d3994聖無盡慧所說廣釋c3.5s｜d3994聖無盡慧所說廣釋c3.5s（續5）

關於這個，使我完全成熟或對我有利的內容是我的利益，這也有斷除和成就兩種特徵。 其中斷除也有三種：斷除煩惱、斷除痛苦和究竟斷除。 其中斷除煩惱是以世間道觀察上地為寂靜，觀察下地為過患，從無所有處以下暫時壓制煩惱，以及以出世間見道和修道斷除貪慾等煩惱習氣無餘。 其中斷除痛苦是斷除三惡趣的痛苦和三界輪迴的一切痛苦。 究竟斷除是對已斷除的煩惱和痛苦，一旦斷除之後永不在心相續中生起。 其中成就也有兩種：成就世間安樂和成就出世間安樂。 成就世間安樂是在未獲得出世間安樂之前，投生於天人善趣。 出世間安樂也有兩種：有上和無上。 其中有上是依聲聞和獨覺乘獲得有餘依涅槃和無餘依涅槃。 無上是依大乘獲得圓滿自他二利的不住涅槃。 令其他眾生完全成熟或利益他人的內容是他利，這也如上所說應知有斷除和成就兩種。 菩提本身是勝義，故為菩提利。 菩提一詞在此應知指三種菩提，因為這些是聖者的果位。 或者爲了圓滿力、無畏、不共法等佛陀功德而修習聖道，稱為菩提利。 所謂’以無執著圓滿成就’是指對自利、他利、菩提利三者都無實執，以三輪清凈的方式究竟圓滿。 在解說三時善巧之後，為顯示一切乘善巧而如是宣說，故問：‘何為菩薩一切乘善巧？’ 一切乘善巧即是通達一切乘，是對一切乘的因、自性、果無顛倒了知。 其中一切乘總攝有二：出世間乘和世間乘。 為顯示出世間乘而說：‘此三者是乘，是出離’等，聲聞、獨覺和菩薩乘這三種稱為出世間乘，為什麼呢？因為能從輪迴中解脫。 為顯示世間乘而說：‘復有二乘，何為二？天乘和人乘。’ 其中因是天人的乘故為天乘，是人的乘故為人乘，或者成為天人的乘和成為人的乘稱為天乘和人乘。

།དེ་ལ་ལྷའི་སྒྲས་ནི་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དྲུག་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དང་། ནམ་མཁའ མཐའ་ཡས་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་བསྡུའོ་།།ཐེག་པའི་སྒྲས་ནི་བསོད་ནམས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དང་། རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཟག་ པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་།ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་མི་གཡོ་བ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། འདུ་བྱེད་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷའི་གནས་དེ་དག་ཐོབ་པར་བྱེད་ཅིང་དེར་ འགྲོ་བས་ན་ལྷའི་ཐེག་པ་ཞེས་བྱའོ།།མིའི་སྒྲས་ནི་གླིང་བཞི་ན་གནས་པའི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་ཏེ། ཐེག་པའི་སྒྲས་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསོད་ནམས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་ལ་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་སྲོག་ གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ངན་སོང་གསུམ་དུ་འགྲོ་ཞིང་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་འདིས་འགྲོ་བ་དང་འདིར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐེག་པར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོང་ན་འདིར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐེག་པའི་ནང་དུ་ངན་སོང་གསུམ་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་མ་བསྡུས་ཤེ ན།ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་རྒྱུས་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། འབྲས་བུའི་ཚེ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྟོགས་པའི་སྣོད་དུ་རུང་བ་ལ་བྱ་སྟེ། མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ལ་འདིས་འགྲོ་བ་དང་འདིར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་དུ་རུང་ཡང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ དང་།འབྲས་བུའི་ཚེ་ན་ཡང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྟོགས་པའི་སྣོད་དུ་མི་རུང་བས་ན་ཐེག་པ་ཞེས་མི་བྱའོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པར་བཞེད་ནས་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་མཁས་པར་བྱ་བའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་སྟེ།ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིས་འགྲོ་བས་ན་ཐེག་པ་སྟེ། གང་གིས་འགྲོ་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པས་འགྲོ་ བས་ཐེག་པའི་སྒྲ་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་ལ་བྱའོ།།ཡང་ན་འདིར་འགྲོ་བས་ན་ཐེག་པ་སྟེ། དེས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་ལ་ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཐེག་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་ པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་སྟེ།དེའང་འོག་ནས་འཆད་དོ། །དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྟེན་དང་། དམིགས་པ་དང་། རྒྱུ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། དེ་རབ་ཏུ་རིག་པའོ། །སངས་རྒྱས་བྱུང་བ་ མེད་པར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་ཕོ་བྲང་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཆི་འཕོ་བ་བསྟན་ཏེ།ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་སུ་བལྟམས་པ་དང་། བཙས་པ་དང་། གཞོན་ནུ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ཐབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མཛད་ནས་ཁབ་ ནས་བྱུང་སྟེ་དཀའ་བར་སྤྱད་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ནས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་མེད་པར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་འབྱུང་བ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདིས་ནི་རྟེན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་རྒྱུ་འདྲི་བ་སྟེ།སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་མེད་པར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མེད་ཅེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

其中’天’字所包含的是四大天王等欲界六天、色界諸天以及虛空無邊等無色界諸天。 ‘乘’字所包含的是趨向福德的諸行，即遠離殺生等十善業道，以及有尋有伺等有漏色界四禪，以及虛空無邊等無色界四等至，具有不動趨向之相。由於以這兩種行能獲得並趣向那些天界，故稱為天乘。 ‘人’字所包含的是居住在四大洲的男女等。‘乘’字指的是十善業道本性的趨向福德諸行。 有些人說：‘趨向非福德的殺生等十不善業道，也能使眾生趣向並投生三惡趣，既然具有以此趣向及往彼之義等乘的特徵，為何在此世間乘中不包括三惡趣乘呢？’ ‘乘’的含義是因能生起安樂，果時堪為證悟聖諦之器。雖然十不善業道可以說是’以此趣向’及’往彼’，但因不善業道之因能生起痛苦，果時也不堪為證悟聖諦之器，故不稱為乘。 爲了闡述聲聞乘的智慧而問’什麼是菩薩通達聲聞乘的智慧’等。菩薩們應當通達的聲聞乘即是菩薩通達聲聞乘的智慧，這是’什麼是聲聞乘’的意思。 因為以此趣向故稱為乘，以什麼趣向呢？以戒蘊等趣向，故’乘’字指三學。或者說因趣向此處故稱為乘，這表明解脫和解脫知見蘊稱為乘。 如實通達該乘的特徵、因等即是通達聲聞乘，這將在下文解釋。 其中聲聞乘應當了知有六種：所依、所緣、因、修行、果以及通達。 ‘無佛出世則無聲聞乘’是說：從兜率天宮示現菩薩降生，入胎、出生、童年等階段，為利眾生示現種種方便行，出家修苦行等，最後現證圓滿菩提，這稱為佛陀出世。若無依止佛陀出世，則聲聞乘也不會出現，這是其含義。這是闡述所依。 ‘為什麼會這樣呢’是詢問原因，即問：為什麼無佛出世就沒有聲聞乘？

།དེའི་ལན་དུ་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་གང་ཟག་གི་དངོས་པོ་མེད་དེ། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དག་པར་ལྟ་བའོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་སམ། མཁན་པོའམ་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཤད་པའི་སྒྲ་མཉན་ནས་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་དམིགས་པར་བྱེད་པས་ན་ཕ་རོལ་གྱི་སྒྲའི རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདིས་ནི་དམིགས་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །ཕ་རོལ་གྱིས་བསྟན་པའི་སྒྲ་མཉན་ནས་ཞེས་བཤད་ན་ཉན་པ་ནི་གང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཉན་པ་ནི་གང་འདིའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་སེལ་ཞིང་སིམ་པར་བྱེད་པས་ཚུལ་ ཁྲིམས་ཏེ།དེས་ལུས་དང་ངག་གི་ཉེས་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་བར་སྡོམ་པར་བྱེད་པས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་སྡོམ་པ་སྟེ་། དེ་ལ་ཉན་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་བསླབ་པ་བཅས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་མཉན་ནས། ཇི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕམ་པ་བཞི་དང་། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་བཅས་པ་བཞིན་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་རབ་ཙམ་ཡང་མེད་པར་སློབ་ཅིང་བྱེད་པ་ནི་ཇི་ལྟར་བསླབ་པ་བཅས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་དེས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ རྫོགས་པར་འགྱུར་བས་ན་འདིས་ནི་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་སྒྲུབ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པ་དང་། བྱ་བ་བྱས་པ་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རབ་ཏུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ ཀྱི་སྒྲས་ཡན་ལག་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བྱ་སྟེ།ཡན་ལག་དྲུག་པོ་གང་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པར་གནས་པ་ཞེས་ཡན་ལག་དང་པོ་དང་། སོ་སོར་ཐར་བའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པ་ཞེས་ཡན་ལག་གཉིས་པ་དང་། ཆོ་ག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་ཡན་ལག་གསུམ་པ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་ཡན་ལག་བཞི་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་རབ་ཙམ་དག་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་ཞེས་ཡན་ལག་ལྔ་པ་དང་། བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་སློབ་ཅེས་ཡན་ལག་དྲུག་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཡང་དག་པར བླངས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལ་ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་མཐའ་མ་ལོག་པ་དང་།ངག་གི་ལས་ཀྱི་མཐའ་མ་ལོག་པར་གྱུར་ཅིང་མ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་དང་། སྐྱོན་མེད་པར་བྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་སློང་ཕ་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་ བསྙེན་ཕ་དང་།དགེ་བསྙེན་མ་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་ཚུལ་ཕ་དང་། དགེ་ཚུལ་མའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ལ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་སྡེ་ཐ་དད་པར་དབྱེ་བས་སྡོམ་པ་མང་དུ་འགྱུར་མེད་ཀྱི། འདིའི་སྐབས་སུ་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལ་དགོངས་ནས་སོ་སོར་ ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཇི་ལྟར་ཆོ་ག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་སྤྱོད་ལམ་མམ། འཕྲལ་གྱི་བྱ་བ་འམ། དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཡང་རུང་སྟེ། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་། འཇིག་རྟེན་གྱིས་དཔྱས་ པར་མི་འགྱུར་བ་དང་།འདུལ་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་འདུལ་བ་དང་འགལ་བར་མི་བྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་སློང་དག་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། གང་ཞེ་ན། སྨད་འཚོང་མ་དང་། ཆང་འཚོང་ དང་།ཤ་འཚོང་གི་གནས་དང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དང་། གདོལ་པའི་ཁྱིམ་མོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་མ་གནང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་དེ་དག་སྤངས་ནས། སྤྱོད་ཡུལ་གཞན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་རབ་ཙམ་དག་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་ བ་ཡིན་ཞེ་ན།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་བསླབ་པའི་གཞི་ཕྲན་ཚེགས་སུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཉམས་པར་གྱུར་ན་འབད་པ་ཆུང་དུས་སློང་བར་བྱེད་པའོ།

