毗達磨集論》中說’行於分別者緣于入出息唸的對境’；《俱舍論》中也說：‘分別多令心散亂，故稱行於分別’，這是依止入息念而修習正行，或者總說分別和尋思為行於分別。 第四是屬於智慧範疇的遍求，如有處如是說故。此處以寂靜為最勝。 ‘世尊以多種方式宣說諸蘊的自相、生相、滅相、永斷和遍知’等，這是顯示第二種陳述請問的內容。這又分為兩種：說明宣說有自性的教法和從’世尊複次’以下說明宣說無自性的教法。 第一種有十三門，這些又歸納為五種來說明：說明蘊等教法、說明寂靜教法、宣說諸界、宣說念住等、宣說八支聖道，這是第一種蘊教法門。這又分為兩種：說明蘊教法和說明三種對應教法，這是首先以五種相分別蘊教法。 關於’多種方式’有兩種解釋：有人說，因為蘊中存在的自相和共相等不只是一種方式，所以稱為’多種’。

།ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པ་དང་། གཟུགས་ཡོད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུ་མ་[(]ཞས་[,]ཞེས་[)]བྱའོ་ཞེའོ། །དེ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང བཅས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པའི་མཚན་ ཉིད་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་གཏན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཚན་ཉིད་དེ། མཚན་ཉིད་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་འགྱུར་བའོ། །གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་ནི་འོག་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བ་སྐབས་ནས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་། ཟས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་བཀའ་སྩལ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་བསྟན་པ་གསུམ་ སྨོས་པའོ།།ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལ་མཚན་ཉིད་ལྔ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་ཟས་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་གཟུགས་མཐོང་ བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་མིག་ཅེས་བྱའོ།།མིག་གིས་བལྟ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཆོས་ཤེས་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་གོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་ པའི་ས་ལས།ཤེས་པ་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཁད་ཀྱིས་ཉམས་ཤིང་ཅིག་ཅར་འཇིག་པས་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའི་བར་དག་གོ། །ཟས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ ནི་ཁམ་གྱིས་བཅད་ཅིང་མིད་པས་ཁམ་གྱི་ཟས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།རྣམ་པར་རིག་པས་འཛིན་པར་བྱེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཟས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་གོ། །སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ཞིང་བདེན་པ་བཞི་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གསུངས་ལ་ལེའུ་འདི་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཉི་ཚེ་གསུངས་ཤིང་འགོག་པ་དང་ལམ་ནི་མ་བསྟན་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ལེའུ་སྔ་མ་ལས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་བྱེ་བྲག་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ནི་བདེན་པ་བཞི་ཚང་བར་གསུངས་ལ་ལེའུ་འདི་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་བསྟན་པ རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་སྟོན་པར་མཛད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་ནི་མདོར་བསྡུས་ནས་མ་གསུངས་ཏེ།ཕུང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་སོ། །རྣམ་གྲངས་དུ་མར་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། མངོན་དུ་བགྱི་བ་དང་། བསྒོམ་པ་ཡང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཉིས་པ་བདེན་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པའོ། །འདི་ལ་ཚིག་ལྔ་ཡོད་པ་ཡང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་བཤད་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གནོད་ཅིང་ཉམ་ང་བས་ན་སྡུག་བསྔལ ལོ།།རྒྱུ་འདུས་པས་ན་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །འགགས་ནས་ཟད་པས་ན་འགོག་པའོ། །ཕྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ལམ་མོ།

有人說，由於不僅僅是一個類別，如可見的和不可見的，有色和無色等等，所以稱為’多種’。關於這點，所謂自相是別相，如所說’色是有對礙的’乃至’識是了別的’等。所謂生相和滅相是共相，因為是色等法具有生滅相的特徵。所謂永斷和遍知是苦集的特徵，因為集諦中的業和煩惱是應當永斷的，苦諦中輪迴的果是應當遍知的。 或者，所謂自相是自體和別相，這兩種相遍及一切生滅。永斷和遍知應當如下文所說的內容來理解。 ‘如同諸蘊那樣，處、緣起和食也如是宣說’，這是說明第二重複說明的三項。如同蘊有五種特徵那樣，十二處、緣起和諸食也應當如是了知，這是其意義。 比如，處的自相是：因為能見色故稱為眼，因為是眼所見故稱為色，乃至因為能知法故稱為法。緣起的自相，如《瑜伽師地論》中說：‘因為是與智慧相違的心所法，具有遮蔽本性，故稱為無明’，乃至’因為漸次衰敗和頓時毀壞，故稱為老死’。食的自相是：‘因為可分段吞嚥，故稱為段食’，乃至’因為以了別執取，故稱為識食’。 生滅二相以及永斷和遍知，應當如前理解。 問：為何在勝義諦品中以六種相分別蘊等並完整宣說四諦，而在此品中只說苦、集二諦而不說滅、道二諦？答：前品是爲了開顯現觀的差別而完整宣說四諦，此品是爲了顯示有體性和無體性二種教法的差別，因此這裡簡略而未說，因為通過獲得蘊而現證滅諦。 ‘以多種方式宣說諸諦的自相、遍知、永斷、現證和修習’，這是說明第二重諦的教法。此中雖有五個詞，對自相有兩種解釋也如前應知：因為能損惱故是苦，因為是集聚因故是集，因為滅盡故是滅，因為能到達故是道。

།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་ནི་བདེན་པ་བཞི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་དང་།ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་བསྒོམ་པའོ། །རྣམ་[(]གངས་[,]གྲངས་[)]དུ་མར་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་ཁམས་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་དང་། ཁམས་དུ་མ་པ་ཉིད་དང་། གཏན་ དུ་སྤང་བ་དང་།ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཁམས་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྟན་པ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བཤད་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བར་མའི་ཚིག་གཉིས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་ དག་གཅིག་ལས་གཅིག་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁམས་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཉིད་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཁམས་དུ་མ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཏན་དུ་སྤང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་གོང་མ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །རྣམ་གྲངས་དུ་མར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། གཉེན་པོ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ བསྐྱེད་པ་དང་།སྐྱེས་པ་གནས་པ་དང་། མི་བསྐྱུད་པ་དང་། སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་ཡངས་པ་ཉིད་ཀྱང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཞི་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དྲན་ པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྟན་པ་དང་།ཟླས་སྒོ་གཞན་ལྔ་པོ་དག་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཚིག་ལྔ་ཡོད་པ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་བཤད་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་ཕུང་པོ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་ བོ་ཉིད་དེ།ལུས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་གནས་པས་ཤེས་རབ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པ་ལས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དྲན་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་ནས་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་ པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་ཉེ་བར་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཚིག་ཕྱི་མ་བཞི་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་། མི་བསྐྱུད་པ་དང་སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་ དང་།།འཕེལ་ཞིང་ཡངས་པ་སྟེ་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བཀའ་ སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཟླས་སྒོ་གཞན་ལྔ་པོ་དག་བསྟན་པའོ།།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་ཚིག་ལྔ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་དང་། དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྟོབས་ལྔ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ རྣམས་ལ་ཡང་ཚིག་ལྔ་ཡོད་པར་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྣམ་གྲངས་དུ་མར་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། གཉེན་པོ་དང་། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་ པ་རྣམས་གནས་པ་དང་།མི་བསྐྱུད་པ་དང་། སླར་ཞིང་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་ཡངས་པ་ཉིད་ཀྱང་བཀའ་སྩལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་བསྟན་པ་སྟེ། ཚིག་ལྔ་ཡོད་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྒོ་ཕྱི་མ་བདུན་པོ་འདི་དག་ ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་དག་གི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ། འགག་ པ་མ་མཆིས་པ།གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་ཀྱང་བཀའ་སྩལ་ལགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་སྨོས་པའོ།

以遍知等四種方式分別闡述四諦，即遍知苦諦、永斷集諦、現證滅諦、修習道諦。 以多種方式宣說諸界的自相、界的種種性、界的多性、永斷和遍知，這是第三闡述諸界之門。自相的解釋如前所知。中間兩句是這樣的：十八界各自相異的特徵即是界的種種性。十八界作為無量有情所依的差別即是界的多性，如《瑜伽師地論》中所說。永斷和遍知也如前配合。 以多種方式宣說念住的自相、對治、違品、修習、生起未生、安住已生、不退失、再次生起、增長廣大性，這是第四分別闡述念住等。這也分為兩種：闡述念住和闡述其他五門。第一有五句，自相有兩種解釋，如蘊處所知。 此四念住是慧的本質，由於安住于身等境，慧得以安住，從此理稱爲念住。由於與念相應而安住于身等境，故稱念住。這是六種解釋中的鄰近解釋。后四句是對治四顛倒、生起未生、安住已生、不退失、再次生起、增長廣大，如前所說。 如念住，正斷、神足、根、力、覺支等也如是宣說，這是第二闡述其他五門。如念住有五句，四正斷、四神足、五根、五力、七覺支等也有五句，如前所知。 以多種方式宣說八支聖道的自相、對治、違品、修習、生起未生、安住已生、不退失、再次生起、增長廣大性，這是第五闡述八支聖道，有五句如前所知。 后七門是闡述修習三十七菩提分的瑜伽，其義如相品中所說。 世尊又說一切法無自性、無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃，這是闡述無自性的教法。

།འདི་ནི་འོག་ནས་མདོ་ལས་དུས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ བར་གསུངས་པ་ལས་བརྩམས་པ་ཡིན་ཏེ།དུས་དང་པོའི་ཚེ་ནི་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་པ་གསུངས་སོ། །དུས་གཉིས་པའི་ཚེ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་བསྟན་པ་གསུངས་སོ། །དུས་གསུམ་པའི་ཚེ་ནི་ངེས་པའི་དོན་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ ཉིད་མེད་པ།སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་དུས་གཉིས་པ་དུས་གསུམ་པ་དང་པོ་ལ་ལྟོས་པ་ལས་ བརྩམས་ནས་ཞུ་བ་གསོལ་བ་ཡིན་ཏེ།སྔར་ནི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་ལ་ཕྱིས་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན། མཚན་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་འདི་ནི། སྔར་མཚན་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་མཚན་ཉིད་མེད་ པས་ཞུ་བའི་གླེང་བསླང་བ་ཡིན་ནོ།།མདོ་འདི་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་སྔར་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་ལ་ཕྱིས་ནི་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དོན་ཚད་མེད་པར་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི་སྔ་ཕྱིའི་དུས་གཉི་གར་ཡང་སྟོང་པ་དང་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དེ་ཉིད་ལས། རིགས་ཀྱི་བུ་ངས་ཤིང་གི་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་ནས་ལངས་ཏེ། ཡུལ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རི་དགས་རྒྱུ་བའི་ཚལ་དུ་སོང་བ་ནས། ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱ་ལ་སོགས་པ་གང་ཟག་ལྔ་པོ་དག་ལ་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ན་ཡང་ཆོས་རྣམས་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་ཞེས བཤད་དོ།།བར་དུ་འདི་དང་གཞན་དག་ནས་ཀྱང་། དགེ་སློང་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དང་། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་རྣམ་པར་ཕྱེ་རབ་ཏུ་བསྟན་ཆོས་རྣམས་ གཟོད་མ་ནས་སྟོང་ཞིང་ཞི་བའོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ།ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །མདོ་འདི་གཉིས་ཇི་ལྟར་གོང་དུ་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་ དུ།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་ལ་དངོས་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཤིན་ཏུ་གསང་བ་དང་རབ་ཏུ་བསྟན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དོན་ཚད་མེད་པར་བསྟན་པའི་མདོ་ནི་ཤིན་ཏུ་གསང་བའི་སྒོ་ཡིན་ལ། མདོ་འདི་ནི་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ སྒོ་ཡིན་ཏེ།སོ་སོ་ནས་ཕྱོགས་རེ་རེ་སྨོས་པ་ཡིན་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་མེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ། འགག་པ་མ་མཆིས་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་ གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི།གསུམ་པ་བསྟན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་གསོལ་བ་དང་། བཤད་པར་གསོལ་བ་ བཏབ་པ་དང་།གང་བཤད་པར་གསོལ་བའི་མདོ་འདི་ཉིད་སྨོས་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔར་ནི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་མོ་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་པོ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་ གསུངས་པ་ཕྱིས་ནི་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་ཕྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་བསྟན་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འགལ་བས་ན།བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པ་མ་རྟོགས་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ནི་ཚིག་ལྔ་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ གཟོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པ་དང་།ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་མ་འགགས་པ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཟོད་མ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བདག་དེང་འདིར་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དོན་འདི་ཉིད་ཞུ་བ་ལགས་ན།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐུགས་བརྩེ་བར་དགོངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བཤད་པར་གསོལ་བ་གདབ་པའོ།

這是根據下文經中所說的三個時期轉法輪而闡述的。第一時期宣說了四諦的教法。第二時期宣說了無相的教法。第三時期宣說了了義，即’一切法無自性、無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃’，所以是無自性的。 此處是基於第二時期和第三時期對比第一時期而提出請問的。先前說有相，後來說無相，若對照起來，說無相與先前說有相相違，因此以無相而發起請問。 若對照此經，先前說是有，後來說是無。在《無量義經》中，前後兩個時期都說是空性和有。因此在那部經中說：‘善男子，我從菩提樹下起身，到波羅奈鹿野苑，為憍陳如等五人轉四諦法輪時，也說諸法本來寂靜。’ 中間在這部經和其他經中，也為眾比丘和諸多菩薩詳細宣說、開示了十二緣起支和六波羅蜜多，說’諸法本來空寂’。詳細內容如該經所說。 這兩部經如何解釋呢？答：如《聖般若波羅蜜多釋》中所說：‘諸佛說法有兩種：極密和顯說。‘《無量義經》是極密門，此經是顯說門，各自說一方面，所以互不相違。 ‘世尊依何密意說一切法無自性、無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃’等，這是第三部分如實請問的內容。這也分三部分：陳述自己的疑惑、請求解說、引述所請問的經文。 這是第一部分，即世尊先前說蘊、處、界等十三種法門有自性，後來又說一切法無自性、無生、無滅等，有自性和無自性的兩種教法相互矛盾，所以不理解世尊依何密意說無自性等的意思。 在《解深密經》中出現五句：‘一切法本來無自性、一切法本來不生、一切法本來不滅、一切法本來寂靜、一切法本來自性涅槃’。 ‘我今於此向如來請問此義，愿如來以慈悲心’是第二部分請求解說。

།ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མ་མཆིས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། འགག་པ་ མ་མཆིས་པ་དང་།གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དགོངས་པ་གང་ལགས་པ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་གང་བཤད་པར་གསོལ་བའི་མདོ་ཉིད་སྨོས་པའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པར་བཤད་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་བསྔགས་ ཤིང་བཤད་པར་གནང་བ་བསྟན་པ་དང་།དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུ་བ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་པར་བསྔགས་ པ་དང་།མཉན་པར་བསྐུལ་ཞིང་བཤད་པར་གནང་བའོ། །ཞུ་བ་གསོལ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཡོད་པར་བསྔགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། འཆད་པ་པོ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཞུ་བ་གསོལ་བའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་བསྔགས་པ་དང་། དོན་ཟབ་མོ་ཞུས་པའི་ བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་།ཞུ་བ་གསོལ་བའི་ཕན་ཡོན་བསྔགས་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཁྱོད་སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་དགེ་བ་ཚུལ་བཞིན་སྐྱེས་པ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཞུ་བ་གསོལ་བ་རིགས་པ་དང་མཐུན་པར་གྱུར་པར་བསྔགས་ པའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེང་འདིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དོན་ཟབ་མོ་འདྲི་བ་ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དོན་ཟབ་མོ་ཞུས་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཚིག་འབྲུ་དང་། དོན་གཉི་ག་དགེ་བའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུས་ལེགས་སོ་ ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཁྱོད་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་དང་འཇིག་རྟེན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་དང་། ལྷ་དང་། མི་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་། ཕན་པ་དང་། བདེ་བའི་ཕྱིར་དྲིས་པ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཞི་པ་གསོལ་བའི་ཕན་ ཡོན་གྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ།གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཁྱོད་ལེགས་པར་ཉོན་ཅིག་དང་ངས་ཁྱོད་ལ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཉེན་པོར་བསྐུལ་ཞིང་བཤད་པར་གནང་བ་བསྟན་པའོ།།དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ངས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་དགོངས་ནས། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་གཉིས་པ་ཞུས་པ་བཞིན་དུ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚིག་རྐྱང་པས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་དང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས། མདོ་སྡེའི་ཚིག་རྣམས་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་བཞག་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་།གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ཡང་དོན་དམ་ ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་གི་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་།གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་པ་པོའི་བསྟན་པ་ལས་ བརྩམས་ནས་མོས་པ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་མདོ་སྡེའི་ཚིག་རྣམས་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ།

請解釋諸法皆無自性、無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃的密意是什麼?這是第三部分,即請求解說經文字身。 世尊對勝義正覺菩薩如是宣說以下內容,這是第二部分,即如來正確宣說的部分。這又分為兩部分:一是讚歎請問並允許宣說;二是從’勝義正覺,應當如是了知’以下,如實回答所請問的內容。 第一部分又分為兩部分:讚歎請問有功德和勸聽允許宣說。讚歎請問有功德又分為四部分:分別說法者、讚歎請問合理、讚歎請問甚深義理、讚歎請問的功德。這是第一部分。 ‘勝義正覺,你善心正確生起,善哉善哉’是第二部分,即讚歎請問合理。 ‘善男子,你今日向如來請問甚深義理,善哉善哉’是第三部分,即讚歎請問甚深義理。由於前述文字和義理都善,故重複說’善哉善哉’。 ‘你為利益安樂眾生,憐憫世間,為天、人、阿修羅等的利益安樂而請問’是第四部分,即讚歎請問的功德,如前應知。 ‘你當善聽,我為你解說諸法皆無自性、無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃的密意’是第二部分,即勸聽允許宣說。 ‘勝義正覺,應當如是了知:我依三種無自性而說諸法皆無自性’以下,是第二部分,即如實回答所請問的內容。這又分為兩部分:以長行廣說和以偈頌重述。 第一部分又分為五部分:依三種無自性解釋經文;從’複次,勝義正覺’以下,依三種自性瑜伽建立三種無自性的密意;從’複次,勝義正覺’以下,依階位建立三種無自性的密意;從’複次,勝義正覺’以下,依三種無自性瑜伽分別一乘之義;從’複次,勝義正覺’以下,依無自性說者的教法分別不同信解。這是第一部分,即依三種無自性解釋經文,這又分為兩部分。