作為對此的回答，聲聞們的正見被稱為’隨順波羅蜜多音聲’。即通過正智通達一切法中無有補特伽羅實體、補特伽羅無我，這就是聲聞們的正見。 這種正見是聽聞佛陀或和尚或阿阇黎所說的音聲后，緣取補特伽羅無我，因此稱為’隨順他音’。這是說明所緣。 若說’聽聞他人所說音聲后’，那麼何為聽聞？為此說’於此處聽聞即是此戒律律儀’。戒律能除煩惱熱惱並使清涼，由此防護身語過失與罪過不生，故戒律即是律儀，此中所說的聽聞即是這個意思。 ‘如何隨順所制學處’是指：如是聽聞戒律律儀后，如同世尊所制四他勝、十三僧殘等二百五十戒，即使最細微的過失也不犯，如是學習奉行，這就是隨順所制學處。由此因緣圓滿戒蘊，這是說明因。 其中修行有三種：修定所依、修慧所依和修所作成就。 關於’圓滿戒蘊’，戒的含義是指具足六支的戒：第一支是住于具戒，第二支是守護別解脫戒，第三支是軌則圓滿，第四支是行處圓滿，第五支是于微細罪中見畏懼，第六支是受持學處而學。 如何是具戒？即于所受學處，不違背身業、不違背語業，保持不失壞、無過失。 如何是守護別解脫戒？比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、式叉摩那、沙彌、沙彌尼的戒律稱為別解脫戒。雖然這些因部類差別而有多種律儀，但此處是就比丘戒而言說’守護別解脫戒’。 如何是軌則圓滿？無論是威儀、臨時所作還是修習善法，一切行為都隨順世間而不為世間所譏，隨順律儀而不違背律儀。 如何是行處圓滿？有五處是比丘不應行處：妓女處、酒肆、屠宰處、王宮和旃陀羅家。捨棄如來所不允許的這些行處，而趣入其他行處。 如何是于微細罪中見畏懼？微細罪是指細小學處，若有違犯，以小功用即可懺除。

།དེ་ལ་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་ནི་གལ་ཏེ་བདག་ལ་དེ་བྱུང་བར་གྱུར་ན་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་། མ་རྟོགས་པ་ རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་།མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་མངོན་སུམ་བྱ་བའི་སྐལ་བ་མེད་ཅིང་ངན་སོང་དུ་ལྷུང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་དེ་དག་ལས་ཉམས་པར་མི་བྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་སློབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དང་པོ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་ པ་ལེན་པའི་དུས་ན།གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཚེ་བསླབ་པའི་གཞི་ཁ་ཅིག་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་ལས་ཐོས་ནས། གཞན་དག་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཕྱེད་ཅིང་སོ་སོར་ཐར་པའི་མདོ་འདོན་པའི་ཚེ་ན་གང་ཡིན་པ་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བསྟན་ནས། དེ་ལྟར་ སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་སྟེ།དེ་ཕྱིན་ཅད་ནི་ཇི་ལྟར་བླངས་པ་དང་། བླང་བར་དམ་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱང་བླངས་ནས། ལྷག་ཆད་མེད་པར་བསླབ་པར་བྱེད་པའོ། །ཡན་ལག་དྲུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚོགས་སམ། ཚུལ་ཁྲིམས་མང་པོ་བསྡུས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་ བྱ་སྟེ།དང་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ནས་བརྩམས་ནས། ཐ་མར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་ཉམས་པ་དང་གོད་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལྟར་ཉམས་པ་དང་གོད་པ་མེད་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྒྱས་པར་བཤད་ནས་དེ་ཡང་མདོར་བསྡུས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཆུད་མི་ཟ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་ གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ།།དེ་ལ་ཐང་ཅིག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཆུད་མི་ཟ་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གང་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་བསྡམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་སྨྲས་སོ། །ཆོ་ག་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཕ་རོལ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་གཞན་དག་གི་ཆོ་ག་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མཐོང་ན་མ་དད་པ་རྣམས་ནི་དད་པར་འགྱུར། དད་པ་རྣམས་ནི་དད་པ་ཕྱིར་ཞིང་འཕེལ་བར་འགྱུར་ རོ།།གང་ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཕྲ་རབ་ཙམ་ལ་ཡང་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་དང་། བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ནས་སློབ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ལ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་ཉམས་པ་མེད་པ་ དང་།བསླབ་པའི་གཞི་ཆེན་པོ་དག་བླངས་ཤིང་སློབ་པའི་རྒྱུས་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བའི་སྐལ་བ་མེད་ཅིང་མ་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འཐོབ་པར་འགྱུར་བས་སོ། །འདིས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་རབ་ཏུ་ རེག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བས་ན་གཞུང་ཉིད་ལས་ཀྱང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་དགེ་སློང་འདོད་པ་ལས་དབེན་པ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ རྣམས་ལ་དབེན་པ།རྟོག་པ་དང་བཅས་པ། དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ། དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ། །དེ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། ནང་ཡོངས་སུ་དང་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པས་རྟོག་པ་ མེད་པ།དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་ཅན་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ། །དེ་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཤིང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཅན་ཡིན་ནོ། །བདེ་བ་ལུས་ཀྱིས་མྱོང་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་དེ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ། བདེ་བ་ལ་གནས་པ་བཏང་སྙོམས་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་སྟེ། དགའ་བ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ།

對此，視為可怖是指如果自己遇到這種情況，就會失去獲得未獲之法、證悟未證之法、現前未現前之法的機會，並且會墮入惡趣，因此即使爲了生命也不從這些戒律中退失。 如何在受持學處后修學呢？首先在受別解脫戒時，以一白三羯磨受具足戒時，從和尚與阿阇黎處聽聞一些學處，其他的則在每半月誦《別解脫經》時了知，如是教導。 如是獲得別解脫戒后，從此以後如實受持並承諾受持的一切，無有增減地修學。 六支戒律的聚集或眾多戒律的集合稱為戒蘊，從最初正受戒律開始直至最後解脫智慧為止，連微塵許也無有毀壞與缺失。 如是由於無有毀壞與缺失而圓滿戒律，成為無漏戒律的體性，稱為圓滿戒蘊。 如是廣說戒蘊后，若略說則應知戒蘊有三種體性：不失壞體性、自性體性與自性功德體性。 其中’一時具戒’所說是顯示戒律不失壞的體性。‘以別解脫戒防護’所說是宣說自性體性。‘儀軌與行境圓滿’所說是顯示依他而如是正受的別解脫戒的功德， 如是若見他人儀軌與行境圓滿，則不信者生起信心，有信者信心更加增長。 另外，‘視微細罪過為可怖’與’受持學處后修學’二者是就自身而言所說的戒律功德。為何如此？因為于所受持的無有微塵許毀犯， 由於受持並修學廣大學處的緣故，無有墮入惡趣的機會，並且能獲得未獲得等。 此說明成就三摩地所依，如是依戒獲得專注一境性故。 因此經中也說：‘圓滿戒蘊后，圓滿三摩地蘊。’ 其中何為三摩地？此中比丘遠離欲貪，遠離罪惡不善法，有尋有伺，具足由遠離所生喜樂的初禪，成就而安住。 彼離尋伺，內心清凈，心相續成為一性，無尋無伺，具足由三摩地所生喜樂的第二禪，成就而安住。 彼離喜貪，住于舍，具足正念正知。身受樂，聖者們所說’彼具念，住樂，具舍’，即無喜的第三禪，成就而安住。

།དེ་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཏེ་། སྔ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཤིང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་ནུབ པས་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས།བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་བཞིས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉམས་ པར་བྱེད་པ་དང་།གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པའི་ཕན་ཡོན་དང་། དེ་གཉི་གའི་གནས་སོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་འདོད་པ་དག་ལས་དབེན་པ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉམས་བ་བསྟན་ཏེ། འདོད་པ་དག་ལས་དབེན་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་དང་།དངོས་པོའི་འདོད་པ་དག་ལས་དབེན་པ་སྟེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལས་དབེན་པ་དང་། དམིགས་པ་ལས་དབེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དག་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པར་གཏོགས་པ་ཆད་པས་གཅོད་པ་དང་།མཚོན་འདེབས་པ་དང་། འཐབ་པ་དང་། རྩོད་པ་དང་། འགྱེད་པ་དང་། གཡོའི་ཚིག་དང་། གནོད་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལས་དབེན་པའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དག་སྐྱོན་ དུ་མ་མཐོང་བས་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་དེ་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བས་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏེ།རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ཀྱིས་འདོད་པ་དང་། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་སོ། །དབེན་པ་ལས་ སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་།བདེ་བ་ཅན་ཞེས་བྱ་བས་བསྒོམས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ། འདོད་པ་ལས་དབེན་པ་འམ་། སྒྲིབ་པ་ལས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ནི་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདོད་པའི་དོན་རྙེད་ནས་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ བས་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་ཏེ་ལས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་ཞེས་བྱ་བས་དེ་གཉིས་ཀའི་གནས་བསྟན་ཏེ། གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པའི་ཕན་ཡོན་གཉིས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འོག་མ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །དེ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བྲལ་ཞེས་བྱ་བས་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉམས་པ་བསྟན་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་མཚན་མ་དག་ལ་སྐྱོན་དུ་མཐོང ནས་དེ་ལས་སེམས་བཟློག་སྟེ་།རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་མཚན་མ་ལས་སེམས་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་པའོ། །ནང་ཡོངས་སུ་དང་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བས་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་ལྟར་རྟོག་པ་ དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་དམིགས་པ་དང་བྲལ་བར་བྱས་ནས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་དཔྱོད་པའི་དམིགས་པ་ལས་དང་གཅིག་པས་ཞི་བ་དང་།རབ་ཏུ་དང་བའི་སེམས་སུ་འཇོག་པས་ན་ཡོངས་སུ་དང་བ་ཡིན་ལ། དེ་དེ་ལྟར་སེམས་ཉེ་བར་འཇོག་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་ པས་གླགས་དང་བཅས་ཤིང་།བར་ཆད་དང་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་འདས་ནས་སྒོམ་པ་གོམས་པས་གླགས་མེད་ཅིང་བར་ཆད་མེད་པའི་གནས་སྐབས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་ཞེས་བྱ་བས་ བསྒོམས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ།བསམ་གཏན་དང་པོའི་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྟན་ཏོ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བས་དེ་གཉི་གའི་གནས་བསྟན་ཏོ། །དེ་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཞེས་ བྱ་བས་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉམས་པ་བསྟན་ཏེ།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།

捨棄了那種快樂，從前也捨棄了痛苦，以及喜悅和不悅也消失了，既不是快樂也不是痛苦，以平等和完全清凈的正念，成就並安住于第四禪定，這就是所謂的三摩地。其中，禪定由四個方面來建立：即摧毀違品、修習對治、修習的利益以及這兩者的所依。 其中，關於初禪，以’遠離欲界，遠離罪惡不善法’來說明摧毀違品。‘遠離欲界’是指遠離煩惱欲和事欲，因為遠離相應和所緣。‘遠離罪惡不善法’是指遠離那些由煩惱欲為因所生的身語意惡行，包括砍殺、刺傷、鬥爭、爭吵、打鬥、欺詐言語、傷害、妄語等。 由於見到尋伺的過患，以與這兩種對治相應的’有尋有伺’來說明修習對治，因為以尋伺二者來摧毀欲界和罪惡不善法。以’具有離生喜樂’來說明修習的利益，即從遠離欲界或遠離障礙而生起的喜樂稱為離生喜樂，因為獲得欲界的意義並遠離一切隨眠，身心極為調柔堪能的緣故。 以’成就並安住于初禪’來說明這兩者的所依，因為修習對治和修習利益二者是由初禪一心所成就。下面諸禪也同樣如此配釋。 以’遠離尋伺’來說明第二禪的違品摧毀，即見到初禪有尋有伺三摩地的相有過患后，轉心離彼，以無尋無伺三摩地的相來安住其心。 以’內等凈，心一境性’來說明修習對治，即如是遠離有尋有伺的所緣后，以專一作意的所緣而成為寂靜和極為清凈的心，故為等凈；如是安住其心，超越有尋有伺的有間隙、有障礙的狀態，由修習熟練而獲得無間隙、無障礙的狀態，故稱為心一境性。 以’具有定生喜樂’來說明修習的利益，表明超勝於初禪的離生喜樂。以’成就並安住于第二禪’來說明這兩者的所依。 以’離喜貪’來說明第三禪的違品摧毀，即遠離由定所生的心的喜貪。

།བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ཤིང་དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་ཅན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་གཉེན་པོ་སྒོམ་ པ་བསྟན་ཏེ།རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་དང་དགའ་བ་ཡང་སྤངས་པས་བར་ཆད་མེད་པར་བཏང་སྙོམས་དང་ལྡན་པར་གནས་སོ། །དེ་ཡང་དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་སྐབས་མི་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་ ཡིན་ལ།སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ནམ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡང་དང་ཡང་དུ་མི་བླང་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མང་དུ་གནས་པས་ན་དྲན་པ་དང་ལྡན་ཞིང་ཤེས་བཞིན་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །བདེ་བ་ལུས་ཀྱིས་མྱོང་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་དེ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་བཏང་སྙོམས་པའོ་ཞེས་ བརྗོད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་བསྒོམས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ།དེ་ལྟར་བཏང་སྙོམས་ལ་མང་དུ་གནས་པ་དེ་སེམས་གཡེང་བ་མེད་པའི་དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་སྤངས་ནས། དགའ་བ་མེད་པའི་ཞི་བ་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་ཚོར་བ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཡང་དེའི་ཚེ་གཟུགས་ཀྱི་ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ལུས་ཀྱིས་ ཚོར་བའི་བདེ་བ་དང་།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་བདེ་བ་ལུས་ཀྱིས་མྱོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །བསམ་གཏན་འོག་མ་གཉིས་ལ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་མེད་ལ། གོང་མ་ལ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཡོད་ཀྱང་བདེ་བ་མེད་ཀྱི། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་འདི་ཉིད་བདེ་བ་དང་བཏང་ སྙོམས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པས་འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་འདི་ཉིད་ལ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་བཏང་སྙོམས་པའོ་ཞེས་གཙོ་བོར་བསྔགས་པས་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གང་དེ་དྲན་པ་དང་ལྡན་པ། བདེ་བ་ལ་གནས་པ། བཏང་ སྙོམས་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཏེ། སྔ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཤིང་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་ནུབ་པས་ཞེས་བྱ་བས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཉམས་པ་བསྟན་ཏེ། བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་ལྡན་ པའི་བདེ་བ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་འདིས་སྤངས་པར་བསྟན་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་སྤངས་པ་ཡང་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །ཡིད་བདེ་བ་ནུབ་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པས་དགའ་བ་སྤངས་པ་བསྟན་པའོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་ནུབ་པས་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པས་སྤངས་པ་བསྟན་ཏོ་།།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཞེས་བྱ་བས་བསྒོམས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ། ཚོར་བ་གོང་མ་བཞི་པོ་སྤངས་པས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་དང་ལྡན་ པ་དང་།བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཚེ་བཏང་སྙོམས་དང་དྲན་པ་ཡོད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མ་དག་པ་འདིའི་ཚེ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་ལྡན་པར་བསྟན་པའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་ཞེས་བྱ་བས་དེ་གཉི་གའི་གནས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབས་པ་བསྟན་ ཏེ།སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་ནི་སྡུག་ བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང་།འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང་། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ པ་དང་།འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པའོ། །འདི་ནི་བྱ་བ་བྱས་པ་རབ་ ཏུ་བསྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏེ།འདི་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

以’安住于舍心並具足正念和正知’這句話說明修習對治。捨棄了有尋有伺和喜的那些，無礙地安住于具足舍心。由於不開啟與喜俱行的想和作意的機會，故近住正念，由於以智慧多加安住而不再反覆取著已生起的，故稱為具足正念和正知。 以’身受樂，聖者說此為具念安住樂的舍’這句話說明修習的功德。如是多安住于舍，捨棄了無散亂的具喜受，生起無喜的寂靜、極寂靜受。當時由於以色身和意身領受受樂和輕安樂，故稱為身受樂。 前二禪定中無如是樂和舍，上地雖有舍卻無樂，唯此第三禪是樂和舍的所依，故諸聖佛陀和佛聲聞主要讚歎此第三禪為’具念安住樂的舍’，故說’聖者說此為具念安住樂的舍’。 以’又舍樂，先已舍苦，及滅憂喜’這句話說明第四禪的違品已損。‘又舍樂’是說此第四禪已捨棄第三禪俱生的樂。‘先已舍苦’是總攝說明已舍第二禪。‘滅憂’是說明第三禪已舍喜。‘滅喜’是說明第二禪已舍。 以’不苦不樂，舍念清凈’這句話說明修習的功德。由捨棄前四受，具足不苦不樂受，雖第三禪時有舍和念但未清凈，此時具足清凈。‘成就第四禪而住’這句話說明彼二者的所依。 這是說明為智慧所依而成就。因為心一境性則能如實了知。故經中亦說：‘圓滿定蘊后圓滿慧蘊’。其中慧蘊是如實了知’此是苦聖諦’，如實了知’此是苦集聖諦’，如實了知’此是苦滅聖諦’，如實了知’此是趣向苦滅之道聖諦’，無顛倒地了知四聖諦即是圓滿慧蘊。 這是說明已作所作成就。如是由極清凈智慧現證斷除煩惱。