།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ ནས་མདོ་སྡེ་དག་ལས།ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་བཤད་པ་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྒོ་བསྟན་ནས་མདོར་བཤད་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་ པར་བཤད་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བཤད་ཟིན་ནས་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །སྒོ་བསྟན་ནས་མདོར་བཤད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་མདོ་སྡེའི་དགོངས་པ་བསྟན་ པ་དང་།གྲངས་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་མིང་བཀོད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ངས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་གསུམ་གྱི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་རྣམ་གསུམ་ལ། །དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་བསྟན་པ་ཡིན། །ཞེས་ འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་། སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གྲངས་བཞིན་དུ་མིང་བཀོད་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཞུས་པ་དང་ལན་དག་གིས་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་དང་། དཔེ་སྨོས་ནས བཟླས་ཏེ་བཤད་པའོ།།ཆོས་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོའོ། །དང་པོ་འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔས་བསྟན་ཏེ། དྲིས་པ་དང་། ལན་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་ བ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོ་དྲིས་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པ་སྟེ། དོན་གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་མིང་དང་བརྡས་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གི་།རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་མ་ཡིན་ པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་བརྟག་པ་བཞིན་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།འདི་ནི་མིང་དང་བརྡས་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐ་སྙད་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ།

從三種無自性開始，在經典中解說一切法無自性的宣說，以及從’應當如是了知勝義諦’等以下，從第一和最後的無自性開始，以無生無滅等詞句解說一切法的教示。 第一又分三種：宣說門而略說，以’善男子’等以下的問答廣說，以及以’善男子’等以下說畢總結。 宣說門而略說又以二種顯示：從三種無自性開始顯示經典密意，以及依次列舉三種無自性的名稱，此為第一。 如是，世尊說一切法無自性，是依於三種無自性而說一切法無自性的意思。 其中’一切法’是指三種自性，依於三種自性而建立三種無自性，因此在諸經中說一切法無自性。 因此在《唯識二十論》中說：‘依於三種自性的三種無自性，而說一切法無自性。’ 即相無自性性、生無自性性、勝義無自性性，此為第二依次列舉名稱，即相無自性等三種。 ‘善男子，云何是諸法相無自性性’等是第二以問答廣說，此亦有二種：如法正說及舉喻重說。 如法正說亦因有三種無自性而分三種，此為第一。 此第一又以五種顯示：問、答、觀察、解說及結論，此為第一問。 ‘即諸法遍計所執相’是第二顯示正答，即三種自性中的遍計所執自性的意思。 ‘何以故’是第三觀察，即為何因遍計所執相稱為無自性性的意思。 ‘此由名言施設為相，非以自相施設為相故’是第四如觀察分別解說。 ‘此由名言施設為相’是顯示相的意義，即依世俗而施設為相故。

།གང་རང་གི་མཚན་ ཉིད་ཀྱིས་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་འདི་སྐད་དུ་ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་ཀྱི་། དོན་དམ་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེས་ན་ ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ ཏོ།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས། ཇི་ལྟར་སྣང་བ་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་དག་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་།མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་དབྱེ་བ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོ་དྲིས་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པ་སྟེ། དོན་གང་གི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ ཉིད་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདི་ནི་འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོད་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ། །འདི་ནི་འདི་ལྟར་རྐྱེན་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོད་པ་ ཡིན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་སྐྱེ་བའི་དོན་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་རྐྱེན་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཆོས་གཞན་རྣམས་ལ་ བརྟེན་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བཤད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བ་ ཡིན་གྱི།བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེས་པ་མ་ ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ ཟད་དོ།།ཆོས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཞེས་ བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།།དང་པོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་ནི་གོང་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོ་དྲིས་པའོ།

所謂’不是由自相而安立為相’是爲了顯示無相之義，這簡要來說是這樣說的：遍計是隨心而有，因為勝義中無故而無自性。因此，將顯示說遍計相於彼無自性。因此在論典解釋中如是說：‘由於遍計自性無有自相故，稱為無自性性。’ 複次，在《三無自性論》中說：‘由於如所顯現之相不真實存在故，遍計自性是無相自性。‘在《瑜伽師地論》中亦說：‘何為相無自性性？即是諸法言說所生自性。‘因此稱為相無自性，此為第五總結，僅是名言會遇而已。 ‘何為諸法生無自性性’等，顯示第二生無自性性。此亦如前應知分為五種，此為第一問。‘即是諸法依他起相’是第二正答，即是說在三種自性中是依他起自性之體性的意思。‘何以故’是第三考察，即是為何依他起自性稱為生無自性性之義。 ‘此如是由他力而有，非由自力而有’是第四分別解釋。‘此如是由他緣力而有’此句顯示生之義，即是說由他緣力而有故稱為生。‘非由自力而有’顯示無自性性。此說明依靠其他諸法之因緣故說為生，而非從自在天等而生，故說無生。 因此在論典解釋中說：‘依他起自性是從緣力所生，非由自生，故稱為無生。‘複次，在《三無自性論》中說：‘依他起自性從緣力所生，非由自生，故依他起是無生自性。‘在《瑜伽師地論》中說：‘何為生無自性性？‘因此稱為生無自性性，此為第五總結，僅是名言會遇而已。 ‘何為法勝義無自性性’等，顯示第三勝義無自性。此亦有二種：依他起所顯勝義自性，以及從’複次’以下顯示圓成實所顯勝義無自性性。初者亦如前應知分為五種，此為第一問。

།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ལ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ལན་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་གསུམ་པ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་སྨོས་པ་སྟེ་དེ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་ལ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་མ་ཟད་ཀྱི།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ ཉིད་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བརྟག་པ་སྟེ། ཅིའི་ ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཆོས་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ངས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ལ། གཞན་གྱི་ དབང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པའོ།།མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཡུལ་ལ་དོན་དམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་མེད་པར་བསྟན་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ལ་རྣམ་ པར་དག་པའི་དོན་དམ་པ་དེ་མེད་པར་བསྟན་པའོ།།འདིས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དམིགས་པར་གྱུར་པ་ལ་རྣམ་པར་དག་པའི་དོན་དམ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། འདི་ལྟར་དོན་དམ་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་ པའི་དམིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུལ་འདི་ལ་དམིགས་པའི་དབང་གིས་སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྔ་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་ པར་ཟད་དོ།།གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་[(]མད་[,]མེད་[)]པ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་གཏན ཚིགས་བརྟག་པ་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དོན་དམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་བདེན་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །འདི་ལྟར་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཡང་དོན་དམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ་དོན་ དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་དོན་དམ་ པ་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་དེས་ན་དོན་དམ་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ།

也就是說，由於諸法生起無自性的緣故，稱為無自性，緣起法也稱為勝義無自性，這是第二個正確的回答。 這段經文從兩個方面來說明：第一是通過解釋第三個而說明兩者，這與前面相同。第二是通過’緣起’等來說明，是依據二種自性而建立三種無自性，即依他起性中無圓成實性，因此不僅稱緣起法為生無自性，也稱為勝義無自性。 因此在論釋中說：依他起自性因為有異相的緣故，也安立為勝義無自性。為什麼呢？因為無勝義自性的緣故。 ‘為什麼呢？‘是第三個考察，即為什麼說緣起也是勝義無自性的意思。 ‘諸法中清凈所緣即是我所說的勝義無自性，依他起相不是清凈所緣’，這是第四個分別解釋。 這段經文也分為兩部分：說明境上無勝義清凈，說明依他起上無清凈的勝義。 這表明如來藏智清凈所緣稱為清凈勝義，因此在論釋中說：‘如是應知勝義是清凈所緣自性。為什麼呢？因為緣此境時能得心清凈的緣故。’ ‘因此稱為勝義無自性’是第五個總結，這只是一個連線詞。 其次，‘諸法圓成實相即是勝義自性’等，是第二個從圓成實性方面說明勝義無自性。這也從四個方面來說明：略說、考察、解釋和總結。 這是第一個略說，即在三種自性中說明圓成實自性的意思。 ‘為什麼呢？‘是第二個考察因由，即為什麼圓成實自性既稱為勝義又稱為無自性的意思。 ‘諸法無我性即是勝義，也稱為無自性。因為是一切法的勝義諦，以及由無自性所顯示的緣故’，這是第三個正確解釋。 這也分為兩部分：略說和廣釋。如是法無我也因兩種勝義而稱為勝義和無自性，因為是諸法的勝義，以及由諸法無自性所顯示的緣故。 因此在論釋中也說：‘即是圓成實是勝義和無自性，因為此自性是勝義的本質。’

།གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། རང་བཞིན་དེས་ན་དོན་དམ་པ་ཡང་ཡིན། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། སྤྲོས་པ་དང་བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་འདི་དང་མི་མཐུན་ཏེ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་པ་ནི་དེ ཁོ་ན་ཉིད་འདི་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་མེད་ཀྱི།སྔ་མའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་གཞན་གྱི་དབང་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་གུད་ན་མེད་དོ། །ངོ་བོ་ཉིད་འདིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་རིགས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་སོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་འདི་གཅིག་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་འདི་ གཉིས་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་།གཞན་གྱི་དབང་འདི་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ལ། མེད་ཅེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་སྟེ། གཞན་གྱི་ དབང་ཡང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་འདི་དང་མི་མཐུན་ནོ།།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །མདོ་འདི་ཉིད་དང་སྦྱར་ན་དོན་དམ་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡང་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། གཞན་གྱི་དབང་དང་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སུམ་ཅུ་པ་ལས།ཕྱི་མ་མ་ཡིན་ལ་སྔ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པར་དོན་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། མདོ་འདི་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ ཉིད་ལ་དོན་དམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་ལ།བསྟན་བཅོས་རྣམས་སྔ་མ་མ་བསྟན་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ནང་ནས་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པ་ལས། ཇི་སྐད་དུ་གཉིས་པ་ཡང་བསྡུས་པར་ འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བཤད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།མདོ་འདི་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་ཉིད་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པས་བདག་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ ལས་དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་པོ་དག་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དོན་དུ་ གཅིག་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་གྱི་དབང་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ་ཞེས་ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། འདི་ལ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ན་རེ། དེ་བཞིན་ཉིད་གཅིག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསགས་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་ གསུམ་གསུངས་ཏེ།དེ་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་བདེན་པས་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པས་བསྟན་བཅོས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེའོ།

又因為諸法無自性的緣故。又從彼處說：‘以彼自性故是勝義，也是無自性，因為離戲論、我及法無自性故。‘如是而說。與三種無自性論不相符合，因此從彼處說：‘依勝義而說，因為無有真實故說無自性，此真實中無有他性，是前者之自性。因為真實無相及無生故，一切有為法不離遍計與依他二性。以此自性，真實無相及無生之理，故一切法皆同無自性。此無自性，雖然于真實中既非無亦非有，然于真實中有遍計與依他二者’云云，乃至廣說。因為攝入依他性故與此不符。 因緣故，勝義無自性性是第四總結，僅是語助詞而已。若與此經相配，則勝義與無自性成為二種，即依他起性與圓成實性。若爾，為何三十頌論中說’非后是前’？答：因具有二種真實義故。此經與論釋中說：‘因為依他起自性中無有勝義故，亦說勝義無自性。‘諸論中未說前者，如在唯識成立論中法護論師所說：‘因為第二亦當攝故，是故此處未說。’ 此經中從三自性安立三無自性，若自身成為三自性，為何三無自性論中從一真如安立三無自性？因此從彼處說：‘依此三自性而說三無自性。以三無自性之力，應知是一無生之義。遍計以相無自性故說無自性；依他以生無自性故說無自性；圓成實自性以勝義無自性故說無自性。‘如是彼處詳細宣說。 若問：對此有二種解釋：第一，法師真實賢說：‘於一真如積集自性故說三種自性。其中，圓成實自性是安立諦所攝，三種無自性是非安立，如三無自性論中所說。’

། གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་ན་རེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་ནས་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན གྱིས་མཛད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སུམ་ཅུ་པ་ལས།ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་གསུམ་གྱི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་རྣམ་གསུམ་ལ། །དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་བསྟན་པ་ཡིན། །ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གིས་བཤད་པའི་ འགྲེལ་པ་ལས།ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གཉི་ག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པ་ཡིན་པས། བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་འདྲ་བར་དོན་གཅིག་སྟོན་པ་ཡིན་ལ།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས། མདོ་འདི་ཉིད་རྒྱ་ཆེར་ཁོངས་སུ་སྟོན་ཅིང་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱིས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་སྟོན་པས་དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་ པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་ནོར་བར་བསྒྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སུམ་ཅུ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་གཉི་ག་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་ ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་འདི་གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་དེ་ལྟ་བུ་དག་ཡོད་པར་གྱུར། གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ནི་འཕགས་པ་བྱམས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱི་གཞུང་ལ་བརྟེན་པས་དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་ སོ་ཞེས་བཤད་པ་ནི།ཡང་དག་བདེན་པས་ནོར་བར་བསྒྱུར་བར་མངོན་ནོ་ཞེའོ། །འདིར་ཡང་དག་བདེན་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་བསྒྱུར་བ་དང་གཏུགས་ན་། བསྟན་བཅོས་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མཛད་པར་འབྱུང་བས་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་བཤད་ པའི་ནང་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པའི་ལེའུ་གཅིག་སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕྱུང་སྟེ་བསྒྱུར་ནས་དཔེར་སྤེལ་བ་ཡང་འདྲའོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུར་ནི། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་ བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དཔེ་སྨོས་ནས་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འདི་ནི་དང་པོ་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་མེ་ ཏོག་རབ་རིབ་ཀྱི་དབང་གིས་ནམ་མཁའ་ལ་མེ་ཏོག་གི་མཚན་མ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་།།ཡང་དག་པར་ནམ་མཁའ་ལ་མེ་ཏོག་གཟོད་མ་ནས་མེད་པ་ལྟར་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། བརྟག་པ་ཉིད་དང་པོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་བྱས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་དེ་ལྟ་བུར་ནི་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ པ་ཉིད་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་དཔེ་བསྟན་པ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་བརྒྱད་ཀྱིས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་གཉིས་ པ་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་གཞན་གྱི་དབང་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྒྱུ་མའི་གཟུགས་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

第二，堪布玄奘說：‘依據《論釋》中的三種自性，建立三種無自性，並執著其為真實。為什麼這樣說呢？因為在世親論師所造的《三十頌》中說：‘依於三自性，說三種無性，一切諸法性，皆是無自性。‘如法護論師所作的註釋中說：‘由於說有和無二者都無自性，故稱為密意。’ 又《論釋》是由無著論師所造，與《大乘阿毗達磨集論》一樣闡述同一義理。又在《瑜伽師地論》中，廣泛闡述了這部經，並以三自性說明有和無，因此應知三無自性論是譯師們錯誤翻譯的。為什麼這樣說呢？因為《唯識三十頌》和《三無自性論》都是世親論師所造，為何這兩部論典會有如此差異？ 再者，世親論師是依據彌勒菩薩和無著論師的論典，因此三無自性應當一致。所說的是由真諦法師錯誤翻譯的。這裡如果對照真諦法師所譯的《三無自性論》，發現論中說是無著論師所造，因此從《論釋》中抽出一章關於無自性的內容，真諦法師單獨譯出並流通，這也是相同的。 ‘善男子，譬如虛空花，應知相無自性性亦是如此’，這以下是第二部分，舉例重複說明。這也是以三無自性分為三種：這是第一種相無自性性的譬喻。就像眼翳所見虛空中的花朵雖然顯現為花的相，但實際上虛空中本來就沒有花朵，遍計所執性也是如此，因為從最初就無自性，所以應知相無自性性也是如此。 ‘譬如幻化，應知生無自性性亦是如此，勝義無自性性的一分也應如是了知’，這是第二種生無自性性和勝義無自性性一分的譬喻。如《阿毗達磨經》中所說：‘以幻等八種譬喻顯示依他起性。‘這裡第二種生無自性性和勝義無自性性的一分是依他起的本質，因此應當如幻像一般了知。

།འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི། སྒྱུ་ མ་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་དཔེར་བསྟན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གི་དཔེར་བསྟན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། དང་པོ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་ཡོད་པ་འདྲ་བར་སྣང་བ་དང་། གཉིས་པ་ནི་ཡང་ དག་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་ཉིད་ལས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ནི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཙམ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་ལྟ་བུར་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་དཔེ་བསྟན་པའོ། །དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།གཟུགས་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཉིས་པ་ནི་ ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མདོ་ལས།ནམ་མཁའི་དཔེ་རྣམ་པ་བཅུས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པའི་དཔེར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་། འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི་གཟུགས་ མེད་པ་ཙམ་དང་།གནས་མེད་པ་ཙམ་ལ་ནམ་མཁའ་ཞེས་བསྟན་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པར་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ནི་ཕུང་པོ་གནས་མེད་པ་ལ་ནམ་མཁའ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ ལ་སོགས་པ་ནི་བཀྲི་བའི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་དང་མཐུན་ལ།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པས་སོ་སོ་ནས་དོན་རེ་རེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །རིགས་ཀྱི་ བུ་ངས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དེ་དག་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་བཤད་ཟིན་ནས་སྤྱིའི་མཇུག་བསྡུ་བའོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་ལྔ་པ། དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ངས མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ།འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བཤད་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། མདོར་བཀོད་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་རིགས་པས་གཞུང་ཉིད་མདོར་བཀོད་པ་སྟེ། འདི་ ལྟར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཕྱི་རོལ་པ་དག་གིས་ཕྱིར་བརྟག་པའོ། །ཆོས་གང་རང་གི་ མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ།སྐྱེ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།