།དེ་བས་ན་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ཚུལ་ ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་འགྱོད་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།འགྱོད་པ་མེད་ན་དགའ་བ་དང་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་སྦྱངས་པ་དང་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །བདེ་བར་གྱུར་པའི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་གོ། །སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ན་ཡང་དག་ པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བས་སྐྱོ་བར་འགྱུར་རོ། །སྐྱོ་བར་གྱུར་ན་འདོད་པའི་ཟག་པ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་། མ་རིག་པའི་ཟག་པ་ ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཏེ།རྒྱུད་ལ་དྲི་མ་མེད་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ན། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདིས་ནི་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་ལ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ ལྟར་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཤིང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ཏེ།དེ་བས་ན་མདོ་ལས་ཀྱང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ ཅེས་གསུངས་སོ།།འདིས་ནི་དེ་རབ་ཏུ་རིག་པ་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འོག་ཏུ་བདག་གི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཤེས་པར་བྱས། ཀུན་འབྱུང་བ་ནི་སྤངས། འགོག་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས། ལམ་ནི་བསྒོམས་པས་ད་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱ་མི་དགོས། ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་མི་དགོས། འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་མི་དགོས། ལམ་བསྒོམ་མི་དགོས་ཏེ། སྐྱེ་བ་ཟད་དོ། །ཚངས་པར་སྤྱད་པ་བསྟེན་ཏོ། །བྱ་བ་བྱས་སོ། །སྲིད་པ་འདི་ལས་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ མཁས་པ་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་སྟོན་ཏེ།མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཤད་པའི་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་དམིགས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཏེ། ཉན་ཐོས་དེ་དག་གི་ཐེག་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ སུན་འབྱིན་པ་དང་།གཉེན་པོའི་ས་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བའོ། །དེ་ལ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་སུན་འབྱིན་པ་ནི། གང་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། སྐྱེ་བའི་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སྨོན་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །གཉེན་པོའི་ས་ལ་ཡོན་ ཏན་དུ་ལྟ་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་དང་སྐྱབས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ།།དེ་བས་ན་གང་གིས་འགྲོ་བ་དང་། གང་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟེ། གང་གིས་འགྲོ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུན་འབྱིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་འགྲོ་བའོ། །གོང་དུ་འགྲོ་བ་ ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སར་འགྲོ་བའོ་།།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུན་འབྱིན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུ་སྤོང་བ་དང་། འབྲས་བུ་སྤོང་བའོ། །རྒྱུ་སྤོང་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལས་སྤོང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའོ། །ལས་སྤོང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གང་བསོད་ནམས་ དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།འདུ་བྱེད་གསུམ་ནི་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་པར་མཐོང་ནས་དེ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་སྨོད་པར་བྱེད་དེ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྨོད་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨོད་པ་སྟེ། སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་འང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྔོན་བྱས་པ་སྤོང་བ་དང་། ཕྱིས་ མི་བྱེད་པའོ།།དེ་ལ་སྔོན་བྱས་པ་སྤོང་བ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་གསུམ་སྔོན་སྤྱད་པའི་བག་ཆགས་ཡོད་པ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་སྦྱོང་བའོ། །ཕྱིས་མི་བྱེད་པ་ནི་ཕྱིན་ཆད་འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ལས་ལ་མི་འཇུག་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེའི་འབྲས་བུ་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་སོ་།དེ་ལ་མི་དགའ་བ་དང་དེའི་རྒྱུས་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པར་མཐོང་བས་སྤོང་བར་འདོད་པའོ།

因此，經中也說：‘圓滿智慧蘊后，圓滿解脫蘊。‘其中，清凈戒律則無有悔恨。無有悔恨則生歡喜、極喜、輕安和安樂。心生安樂則入于等持。心入等持則如實了知、如實見到。如實了知、如實見到則生厭離。生起厭離則從欲漏、有漏、無明漏中心得解脫，獲得無垢心，故稱為圓滿解脫蘊。此說明果位，因為解脫蘊是修學三學的果位。 如是從三界煩惱中心得解脫后，隨即生起解脫智見，了知已得解脫。因此，經中又說：‘圓滿解脫蘊后，圓滿解脫智見蘊。‘此說明證悟，因為在解脫之後，了知已知苦、已斷集、已證滅、已修道，不需再知苦、不需再斷集、不需再證滅、不需再修道，因為已證知：生已盡、梵行已立、所作已辦、不受後有。 又說’精通聲聞乘’，以另一種方式說明精通聲聞乘：依止親教師和阿阇黎的教言，緣於人無我的是聲聞，彼等之乘即聲聞乘。此有二種：呵斥違品和視對治為功德。其中呵斥違品，從’福與非福’開始直至’不願生於一切生處’來說明。視對治為功德則以’于涅槃作住處和歸依想’來說明。 因此，以何所行及往何處而行，這兩者即是聲聞乘。以何所行是以呵斥違品想而行。往何處是往涅槃處而行。呵斥違品也有二種：斷除因和斷除果。斷除因又有二種：斷除業和斷除煩惱。就斷除業而言，說’福與非福’等。見到三種行為三界生因后對其呵斥，種種呵斥即是誹謗，即是呵斥。 此亦有二：捨棄往昔所作和此後不作。其中捨棄往昔所作是以聖道凈除往昔所行三種行的習氣。此後不作是從此以後不再造作三種行業。斷除煩惱也有二種：見其果為苦的自性而不喜，以及見其因能生苦而欲斷除。

།ཁམས་གསུམ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡིད་བྱུང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བས་དེའི་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་དེ་ལ་མི་དགའ་བ་བསྟན་ཏེ། ཁམས་ གསུམ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་གོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ནི་གླིང་བཞི་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དྲུག་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དྭགས་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ ནི་ཚངས་རིས་དང་།ཚངས་པ་མདུན་ན་འདོན་དང་། ཚངས་ཆེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གནས་བཅུ་དྲུག་དག་གོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིའོ། །ཡིད་བྱུང་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་ལ་སྐྱོ་ བའོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་དེའི་རྒྱུས་སྡུག་བསྔལ་བ་སྐྱེད་པར་མཐོང་བས་སྤོང་བར་འདོད་པ་བསྟན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །འབྲས་བུ་སྤོང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་སྨོས་སོ།།ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒྲ་རྟོག་པའི་སྒྲ་གཉི་ག་དང་སྦྱར་ཏེ། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པར་རྟོག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་སྡུག་བསྔལ་བར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་དེ།དེ་དག་མི་རྟག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རྟག་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མི་རྟག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་འཇིག་པས་མི་རྟག་པ་དང་། སྐད་ཅིག་མས་འཇོམས་པས་མི་རྟག་པའོ། །དེ་ལ་འཇིག་པས་མི་རྟག་པ་ ནི་མཐར་འཆི་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།མནར་མེད་པ་ནས་བརྩམས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་དེ་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་རང་གི་གནས་ནས་འཕོས་པས་སོ། །སྐད་ཅིག་མས་འཇོམས་པས་མི་རྟག་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་འཇིག་ཅིང་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་ཤེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ནི་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ན་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཤི་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུག་པ་དང་ བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་།གང་འདོད་པ་དེ་བཙལ་ཏེ་མི་རྙེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མདོར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ནི་མི་དང་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་མངོན་པར་འགྲུབ་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྒས་པ་ནི་ཕུང་པོ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། ལང་ཚོ་བཅོམ་པ་དང་། ན་ཚོད་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྒ་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་ བྱ་ཞེ་ན།ཉེ་དུ་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་བྱམས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང་བར་བྱ་བ་དང་། འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་མིག་དང་། ཡིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་དེ་རྒ་བའི་སེར་བས་ཕོག་ནས་མི་མཛེས་པ་དང་། འཁུམས་པ་དང་། ཞིགས་པར་སྣང་བས་ཉེ་དུའི་ ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་མི་དགའ་བར་བྱེད་ཀྱི།འགྲོ་བ་བཟང་མོས་ཀྱང་སྤོང་བར་བྱེད་པས་རྒ་བ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །དེ་ལ་ཁམས་མི་མཐུན་པ་འཕེལ་བར་གྱུར་པ་ནི་ན་བ་སྟེ་ས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ཤས་ཆེ་ཆུང་དུ་གྱུར་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། རབ་ཏུ་མི་ བཟད་པའི་ནད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཐེབས་ནས་ནགས་ཆེན་པོ་མེས་ཚིག་པའི་ནང་དུ་ཆུད་པ་རབ་ཏུ་ཚ་བའི་མེ་ལྕེས་རེག་པ་སྐད་ཆེན་པོ་འབྱིན་པ་བཞིན་སྡུག་བསྔལ་བའི་མེས་རེག་པ་ན་མི་བཟད་པའི་སྐད་ཆེར་འབྱིན་པས་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་འཆི་བ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཉམས་པ་ལས་དེའི་ རྒྱུས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མི་རྒྱུ་བའོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མི་རྒྱུ་བར་གྱུར་པ་ན་གང་ཟག་དེ་ཤི་བ་ཞེས་བྱའོ།

以’對三界皆生厭離’這句話表明見到其果報為痛苦的本質而對此不喜。三界即欲界、色界和無色界。其中欲界包括四大部洲、欲界六天、地獄、畜生和餓鬼。色界包括梵眾天、梵輔天、大梵天等十六處。無色界包括空無邊處等四處。厭離即對三界生起厭倦。 ‘離貪’這句話表明見到其因能生痛苦而想要斷除。三界中斷除煩惱即是離貪。就斷除果報而言，說’於一切行無常’等。 ‘一切’之詞與’思維’二者相連，即思維一切行無常，思維一切行是苦。由因緣所生的蘊、界、處等諸法即是一切行，以二種無常壞滅即是思維一切行無常。其中二種無常是壞滅無常和剎那損壞無常。 其中壞滅無常是指最終會死亡，從無間地獄直至有頂之間的眾生都會從自處遷移。剎那損壞無常是指每一剎那都在滅而生。了知一切行具有八種痛苦即是思維苦，八種痛苦是生苦、老苦、病苦、死苦、怨憎會苦、愛別離苦、求不得苦，總之五取蘊皆是苦。 其中生是指在人、天等各道中蘊、界、處的形成。為何說生是苦呢？因為兩個原因：本性是苦，及為其他痛苦之所依。其中老是指蘊的改變，即青春消失、年齡衰退等。為何說老是苦呢？因為親朋眷屬極為疼愛喜歡，以及容貌形體極為美麗悅意，被衰老之霜打擊后變得不美、佝僂、破敗，令親屬極不歡喜，連善道眾生也會捨棄，故老是苦。 其中諸界不調增長即是病，即地等界的比例失衡。為何說病是苦呢？因為被極難忍的病癥所擊，如入大火燃燒的森林中被極熱火焰觸及而發出大聲，被痛苦之火觸及時發出難忍的大聲，故說是苦。 其中死是諸根衰敗，由此因緣心與心所不行。當心與心所不行時，稱彼補特伽羅為死。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཤི་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཤི་བར་གྱུར་ན་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་སེམས་ལ་གཅགས་པའི་ཕ་མ་དང་ཉེ་དུ་ དང་གྲོགས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་ནོར་དང་འབྲུ་དང་།བྲན་དང་བུ་ཚ་ལ་སོགས་པ་གཏང་བར་དཀའ་བ་རྣམས་དང་བྲལ་ཏེ་མི་འདོད་བཞིན་དུ་བསད་སར་བཀྲི་བའི་བཙོན་དང་འདྲ་བར་སྡུག་བསྔལ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་འདི་ལས་སྡུག་བསྔལ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་འཆི་བ་སྡུག་ བསྔལ་བའོ།།མི་སྡུག་པ་དང་ཕྲད་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་ལས་བྱས་པའི་རྒྱུས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་ཕྲད་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པ་དང་ཕྲད་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཁྱིམ་མཚེས་མི་བགྲུངས་པ་དང་འདྲ་བར་གནོད་པ་ བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་དང་།དུག་གི་ཤིང་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། ཟུག་རྔུས་ཟུག་བཞིན་དུ་ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་མི་བགྲུངས་པ་དང་དགྲ་དང་ཕྲད་ན་ཞེ་སྡང་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་སྐྱེད་པའི་ གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།སྡུག་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་འམ། སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ཡང་རུང་། ཡིད་དུ་འོང་བའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྡུག་པ་དང་བྲལ་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྡུག་པ་དང་ བྲལ་བར་དོགས་པ་འམ།མཐོང་བ་འམ། རྗེས་སུ་དྲན་པས་ཀྱང་མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བར་བྱེད་པས་ན་སྡུག་པ་དང་བྲལ་བ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མ་རྙེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བྲལ་བ་ལ་ཡང་མི་ ཕྲད་པར་འདོད་པ་དང་།བདེ་བ་དང་ཕྲད་པ་དང་ཡང་མི་འབྲལ་བར་འདོད་པ་དེ་བཙལ་ན་མ་གྲུབ་པའོ། །ཡང་ན་སྡུག་པ་དང་ཕྲད་པར་འདོད་པ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་བྲལ་བར་འདོད་པ་ལས་སྡུག་པ་དང་མ་ཕྲད་ལ་། མི་སྡུག་པ་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་པ་ནི་གང་འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་གང་འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མ་རྙེད་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དུས་གསུམ་དུའང་བདག་གིས་གང་བཙལ་བ་དེ་མ་རྙེད་དོ་ཞེས་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མདོར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི ཕུང་པོ་ལྔར་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་འདུས་ཏེ།སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའོ། ། གང་ན་གང་མེད་པར་ཤེས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པ་སྟེ། ཆོས་དེ་དག་ལ་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་བརྟག་པའི་བདག་རྟག་པ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་སྤངས་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། །ཡང་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་ལ་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྟན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས་ཕུང་པོ་ཙམ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པ་སྤངས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྟན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཕུང་པོ་གཉི་ག་ཡང་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་ དགའ་བ་ནི་དེ་ཐོབ་པར་མོས་པ་དང་།དེ་འཐོབ་པར་འདོད་པའོ། །སྐད་ཅིག་ཀྱང་སྲིད་པར་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བར་མ་མོས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་མཐའ་དག་རྟག་ཏུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་རྗེས་ སུ་འབྲེལ་ཞིང་དེས་ཁྱབ་པར་མཐོང་བས་སོ།

若問為何說死亡是痛苦？是因為當死亡來臨時，將與可愛且心中眷戀的父母、親屬和朋友等分離，與難以捨棄的財物、糧食、奴僕和子女等分離，如同被迫押往刑場的囚犯一般，產生無量痛苦，因此再無其他痛苦能超過此痛苦，故死亡是痛苦的。 遇到不悅之事，是由於造作不善業的緣故，而遇到地獄等眾生這些不悅意的果報。為何說遇到不悅之事是痛苦？因為如同遇到不善鄰居般會造成傷害，如同毒樹般是痛苦的根源，如同被刺扎般傷害身心，如同遇到惡人和敵人般會生起嗔恨，是生起嗔恨的所依，故稱為痛苦。 與所愛分離，是指無論是屬於有情數還是非有情數的可意事物的分離。為何說與所愛分離是痛苦？因為擔心與所愛分離，或見到分離，或憶念時都會產生憂愁、嘆息、不悅、煩惱等痛苦，故與所愛分離是痛苦的。 求不得是指希望遠離痛苦卻不能遠離，希望遇到快樂卻不能遇到，這些追求而不能實現。或者說，希望遇到可意之事卻未遇到，希望遠離不可意之事卻未能遠離，而是遇到了不可意之事，這就是所謂的求不得。為何說求不得是痛苦？因為它是產生痛苦的因，三世中我所追求的都未能獲得，因此會生起痛苦。 簡而言之，五取蘊是痛苦，是因為一切痛苦都集中於五取蘊中，因為它是痛苦的所依，所以這樣說。 了知一切法無我是指，一切法包括有為法、無為法、有漏法和無漏法。了知一切法中何處無何物即是了知一切法無我，即通達這些法中沒有外道所計執的常我。 喜愛寂靜涅槃是指，涅槃因斷除痛苦、斷除貪慾等而寂靜。或者說涅槃有二種：有餘依涅槃和無餘依涅槃。其中’寂靜’指有餘依涅槃，因為斷盡一切煩惱而僅餘諸蘊。‘涅槃’指無餘依涅槃，因為煩惱和諸蘊二者都已斷除。‘喜愛’是指對此生起信解和希求。 剎那也不願生於有中是指絲毫也不願意生於三界中的意思。為什麼？因為見到三界一切恒常與行苦相隨且為其所遍。

།རྟག་ཏུ་འཇིགས་པར་ལྟ་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་སྲིད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པ་འམ། ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བའི་གནས་ཡིན་པར་མཐོང་བས་ན་རྟག་ཏུ་འཇིགས་པར་ལྟའོ། །རྟག་ཏུ་ཡིད་མི་རྟོན་ཅེས་ བྱ་བ་འདིར་ཡང་སྲིད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།ཐང་ཅིག་བདེ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཕྱིས་སྡུག་བསྔལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་ཡིད་མི་རྟོན་པའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་གསོད་པར་འདུ་ཤེས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔེར་ན་གཤེད་པོས་གསོད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་ པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལ་བདག་ཏུ་དམིགས་ན་ཡང་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆིའི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བར་མཐོང་བས་དེ་དག་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་གསོད་པར་འདུ་ཤེས་སོ།།ཁམས་རྣམས་ལ་སྦྲུལ་གདུག་པ་ལྟ་བུར་རྟོག་པའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་སྦྲུལ་གདུག་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ བསྐྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་ནས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ན་ཁམས་རྣམས་ལ་སྦྲུལ་གདུག་པ་ལྟ་བུར་རྟོག་པའི་འདུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ ལ་གྲོང་སྟོང་པ་ལྟ་བུར་འདུ་ཤེས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཇི་ལྟར་གྲོང་སྟོང་པ་ན་སྐྱེ་བོ་དག་རྒྱུ་བ་མི་གནས་པས་སྟོང་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱང་མིང་དང་གཟུགས་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། བདག་དང་བདག་གིར་མེད་པར་རྟོག་པས་ན་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་གྲོང་སྟོང་ལྟ་ བུར་འདུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྐྱེ་བའི་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སྨོན་པའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྐྱེ་བའི་གནས་ནི་བཞི་སྟེ། མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དང་། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བའོ་། །སྐྱེས་ན་དེའི་རྒྱུས་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་ན་བ་དང་འཆི་ བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བར་མཐོང་བས་སྐྱེ་གནས་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་མི་འདོད་ཅིང་སྐྱེ་བ་མི་ཚོལ་བས་ན་མི་སྨོན་པའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།།གཉེན་པོའི་ས་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བདེ་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དང་། འཁོར་བ་ལས་ བརྒལ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་སྤངས་པར་བལྟ་བའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འཁོར་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་དུ་ལྟ་བས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གནས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ལ་འཁོར་བ་ ལས་བརྒལ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པར་ལྟ་བས་ན་སྐྱབས་སུ་འདུ་ཤེས་པའོ།།ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་བསྟན་ནས། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་དག་བསྐལ་བ་གཅིག་གིས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་བསྐངས་ཏེ། གཞན་གྱི་མན་ངག་མེད་ པར་འཕགས་པའི་ལམ་ཐོབ་ནས་ཁམས་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་ཞུགས་པ་དེ་དག་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མེད་པས་གཞན་ལ་ལུང་དཔོག་པའི་བྱ་བ་མེད་པ་དང་།བདག་གཅིག་པུ་སངས་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་རང་སངས་རྒྱས་སོ། །རང་སངས་རྒྱས་དེ་དག་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ སར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཐེག་པ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟེ།གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་དྲིས་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་འབྲས་བུའོ། །དེ་རྣམ་པ་གང་ཞེས་བྱ་བས་རྒྱུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་གང་དག་གིས་ བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྐྱེན་གང་ཞེས་བྱ་བས་རྐྱེན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རང་སངས་རྒྱས་འབྱུང་ཞེས་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་ལས་བྱུང་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་པ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་ བྱའོ།