從《聖般若波羅蜜多經》等經中，以幻等為空性義的比喻。為何在此經中以他緣為比喻呢？答：幻等有兩種含義：第一是雖不存在卻顯現為似有，第二是無有真實的色等。因此，經中分別說明各個含義，故無矛盾。 譬如虛空，僅是分別無有種種色之自性，及遍一切處。如是應知勝義無自性之一分亦復如是。以法無我性分別，及遍一切處。此為第三勝義無自性之一分的比喻。 如所謂虛空有兩種含義：以無色而分別，及遍一切處。如是應知勝義無自性亦復如是。第一以法無我性分別，第二以遍一切處。如《聖佛經》中以十種虛空喻說明法界清凈，此處亦復如是。 《阿毗達磨經》和《瑜伽師地論》中說虛空僅是無色及無處所，而《佛地經論》和《唯識成就論》中說虛空是蘊無處所。如何理解？答：《瑜伽師地論》和《阿毗達磨》等是從引導的角度宣說，與說一切有部相順，而《唯識成就論》等是從真實義的角度宣說，故分別說明各個含義，無有矛盾。 善男子，我依此三種無自性，說一切法無自性。這是第三解說后的總結。 第二十五品。應如是了知勝義諦：我依相無自性，說諸法無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃。此下是第二，從初后無自性開始，說明一切法無生、無滅等詞句的解釋。 此亦有二：從相無自性開始解釋無生等詞句，以及從’善男子’以下依勝義無自性解釋無生等詞句。 初又分四：總標、觀察、廣釋及結論。此為初以理趣總標經文：如是諸經中所說無生等，是依相無自性而說無生等的意思。 若問何故？是第二外道的觀察。任何以自相而無的法即是無生，無生即是無滅。

།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་ཡིན། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ལས་བརྡ་ཕྲད་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ་མ་བྱས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ངས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ།།རིགས་ཀྱི་བུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ། འགག་པ་མེད་པ། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཏེ། མདོར་བཀོད་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། རྣམ་པར་བཤད་པ་དང་། མཇུག་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེའི ཕྱིར་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཕྱི་རོལ་པས་བརྟག་པ་སྟེ། ཕྱི་རོལ་པ་དག་འདི་སྐད་དུ། དོན་དམ་པ་བཞིས་བསྟན་ཀྱང་ད་དུང་། དེའི་རྒྱུ་གང་ལགས་མ་འཚལ་ན། ཅིའི་སླད་དུ་སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས་ཞེས་བརྟག་པའོ། །ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ནི་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར གནས་ཤིང་འདུས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསུམ་པ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏོ། །རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མདོར་བསྟན་ནས་ བརྟག་པའི་ལན་གསུངས་པ་དང་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་བཟླས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏོ། །དང་པོ་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་བདག་ཉིད་བསྟན་པ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ པོ་གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ།།འདི་ནི་ཕྱི་མ་གཟུང་གི། དང་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏེ། དང་པོ་ནི་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ ཆོས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་མེད་པའི་དོན་གཉིས་མངོན་པར་ གྲུབ་པར་བསྟན་པའོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྒྱུ་གསུམ་པ་ལས་བརྩམས་ནས་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་གསུངས་པའི་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ པར་བསྟན་ཏོ།

無生無滅者即是本來寂靜。本來寂靜者即是自性涅槃，於此亦無少許可涅槃之法，此為第三解釋。此經文亦分為四種：解釋無生、解釋無滅、解釋本來寂靜、解釋自性涅槃，因於此經中已相遇契合故未作解釋。因此，我依無相性而說一切法無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃，此為第四總結，僅是相遇契合而已。 善男子，我依一切法無我性所顯之勝義無自性性而說一切法無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃。此下文為第二，依勝義無自性性而說無生等詞之解釋。此亦以四種顯示：略說、觀察、解釋及總結。 此為第一，如是圓成實勝義諦有四種義：無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃。是故諸經中依圓成實勝義無自性而說無生等。 若問何故者，為第二外道觀察。外道等如是言：雖以四種勝義顯示，然尚未知其因，為何說無生等耶？ 法無我性所顯之勝義無自性性，于恒常時、永恒時，安住為諸法法性，是無為法，以不相應一切煩惱故等，為第三正解釋。此亦分二種而說：略說三因后答觀察問，及重述三因解釋無生等。此為第一。 此經文亦分二種而說。初為顯示勝義無自性之自性，此亦有依他起及圓成實二種。此取後者，非前者。第二由’恒常時’等顯示三種因：初由於恒常時、永恒時安住為諸法法性故是無為法。 第二由無為故無生無滅。此由安住及無為二因顯示成就無生無滅二義。由’不相應一切煩惱故’顯示由第三因而諸經中所說本來寂靜及自性涅槃二義之安立。

།རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་། ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་པའོ། །འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་བཟླས་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་ པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བ་བསྟན་ཏེ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་རྒྱུས་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་བཤད་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་བདག་མེད་པ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་ཚུལ་ནི་རྟག་པ་རྟག་པའི་དུས་དང་ཐེར་ཟུག་ཐེར་ཟུག་གི་དུས་སུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཉིད་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་ལ། འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་ པ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་དོན་གཉིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ པའི་རྒྱུ་ལས་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་།རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་གཉིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །མདོ་དག་ལས་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ན། འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། ངོ་བོ་ ཉིད་མེད་པ་དེ་ཡང་།བརྗོད་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་སྡེ་སྣོད་གཉིས་ལས་ཐུན་མོང་དུ་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁོ་ནའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ཐུན་མོང་དུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་ ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་འདིར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། རང་འཁྲུངས་ཉིད་དུ་མེད་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་གང་ཡང་རྐྱེན་མང་པོ་ལས་གུད་ན་རང་གི་ངོ་བོར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་ པའི་དགོངས་པ་གཅིག་ཅེས་བྱའོ།།རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པ་ནི་ཆོས་གང་འགགས་ནས་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པའི་དགོངས་པ་གཅིག་གོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བརྟན་པོར་མི་གནས་པ་ནི་ཆོས་གང་བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་ སྐད་ཅིག་གཅིག་ཕན་ཆད་གནས་པའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་རིགས་པ་དེ་དག་ནི་ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡང་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།ཇི་ལྟར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དགོངས་པ་དེའི་ཕྱིར། ཐེག་པ་ཆེན་ པོའི་རིགས་པ་དང་སྦྱར་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ ཀྱི།མདོ་འདི་ཉིད་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།

由於在恒常恒常的時候和永恒永恒的時候，諸法的法性如是安住，故是無為。由於無為，故無生無滅等，這是第二，重複三種因而說明無生等。 這也從兩個方面來說明：以兩種因說明無生等，以及以一切煩惱不相應為因而說明本來寂靜和自性涅槃。 這是第一，即如是：諸法無我、勝義諦的道理，由於在恒常恒常的時候和永恒永恒的時候，諸法的法性如是安住，故成就為無為性；由於無為，故成就無生和無滅兩種義。這是語義。 由於一切煩惱不相應，故本來寂靜、自性涅槃。這是第二，說明由一切煩惱不相應因而成就本來寂靜和自性涅槃兩種義。 諸經中說’未生’等，此處為何只從第一和最後的無自性開始呢？答：無自性也有兩種說法：大小乘經藏共同宣說的無自性，以及唯菩薩經藏宣說的無自性。 其中共同宣說，如世親論師所造《大乘集論釋》中所說：‘當說一切法無自性的密意。無自生性是指諸法離開眾多緣之外無有自體性，這是宣說無自性的一種密意。’ 自體性空是指諸法滅已不再生起，故無自性，這也是宣說無自性的一種密意。自性不堅住是指諸法生起后即刻於一剎那后無有安住之力，故無自性。諸法的這些無自性道理不共聲聞。 其中不共，如彼論中所說：‘由於非如所執著而有，故說無自性，此無自性是不共聲聞的。‘即如凡夫執著遍計所執自性，彼非如是存在，故依此密意，結合大乘道理而說一切法無自性。這是語義。 《阿毗達磨雜集論》和《無自性宣說經》中也如是說。雖然有如是兩種說法，但此經是依不共門而說’無自性’等。

།ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་བསྟན་པ་རྣམས་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་པ་སོ་སོ་ནས་མི་མཐུན་པས་འཕགས་པའི་གསུང་ རབ་ཁ་ཅིག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་ངས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ ལས་དགོངས་ནས་མདོ་གཞན་དག་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པའི་ས་དང་།མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ནི་སྤྱིར་ངོ་བོ་ ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པས་འདི་དང་མི་མཐུན་ནོ།།གསུང་རབ་ཁ་ཅིག་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་ལས་བརྩམས་ནས་ ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན་སྨྲས་པ། གདུལ་བའི་དབང་གིས་དེ་དང་དེར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཅི་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་སྨྲས་པ། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ ལས་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གསུང་རབ་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་ལ་དང་པོ་དང་ཐ་མ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མདོ་འདི་ཉིད་དང་དགོངས་ པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གསུང་རབ་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ཇི་ སྐད་དུ་དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ངེས་པར་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ།མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྐྱེན་མང་པོ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ལ། བདག་ཉིད་སྐྱེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ ཞེས་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ།

從不共同的方式宣說無自性等法，在諸經論中宣說無自性的方式也各不相同。有些聖教是從第一種無自性開始，宣說一切法無自性、無生、無滅等。如在《廣百論》中所說：‘世尊自己依據遍計所執自性而說，在其他經中說一切法無自性、無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃。’ 此外，在《瑜伽師地論》、《大乘莊嚴經論》以及由世親論師和無性論師所造的《大乘集論釋》中也有相同的說法。在《大乘集論釋》的一種不同版本中，是依據三種無自性而普遍宣說無自性等，與此不相同。 有些聖教是依據三種無自性而宣說一切法無自性，又從第一種無自性開始宣說無生等。如在《瑜伽師地論》中所說：‘世尊依何密意說一切法無自性？答：依所化眾生的根基，依據三種無自性而說。’ 又在同論中說：‘世尊依何密意說一切法無生、無滅、本來寂靜、自性涅槃？答：依相無自性而說。’ 有些聖教依據三種無自性宣說一切法無自性，又依據第一種和最後一種無自性宣說無生等，如本經和《解深密經》中所說。 有些聖教是依據三種無自性宣說一切法無自性以及無生等，如在《雜阿毗達磨集論》中所說：‘此中一切法是指三種自性：遍計所執自性、依他起自性和圓成實自性。遍計所執自性決定無有自相，因無自相故說相無自性，由相無自性故說無自性。’ 依他起自性因依眾多緣故非自生，由非自生故無自性，因此說生無自性，由生無自性故說無自性。 圓成實自性因是清凈所緣，以及由依他起上無遍計所執相而顯的自性，故是勝義自性。

།གཞན་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་ བྱ་ལ།དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིགས་པ་དེས་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི། རིགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་གྱི་རྣམ་པ་གཏན་མེད་པ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་དང་། གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཅི་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འགག་པ་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་འགག་པ་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །གཟོད་ནས་ཞི་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་དེ་ཉིད ལས་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱེད་པ་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ཀྱང་ དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།།བསྟན་པ་རྣམ་པ་དེ་ལྟར་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་ཡང་བྱེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་ པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་དམ་པ་མ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ཡང་སྤྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་ལས་དགོངས་ནས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བསྟན་ལ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་པོ་དང་ཐ་མ་ལ་དགོངས་ ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་བདག་ཉིད་ནི་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཡང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བའི་དོན་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དོན་ཞིབ་ཏུ་ནི་མཚན་ཉིད་བརྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ངས་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་།འགག་པ་མེད་པ་གཟོད་མ་ནས་ཞི་བ། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པ་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གོང་དུ་བསྟན་པའི་དགོངས་ པ་དེ་དག་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་གང་ལས་དགོངས་ཤེ་ན་སྨྲས་པ།བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པར་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་སྦྱར་ན་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལས་གཞུག་པ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་དང་། མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་ པ་དང་།[་(]གཉན་[,]གཉེན[)]་པོ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་སྟེ་། བསྒྱུར་བ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་དང་། རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་གིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལྡེམ་པོར་གསུངས་པའི་རིགས་པ་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གཞུག་པ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉན ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་སྐད་དུ་བཤད་པ་སྟེ།སྐྲག་པ་མེད་པར་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ལ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ།

又由無自性所分別故，稱為勝義無自性；由於勝義無自性故，稱為無自性。依此道理，因此如來說一切法無自性，而非說一切種姓的相狀完全不存在稱為無自性，如是顯示。 又從彼經中說：‘一切法無生無滅，本來寂靜，自性涅槃’，是依何意趣而說？如無自性，無生亦復如是。如無生，無滅亦復如是。如無生無滅，本來寂靜亦復如是。如本來寂靜，自性涅槃亦復如是。 又從彼經中意趣如是：‘從三種自性中，顯示一切法之作用無自性、無生、無滅等。‘如是所說。《大乘集論》的一種不同註釋中亦如是說。 如是差別的教法中，所謂’作用’是遍計所執自性，因此從《廣百論》等論中，依遍計所執自性而說一切法無自性、無生、無滅等，顯示非是緣起勝義。 因此，此經總的是依三種無自性而說’一切法無自性’，依第一和最後無自性而說’無生’等。 依他起自性是依他而生，無有自生及無因生之義，因此從《攝阿毗達磨論》等論中，依三種自性而說一切法無自性、無生、無滅等。三種無自性的詳細意義，應當如《相品》中所說而了知。 因此，我依法無我性所分別的勝義無自性而說：‘一切諸法無生無滅，本來寂靜，自性涅槃。‘此為第四結語，僅是語言表述而已。 上述所說意趣是從四種密意中的何者而說？答：若對照《攝阿毗達磨雜集論》，有四種密意：引入密意、相密意、對治密意、轉變密意。以此四種密意，總攝如來在大乘中所說一切密意道理。 其中，引入密意是指：在聲聞乘中說色等諸法有自性，為令無畏趣入聖教故。

།མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་དགོངས་ནས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉེན་པོ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་འདུལ་བའི་ཆེད་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྒྲིབ་པ་རྣམ་ པ་བརྒྱད་ཀྱི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་མཆོག་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།བརྒྱད་པོ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ལ་བརྙས་པ་དང་། ཆོས་ལ་བརྙས་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་དགེ་བ་ཆུང་ངུ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། འགྱོད་ པ་དང་།མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་བརྙས་པའི་གཉེན་པོར་སྔོན་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམ་པར་གཟིགས་ཀྱང་ང་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཆོས་ལ་བརྙས་པའི་གཉེན་པོར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ན་ཐེག་པ་ཆེན་ པོའི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།ལེ་ལོའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོར་སེམས་ཅན་གང་བདེ་བ་ཅན་དུ་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་དྲི་མ་མེད་པ་ཟླ་བའི་འོད་ཀྱི་མཚན་དྲན་ཅིང་བརྗོད་པ་ཙམ་གྱིས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་ པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ངེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།དགེ་བ་ཆུང་ངུ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་རེས་འགའ་ནི་བསྔགས་ལ་རེས་འགའ་ནི་དམན་པར་མཛད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་གཉེན་པོར་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གི་བདེ་བ་དང་བཀོད་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་།ང་རྒྱལ་ལ་སྤྱོད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་གཉེན་པོར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ལྷག་པར་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་གཉེན་པོར་གང་གིས་སངས་རྒྱས་དང་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་བརྙས་པ་བྱས་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། མ་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་གཉེན་པོར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མོས་པ་དམན་པ་སྤང་བའི་ཆེད་དུ་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་སུ་ འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟད་དེ་དེའི་གོང་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྒྱུར་བ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟར་མདོ་དག་ལས་ལེའུ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། སྙིང་པོ་མེད་ལ་ སྙིང་པོར་ཤེས།།ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ཤིན་ཏུ་གནས། །ཉོན་མོངས་ཀུན་ལས་རབ་ཉོན་མོངས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིའི་དགོངས་པ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་གང་དག་སྙིང་པོ་དང་། མཆོག་གི་བློ་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ།ཕྲ་བ་དང་རྣམ་པར་གཡེང་ཞིང་གཡོ་བའོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གཡེང་ཞིང་གཡོ་བའི་དབང་གིས་སེམས་སྲ་ཞིང་བག་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཡང་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་ཤིན་ཏུ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་ དང་།གཙང་བ་དང་། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་བཟློག་ནས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅེས་བྱ་ལ། དེ་ལས་ཉམས་པར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ནི་ཤིན་ཏུ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་ཀུན་ནས་རབ་ཉོན་མོངས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཡུན་རིང་པོར་ དཀའ་བ་བྱས་པའི་རྩོལ་བས་ཤིན་ཏུ་ངལ་ཞིང་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