此處’常時視為可怖’也是與’對於輪迴’相連，由於見到具有苦苦，或是煩惱生起之處，故常時視為可怖。 ‘常時不信任’此處也是與’對於輪迴’相連，由於暫時的安樂也會後來成為痛苦之因，具有變苦，故常時不信任。 關於’對諸蘊作殺者想’，譬如劊子手殺戮併產生痛苦一樣，若執著蘊為我，則見到會生起生老病死之苦，故對諸蘊作殺者想。 關於’對諸界作毒蛇想’，如同毒蛇產生痛苦和煩惱一樣，依靠眼等諸界，緣取色等諸界而生起貪嗔等煩惱，了知此理，故稱對諸界作毒蛇想。 關於’對諸處作空村想’，如同空村中無人居住往來而空，如是十二處僅是名色而已，無我我所，如是思維，故稱對諸處作空村想。 關於’對一切生處作不願求想’，生處有四：胎生、化生、卵生、濕生。見到若生則因此會生起生老病死等痛苦，故於彼等生處不欲生且不求生，故稱不願求想。 對治位視為功德也有二種：成為解脫安樂之所依，及見為超越輪迴斷除一切痛苦。 即是說，涅槃是輪迴的對治，由於視涅槃為一切解脫安樂之所依，故稱對涅槃作處所想。 由於見彼為超越輪迴並斷除一切痛苦，故作歸依想。 說明聲聞乘通達后，為說明獨覺乘通達，故說’其中，菩薩通達獨覺乘為何’等。 菩薩們應當了知的獨覺乘稱為菩薩獨覺乘，即是那些以一劫圓滿智慧資糧，無需他人教授而獲得聖道，趣入離三界貪慾者，由於無大悲心故無為他說法之事，只為自己成佛故稱獨覺。 使彼等獨覺到達解脫位的乘即是獨覺乘。 ‘為何’是詢問通達獨覺乘。 此亦應當了知有三種：因、緣及果。 ‘以何種’說明因，即以何等因之意。 ‘何緣’說明緣。 ‘獨覺出現’說明果，即從三界出離，斷除一切煩惱，成為涅槃，稱為諸獨覺出現。

།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །དེ་དག་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་ འབྲས་བུ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ།དོན་གསུམ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་འདུན་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། རབ་ཏུ་དབེན་པར་གནས་མལ་འཆའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་རྒྱུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །བསྙེན་པར་དཀའ་ཞེས་ བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ་རང་འབྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་རྒལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་རྐྱེན་བསྟན་ཏོ།།དམིགས་པ་ལ་གནས་པ་ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། དམིགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་རྐྱེན་གྱིས་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་རྣམ་ པ་གསུམ་སྟེ་།བསྩགས་པའི་རྒྱུ་དང་། སངས་རྒྱས་མཉེས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་། རིགས་སོ། །དེ་ལ་བསགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གང་གིས་བསགས་པ་དང་། གང་བསགས་པའོ། །དེ་ལ་གང་གིས་བསགས་པ་ནི་འདུན་པ་དང་བག་ཡོད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་ གསུམ་གྱིས་བསྩགས་སོ།།གང་བསྩགས་པ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཐོས་པ་གསུམ་བསྩགས་སོ། །གང་གིས་བསྩགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྐྱེན་དང་། སྒྲུབ་པའོ། །དེ་ལ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་ནི་འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསུམ་པོ་སོ་སོ་དང་ཡང་ སྦྱར་ཏེ།འདུན་པ་ཆེན་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་དང་། བག་ཡོད་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་འདུན་པ་ནི་དཀོན་མཆོག་དང་བདེན་པ་དང་ལས་ལ་ཡིད་ཆེས་ནས་འདི་ཁོ་ན་བདེན་གྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཛིན་པའོ། །འདིས་ནི་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ ཡིན་ཏེ།ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་ན་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པས་སོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ལུས་པར་སྤོང་བ་དང་། ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ལ་སེམས་སྤྲོ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཏེ། འདིས་ནི་རྐྱེན་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བ་སྒྲུབ་པ་རྣམས་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།བག་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཅིག་བུ་དགོན་པ་ན་གནས་ཤིང་འདུ་འཛི་དང་མི་འདྲེ་བ་ནི་བག་ཡོད་པ་སྟེ། འདིས་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་གཉིས་ནི་བག་ཡོད་པར་བསྒྲུབས་སོ། །གང་བསྩགས་ པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱུ་བསྩགས་པ་དང་། བདེ་འགྲོའི་རྒྱུ་བསྩགས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རྒྱུ་བསྩགས་པའོ། །ཡང་ན་སེར་སྣའི་གཉེན་པོ་བསྩགས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་བསྩགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་བསྩགས་ པའོ།།དེ་ལ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འདུན་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་ཉན་ཐོས་དག་པས་ལྷག་པས་ན་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཉན་ཐོས་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བས་ཤས་ཆེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྦྱིན་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོགས་པ་ ཞེས་བྱ་བས་སེར་སྣའི་གཉེན་པོ་སྤངས་པ་བསྟན་ཏེ།སྦྱིན་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི་ཚོགས་བསགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་བསྩགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་བསྩགས་པ་བསྟན་ཏོ། །གང་གིས། གང་། གང་གི་ཕྱིར་ཚུལ་བསྲུངས་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏེ། གང་གིས་བསྲུང་བ་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུ་ལས་ལྡོག་ཅིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདོད་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ། །གང་བསྲུང་བ་ནི་ཡན་ལག་དྲུག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་བའོ། །གང་གི་ཕྱིར་བསྲུང་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྲུང་བའོ།།ཐོས་པ་ཉུང་བ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ནན་ཏན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བས་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་བསྩགས་པ་བསྟན་ཏེ། །ཐོས་པ་ལ་མི་དགའ་བས་ཅུང་ཟད་ཐོས་པ་ནི་ཐོས་པ་ཉུང་བའོ། །ཆོས་ཀྱི་ནན་ཏན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམས་ཤིང་སྒྲུབ་པར་ བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

所謂’如實了知’是指通達無顛倒的因、緣和果的意思，如此通達即是精通獨覺乘之意。 若問這些是什麼，是指這些因、緣和果是什麼的意思，爲了說明三義，故說’如是’。 從’欲樂和精進’開始，直至’安住寂靜處’為止，是說明因。從’難以親近’開始，直至’以自生智慧超越’為止，是說明緣。從’獲得所緣住’開始，直至’于任何所緣通過緣而證悟智慧’為止，是說明果。 其中因有三種：積累因、令佛歡喜因和種姓。其中積累又有二種：能積和所積。其中能積是以欲樂、正知和大精進三者而積累。所積是積累佈施、持戒和聞法三者。 能積也有三種：因、緣和修行。其中’大’字應與欲樂等三詞分別結合，即大欲樂、大精進和大正知。 其中欲樂是對三寶、諦和業生起信心后，認為’唯此為真，余皆非真’的執持。此說明因，因為生起信心后便開始精進。 關於精進，對於應斷之法無餘斷除，對於應得之法欲求獲得的心意振奮即是精進。此說明緣，因為諸善行依于精進。 關於正知，獨自住于寂靜處不與眾雜處即是正知，此說明修行。為什麼呢？因為應斷和應修二者是以正知而修行。 所積也有三種：積累受用因、善趣因和解脫因。或者說是積累對治慳吝、對治貪慾和對治煩惱。 其中所謂’大’是因為獨覺的欲樂、精進等超勝聲聞故稱為大。‘非如聲聞’是指比聲聞更殊勝的意思。 ‘積累佈施福德資糧’說明斷除慳吝對治，以佈施作為獲得解脫之因的諸積累稱為資糧積累。‘積累持戒福德資糧’說明積累對治貪慾。 由誰、何物、為何而護持戒律即是持戒：能持是以遠離十不善業及希求解脫之心；所持是護持六支戒律；為何持戒是爲了獲得涅槃而持戒。 ‘于少聞而精進修法’說明積累對治煩惱。由於不喜聞法而僅少許所聞即是少聞。‘精進修法’是指修習並實踐菩提分法的意思。

།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཉན་ཐོས་ལྟར་ཐོས་པ་མི་མང་བར་ཐོས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཆོས་ཀྱི་ནན་ཏན་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །སངས་རྒྱས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཟང་ཟིང་གིས་མཉེས་པར་བྱེད་པའོ། ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཡང་རིམ་གྲོ་དང་ཞེས་བྱ་བས་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏེ། མ་རིག་པའི་གཉིད་ལས་སད་ཅིང་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན་སངས་རྒྱས་སོ། །བདུད་བཞི་བཅོམ་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། དེས་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པའི་བཀའ་ལུང དང་བསླབ་པའི་ཚིག་ལས་འདའ་བར་མི་བྱེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རིམ་གྲོར་བྱེད་པ་དང་།བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཟང་ཟིང་གིས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏེ། བསྐལ་པ་བརྒྱའི་བར་དུ་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། བསྐོར་བ་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་བསྙེན་བཀུར་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཞུམ་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཉེས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་པ་ལ་སེམས་སྤྲོ་ཞིང་། སྤ་གོང་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེས་ནི་མདོར་ན་གང་ལ། གང་། གང་གིས་མཉེས་པར་བྱེད་པ་བསྟན་ཏེ། གང་ལ་མཉེས་པར་བྱེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལའོ། །གང་ ནི་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དང་བཀུར་སྟིས་སོ།།གང་གིས་ན་ཞུམ་པ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ། །མདོ་གཞན་དག་ལས་རང་སངས་རྒྱས་གཞན་ལ་མ་མཉན་པར་རང་གི་བློས་ཆོས་རྟོགས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཚེ་རང་སངས་རྒྱས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡང་རང་སངས་ རྒྱས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཚེ་གཞན་གྱི་ལུང་ལ་མི་བརྟེན་པ་དང་།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས། གདོད་སངས་རྒྱས་མི་བཞུགས་པ་ན་འབྱུང་བ་ལ་བྱའི། འདིར་ནི་དང་པོ་སློབ་ཅིང་ཚོགས་བསོག་པ་ལ་བྱ་བས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །རིགས་ཀྱང་རྣམ་པ་ གསུམ་སྟེ།ང་རྒྱལ་སྤྱོད་པའི་རིགས་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆུང་བའི་རིགས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་བའི་རིགས་སོ། །ང་རྒྱལ་སྤྱོད་པའི་རིགས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དབང་པོ་འབྲིང་དང་། སྦྱོར་བ་དམ་པ་ལ་གནས་པའོ། །དབང་པོ་བར་མ་ཞེས་བྱ་བས་ དབང་པོ་འབྲིང་བསྟན་ཏེ།དབང་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། རབ་དང་བར་མ་དང་ཐ་མའོ། །རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་དབང་པོ་བར་མ་སྟེ། དབང་པོ་འབྲིང་གི་རིགས་ཅན་ནོ། །རྟག་ཏུ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བ་ལ་གཞོལ་ཞེས་བྱ་བས་སྦྱོར་བ་དམ་པ་ལ་གནས་པ་བསྟན་ཏེ། རྟག་ཏུ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དོ། ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཤད་པ། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་གོས་དུར་སྨྲིག་བགོས་ཏེ། ཡང་དག་པར་དད་པས་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞེས་གསུངས་པས་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་གཞོལ་བའོ། །འདིས་དགེ་སློང་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་ཏེ། ཆ་ལུགས་ཕུན སུམ་ཚོགས་པ་དང་།ལས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །དེ་ལ་སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས་ཏེ་གོས་ངུར་སྨྲིག་བགོས་ཞེས་བྱ་བས་ཆ་ལུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཆ་ལུགས་འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ ཉོན་མོངས་པ་དང་།མི་མཐུན་པ་ཡིན་པས་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཆ་ལུགས་ལས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཡང་དག་པར་ཞེས་བྱ་བས་ལས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དད་པས་ཞེས་བྱ་བས་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ།རྒྱལ་པོ་དང་རྐུན་པོའི་འཇིགས་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། དད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞེས་བྱ་བས་གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཁྱིམ་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་རབ་ཏུ་མི་བཟད་པ་དེ་བཏང་ ནས་ཁྱིམ་མེད་པའི་ཤིང་དྲུང་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པས་སོ།།སྙིང་རྗེ་ཆུང་བའི་རིགས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བདག་འབའ་ཞིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པ་དང་། གཞན་གྱི་དོན་མི་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་དོན་ཉུང་ཞེས་བྱ་བས་བདག་འབའ་ཞིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པ་བསྟན་ཏེ། བདག་ཞི་ བར་བྱ་བ་དང་།གྲོལ་བར་བྱ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བྱ་བ་ཙམ་ལས་བྱ་བ་གཞན་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

這是說明不像聲聞那樣多聞，而是以少許聞法而精進修法。 令佛歡喜有兩種：以法性令歡喜和以資具令歡喜。 所說’對佛世尊承事’是表示以法性令歡喜。從無明睡眠中覺醒並通達一切所知故稱為佛。因降伏四魔故稱為世尊。不違揹他所說的教言和學處即是對佛世尊承事。 ‘供養’是表示以資具令歡喜，因為百劫中頂禮、繞行以及供養法衣等。 ‘無怯’是指以歡喜心做這兩種令佛歡喜的事，意思是無有畏縮。 這簡要說明了對誰、以何、用何令歡喜：對誰令歡喜是對佛世尊；以何是承事和恭敬；用何是以無怯心。 其他經中說獨覺不從他聞而以自智證悟法，以及佛不出世時獨覺出世。這是指獨覺證悟無漏法時不依他教，以及獲得獨覺果后，唯有佛不住世時才出世，而此處是指最初學習積資，故無過失。 種姓也有三種：我慢行種姓、小悲種姓和小煩惱種姓。 我慢行種姓也有兩種：住于中等根器和殊勝加行。 ‘中等根器’表示中等根器，根器有三種：上、中、下。諸獨覺是中等根器，即中根種姓。 ‘常趣出家’表示住于殊勝加行。‘常’是一切時。 如世尊所說：‘剃除鬚髮，身著壞色衣，以正信從在家出家’，這表示趣向出家。 這說明比丘四種圓滿：形相圓滿、羯磨圓滿、意樂圓滿和住處圓滿。 其中’剃除鬚髮，身著壞色衣’表示形相圓滿，因為這種形相與煩惱及隨煩惱相違，故較在家形相為圓滿。 ‘正’字表示羯磨圓滿，因為以白四羯磨出家故。 ‘以信’表示意樂圓滿，因為不是因國王和盜賊的怖畏而出家，而是以信心出家。 ‘從在家出家’表示住處圓滿，因為捨棄在家人難忍的住處，而住于無家的樹下等處。 小悲種姓也有兩種：唯入自利和不作他利。 ‘少事’表示唯入自利，因為除了令自己寂靜、解脫、涅槃外不作其他事。

།བྱེད་པ་ཉུང་ཞེས་བྱ་བས་གཞན་གྱི་དོན་མི་བྱེད་པ་བསྟན་ཏེ། གཞན་ཞི་བར་བྱ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བྱ་བ་ལ་མི་འབད་པར་བྱ་བས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་བའི་ རིགས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་།ལུས་དབེན་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། སེམས་དབེན་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། གནས་དབེན་པ་ལ་དགའ་བའོ། །འདུ་འཛི་ལ་མི་དགའ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བས་ལུས་དབེན་པ་ལ་དགའ་བ་བསྟན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་འགྲོ་བ་མང་པོ་དང་འདྲེ་བར་མ་མོས་ཤིང་བསེ་རུ་བཞིན་ དུ་གཅིག་པུར་གནས་པར་མོས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དབེན་པ་ལ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བས་སེམས་དབེན་པ་ལ་དགའ་བ་བསྟན་ཏེ། དེ་དག་འདོད་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རིང་དུ་སྤོང་བར་མོས་པས་སོ། །རབ་ཏུ་དབེན་པར་གནས་མལ་འཆའ་བ་ཞེས་བྱ་བས་གནས་དབེན་པ་ལ་ དགའ་བ་བསྟན་ཏེ་།ཤིང་དྲུང་དང་རི་སུལ་ན་གནས་འཆའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྐྱེན་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཡོན་ཏན་དང་། གནས་པ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། འབྱུང་བའོ། །ཡོན་ཏན་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ཞིང་དགེ་བ་ཆེ་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་དང་། འབྲས་བུའི་ས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའོ། །བསྙེན་པར་དཀའ་ཞེས་བྱ་བས་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ཞིང་དགེ་བ་ཆེ་བར་བསྟན་ཏེ། མཐུ་དང་གཟི་བརྗིད་དང་བྱིན་རྣམས་ལ་གཞན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་ཞིང་དེས་གཞན་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐུ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བས་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་བསྟན་ཏེ། སྟོད་ནས་མེ་འབར་བ་དང་། སྨད་ནས་ཆུ་གྲང་མོའི་རྒྱུན་འབབ་པ་དང་། གཅིག་ཏུ་གྱུར་ནས་མང་པོར་འགྱུར་བ་དང་། མང་པོར་གྱུར་ནས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྦྱིན་པའི་གནས་ཀྱིས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བས་འབྲས་བུའི་ས་ལ་དགའ་བ་བསྟན ཏེ།སྦྱིན་པའི་གནས་ཀྱིས་ནི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་དུ་གྱུར་པའི་དུས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་སྟེ། མངོན་པར་དགའ་བ་ནི་འབྲས་བུ་དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བར་སེམས་མོས་པའོ། །རྒྱུན་མི་འཆད་པར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བས་གནས་པ་བསྟན་ཏེ། རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་དུས་མཉམ་དུ་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་ཕྱི་དང་ནང་གི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་ཕྱིའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ནི་ས་བོན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་མྱུ་གུ་ལ་སོགས པའོ།།ནང་གི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་བའོ། །ལྟ་བ་ནི་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་འདི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་བདག་དང་བྱེད་པ་པོ་མེད་པར་རྟོག་པའོ། །ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དབྱིངས་གཅིག་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བས་རྟོག་པ་བསྟན་ཏེ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དབྱིངས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་གནས་པ་དང་འགྲོ་བར་སེམས་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དབྱིངས་གཅིག་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རང་འབྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་རྒལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་འབྱུང་བ་བསྟན་ཏེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཤེས རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ཏེ།ཁམས་གསུམ་ལས་རྒལ་བར་གྱུར་པ་ནི་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་རྒལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་དང་། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཐོབ་པའོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པའོ། །དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བས་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པ་བསྟན་ཏེ། དམིགས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡུལ་རྣམས་སོ། །འདུག་པ ཐོབ་པ་ནི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་གནས་པ་ཐོབ་པ་སྟེ།ཕྱི་རོལ་དུ་མི་གཡེང་བར་ནུས་པའོ། །བསམ་གཏན་དང་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྒྱུན་མི་ཆད་ཅེས་བྱ་བས་རྒྱུན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པ་བསྟན་ཏེ། རྒྱུན་མི་ཆད་པ་ནི་དེ་དག་ལ་ རྒྱུན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ།