關於相的隱密意趣是這樣的：基於三種自性而說一切法無自性、無生、無滅等的教法。 關於對治的隱密意趣是這樣的：爲了調伏過失的過患，如來以種種隱密意趣為對治八種障礙而宣說最上乘。 那八種是什麼呢？輕蔑佛陀、輕蔑正法、懈怠、以微小善為足、貪慾行、我慢行、追悔、不定種姓。 為對治輕蔑佛陀而說’過去毗婆尸佛即是我’；為對治輕蔑正法而說’供養恒河沙數如來即能生起大乘智慧’；為對治懈怠障而說’凡發願往生極樂世界者皆得往生，唸誦無垢月光佛名號即決定證得無上正等正覺’； 為對治以微小善為足而有時讚歎佈施等行為有時貶低；為對治貪慾行的障礙而宣說佛土的安樂與莊嚴功德；為對治我慢行的障礙而特別讚歎諸佛的圓滿功德； 為對治追悔行的障礙而說’即使有情對佛菩薩造作損害輕蔑，仍將轉生天界’；為對治不定種姓而為斷除聲聞下劣意樂故授記大聲聞將成佛， 又說’乘唯一個，再無更殊勝的其他’等。 關於轉變的隱密意趣，如諸經中以偈頌方式所說：‘知無實為實，住于顛倒中，從諸煩惱中，菩薩得解脫。’ 此中意趣是對散亂起實體和殊勝之想。為什麼呢？‘實’有兩種含義：細微和散動。由於散動的緣故，心變得堅硬放逸，故稱為’實’。 ‘住于顛倒’是說：遮遣常、樂、凈、我四種顛倒，轉為無常等，故稱顛倒；因不退失此見解，故稱’極住’。 ‘從諸煩惱中’是說：因長期精進修行而極為疲憊煩惱。

།བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་གསུམ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མྱུར་དུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་འདི་ ལས་གསུངས་པའི་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་བསྟན་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་དུ་མར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་པོ་དག་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།འདི་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལས་གཞུག་པ་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་གཞན་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ལས་མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པའོ། །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི།ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་སྟོན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ལ་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ཞེས་སྟོན་པས།བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། མདོ་སྡེའི་རྒྱན་དེ་ཉིད་མདོའི་ཚིག་དང་མཐུན་ནོ། །གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར། ངས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ངོ་ བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དགོངས་པ་སྟོན་པ་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་བསྟན་པ་དང་། འོན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟོས་པའམ་ཡང་ན་སོ་སོར་བརྟག་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཁོ་ནས་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡོངས་སུ་བསལ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། གཞན་གཉིས་ཀྱང་མངོན་པར་ཞེན་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་ པ་བསལ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཕྱི་མ་གཉིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བསལ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདིར་དགོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གཞག་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྐྱོན་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ཆེད་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་གྱི།སེམས་ཅན་དེ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་རེ་རེ་ལ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པས་དེ་དག་རབ་ཏུ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་ པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་གཞན་གྱི་དབང་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པ་དེས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་[(]རྣས་[,]རྣམ་[)]པར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།བཤད་པ་རྣམ་ པ་གཉིས་ལས་བཤད་པ་ནི་ཕྱི་མ་བཟང་སྟེ།མདོ་སྡེའི་ཚིག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ།

所謂’將獲得殊勝菩提’，是指如前所述具足三種事相者，必定將迅速獲得無上菩提。 此經中所說的隱密意趣，是指世尊以多種方式宣說五蘊等十三種法門皆有自相，這是四種隱密意趣中的引入隱密意趣。 世尊又說一切諸法無自性、無生、無滅等，這是四種隱密意趣中的相的隱密意趣。 在世親論師和無性論師所造的《大乘纂釋》中，是依三種自性來闡釋相的隱密意趣。 在《阿毗達磨雜集論》和《大乘莊嚴經論》中，是依三種無自性來闡釋無生等的教說，這就是相的隱密意趣。因此《阿毗達磨雜集論》和《大乘莊嚴經論》與經文相符。 又如’勝義生啊！我不是依眾生界中眾生對遍計所執自性見為異相，以及對依他起自性和圓成實自性見為異相，而安立三種無自性’以下，是第二依三種自性瑜伽而安立三種無自性的意趣。 這又分為兩種：以不相順的解釋來闡述，以及從’然而’以下相順的解釋。 這是第一種。其中’見’是指觀察或審察的意思。 這是說：並非爲了依次遣除眾生對三種自性的三種自性而安立三種無自性。為什麼呢？因為不僅是以相無自性來遣除遍計所執，其他兩種也能遣除執著。 也不是遣除依他起和圓成實而安立后兩種無自性，因為依他起和圓成實是不能被遣除的。 又有人說：此處安立三種意趣，是爲了遣除眾生的執著過失而安立三種無自性，而不是因為眾生執著三種自性中每一種各自都有三種自性而爲了遣除這種執著而安立三種無自性。 而是因為眾生不瞭解依他起和圓成實，對這兩種自性產生增益執著，所以安立三種自性。 在兩種解釋中，后一種解釋較好，因為與經文相符。

།དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་ངོ་། །འོན་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་ བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ངས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པས་བསྟན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོར་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། ངོ་ བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པས་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་གཞན་གྱི་དབང་ལ་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཐ་དད་པར་མཐོང་བ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེས་ན་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དེ་དག་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཐ་སྙད་སློང་བར་འགྱུར། ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གི་ཕྱིར་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གི་ཕྱིར་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་བསྐྱེད་པར་ འགྱུར།མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་ནི་གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བྱུང་ནས་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་སུ་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེད་པར་བསྟན་པ་དང་། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པའི་དབང་གིས་འཁོར་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་འགྱུར་བར་བསྟན་ པའོ།།དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ཐ་སྙད་འབྱུང་བར་བསྟན་པ་དང་། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ངོ་བོ་ ཉིད་གཉི་ག་ཡང་ཐ་སྙད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་སེམས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་ དང་།ཐ་སྙད་བློ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བསྟན་པ་དང་། རྒྱུ་རྣམ་པ་ གསུམ་གྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་སྟེ། བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱང་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་དག་གི་རྗེས་ སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པས་ན།དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཐ་སྙད་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དང་པོ་ཐ་སྙད་བཏགས་པས་སེམས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་རྣམ་པ་ གསུམ་ལས་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་བསྟན་ཏོ།

在《解深密經》中也與此相符。然而，由於眾生對依他起性和圓成實性增添遍計所執性，因此我安立三種自性，這是第二隨順解釋所說的。 這又分為兩種：略說和廣說。其中說道：對二種自性增添遍計所執相而安立為自相，因為不是成為相的緣故，所以安立為相無自性性；依他起性因為無有自體生起且是增益的緣故，安立為生無自性性；圓成實性因為無有遍計所執自性的緣故，安立為勝義無自性性。 見到三種無自性各自不同，並非稱為自性，因此解釋為三種無自性性，將如是宣說。 遍計所執自性的相，因此那些眾生對依他起自性和圓成實自性隨後安立名言等，這是第二廣說。 其中說道：如是由遍計相而起名言，由名言力故成就三種因，由三種因力故生起執著，由執著故生起依他起和三種雜染，而成為六道輪迴過患，因此在此依據遍計相而安立三種無自性，將如是宣說。 這也分為兩種：顯示由遍計所生起執著，以及從’如是如是’以下顯示由執著力而成為輪迴法。 第一又以兩種顯示：顯示由遍計相力而生起名言，以及從’如是如是’以下顯示由名言力而生起執著。 這是第一，即：就真實義而言，兩種自性都離名言，但由遍計相力安立二種自性名言，此為語義。 ‘如是如是’隨後安立名言，如是如是由於名言所熏習故，由於名言與心相應故，由於名言隨眠故等，這是第二顯示由名言力生起執著。 這也分為兩種：顯示由名言力成就三種因，以及顯示由三種因力生起執著，這是第一。 ‘如是如是’是顯示所說法，因為所說法不僅一種，所以說’如是如是’。隨順如是如是安立名言，因此重複說’如是如是’。 由名言力成就三種因：首先由名言熏習心故，這是顯示三種熏習中的名言熏習。

།གཉིས་པ་ཐ་སྙད་དུ་བློ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་མིང་དང་ཐ་སྙད་ཤེས་པ་བློའི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་གྱུར་པ་སྟེ། ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་ཐ་སྙད་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་ གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མིང་དང་ཐ་སྙད་མི་ཤེས་པ་བག་ལ་ཉལ་གྱི་རྗེས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་གྱུར་པ་སྟེ།བ་ལང་དང་ལུག་ལ་སོགས་པ་ཐ་སྙད་མི་ཤེས་ཀྱང་བག་ལ་ཉལ་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་པར་རྟོག་པར་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེས་ན་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་གྲུབ་ པར་བསྟན་ཏོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྐྱེ་བར་བསྟན་པ་སྟེ། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་དང་པོའི་རྒྱུ་གཅིག་ གིས་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུའི་རྐྱེན་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏོ།།རྒྱུ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་རབ་ཏུ་བསྟན་ཏེ། རྒྱུ་རྣམ་པ་འདི་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ངོ་བོ་ཉིད་གཉིས་པོ་དག་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་མངོན་ པར་ཞེན་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་དབང་གིས་འཁོར་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པར་བསྟན་ཏོ་།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་སྔ་མའི་ མངོན་པར་ཞེན་པ་བཟློག་ནས་འཁོར་བའི་རྒྱུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་།མངོན་པར་ཞེན་པས་འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཡུལ་བསྟན་པ་སྟེ། མངོན་པར་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།།ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་སྐྱེ་བས་དེའི་ཕྱིར་ཚིག་ཟློས་བུར་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། མངོན་པར་[(]ཞན་[,]ཞེན་[)]པ་དེས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ པར་གྱུར་ལ།མངོན་པར་ཞེན་པ་དེས་ནི་འཁོར་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་ན་ཕྱི་མ་ལ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཀུན་དུ་བསྐྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་འཁོར་བའི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་གཞན་ གྱི་དབང་བསྐྱེད་པ་བསྟན་པ་དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྐྱེད་པ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ། །ཡང་ན་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་མི་མཐུན་པས་ གཞན་གྱི་དབང་ནི་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ།རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གསོ་བ་མ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞི་དེས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར།ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་ལ། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བས་འཁོར་བ་ན་ཡུན་རིང་པོར་རྒྱུག་ཅིང་། ཡུན་རིང་པོར་འཁོར་བ་ལ་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བསྐྱེད་པ་ཡོངས་སུ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་འཁོར་བ་ན་འཁོར་བར་བསྟན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་ དྲུག་པོ་དག་ཏུ་འཁོར་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའོ།

第二，‘由於與分別心相關’這句話是指名稱和分別心相關的認知，是隨順於心識的分別，即諸如天人等能夠了知名言的諸者。 第三，‘由於名言習氣’這句話是指雖然不了知名稱和分別，但由於習氣而產生分別，如牛羊等雖然不了知名言，但由於習氣的力量而產生分別。因此，顯示由名言的力量而成就三種因。 所謂’對依他起性和圓成實性執著為遍計所執性的相’，這是第二顯示由三種因的力量而生起執著。其中第一因顯示為執著的因緣。后二因顯示為增上緣。由這三種因的力量，對二種自性執著為遍計所執性，這是其語義。 ‘如是如是地執著依他起性和圓成實性為遍計所執性’這以下，是第二顯示由執著的力量而成為輪迴的有法。這又分二：遮遣前面的執著而顯示輪迴的因，以及顯示由執著產生輪迴的果，這是第一。 ‘如是如是’是顯示執著的對象，由於執著不僅僅是一種，所以說’如是如是’。隨著那些如是如是的情況而生起諸執著，因此重複說’如是如是’。由於那執著而對二種自性執著為遍計所執性，由那執著而輪迴，這是其語義。 ‘由彼因緣而於後生起依他起性’等，是第二顯示產生輪迴的果。這又分二：顯示生起依他起性，以及顯示產生三種雜染，這是第一。 若問依他起和雜染有何差別？答：有總別的差別。或者由於廣狹不同，依他起是廣大的，因為一切從緣所生者都是依他起的緣故。三種雜染中並未包含五根等的養育，所以較狹。 由此基礎而為煩惱雜染所染污，也為業雜染所染污，也為生雜染所染污，因此于輪迴中長久流轉，長久輪迴無有間斷等，這是第二完全顯示產生三種雜染。 這又分二：顯示由三種雜染的力量而輪迴，以及顯示由三種雜染的力量而於六道中輪迴，這是第一。 如是由彼執著作為因緣，故生起三種雜染。三種雜染即是：煩惱、業和生。

།དམིགས་པ་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་།འཆིང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བཅིངས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་དབང་གིས་ནི་དངོས་པོ་དང་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་འཆི་འཕོ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་བ་ལ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འཆི་ འཕོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཡང་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་དུད་འགྲོ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ཡི་དགས་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ལྷ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ལྷ་མ་ཡིན་རྣམས་སམ། ཡང་ན་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་འཁོར་བར་གྱུར་པ་བསྟན་པའོ། དེ་ལ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིག་པ དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས།ཀ་ནི་བདེ་བའི་མིང་ཡིན། ན་ནི་མེད་པ་ལ་བྱ། རག་ནི་སྦྱིན་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། བདེ་བ་ཕན་ཚུན་སྦྱིན་པ་མེད་པས་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ར་ཀ་ནི་སྐྱབས་བྱེད་པའི་དོན་ལ། ན་རག་ནི་ན་ནི་བསྐྱབ་ཏུ་མི་རུང་བའི་མིང་ཡིན་ པས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། ན་རག་ནི་མིང་ཞེས་བྱའོ། །ཀ་ནི་མི་ངན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གནས་ངན་པར་སྐྱེས་པས་ན། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་ མངོན་པ་ལས་ནི་བདེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དུད་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་བཏུད་དེ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། དུད་འགྲོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་། འགྲོ་བ་དེ་ཕལ་ཆེར་ལུས་བཏུད་དེ་འགྲོ་ བའི་ཕྱིར་དང་།ཡང་ན་འགྲོ་བ་དེར་དུད་དེ་འགྲོ་བ་ཁ་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། དེ་དག་གི་དབྱིབས་བཏུད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ཡང་བཏུད་[(]ང་[,]པ་[)]ཡིན་ལ། འགྲོ་བ་བཏུད་པའི་ཕྱིར་དབྱིབས་ཀྱང་བཏུད་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་དུད་འགྲོ་ཞེས་ བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ། ཀུན་དུ་གནས་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དུད་འགྲོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་འགྲོ་བ་ལྔ་པོའི་སྲིད་པ་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་འོ། །ཡི་དགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ལས། གཞན་དག་ལས། རེ་ཞིག་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས། འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པ་དང་། མང་དུ་ལྡན་པ་དང་། མདོག་ཤིན་ཏུ་ངན་པ་དང་། སེམས་མི་བརྟན་པའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་ པས་ཡོངས་སུ་གདུངས་པའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་དག་གིས་བཀོལ་ཤིང་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྟག་པར་ཡི་དགས་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་མངག་གཞུག་བྱེད་དུ་འཇུག་པས་རྒྱུག་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། ། དེ་ལ་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ལས། འོད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལྷ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས། ལྷ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་གྱིས་བཀུར་ཞིང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་བྱ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དང་། མང་པོ་ཀུན་གྱིས་གསོལ བ་འདེབས་པའི་ཕྱིར།ལྷ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་འོད་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་རང་གི་ལུས་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་ཉིན་མཚན་རྒྱུན་དུ་སྣང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་ པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་སུ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ནི།ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ་རང་དབང་ཐོབ་པའི་དོན་ཏོ་། ། ནི་མ་ཡིན་པའི་དོན་ཏོ།

由於與所緣相應，並被兩種束縛所束縛，故稱為遍染污。由於這些遍染污的力量，而在事物和變化的兩種死亡中流轉，于輪迴中無有間斷，此為其義。兩種死亡的含義，應當如相關論典所說般理解。 或者在地獄眾生中，或者在旁生中，或者在餓鬼中，或者在天眾中，或者在非天中，或者在人眾中，感受各種痛苦，這是第二種由三種遍染污的力量而在六道中輪迴的闡述。 其中，所謂地獄眾生，如《正理隨順論》中說：‘ka’是安樂之名，‘na’表示無，‘raka’是給予之義，因為無有互相給予安樂，故稱為地獄眾生。又’raka’是救護之義，‘na raka’中的’na’是不可救護之名，故稱為地獄眾生。 《大毗婆沙論》中說：‘naraka’是名稱，‘ka’是惡人之義，因為生於惡處，故稱為地獄眾生。《阿毗達磨論》中說：因為無有安樂，故稱為地獄眾生。 所謂旁生，因為身體彎曲而行，故稱為旁生。如《正理隨順論》中也說：因為該趣大多數身體彎曲而行，或者因為在該趣中有些是彎曲而行的緣故。 《大毗婆沙論》中說：因為它們的形態彎曲，所以行走也彎曲，因為行走彎曲，所以形態也彎曲，因此稱為旁生。 有些人說：因為遍及一切處所而行，故稱為旁生，這是因為它們遍佈於五趣輪迴中。 所謂餓鬼，《阿毗達磨論》中說：有人說因為經常尋求，故稱為餓鬼。 《正理隨順論》中說：因為具有恐懼驚駭、眾多、極為醜陋、心不安定等特徵，故稱為餓鬼。 《大毗婆沙論》中說：因為被飢渴所煎迫，故稱為餓鬼。 有些人說：因為被他人役使，故稱為餓鬼，這是因為餓鬼常常被諸天差遣奔走于各處。 其中，所謂天眾，《阿毗達磨論》中說：因為具有光明，故稱為天。 《正理隨順論》中說：天是這樣的：因為為眾人所尊敬、獲得神通力的自在，以及為眾多人所祈請，故稱為天。 《大毗婆沙論》中說：因為光明極為廣大而稱為天，這是因為他們能以自身的光明晝夜恒常照明的緣故。 所謂非天，《正理隨順論》中說：‘sura’是天的意思，表示獲得自在之義，‘a’是非的意思。

།དེ་ལྷ་མ་ཡིན་པ་དང་། རང་དབང་ཉམས་པའི་ལྷ་ཡིན་པ་ཡིད་དུ་སྟོན་པས་ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས། སུ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷ་ ཡིན་ལ་དེ་དག་ནི་ལྷ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་སུ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྡུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ནི་སྡུག་པ་མ་ཡིན་པས། ལྷ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་མི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཡིད་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བའི་ཕྱིར། མི་ ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།བསྟན་བཅོས་ཆོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་ནི། བསམ་པ་མང་བའི་ཕྱིར་མི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་ལས་ནི། འདི་ཡང་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་མི་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་ ལྔ་པོ་དག་གི་ནང་ན་ཡིད་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བར་ནུས་པ་ནི་མི་ལྟ་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཡང་དག་པའི་རིགས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་པོ་དང་། མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་དག་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། །། @##། །འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ། བམ་པོ་ཉི་ཤུ་དྲུག་པ། གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་སེམས་ཅན་གང་དག་དང་པོ་ཉིད་ནས་དགེ་བའི་རྩ་ བ་མ་བསྐྱེད་པ།སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ། མོས་པ་མང་དུ་མ་བསྒོམས་པ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་མ་བསགས་པ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་ བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གསུམ་པ་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དགོངས་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གནས་སྐབས་ལྔ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད མེད་པ་ཉིད་ཕྱི་མ་གཉིས་བསྟན་པའོ།།ཡང་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོ་བརྗོད་ན་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་པར་རིག་པ་ ཙམ་གྱིས་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་ལྔ་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་འཇུག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།དང་པོ་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཆ་དང་མཐུན་ པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ནི་དད་པ་བཅུ་ནས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཅུའི་བར་དག་གོ། །གཉིས་པ་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་གང་ཡིན་ པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།དེ་ནི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་ལས་བཅུ་པ་སེམས་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་རྟོག་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་ པ་གང་ཡིན་པའོ།།བཞི་པ་བསྒོམ་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལྔ་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ།།འདིར་མདོ་འདི་དང་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ། དང་པོ་གནས་སྐབས་ལྔ་ལས་བརྩམས་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པའི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་དང་པོ་དང་། དད་པ་བཅུའི་མདུན་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ནས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཕྱི་མ གཉིས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ།འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པའི་གནས་སྐབས་བར་མ་གསུམ་པོ་དག་གོ། །མི་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ནི་མ་གཏོགས་ཏེ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

此處說明非天，是表明其為失去自在的天，故稱為非天。《大毗婆沙論》中說：‘蘇拉’是天，而他們不是天，故稱為非天。又說：‘蘇拉’是美好的意思，而他們不美好，故稱為非天。 關於’人’，《阿毗達磨論》中說：因為意識寂靜清凈，故稱為’人’。《如理論》中說：因為有諸多思慮，故稱為’人’。《大毗婆沙論》中說：因為能夠寂靜清凈，故稱為’人’。在五道中，能夠如此寂靜清凈的，唯有人類。詳細解釋應當依照《如理論》、《大毗婆沙論》和《相說論》中所說理解。 《聖解深密經》第二十六品：複次，勝義生，對於那些從未生起善根、未清凈障礙、心相續未成熟、未多修信解、未積集福德智慧二種資糧的眾生。以下內容是從第三階位開始，闡述三種無自性的意趣。這又分為兩部分：從五種階位闡述生無自性，以及從’如是’以下文字，從加行等階位闡述后二種無自性。 若從瑜伽行的角度來說，有五種階位。如《唯識成就論》中說：如何通達並趣入唯識的五種階位？第一資糧位，即大乘修行解脫分。這包括從十信到十回向。第二加行位，即大乘修行抉擇分。這是指十種迴向中的第十凈心迴向。第三通達位，即菩薩安住見道位。第四修習位，即菩薩安住修道位。第五究竟位，即安住無上正等正覺。 此處若與此經相配，可分為兩部分：首先從五種階位闡述生無自性差別，這是《唯識成就論》中所說的資糧道初位，在十信之前生起解脫分善根者。其次是從加行道等闡述后二種無自性，這是《唯識成就論》中所說的中間三種階位。不包括無學位，因為無功用故。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་ དུ་དབྱེའོ་།།བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་དང་། ངས་དེ་དག་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ནི་དང་པོའོ། །དགོངས་པ་དེ་ལ་ཡང་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ། དང་པོ་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དད་པ་བཅུའི་མདུན་རོལ་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཆོས་ནི་དགེ་བསྙེན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གཉིས་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དད་པ་བཅུ་པོ་རྣམས་ཏེ་འདི་ལྟར་ཅི་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་སྦྱང་བའི་ ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། སྡིག་པའི་ལས་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་རྣམས་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་ཆོས་འདི་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ཐུན་མོང་མ་ ཡིན་པའི་མ་རིག་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གསུམ་པ་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་པ་བཅུའི་གང་ཟག་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེའི་ ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས།དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་སོ། །བཞི་པ་མོས་པ་མང་དུ་བསྒོམ་པའི་གནས་སྐབས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་ གནས་པ་དག་ལ་ངེས་པའི་མོས་པ་མང་དུ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྔ་པ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པའི་གནས་སྐབས་ནི་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་གནས་པ་དག་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་ནས་ཚོགས་མ་རྫོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་བར་གྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས གཞན་དུ་ན་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་གྱི།གནས་སྐབས་རྣམ་པར་ལྔ་རྣམ་པར་གཞག་ནས་སེམས་བཞི་བཅུ་དང་སྦྱར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། དངོས་པོ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ངས་དེ་དག་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ངོ་ བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་ཆོས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ།།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་པོ་ཉིད་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རིགས་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་ཡང་དག་ པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པ་དང་།བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བར་འཛིན་པས་དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་གྱི། བདག་ཉིད་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དག་ གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་འདུ་བྱེད་ལ་ཅི་ནུས་ཀྱིས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཤིང་མི་བརྟན་པ་ཉིད་དང་།ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དང་། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ ཡོན་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པས་དེ་ཉིད་ལས་རྣམ་པར་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕན་ཡོན་དང་། སྔངས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བའི་ཕན་ཡོན་དང་། སྡིག་པ་ལས་བཟློག་ནས་དགེ་བ་སྤྱོད་པའི་ཕན་ཡོན་དང་། དངོས་པོ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པའི་ཕན་ཡོན་ནོ།

這是第一部分，又分為三種：闡述宣說教法的密意，以及從’我為彼等’以下闡明如實宣說隨順意樂，以及從’彼等聞此法已’以下闡明宣說教法的利益，這是第一部分。 此密意又有五種階段：第一、生起善根的階段，即在十信之前生起解脫分善根。解脫分善根之法，應如優婆塞戒經中所說般了知。 第二、清凈階段，即十信，如是盡己所能清凈罪業。故《深密解脫經》云：‘未清凈罪業者，令諸罪業清凈。‘《緣起經》亦云：‘此法不共凡夫，為斷無明故不造罪業。’ 第三、成熟相續階段，即十解行者以勝解等成熟相續。故《深密解脫經》云：‘依此令善根成熟故。’ 第四、多修勝解階段，即安住十行者多現前決定勝解故。 第五、積集福慧資糧階段，即安住十回曏者圓滿二種福慧資糧故。 此即說明：為令未生善根者生起善根，乃至未圓滿資糧者圓滿資糧故，對彼等宣說無自性生。 另一種解釋是：分別五種事位的差別，而非建立五種階段后配合四十心。五事差別如上所說。 ‘我為彼等宣說無自性生法’是第二部分，顯示如實隨順意樂而說法。即諸有情從最初未通達諸法緣起道理，執著非真實心無因及自生，故世尊宣說無自性生，顯示一切法從因生而非從自生，此為其義。 ‘彼等聞此法已，隨力了知緣起諸行無常性、不堅實性、不可靠性及變異法性’等，顯示第三部分宣說教法的利益。此復有四種利益，即了知無常性的利益、恐懼極厭離的利益、遠離罪業而行善的利益、及五事圓滿的利益。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནས་རྒ་ཤིའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཅི་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་ ཆོས་རྣམས་མི་རྟག་ཅིང་མི་བརྟན་པ་ཉིད་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བརྟན་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གཞན་ཡང་འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་ སྔ་མ་འགགས་ནས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བས་རིམ་གྱིས་ཉམས་ཤིང་འཇིག་པར་འགྱུར་བས་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་སོ།།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་ཡིད་དངང་བར་བྱེད་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་དངངས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་ བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །ཡིད་དངང་བར་བྱས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བར་བྱས་ནས་སྡིག་པ་རྣམས་ལས་བཟློག་སྟེ། སྡིག་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་མི་བྱེད་ཅིང་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་བརྟེན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྡིག་པ་ལས་བཟློག་ནས་དགེ་ བ་སྤྱོད་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །དགེ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་རྒྱུས་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེད་དོ། །སྒྲིབ་པ་ཡོངས་སུ་མ་བྱང་བ་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་ངོ་། །རྒྱུད་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་དེ། རྒྱུ་དང་ རྐྱེན་དེས་ན་མོས་པ་མང་དུ་བསྒོམ་ཞིང་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་མང་དུ་བསགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་དངོས་པོ་ལྔ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ།དངོས་པོ་ལྔ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་སྔར་གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། དེ་དག་དེ་ལྟར་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་བསྐྱེད་པ་ནས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་བསགས་པའི་བར་དུ་འགྱུར་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལ་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ པ་གཉིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྩམས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཕྱི་མ་བསྟན་པ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པ་ དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་པ་གསུངས་པ་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །དང་པོ་ཡང་ རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་མི་ཤེས་པར་བསྟན་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་མི་ཤེས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ་སྟེ་འདི་ནི་དང་པོའོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཆོས་རྣམས་ནི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་། དབང་ཕྱུག་ལ་ སོགས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པར་ཐོས་པའི་དབང་གིས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་སོགས་པར་བྱེད་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པས་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ནས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་པའམ་ཡང་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདུ་བྱེད་ཐམས་ ཅད་ལས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྐྱོ་བར་མི་འགྱུར་རོ།

這是第一部分。如是，世尊說明無明緣行乃至老死等，並非由大自在天等所生，以此說明眾生應當盡己所能了知諸法無常不堅固性即是無常。 又，不可依靠性即如涅槃遠離生滅故非安住堅固性，又，諸有為法前滅後生，次第衰敗毀滅，應知是變化之法性。 第二是說明恐懼及深生厭離之功德：‘於一切行心生恐懼極為厭離’，此經僅作標示而已。 第三是說明遠離罪業而行善之功德：‘心生恐懼極為厭離已，遠離諸罪，不造罪法而以精進依止善法’，此經僅作標示而已。 第四是說明五事圓滿之功德：‘以依止善法之因，未生之善根令生，未清凈之障亦令清凈，未成熟之相續亦令成熟，以此因緣廣修勝解，亦廣積二種福慧資糧’。五事之詳細解釋應如前文所述而了知。 彼等如是從生起善根乃至積集二種福慧資糧，然而由於不了知生無自性性中之相無自性性與勝義無自性性二者之真實，自此以下是第二從加行等位而宣說后二無自性性。 此亦分為三種：說明所說教法之密意，以’如來於彼等’以下說明如實正說隨樂，以’彼等聞此法已’以下說明所說教法之功德，此為第一。 第一亦分為二種：說明不知二種無自性性，說明不知無自性之過患，此為第一。 如是，眾生雖由聽聞諸法從緣所生非由大自在天等所生之教法，通達無常等義而積集福慧二資糧等，然由了知諸有為行如幻等非真實有，于諸法執著為真實自性而不通達相無自性性，或不通達如前所說二種勝義無自性性之義。 於一切行不能如實生起厭離。

།ཡང་དག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར། ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར།སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་མི་ཤེས་པའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པའོ། འདི་ལྟར་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་ ཤེས་པའི་ཕྱིར།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་སྐྱོ་བ་སོགས་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྐྱོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་མོ། །ཡང་དག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་མོ། །ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་ བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དང་།ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་མོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་དང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་དག་ལ་ཡང་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ།མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དང་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་མོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་བཤད་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡང་དག་ པར་བཤད་པ་བསྟན་པ་དང་།བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཅུ་ལ་གནས་པ་དག་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པ་རྣམས་བསྟན་པ་འདི་ཐོས་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟར་དེ་ དག་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་སྐྱོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་།ཡང་དག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ ཐམས་ཅད་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་དང་།སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་བསྟན་པའོ། །འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལས་འདའ་བའི་ཆེད་དུ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་གིས་ཆོས་དེ་ཐོས་ནས་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ལས་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་དག་པར་མོས་པར་བྱེད། །རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་སེམས་པར་བྱེད། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོག་པར་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གསུམ་པ་བསྟན་པ་གསུངས་པའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་ཏོ། །སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས པས་འཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པ་དང་།གཞན་གྱི་དབང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ས་ལ་གནས་པའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། སྦྱོར་བ་ལ་གནས་པས་འཐོབ་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའོ། །སྦྱོར་བ་ལ་གནས་པ་དེ་ཡང་སོ་སོ་ནས་ བཤད་པ་མི་མཐུན་ཏེ།ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདི་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གཉིས་པར་གཏོགས་པས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ཉེ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོར་གཏོགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེའོ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་བཅུ་ལ་གནས་ པ་ཡིན་པས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོར་གཏོགས་ཏེ།ད་དུང་ས་ལ་མ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་ནི་བཤད་པ་སྔ་མ་ལྟར་འདོད་དེ། བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། མཐོང་བའི་ ལམ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ།།ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།

不會真正離開貪慾，不會真正獲得解脫，也不會從煩惱的煩惱中完全解脫。不會從業的煩惱中完全解脫。不會從生的煩惱中完全解脫。這是第二部分，說明不瞭解無自性的過患。因為不瞭解相無自性等，所以不會對一切行真正生起厭離等。其中’如實真正厭離’是加行道。‘真正離貪’是無間道。‘真正解脫’等是解脫道和殊勝道。煩惱、業和生三種煩惱，應當如《大乘集論》和《唯識成就》中所說的那樣理解。 如來為他們宣說法，即相無自性性和勝義無自性性等，這以下是第二部分，說明如實正確解說隨順。這又分為兩部分：說明正說教法和說明所說教法的意趣。這是第一部分，意思是：對住於十種迴向的人們修習加行等，因為他們堪能聽聞此教法而宣說。 爲了使他們真正厭離一切行，爲了真正離貪，爲了真正解脫，爲了超越一切煩惱的煩惱，爲了超越一切業的煩惱，爲了超越一切生的煩惱，這是第二部分，說明所說教法的意趣。意思是：爲了使住于加行等的人們迅速成就加行等道，爲了超越三種煩惱，因此宣說兩種無自性性。 他們聽聞此法后，從生無自性性而於相無自性和勝義無自性性生起真實信解，詳細分別思維，如實觀察等，這是第三部分，說明所說教法的利益。說明住于加行位所獲得的利益，以及從’依他起’以下說明兩種住地位的利益。這是第一部分，說明住于加行位所獲得的利益。 對於住于加行位，諸說不一：有人說，這屬於第二無數劫，是極喜地的近加行，如同不動三摩地屬於初禪一樣。有人說，因為是住於十迴向，所以屬於第一無數劫，因為尚未入地。雖然有這兩種說法，但法護論師贊同前說，如《唯識成就論》中所說：‘因為接近見道，所以安立加行的名稱。’

།གནས་སྐབས་འདིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཕྱི་མ་གཉིས་བཤད་པའི་བསྟན་པ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་བཞིའི་རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་པས་ དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མི་སྤོང་ལ།གཟུང་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ནས་རབ་ཏུ་སེལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་དོན་དམ་པ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །རྒྱ་ཆེར་རྣམ་ པར་འབྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་འདིར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད། སེམས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བཞི་པོ་ཉིད་ལ་བྱའོ། །ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་པོ་དག་ཉིད་དོ།།གཞན་ཡང་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། སེམས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བཞིའི་གནས་སྐབས་སོ། །ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་ བྱེད་པ་ནི་ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་གནས་སྐབས་སོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་གཉིས་པ་ས་ལ་གནས་པའི་གནས་སྐབས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་ཞེས་བྱ་ བ་སྟོན་ཏོ།།འདི་ཡང་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ། བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་སེལ་བ་དང་། རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མི་སྐྱེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་འགོག་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་སྤོང་བ་དང་། ལམ་རྣམ་པ་གསུམ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་ དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་བྲལ་བའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་ལ་གནས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གཉིས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །འདི་ལྟར་ ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་དང་།ཐ་སྙད་ཤེས་པ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་གྱི་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མི་སྐྱེད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་ པར་མི་འགྲུབ་ལ།རྒྱུ་མངོན་པར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་བསྒོས་པའི་ཤེས་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཤེས་པ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཤེས་པ་དང་། ཐ་སྙད་བག་ལ་ཉལ་དང་བྲལ་བའི་ཤེས་ པའོ།།ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་ཡང་བཤད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡུལ་མི་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བས་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་མིང་རྣམ་པར་གཞག་ པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྒྱུ་ལས་མི་ཐོབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་པ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་མིང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེའོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་འགོག་པར་བྱེད་ལ་ཞེས་པ་ནི་གསུམ་པ་ གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་འགོག་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་རྒྱུ་རྣམ་པ་གསུམ་མ་བསྐྱེད་པས་ནི་ཤེས་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ལ་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་འགོག་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཤེས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ ཡོངས་སུ་གཟུང་བས་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་ཡང་གཏན་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པ་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་སྤོང་བར་བསྟན་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་གཞན་གྱི་དབང་བཀག་པའི་ཕྱིར་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སྦྱོར་བའི་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། སྦྱོར་བའི་ཤེས་པས་ཡོངས་སུ་ གཟུང་བའི་ཕྱིར་ནི་རྩ་བའི་ཤེས་པས་མ་འོངས་པའི་རྒྱུ་གཏན་དུ་སྤོང་བར་འགྱུར་བའོ།

在此階段，爲了聽聞所說的后兩種無自性的教法，通過修習四種遍求和如實了知四種瑜伽，不捨能緣的識，而通達所取為空性並且完全遣除，這就是相無自性。由此無自性所分別的勝義，即是勝義無自性。 廣大分別如《唯識成就論》中所說般應知。因此，此處分別兩種無自性。所說的思維即是指四種遍求。所說的如實通達即是四種如實遍知。 另外，分別和思維是四種遍求的階段。如實通達是初地以上證悟的階段。從’于依他起自性中不執著遍計所執自性的相’以下，是說明二地住位二種階段的功德。 此功德有六種分類：遣除遍計相、不生三種因、遮止依他、斷除未來因、引發三種道、遠離三種雜染。 這是第一種，即二種住位由獲得前述二種無自性故，不執著遍計所執自性。‘由未熏習言說故，由不離言說智故，由離言說習氣智故’是第二種不生三種因，即由無執著故三種因不成就，由因不成就故生三種智。 其中三種智是：未被言說熏習的智、不離言說的智、遠離言說習氣的智。對這三種智有兩種解釋：有人說是境不可得，即后得智緣三種境而生故立三智之名。有人說是因不可得，即由二種無自性的智從三種因生故立三種名稱。 ‘遮止依他起相’是第三種遮止依他起自性，即由不生三種因故成就三智，由三智力故能遮止依他起。 ‘由現法中以智力攝持而永斷未來因’是第四種說明斷除未來因，即由三智遮止依他起故，于現法中具有修習智，由修習智攝持故，以根本智永斷未來因。

།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེས་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལས་ཡང་དག་པར་སྐྱོ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པ་ལམ་ གསུམ་རབ་ཏུ་འདྲེན་པ་སྟོན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། སྦྱོར་བ་དང་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་ གསུམ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྡ་ཕྲད་པར་ཟད་དོ། །གཞན་ཡང་དོན་དམ་ཡང་དག་འཕགས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལམ་འདི་ཉིད་དང་། སྒྲུབ་པའི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པའི་རིགས་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལམ་འདི་ཉིད་དང་། སྒྲུབ་པའི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་ འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མན་ཆད་ནི་བཞི་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལས་བརྩམས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་པའི་དོན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟོན་པར་མཛད་དོ།།འདི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། འཕགས་པའི་ལམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་པའི་དོན་ རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉན་ཐོས་ངེས་པར་མངོན་པར་འཚང་མི་རྒྱ་བར་བསྟན་པ་དང་། ཉན་ཐོས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་མན་ཆད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་ངེས་པར་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བར་ བསྟན་པའོ།།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ་དང་པོས་ནི་རིག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཐབས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཐེག་པ་གསུམ་ཚང་བར་ཡོད་པས་སོ་སོ་ནས་ཀུན་ཀྱང་ལྷག་མ་མེད་པ་ མཐར་ཕྱིན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་།།འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དོན་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་དོ། །གཉིས་པས་ནི་རིགས་ངེས་པའི་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དག་ནི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཐོབ་ཀྱི། ངེས་ པར་ཕྱིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བའི་དོན་མེད་ཅེས་སྟོན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཐོས་པའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཁོ་ན་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །ཞེས་ བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པས་ནི་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་ནི་ངེས་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་ནང་ནས་ཐབས་ཀྱི་ལེའུ་ལས། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ཡང་དག་པའི་ དོན་དུ་ངེས་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།བཤད་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན། ཐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུམ་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་ མདོ་ལས།།ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་དག་ན། །ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །སངས་རྒྱས་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་མ་གཏོགས། ། ཞེས་གསུངས་སོ། །འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོ་དང་། ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་འདི་སོ་སོ་ནས་ དོན་རེ་རེ་སྨོས་པ་ཡིན་ལ།མདོ་འདི་ནི་དོན་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ནི་ངེས་པའི་དོན་སྟོན་པའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཐེག་པ་པ་གསུམ་པོ་དག་སོ་སོ་ནས་རང་གི་ཐེག་ པས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བསྟན་པ་དང་།འཕགས་པའི་ལམ་ལས་བརྩམས་ནས་ཐབས་ཀྱིས་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ན་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ།

由此因緣，對一切行完全厭離，完全離欲，完全解脫，這是第五闡明三道，即：加行道、無間道和解脫道。 從煩惱、業和生三種雜染中獲得解脫，這是第六遠離三種雜染，此經僅作標示而已。 複次，勝義諦中，聲聞乘種性的眾生也通過此道和此修行處，將獲得無上安樂涅槃；獨覺乘種性的眾生和如來乘種性的眾生也通過此道和此修行處，將獲得無上安樂涅槃。 從此以下是第四，從三種無自性瑜伽開始闡明一乘之義的分別。這又分為三種：從聖道開始分別一乘之義；從’善男子’以下說明寂靜等聲聞決定不成正等覺；從’聲聞轉向菩提’以下說明迴心聲聞決定成正等覺。 這些簡要來說是這樣宣說的：第一是從三種智開始，如來方便說一乘，就真實義而言，因為具足三乘，所以各自都將獲得無餘究竟涅槃。 《聖鬘經》中也如是宣說此義。第二說明決定種性的二乘，唯獲得二乘無餘涅槃，決定後來不會成正等覺。 因此，《瑜伽師地論》中說：‘二乘所得無餘涅槃中，唯有如是清凈法界。’ 第三說明決定種性的迴心聲聞決定將成正等覺。因此，在《妙法白蓮華經》方便品中說明二乘種性就真實義而言決定將成正等覺。 若配合此解釋，是從方便門說為三乘，就真實義而言唯一而已。因此《妙法白蓮華經》中說：‘十方佛土中，唯有一乘法，無二亦無三，除佛方便說。’ 《聖妙法白蓮華經》和《聖鬘經》各自說明一義，而此經具有二義，因此《聖解深密經》是詮釋了義的最勝經典。 其中第一又分為三種：說明三乘各自以自乘獲得無餘涅槃；從聖道開始說明以方便說為一；就真實義而言說明三乘有差別。

།འདི་ནི་དང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐེག་ པ་གསུམ་གྱི་རིགས་ཅན་དག་སོ་སོ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལམ་གྱིས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གྱ་ནོམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་སོ།།དེ་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་དེ་ཉིད་འཕགས་པ་ རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་གྲུབ་པའི་གནས་ཞེས་བྱའོ།།ལམ་དང་གནས་དེ་དག་གི་དབང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལུས་དང་བྲལ་བ་ནས་རྟག་པ་དང་ཞི་བའི་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་བདེ་བའི་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་འདི་གཅིག་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། མཐར་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཡང་གཅིག་སྟེ། གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་པས་ངས་དེ་ལས་ དགོངས་ནས་ཐེག་པ་ནི་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཐབས་ཀྱིས་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པར་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཕགས་པའི་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་སྒྲ་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་སློབ་དཔོན་དང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལས་བསྟན་པའི་སྒྲ་ཐོས་པ་གཅིག་ ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་ཅིང་བསྒོམས་པས་འཇིག་རྟེན་ལས་གཏན་དུ་འདས་པ་སྟེ།སྤྱོད་པ་ཆུང་ཞིང་འབྲས་བུ་མི་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པར་རབ་ཏུ་དབེན་ཞིང་ཞི་བ་ལ་མོས་པ་དང་འདུ་འཛི་ལ་མི་དགའ་བ་སྦྱོར་བ་སྒྲུབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ པ་སློབ་དཔོན་དང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་ལུང་མེད་པར་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་གཏན་དུ་འདས་པ་སྟེ།སྤྱོད་པ་འབྲིང་དང་འབྲས་བུ་འབྲིང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་རྟོག་པ་ལ་ལྟོས་ནས་འཕགས་པའི་ འབྲས་བུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རྐྱེན་ལས་སངས་རྒྱས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་རེ་ཞིང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བ་འམ། ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་གཉེར་བ་ལ་ཡི་དམ་བརྟན་ཅིང་དཔའ་བས་ཡུན་རིང་པོར་བསྒྲུབས་ ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་གཏན་དུ་འདས་པ་སྟེ།སྤྱོད་པ་ཆེ་ཞིང་འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་ པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ལམ་འདིར་གཅིག་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པས་ལམ་འདི་ཉིད་ལ་མཐར་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ལམ་འདི་ཁོ་ནར་ཟད་དེ། གཏན་གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། ལམ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་འདི་ཉིད་ལས་དགོངས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས། རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟད་དེ་གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་གི། མཐར་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་མི་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་མཐར་ ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་གཅིག་ལ་བྱ་བར་མངོན་ནོ།།གཞན་ཡང་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ལམ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ནི་འབྲས་བུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། ། གསུམ་པ་ནི་དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །མདོའི་ཚིག་འདི་ཡང་སྦྱར་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ལམ་གཅིག་ཁོ་ན་ཉིད་དོ། མཐར་ཕྱིན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། གཅིག་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེ་ལས་གཞན་གཉིས་པ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་དགོངས་ནས་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱིས་། འོག་ནས་བསྟན་པ་ལྟར་དོན་ཐ་དད་པ་མེད་པ་ལས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཅེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

這是第一，如是三乘種性者各自以無自性極清凈道獲得無餘涅槃殊勝果位。 又因是聖道之義故稱為道。聖道即是諸聖者所趨行故稱為成就處。 由彼等道與處之力，遠離諸煩惱及有漏苦身，獲得常寂之樂，是故稱為安樂涅槃。 聲聞、緣覺、菩薩一切皆共同趣入此極清凈道，究竟清凈亦是一體，別無二者，我依此密意而說’唯一乘’，此是第二以方便說為一之教示。 其中所謂聲聞，聖教以聲為主，從師及善知識處聽聞教法，一代傳一代修習而永超世間，因行小而果不大故稱聲聞。 所謂緣覺，常樂寂靜遠離，不喜喧囂，修行圓滿，無師及善知識教授，自己證悟而永超世間，因行中等果亦中等故稱緣覺。 或者依緣起觀察而通達聖果，故亦稱緣覺佛。 所謂菩薩，希求並追尋大菩提，或悲憫眾生，或者于求菩提誓願堅定勇猛，長時修習而永超世間，因行大而果亦大故稱菩薩。 詳細如《瑜伽師地論釋》中所說。 此即是說，如是三乘於此極清凈無自性道中同爲一體，此道即稱為究竟清凈，唯此一道，全無第二，依此一道之密意而說’唯一乘’。 是故《解深密經》中說：‘清凈道唯一，更無有第二’，而不說其他’究竟清凈’，因此可知究竟清凈即指極清凈一道。 複次，‘一’有三種：第一因道一故稱一，第二因果一故稱一，第三因義一故稱一。 此經文若配釋則有二種：所說’極清凈道’即是道一，所說’究竟清凈’即是果一，除此二種一外更無第二，依此密意而說’唯一乘’， 而非如下文所說依無異義而說一乘之義。

།ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་ཁོ་ནའི་ཐེག་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་ པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། །ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་དག་ན། །ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས།འདི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུང་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཕྱིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དྲུག་ལས་གྲངས་དང་བཅས་ པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།།དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡེ་ཤེས་བཞིའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཐེག་པ་གཅིག་གི་སྒོ་ནི་ བསྟན་པ་དང་།དོན་དང་སྒྲུབ་པ་དང་། འབྲས་བུ་རྣམས་ལ་ཐེག་པ་གཅིག་ཅེས་བསྟན་ཏོ། །ཐེག་པ་གཅིག་པའི་དོན་དེ་ཡང་འཕགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱང་རྣམ་པ་མང་ལ་ལོ་ཙཱ་བ་དག་གིས་བསྒྱུར་བ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། དགོངས་པ་དག་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པས། དེའི་ཕྱིར་ གསར་རྙིང་སོ་སོ་ནས་རྩོད་པའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་དང་པོའི་ནི་ཡང་དག་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ལ་བརྟེན་ནས། ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། སྲིད་པ་ཉི་ཤུ་ལྔ་པོ་དག་ལ་བདག་མཆིས་པ་ཞིག་ལགས་སམ་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ སྙིང་པོའི་དོན་ཡིན་ཏེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པས་དེ་ནི་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སེམས་ཅན་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། མཚུངས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་སེམས་ཅན་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་སེང་གེའི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་གཞན་ཡང་དེ ཉིད་ལས་དཔེར་ན་གང་ཞིག་ལ།འོ་མ་དང་ཞོ་ཡོད་པས་ཁ་ཅིག་གིས་དེ་ལ་ཁྱོད་ལ་མར་ཡོད་དམ་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། སྨྲས་པ། བདག་ལ་ཞོ་ཡོད་ཀྱི་ཡང་དག་པར་མར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཐབས་མཁས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱིས་ཐོབ་པ་ལས་བསམས་ནས་དེའི་ཕྱིར་མར་ཡོད་དོ་ ཞེས་ཟེར་རོ།།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་ཡོད་དོ། ཇི་ཙམ་དུ་སེམས་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བས་དོན་དེའི་ཕྱིར་ངས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་ བཞིན་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་། ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་པ་དང་། རྒྱུ་གཅིག་པ་དང་། འབྲས་བུ་ གཅིག་པ་དང་།བདུད་རྩི་གཅིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། ང་དང་ཡོངས་སུ་གཙང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

所謂乘，即是唯一佛乘。因此，《華鬘經》中說：‘聲聞和獨覺也將趣入大乘，所謂大乘即是佛乘。’ 又《妙法白蓮華經》中說：‘十方佛凈土中，唯有一乘法，無有二乘三乘之說。’ 又從法身說明一乘，因此《妙法白蓮華經釋》中說：‘如是如來法身與聲聞法身無有差別，故為授記。‘此後當詳細分別。此是六種解說中帶數之解說。 其中自性解說即是圓滿報身，是以四智心之相攝諸蘊等之自性。法身即是真如自性，從一乘門中說示教法、義理、修證及果位等皆為一乘。 一乘之義，聖教雖多，譯師所譯亦非唯一，密意極為甚深，因此成為新舊各派爭論之基礎。 其中首先，某些大師依據《妙法白蓮華經》等經論，皆如是說：一切眾生皆有佛性。 因此《大般涅槃經》中說：‘二十五有中有我否？世尊告曰：善男子，所謂我者即是如來藏義。一切眾生皆有佛性，此即是我之義。’ 又于彼經中說：‘眾生與佛性非一非異，與諸佛平等，如虛空為眾生所共有。’ 又于彼經中說：‘所謂師子吼者，即是決定宣說一切眾生皆有佛性。’ 又于彼經中舉例說：‘譬如有人有乳有酪，有人問言：汝有酥耶？答言：我有酪，實無真酥。善巧方便者思及后得，故說有酥。’ 眾生亦復如是，一切皆有心。凡有心者，皆當證得無上正等正覺，為此義故，我說一切眾生皆有佛性。 又于彼經中說：‘宣說一切眾生皆有佛性，乘同一乘，解脫平等，因同一因，果同一果，甘露一味，皆當獲得常、樂、我、凈，此即名為一味性。’

།གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་ དག་ནི།།ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །སངས་རྒྱས་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་མ་གཏོགས། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། །དངོས་པོ་འདི་གཅིག་བདེན་པ་སྟེ། །གཞན་གཉིས་པོ་དག་བདེན་པ་མིན། །ཞེས་གསུངས་ སོ།།གཞན་ཡང་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དག་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ལྷའི་བུ་སུ་ཅན་གྱིས་ཞེས་པའི་མདོ་ལས། འཇམ་དཔལ་གྱིས་སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་ འགྱུར་བས།ཁྱོད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་མི་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་འཚང་རྒྱ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱ་ཆེར་ནི་འདི་ཉིད་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། འདོད་ཆེན་པོ་ ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་བརྩེ་ཞིང་འཁོར་བའི་མཐའ་ཇི་སྲིད་པར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ་གཅིག་ངེས་པར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་ བཞིན་ནོ།།འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་བམ་པོ་བཞིར་བྱས་པ་ལས་ཚིག་མི་མཐུན་ཡང་དོན་འདི་དང་མཐུན་པར་འབྱུང་བས། མདོ་སྡེ་འདི་དག་ལས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ཡང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེའོ། གཞན་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་ པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས།ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའི་ཐེག་པ་ལྔས་ལས་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་དབང་པོ་དང་རིགས་མ་ངེས་པའི་ཉན་ཐོས་དེ་དག་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྒོམ་པར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དད་པ་ལ་ སོགས་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དབང་པོ་ངེས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ།འཕགས་པའི་འབྲས་བུ་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་གསུམ་པོ་དག་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ ཕྱིར་རོ།།རྩེ་མོ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དབང་པོ་ངེས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ངན་འགྲོ་རྣམ་པ་བཞི་དང་ད་དུང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོད་པ་ལ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པའི་རིགས་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ངན་འགྲོ་རྣམ་པ་བཞི་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་གང་དབང་པོ་དང་ རིགས་ངེས་པ་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དམན་པ་ལས་ཆེན་པོར་བསྒྱུར་དུ་རུང་ངོ་།།དབང་པོ་དང་རིགས་ངེས་པ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བསྒྱུར་དུ་མི་རུང་ངོ་། །ཉན་ཐོས་འདི་ལྟ་བུ་དག་ལ་དམན་པ་ལས་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་དོན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ གཅིག་ཏུ་གསུངས།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན་ཅི་ཙམ་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མི་བསྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དབང་པོ་དང་རིགས་མ་ངེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཉན་ཐོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམན་པ་ལས་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ དོན་ཡོད་པས་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་པའི་གང་ཟག་འདི་ལྟ་བུ་དག་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ལམ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། ལྷ་དང་མིའི་ལམ་དང་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་ལམ་དང་བཞིའོ། །བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་ཆོས་ནི་སེམས་ཅན་དྲངས་ནས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ལ་རབ་ཏུ་དགོད་པ་ཡིན་ཡང་གང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་ལ་འཇུག་པའི་འོས་སུ་མི་རུང་བ་དེ་དག་ནི་ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་དོ།།གང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཇུག་པའི་འོས་སུ་མི་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་ལྷ་དང་མིའི་ བསོད་ནམས་དང་བདེ་བ་ལ་བཀོད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཉན་ཐོས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ངེས་པ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་དང་། བྱང་ཆུབ་ལས་ ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་།སྤྲུལ་པའི་ཉན་ཐོས་སོ།

又于《妙法白蓮華經》中說道：‘十方諸佛凈土中，唯一乘法而已矣，無有二乘及三乘，除佛方便而宣說。’ 又于彼經中說：‘此一事實為真諦，其餘二者非真實。’ 又于《瓔珞經》中說：‘聲聞與辟支佛等亦當趣入大乘。’ 又于《天子蘇戰經》中，文殊師利言：‘一切眾生定當成佛，汝勿生疑。何以故？為一切眾生當得如來正等正覺故。‘詳細內容如本經所說。 又于《聖入楞伽經》中說：‘大欲有二種：一者燒盡一切善根，二者悲憫一切眾生併發愿盡生死際。此二種中，後者必定不能速證圓滿菩提。‘詳細內容如彼經所說。 《聖入楞伽經》四卷本中雖文字不同，但義理相符，若依此等經典所說，則無種性之眾生亦當成佛。 又于《大乘集論釋》一異說中：‘以五種厭離乘而作業。‘又于彼論中說：‘為安立彼等根性不定之聲聞修習大乘故。’ 其中，已得信等諸根者亦不名為定根，以未得聖果故。已得未知當知等三根者，名為定根，以已得聖果故。住頂位者亦不名為定根，以尚未離四種惡趣故。住忍位者名為定性，以已離四種惡趣故。 諸聲聞若未定根性者，則可從小轉為大。若已得定根性者，則不可轉。若此等聲聞從小轉大無有義利，何故說一乘？依大乘教而言，凡不專一修習菩薩道者，名為根性不定，為顯此義故。 一切聲聞皆有從小轉大之義利，是故令如是小乘補特伽羅趣入大乘。 又于《般若波羅蜜多釋》中說：‘道有四種：天人之道、三乘之道，共為四種。菩薩法者，雖應引導眾生安立於大乘道中，然于不堪入大乘道者，則安置於下二乘中。 若不堪入涅槃者，則安置於人天福樂中，令其修習趣向涅槃之因。’ 又于《妙法白蓮華經釋》中說：‘聲聞有四種：決定聲聞、增上慢聲聞、退菩提聲聞、變化聲聞。’

།ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་བསྟན་པར་མཛད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྤྲུལ་པའི་ཉན་ཐོས་དང་སྔར་ལོག་པ་ལས་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པའོ། །ངེས་པ་དང་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་ དབང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་སྟོན་པར་མི་མཛད་ཀྱི།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་ལུང་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་སེམས་བསྐྱེད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བས་བསྟན་པ་འདི་དང་སྦྱར་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་ བ་ཡང་མེད་ལ།རིགས་ངེས་པའི་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་གཏན་དུ་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ། །དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་དང་། བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས། ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་བོ་ཞེས་ གསུངས་པ་ནི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའི་དུས་ཀྱི་ཆ་ལ་ལྟོས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི།གདོན་མི་ཟ་བར་སངས་རྒྱས་སུ་མི་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་རིན་པོ་ཆེའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་འདི་ལྟར་འདོད་ཆེན་པ་རྣམས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ རིགས་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པའི་རྒྱུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། དུས་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་སྐད་བསྟན་ཀྱང་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་ན་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་གཏན་དུ་རྣམ་པར་ དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ནི། ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་རྩོལ་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ལ། གོང་དུ་ བཤད་པ་ལྟ་ན་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་བསྟན་ན།རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། ང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་སློབ་མ་ཁ་ཅིག་མདོ་སྡེ་ འདི་མ་ཐོས་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་དེ།བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཐོས་པའི་ཡོན་ཏན་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། །ང་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ནས་མིང་ཡང་ཐ་དད་པར་གྱུར་ཏེ། གང་ཟག་དེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་མོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེ་དག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་འདི་དང་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། གཞན་ཡང་མྱ་ངན ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་དང་དྲུག་ཁྲི་དང་། བཞི་ཁྲི་དང་ཉི་ཁྲི་དང་ཁྲིའི་བར་དུ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་མངའ་བདག་འཕགས་པའི་རྒྱལ་པོའི་གནས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མྱ་ ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། །རྒྱ་མཚོ་ལ་ནི་ཤིང་འཕྱོ་བ། །རྟག་ཏུ་རླབས་ཀྱིས་གཡེང་བ་ལྟར། །ཉན་ཐོས་རྨོངས་པ་དེ་བཞིན་ཏེ། །མཚན་ཉིད་རླུང་གིས་རྣམ་པར་གཡེངས། །ཀུན་ལས་ ལྡང་ལས་དེ་ལོག་ཀྱང་།།ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་གཞན་གྱིས་བཅིངས། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བས་མྱོས། །ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལ་གནས། །མཐར་ཕྱིན་ཚུལ་ནི་དེ་ལ་མེད། །ཕྱིར་ཡང་དེ་ལས་མི་ལྡོག་སྟེ། །ཏིང་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཐོབ་སྟེ། །བསྐལ་པ་ཚད་མེད་དེ་མི་སྲིད། ། ཆང་གིས་མྱོས་པའི་སྐྱེས་བུ་དག་།མྱོས་བྱེད་ཟད་ནས་སངས་འགྱུར་ལྟར། །དེ་དག་ཆོས་རྟོགས་དེ་བཞིན་ཏེ། །བླ་མེད་སངས་རྒྱས་སྐུ་ཐོབ་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ།

如來授記兩種聲聞，即：化現的聲聞和從前顛倒後重新發菩提心者。 對於決定和具有增上慢的兩種聲聞，因其根器尚未成熟，如來不為授記，而由菩薩們授記，這是爲了以方便使他們發菩提心。如此配合此教法，則必定沒有所謂無種性的眾生，也沒有所謂決定種性的聲聞和獨覺永遠不能成佛。 《深密解脫經》和《瑜伽師地論》等論典中說’決定不能成佛’，是針對根器尚未成熟時期而說的，並非說他們必定不能成佛。因此《寶性論》中說’貪慾重者也不能涅槃，無涅槃種性’，這是什麼意思呢？這是爲了顯示誹謗大乘的因，以及是就無量時間而言。雖然如此說，但由於他們實際上具有清凈自性，所以不能說他們永遠沒有清凈自性。 《瑜伽師地論》中說：‘在無餘涅槃界中，遠離一切造作之事和一切有為之業。‘而按照上述所說，聲聞也必定能成佛，那麼如何理解和解釋《瑜伽師地論》中的說法呢？ 答：《妙法白蓮經》中說：‘我涅槃之後，有些弟子因未聞此經而不瞭解菩薩行，他們以為依自己所聞的功德而生起涅槃想而入涅槃。我在其他世界成佛，名號也不同，那些人雖然生起涅槃想而入涅槃，但在那些佛土中仍在尋求佛的智慧。‘《般若波羅蜜多釋論》中也與此相符。 此外，《大般涅槃經》中說：‘聲聞和獨覺住世八萬劫、六萬劫、四萬劫、二萬劫乃至一萬劫者，稱為涅槃。無上法主聖王的境界，稱為大涅槃。’ 又《楞伽經》中說：‘如木漂海中，常為波浪動，愚昧聲聞亦如是，為相風所動。雖從一切起而還，為余惑習所縛，禪定樂所醉，住無漏界中。於此無究竟，亦不從此退，得諸三昧身，無量劫不壞。如醉酒之人，酒消則醒覺，彼等悟法時，當得無上佛身。’

།གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས། ཡང་དག་པར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་གང ཟག་མེད་ཀྱང་འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་པ་དང་།ཡང་དག་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པས་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་སྤྲུལ་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དཔེ་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གང་ ཟག་བཞི་པོ་ཡང་ཐབས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ན་བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་དེ་དག་ལས་འདས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བས། ། དེ་སྐད་བསྟན་པ་དེ་དག་དང་སྦྱར་ན་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་དེ་ནི་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པ་ལས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དེ། དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའི། ཡང་དག་པར་ན ལྷག་མ་མེད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། དེ་ལྟ་བས་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་མ་ཟད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་བཅས་པའོ། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལྷག་མ་མ་ བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར།དངོས་པོ་མ་འདྲེས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །མཐར་ཕྱིན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་དང་བཅས་པའོ། །དེ་དག་ལས་མ་འདས་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བཅས་པའོ། །འདི་ལྟར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་མི་རིང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ངེས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཐབས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉག་གཅིག་གིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བརྙེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན།བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ལ་ གནས་པ་ནི་བཏགས་པའི་ལྷག་མ་མེད་པ་ཡིན་གྱི།ཡང་དག་པར་ལུས་དང་ཤེས་པ་གཉིས་འགགས་པའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་དེས་ན། མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཡང་དག་ པའི་དོན་དུ་ནི་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བསྟན་ལ།བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ནི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱང་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་བདུན་པ། དེ་ལ་གཉིས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་མདོ་སྡེ་དང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས། རིགས་རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་ པར་བཞག་ནས་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་དང་།རིགས་ངེས་པའི་ཐེག་པ་པ་གཉིས་གདོན་མི་ཟ་བར་སངས་རྒྱས་མི་འགྲུབ་བོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། གང་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་མེད་པ་དེ་དག་ ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་སྐྱེད་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི།ནམས་ཀྱང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས་རིགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་རིགས་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་བསྐྱེད་ནས་ནན་ཏན་བརྩོན་འགྲུས་ སྤྱད་ཀྱང་ངེས་པར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ།བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།

又從《妙法白蓮經》的註釋中說：雖然沒有具有正確我慢的補特伽羅，但是如此存在世間的禪定，以及由於生起真實涅槃的想法，爲了對治那些，所說的幻化城市的比喻應當了知。 又從彼處說：爲了攝持四種補特伽羅以方便趨入涅槃城市。涅槃城市中有禪定和三昧的城市，爲了超越那些城市而趨入大涅槃城市。 如此所說的這些相配合時，《瑜伽師地論》中所說的無餘涅槃，即是《楞伽經》中所說的’三昧之樂’，因為遠離事物故稱無餘，但實際上並非真正的無餘，因為具有變異性。 因此《華鬘經》中說：‘所以阿羅漢和辟支佛他們是具有生法的，因為有餘未盡故是具有生的。因為未成就清凈行的余分，故非無雜染。因為未究竟，故有所作。因為未超越彼等，故有所斷。如是因為未斷，故與涅槃不遠。’ 又從彼處說：‘已得決定涅槃’是諸佛以方便說的，故與’唯如來獲得涅槃’之說相配合。 應當了知：住於三昧之樂達八萬劫等時間是假立的無餘，實際上並沒有身心二者滅盡的無餘涅槃。因此二乘也必定將成就佛果，所以諸經中從真實義說唯一乘，從假立而言也說二乘。 第二十七品。其中第二，法師玄奘依據諸經論，安立五種種姓后說：無種姓眾生無涅槃種姓，決定種姓的二乘者必定不成佛。 因此《善戒經》中說：‘若無菩薩種姓者，雖發精進勤奮，然終不能得無上正等正覺。’ 又從《攝論》中說：‘非種姓者，因無種姓，雖發心精進修行，決定不能現前證得無上正等正覺。‘《瑜伽師地論》中也如是說。

།གཞན་ཡང་མདོ་འདི་ཉིད་ལས་ཞི་བ་བགྲོད་པ་གཅིག་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གང་ ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བརྩོན་པའི་སྦྱོར་བ་དང་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གདུལ་བར་མཛད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་བཞག་སྟེ།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དགོངས་པ་ཟབ་མོ་རྣམ་པར་དགྲོལ་བའི་མདོ་ལས་ དོན་མཆོག་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཉན་ཐོས་ཞི་བའི་རིགས་ཅན་གྱི་གང་ཟག་ནི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐུ་ཅི་མངའ་བ་གཏུགས་ཏེ་གདུལ་བར་མཛད་ཀྱང་དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་འདུག་སྟེ།བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངས་ཞི་བའི་ཉན་ཐོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་མདོ་ལས། ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པའི་སེམས་ཅན་ནི་ཡང་དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་བསྟན་ཀྱང་རུང་མ་བསྟན་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པ་ལས ངེས་པའི་སེམས་ཅན་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པའི་སྣོད་མ་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དེ་ལ་ཆོས་བསྟན་ཀྱང་རུང་མ་བསྟན་ཀྱང་རུང་སྟེ།ནམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པའི་འོས་སུ་མི་འགྱུར་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་དེ་ཆོས་ཀྱི་སྣོད་ མ་ཡིན་པར་མཁྱེན་ནས་སྤོང་བར་མཛད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་འཕགས་པ་སོར་མོའི་ཕྲེང་བའི་མདོ་ལས། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་གཉིས་ཁོ་ན་ནི་གསོར་རུང་བ་དང་གསོར་མི་རུང་བའོ། །དེ་ལ་ལོག་པ་ལ་ ངེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།འདོད་ཆེན་པ་དག་གོ། །ཡང་དག་པ་ལ་ངེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་ཐེག་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ལེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། སེམས་ཅན་གདུལ་བར་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ ཡོད་དེ།ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། ལྷ་དང་མིའི་རིགས་ཅན་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་ས་ཆེན་པོས་ཁུར་ལྕི་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཁྱེར་བ་བཞིན་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། རི་རྣམས་དང་རྩཝ་དང་ཤིང་རྣམས་དང་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཡང་དག་པ་ ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་དང་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་དག་ཀྱང་ས་ཆེན་པོ་ལྟར་ཁུར་ལྕི་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཁྱེར་བས་ས་ཆེན་པོ་དཔེར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ།བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་བྲལ་བ། ཐོས་པ་མེད་པ་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་དག་ལ་ལྷ་དང་ མིའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པ་དང་།ཉན་ཐོས་ཡོངས་སུ་གཉེར་བ་དག་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཡོངས་སུ་གཉེར་བ་དག་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་གཉེར་བ་དག་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་པར་བྱེད་ པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།གཞན་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་གང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་སུ་ངེས་པ་དག་ནི། ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་མྱུར་དུ་རང་གི་ཟག་པ་མེད་པའི་ས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའི་རིགས་སུ་ངེས་པ་དག་ནི་ ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་མྱུར་དུ་རང་གི་ཐེག་པ་ལ་གནས་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།བླ་ན་མེད་པའི་ཐེག་པའི་རིགས་སུ་ངེས་པ་དག་ནི་ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་མྱུར་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།

又從此經中說道：對於那些趨向寂靜、具有聲聞種性的補特伽羅，即便諸佛以精進方便和種種方法調伏，安置於菩提心，也不能令其獲得無上正等正覺。 又從《深密解脫經》中說道：我說那些已證得最勝義、具有寂靜聲聞種性的補特伽羅，即便諸佛盡其神力調伏，安置於菩提心，也不能獲得無上菩提，這就是我所說的寂靜聲聞。 又從《菩薩藏經》中說道：決定於正法的眾生是正法之器，如來無論說法與否，他們都將獲得解脫。決定於邪法的眾生不是正法之器，如來無論說法與否，他們永遠不會獲得解脫。因此如來如實了知這些眾生非法器而捨棄之。 又從《聖指鬘經》中說道：眾生群類有三種，其中聲聞乘和大乘二眾，有可救度和不可救度之分。其中決定於邪法者，即是貪慾熾盛者。決定於正法者，即是如來、菩薩和二乘。 又從《善戒經》中說道：應當調伏的眾生有四種：聲聞種性者將獲得聲聞道，獨覺種性者將獲得獨覺道，佛種性者將獲得佛道，天人種性者將獲得天人之樂，這就是四種。 又從《持鬘經》中說道：又如大地擔負四種重擔，即：大海、山嶽、草木和眾生。同樣，持守正法的善男子善女人也如大地般擔負四種重擔，以大地為喻而建立。是哪四種呢？即：令遠離善知識、無聞、行非法的眾生獲得人天善根；為求聲聞者說聲聞乘；為求獨覺者說獨覺乘；為求大乘者說大乘。 又從《般若波羅蜜多經》中說道：決定為聲聞乘種性的眾生，聽聞此法后將迅速證得無漏果位。決定為獨覺乘種性者，聽聞此法后將迅速安住于自乘而出離。決定為無上乘種性者，聽聞此法后將迅速證得無上正等正覺。

།སེམས་ཅན་གང་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་ མ་ཞུགས་ཤིང་རིགས་རྣམ་པ་གསུམ་གང་དུ་ཡང་མ་ངེས་པ་དག་ཀྱང་ཆོས་འདི་ཐོས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།འཕགས་པ་ས་བཅུའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདི་དང་མཐུན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ ཡང་བསྟན་བཅོས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལས།གང་ཟག་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་རང་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་བླ་ན་མེད་པའི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང་། རིགས་མེད་པ་དག་བདེ་འགྲོས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཡོངས་སུ་མྱ་ ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་བདག་གི་ནི་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ས་བོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རིགས་མེད་པ་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་ནི་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ པ་དང་།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་གང་དག་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལ་གཏན་དུ་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་རིགས་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་ལ། གང་དག་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་མདོ་སྡེའི་རྒྱན་ལས། རིགས་མེད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་ལྟོས་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བ་དང་། གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་ མི་འདའ་བའོ།།དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་ལྟོས་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གཅིག་ཏུ་སྡིག་པ་སྤྱོད་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྒྱུ་ཆུང་ཞིང་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་ པའོ།།གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་འདི་ལྟར་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་སྟེ། འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་གཉེར་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་ཚོལ་བའི་གང་ཟག་གོ་ཞེས་བཤད་དོ། གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་ པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས།།སྒྲིབ་དང་བཅས་ཤིང་རྒྱུ་མི་ལྡན། །སེམས་ཅན་ཁམས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ནི། །ངེས་པ་གཉིས་ལ་གནས་པས་ན། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མངའ་དབང་མེད། །ཅེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་འདིའི་གནས་སྐབས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མཛད་པར་ཡང་མི་སྤྱོད་ལ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་མངའ་དབང་མཛད་པར་མི་སྤྱོད་དོ་། །འདི་ལྟར་འཁོར་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མ་མོས་པས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སློབ་དཔོན་ཧྱན་ཙང་གིས་བསྒྱུར་བའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ནི། །སེམས་ཅན་ཁམས་ལ་ཀུན་དུ་ཡང་། །སྒྲིབ་བཅས་རྒྱུ་དང་མི་ལྡན་ལ། །ངེས་པ་གཉིས་ནི་འཇུག་པས་ན། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་མངའ་དབང་མེད། ། ཅེས་འབྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེས་ནི་དེ་དག་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །རིགས་མེད་པའི་ཕྱིར་སངས རྒྱས་རྣམས་དེ་དག་ལ་མངའ་དབང་མཛད་དུ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་སྟོན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ།།མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རྒྱུ་དང་རིགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་ཞེས་བྱའོ།

經中說道：‘某些眾生尚未進入真實無過失之道，於三種種姓中皆未決定者，聞此法已亦能發起無上正等正覺之心。‘《聖十地經論》中也多與此相順而說。 又于《菩薩地論》中說：‘略說所化眾生有四種：聲聞種姓者以聲聞乘令其成熟，獨覺種姓者以獨覺乘令其成熟，佛種姓者以無上乘令其成熟，無種姓者則以善趣令其成熟。’ 又于《瑜伽師地論》中說：‘非般涅槃法者，於我無三種菩提種子。‘又于彼論中說：‘住無種姓補特伽羅名為畢竟非般涅槃法者。’ 又于彼論中說：‘若於真如所緣境界有永障礙種子者，建立為不般涅槃種姓補特伽羅。若不如是者，建立為般涅槃種姓補特伽羅。’ 又于《莊嚴經論》中說：‘無種姓有二種：一者暫時不般涅槃，二者永遠不般涅槃。暫時不般涅槃法者復有四種：一者純作惡業，二者舍離一切善法，三者無解脫分善根，四者善因微少未圓滿。永遠不般涅槃法者，謂無涅槃種姓，因無因故，是求輪迴不求涅槃之補特伽羅。’ 又于《大乘集論》一種異譯中說：‘具障無因具，一切眾生界，安住二決定，諸佛無自在。‘世親論師所造釋中說：‘無般涅槃種姓眾生名為無因，諸佛於此階段不作般涅槃事，亦不以神通作自在事。以其于輪迴生執著，于涅槃不生信解故。’ 于玄奘所譯《大乘集論》中說：‘于諸眾生界，具障無因故，二種決定行，諸佛無自在。‘世親論師所造釋中說：‘于眾生界中無涅槃法者，名為無因。‘此說彼等無涅槃之因。以無種姓故，諸佛于彼等亦無自在，此為語義。《大乘集論》一種異譯中亦如是說。 于無性論師之釋中說：‘以具煩惱、業及異熟障故名具障。以無涅槃因及種姓故名無因。’

།སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་གོང་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མངའ་དབང་མཛད་པར་ཡང་མི་སྤྱོད་དོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱ་ཆེར་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་པ་བཞིན་ ནོ།།གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འགྲེལ་པ་ལས་རིགས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་དོན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལས་རིགས་ཅན་ལྔ་པ་ནི་ཡོན་ཏན་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་དུས་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ས་བཅུའི་ འགྲེལ་པ་ལས་ལོག་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ངེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།བསྟན་པ་འདི་དག་དང་སྦྱར་ན་རིགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རྒྱུ་མེད་ལ་ཐེག་པ་འོག་མ་གཉིས་ནི་ངེས་པར་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྲུབ་པོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་གཅིག་ཏུ་གསུངས། སྔར་ཁུངས་སུ་བསྟན་པའི་གསུང་རབ་དེ་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གོ་ཞིང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། རིགས་ཀྱི་བུ་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན གཤེགས་པའི་སྙིང་པོའི་དོན་ཏོ།།གཞན་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དེ་རྟག་པར་གནས་ཤིང་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་བསྟན་བཅོས་རིན་པོ་ཆེའི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ལས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་ པའི་སྙིང་པོ་ཡོད་པར་ཅིས་མངོན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཉམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཡོད་དོ། ། གསུང་རབ་གོང་མ་དེ་དག་ལས་བསྟན་པ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དེས་ན་རིགས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཀུན་ལ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། དཔེར་ན་འགའ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྤྱོད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ངེས་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རིགས་མ་ངེས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི མདོ་ལས།།ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཞིང་དག་ན། །ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཆོས་ཁོ་ན། །གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། །སངས་རྒྱས་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་མ་གཏོགས། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མདོ་ཚིག་འདིར་བཤད་པ་ཡང་སོ་སོ་ནས་བཤད་པ་མི་མཐུན་པས། སློབ་དཔོན་ལཾ་ ཤི་བ་ལ་སོགས་པ་ན་རེ་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མེད་པའོ།།གསུམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་ལས་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མེད་པའོ་ཞེའོ། །གཞན་ཡང་ཁ་ཅིག་ ན་རེ་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་གཉིས་པ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་མེད་པའོ།།གསུམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གསུམ་པ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་མེད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྔ་མའི་བཤད་པ་འདི་གཉིས་ནི་རྒྱུའི་ཐེག་པ་རྣམ་པར་གཞིག་པ་ཡིན་གྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ ནི་མཐར་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མ་མཐོང་བས་གཞིག་པའི་ཐུགས་མ་ཐུབ་བོ་ཞེའོ་།།འདིར་ནི་གཉིས་དང་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་དེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་ལས་བརྩམས་ནས་དོན་དེ་ཡང་དག་པར་གཞིག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གཉིས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལོངས་སྤྱོད་ རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཁོ་ན་ཡོད་ཀྱི།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་མེད་པའོ། །ཕྲེང་ལྡན་མའི་མདོ་ལས། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཉིད་དུའོ།

如諸佛所說上述那樣的眾生，也不能主宰令其涅槃，如廣大論中所說。又如佛地論中說有五種種姓的意義，應如前理解，其中說第五種姓者因無生功德之因，故永無涅槃之時。又如聖十地論中說，執著五蘊者稱為不能涅槃。結合這些教法，無種姓眾生無涅槃之因，下二乘決定不能成佛。 若如是，為何說一乘？前引經論又如何理解解釋？答：聖大涅槃經中說：‘善男子，我即是如來藏義。‘又說：‘一切眾生皆有佛性，常住不變。‘又如寶性論中說，云何顯示一切眾生有如來藏？答：依一切佛平等法身，應知一切眾生有如來藏。 前述諸經所說，一切皆是真如法身佛性，故五種種姓皆有佛性。又如聖大涅槃經中從’譬如有人’至’當得’所說，一切皆是行性，故必定可得，是就不定種姓而說一分。又如妙法白蓮華經中說：‘十方佛土中，唯有一乘法，無二亦無三，除佛方便說。’ 此經文諸師解釋不同。師子比丘等說：‘無二’是無聲聞緣覺，‘無三’是無聲聞、緣覺及單修六度的大乘菩薩。又有人說：‘無二’是無第二緣覺乘，‘無三’是無第三聲聞乘。有人說前二解是破因乘，于佛乘則因未見究竟果性故未能破。 此處’二三’是就佛身而作真實破除，其中’無二’是唯有如來受用圓滿佛乘，無聲聞緣覺二乘。如瓔珞經說：‘聲聞緣覺亦當入大乘’，即是入于佛乘。

།དམ་པའི་ ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས།།དངོས་པོ་འདི་གཅིག་བདེན་པ་སྟེ། །གཞན་གཉིས་པོ་དག་བདེན་པ་མིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི། གསུམ་དུ་མེད་ཀྱི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུའི་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནར་ཟད་པས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ གསུམ་པོ་དག་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་གཉིས་པ་ལ་མ་ཞུགས་པ་དག་ནི་འདུ་ཤེས་འདི་ལྟ་བུ་སྐྱེད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གང་ཟག་སྤྱོད་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པས་ཐེག་པ་གཅིག་གི་ཚུལ་ལ་རྨོངས་ པར་གྱུར་ཏོ་སྙམ་མོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་། རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཡོད་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་གསུངས་སོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་ རྒྱས་རྣམས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་གཅིག་ཏུ་མཚུངས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་སྔ་མ་ནི་གཉིས་སུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་ཕྱོགས་པ་དང་དམན་པ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས། རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་འཇུག་པར་མཛད་དོ། །ཕྱི་མ་ ནི་གསུམ་དུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་ཕྱོགས་པ་དང་།དངོས་པོ་བཀག་ནས་དོན་ལ་ཕྱོགས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་བཤད་པ་ནི་གཉིས་པ་བཟང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས། གཉིས་པ་ཐབས་ཀྱི་ལེའུ་ལས་ནི་གཉིས་སུ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་བཤིག་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས། ཐེག་པ་གཉིས་ཀྱི་མིང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོ་ལས། འཇིག་རྟེན་ན་ཐེག་པ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཅིག་ཁོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཐོབ་པར་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས། །སངས་རྒྱས་ཐེག་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། །བསྟི་བའི་གནས་ཕྱིར་གཉིས སུ་བཤད།།ཅེས་གསུངས་སོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས། དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དག་ནི་ངེས་པའི་དབང་པོ་ཞེས་མི་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་གཞན་རྣམ་པ་གཉིས་ ལས།ཚིག་དེ་ལྟ་བུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་ཚད་མར་མི་རུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འཇུག་པའི་འོས་སུ་མི་རུང་བ་དེ་དག་ནི་ལྷ་དང་མིའི་བསོད་ནམས་དང་བདེ་བ་ལ་བཀོད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་ པར་མཛད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་ལྷ་དང་མིའི་ཐེག་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།དང་པོ་གཏན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་མི་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ལྷ་དང་མིའི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཛད་དོ། །གཉིས་པ་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རིགས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ལྷ་དང་ མིའི་ཐེག་པས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་མཛད་ནས།མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་ཏུ་གཞུག་པར་མཛད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ཡོད་ཀྱང་། འགྲེལ་པ་དེ་ལས་ནི་རེ་ཞིག་ཙམ་དུ་རིགས་མེད་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལས་བརྩམས་ནས་དེ་སྐད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ དེ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྙིང་རྗེ་དང་སྨོན་ལམ་གྱི་ཐབས་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བཟླ་བར་འདོད་པ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི།ཐམས་ཅད་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་ནི་མ་ཡིན་པའོ།

在《妙法白蓮經》中說道：‘此一事物為真實，其餘二者非真實。‘這是說，並非有三種，而是如來乘僅有一種，所以並沒有所謂的聲聞乘、緣覺乘和佛乘這三種。 在論典《大乘集論》中也說：‘未入第二地的菩薩會產生這樣的想法：由於三乘行者的行為差異，對一乘之理產生迷惑。’ 在《妙法白蓮經》中也說：‘二乘尚且不存在，更何況說有三種呢？’ 在《大般涅槃經》中說：‘如來、聲聞和緣覺，與佛性是一致的，無漏性也是一致的。‘前者是爲了破除二執而趨向於一性，破除下劣而趨入廣大。後者是爲了破除三執而趨向於一性，遮遣實有而趨向于實義。 雖然有這兩種解釋，但第二種解釋較好。因此在《妙法白蓮經》的註釋中說：‘第二方便品是爲了破除二執而顯示一性。’ 另外，在《大方廣佛華嚴經》中說：‘連二乘的名字都沒有。’ 又在《妙法白蓮經》中說：‘世間上並沒有通過二乘而獲得涅槃的說法，唯有通過佛乘才能獲得涅槃。’ 又在同經中說：‘佛乘唯有一種，爲了方便而說二種。’ 在《大乘集論》的一種不同註釋中說：‘信等根不稱為決定根。‘由於在其他兩種《大乘集論》註釋中沒有這樣的文句，因此這種說法不可作為依據。 在《般若波羅蜜多註釋》中說：‘對於那些不適合直接趨入涅槃的眾生，先安置他們於人天福德安樂中，然後引導他們修習趨向涅槃的因緣。‘這表明人天乘也有兩種：第一種是永遠不會趨入涅槃的，用人天乘使其成熟；第二種是暫時沒有涅槃種性的，用人天乘使其成熟后引導其修習趨向涅槃的因緣。 雖然有這兩種解釋，但該註釋是針對暫時無種性的一類而作如是說明。或者，這是爲了顯示菩薩的悲心和願力方便引導眾生趨向無餘涅槃，而不是說所有眾生都會趨入涅槃。

།དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་འགྲེལ་པ་ལས། གདོན་མི་ཟ་ བར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ལུང་སྟོན་པར་མི་མཛད་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་གིས་ལུང་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཐབས་ཀྱིས་སེམས་བསྐྱེད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་དག་གིས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་ལུང་སྟོན་པ་སྟེ།དེ་དག་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་དུ་གཞུག་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཡང་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། ཡང་དག་པར་སངས་རྒྱས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་ པོའི་མདོ་ལས།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། དམ་པའི་ཆོས་པདྨ་དཀར་པོའི་མདོའི་དཔེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དང་སྦྱར་ན། དེ་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདུས་མ་ བྱས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལ་གནས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་སྙམ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚེ། སངས་རྒྱས་དེའི་དྲུང་དུ་བཞུགས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་གདམས་ངག་བསྟན་པས་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་ བསྐྱེད་ནས་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་ཤིང་།ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་ན། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཚེ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་ནས། ལྷག་མ་ མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འཇུག་པའི་ཚེ།བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཀྱི་ལྷག་མ་མེད་པར་ཞུགས་པའི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པ་ཡང་འདི་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས།བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ལ་སོགས་པར་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་དག་གི་བཤད་པ་ལ་འབྱུང་བ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྒྱུར་ཏེ་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་འཆི་འཕོ་ལ་གནས་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་སྤྱོད་པ་སྤྱད་དེ།དད་པ་བཅུའི་གནས་སུ་བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲི་དང་། དྲུག་ཁྲི་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་གནས་ཞེས་བྱའོ་ཞེའོ། །སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་དགུ་བསྟན་པ་ལས་གཞི་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། རང་སངས་རྒྱས་ནི་བསྐལ་པ་ཁྲིས་ཕྱིན་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ན།གང་དུ་ནི་ཕྱིན་པར་འགྱུར། གྲུབ་པའི་མཐའ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། སྨྲས་པ། འདི་ནི་མཐར་ཕྱིན་པའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྟེ། ཐེག་པ་པ་གསུམ་དུ་འཛིན་པ་གསལ་བར་དགོངས་པའོ། །ཡང་ན་སེམས་བསྒྱུར་ཏེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསླབས་ནས། དད་པ་བཅུའི་ ཆོས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ན།སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་པ་ཡང་དད་པ་བཅུ་ལ་ཕྱིན་པའི་གནས་སུ་འདོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཇི་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོར་སེམས་བསྒྱུར་བའི་ཉན་ཐོས་མེས་ལུས་བསྲེགས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟོན་པ་ལ་དགོངས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི།ཡང་དག་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ལྟར་དེ་ནི་ ཚེའི་འདུ་བྱེད་བསྲིངས་ནས་དབང་པོའི་ལུས་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་ཅིང་།སྤྲུལ་པའི་ལུས་ཀྱིས་ཆོས་མཐུན་པ་དག་ལ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། དེས་ན་དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་བཙུན་པ་མིང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་ནི་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ།

從《妙法白蓮華經釋》中說：對於那些必定具有增上慢的二種聲聞，因其根機尚未成熟，如來不為其授記，而是由菩薩為其授記，這是爲了用方便法門令其發菩提心。這裡說菩薩為其授記成佛，是因為想要令他們發起大乘心的緣故，這也是方便示現，而非真實能成就佛果。 在《聖妙法白蓮華經》中說：‘生起涅槃想后入涅槃，在其他世界尋求佛智。‘若對照《妙法白蓮華經》的確定版本，其中說：‘他們皆住于無為想中，認為已入涅槃，而往生其他世界。’ 又從此經中說，在入涅槃時，住于彼佛前，由於聽聞法要教誡而發菩提心，不住生死涅槃，並通達三乘皆空。對照經義，所說’入涅槃時’是指住于有餘涅槃，在將入無餘涅槃時發菩提心，而非已入無餘涅槃后才發菩提心。《般若波羅蜜多釋》中的教說也應如此理解。 又從《大般涅槃經》中說：‘住世八萬劫等。‘這是依三藏教法的解釋，謂從預流果等住位轉入大乘心，住于變異死，行菩薩行，在十信位住世八萬劫、六萬劫等時間。 從瑜伽師真諦所著《九識住論》中引《大本經》說：‘獨覺將於萬劫達到。‘那麼達到何處？其究竟義為何？答：這是說達到究竟，明顯是依三乘而說。或者說轉心修學大乘后，將趣入十信法性，對照此說，應知瑜伽師真諦也認為是達到十信位。 若問：若如此，為何說涅槃？答：世尊是針對轉向大乘的聲聞以火焚身入涅槃而作此說，並非真實涅槃。如《瑜伽師地論》中所說：‘如是延長壽行，加持諸根身體，以化身於隨順者前示現入無餘涅槃界。因此他們心想：具壽某某已入無餘涅槃界。’