以’作為少’表明不為他人利益而行，即不努力使他人獲得寂靜和涅槃。 煩惱少的種類也有三種：喜歡身體寂靜、喜歡心靈寂靜、喜歡處所寂靜。 以’不喜歡喧鬧’表明喜歡身體寂靜，因為本性上不喜歡與眾多眾生混雜，而是喜歡如獨角獸般獨自安住。 以’喜歡寂靜’表明喜歡心靈寂靜，因為他們喜歡遠離貪慾和嗔恨的分別念。 以’在極為寂靜處安住’表明喜歡處所寂靜，因為在樹下和山洞中安住。 緣也有四種：功德、安住、證悟和出離。 功德也有三種：煩惱少而善業大、神通廣大、歡喜果位。 以’難以親近’表明煩惱少而善業大，因為在威力、威嚴和福德方面不被他人勝過而能勝過他人。 以’威力大’表明神通廣大，因為具有上身出火、下身流水、一變多、多變一等神通力。 以’歡喜佈施處’表明歡喜果位，佈施處是指成為一切眾生福田時獲得阿羅漢果，歡喜是指心向往獲得該果位。 以’不斷觀察緣起’表明安住，‘不斷’即是’恒常’的意思。依靠因緣同時生起果即是緣起，這又分為外和內兩種。 其中外緣起是以種子為緣而有苗芽等。 內緣起是以無明為緣有行等。 觀察是指了知內外諸法僅從因緣而生，無有我和作者。 以’思維唯一出離界’表明證悟，出離界即是涅槃界。唯一安住和趣向涅槃的思維即是思維唯一出離界。 以’以自生智慧超越’表明出離，即以自己的智慧證悟人無我后斷除煩惱，超越三界即是以自生智慧超越。 獲得果位也有兩種：獲得禪定和獲得證悟。 獲得禪定也有兩種：獲得不動和獲得相續作意。 以’獲得趣入所緣’表明獲得不動，所緣是指緣起等禪定對境。獲得安住是指緣取對境時獲得專注一境性，能夠不向外散亂。 以’禪定、解脫、三摩地、等至相續不斷’表明獲得相續作意，不斷即是相續作意于彼等。

།མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྟོན་པ་དང་རྗེས་སུ་སྟོན་པར་བྱེད་པར་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའོ། །གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བས་སྟོན་པ་དང་ རྗེས་སུ་སྟོན་པ་མེད་པར་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་བསྟན་ཏེ།མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་མན་ངག་ལ་མི་རྟེན་པར་ཟད་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དམིགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་རྐྱེན་གྱི་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་ པར་བསྟན་ཏེ།དམིགས་པའི་ཡུལ་གང་ཡང་རུང་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ལྟར་རོ། །འཆད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །སྟོན་པ་ནི་ཚིག་གོ། །རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ནི་དོན་དང་ཚིག་ གོ།།ཡང་ན་རྒྱུ་སྟོན་པ་ནི་འཆད་པའོ། །རྐྱེན་འཆད་པ་ནི་སྟོན་པའོ། །འབྲས་བུ་འཆད་པ་ནི་རབ་ཏུ་སྟོན་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཁས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཐེག་པ་འམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཐེག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་སྟེ། འདིས་འགྲོ་བས་ཐེག་པ་འམ། འདིར་འགྲོ་བས་ཐེག་པའོ། །དེ་ལ་འདིས་འགྲོ བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་།ས་རྣམས་ཀྱིས་འགྲོ་བས་ན་དེ་དག་ལ་ཐེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་འགྲོ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་འགྲོ་བ་སྟེ། དེ་ལ་ཐེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཆེན་པོ་རྣམ་པ་བདུན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཆེན་པོ་རྣམ་པ་བདུན་ནི་ཆོས་ཆེ་བ་དང་། སེམས་བསྐྱེད་པ་ཆེ་བ་དང་། བསམ་པ་ཆེ་བ་དང་། མོས་པ་ཆེ་བ་དང་། ཚོགས་ཆེ་བ་དང་། དུས་ཆེ་བ་དང་། ཐོབ་པ་ཆེ་བའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཆེ་བའོ་། །སེམས ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པས་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཆེ་བའོ།།ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་མདོ་སྡེ་ལ་མོས་པའི་ཕྱིར་མོས་པ་ཆེ་བའོ་། །བདག་དང་གཞན་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་ཐོབ་པས་ན་བསམ་པ་ཆེ་བའོ། །སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སོགས་པས་ན་ཚོགས་ཆེ་བའོ།།བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་རྒྱུན་དུ་སྦྱར་བས་ན་དུས་ཆེ་བའོ། །བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པས་ན་ཐོབ་པ་ཆེ་བའོ། །ཐེག་པ་དེའི་རང་བཞིན་དང་། རྒྱུ་དང་ འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཁས་པའོ།།གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲིས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཁས་པ་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐེག་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཐེག་པ་དེ་ལས་འདས་པ་དང་མ་ འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཀྱི་སེམས་ཅན་གྲངས་མེད་ཚད་མེད་པ་རྣམས་འཚང་རྒྱ་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་དེ་ཚད་མེད་དོ།།ཐེག་པ་ཚད་མེད་པས་དེ་ལ་མཁས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་མཁས་པ་ནི་དཔག་ཏུ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

現證菩提有兩種：即無師自悟現證菩提和緣起現證菩提。‘生起不依賴他人的智慧’這句話表明無師自悟現證菩提，意思是不依賴於堪布和阿阇黎的教授而生起無生智慧。‘于任何所緣中了知緣起智慧’這句話表明緣起現證菩提，意思是于任何所緣境，了知一切法皆為緣起自性。 ‘如是’是指如上所說的方式。‘解說’是指義理。‘開示’是指文句。‘詳細開示’是指義理和文句。或者說，開示因是解說，開示緣是開示，開示果是詳細開示。 為顯示菩薩乘的善巧，故說’云何于菩薩大乘善巧’等。菩薩們應當瞭解的乘，或者使菩薩們到達無住涅槃的乘，即是菩薩乘。由此而行故為乘，或往此而行故為乘。由此而行是指由波羅蜜多和諸地而行，故稱為乘。往此而行是指往佛地而行，故稱為乘。 既是乘又是大，故為大乘。因具足七種大故。七種大是：法大、發心大、意樂大、勝解大、資糧大、時大、證得大。由於十萬頌般若波羅蜜多等無量經典故為法大。為一切眾生利益發無上正等正覺心故為發心大。于甚深廣大經典生信解故為勝解大。獲得自他平等意樂故為意樂大。于每一剎那積累無量福德資糧故為資糧大。於三大阿僧祇劫中相續修習故為時大。證得無上菩提果故為證得大。 了知此乘的自性、因、果等即是于大乘善巧。‘云何’是發問。‘菩薩于大乘善巧無量’中，乘是到達無上菩提，由於過去、未來、現在無量無數眾生由此乘而成佛，故此乘無量。由乘無量故，於此善巧的智慧也無量，因此說菩薩于大乘善巧無量。

།དེ་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཚད་མེད་པས་ ན་ཐམས་ཅད་བསྟན་པར་མི་ནུས་ཏེ།དེ་བས་ན་དེ་ལ་ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མདོ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ་། །ཚད་མེད་པ་དེ་ཡང་ཡོན་ཏན་བཅུ་གཅིག་ཏུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་ཏེ། ཤེས་པ་ ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་རྒྱུ་བསྩགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་།སྤྱོད་པ་དག་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། མཉན་པར་ཕན་འདོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། ཉན་ཐོས་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལམ་ལས་རྒལ་བའི་ཡོན་ཏན་དང་། བགེགས་བཅོམ་པའི་ཡོན་ ཏན་དང་།ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ཐེག་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གོ་སྐབས་འབྱེད་པས་ན་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་རྣམས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་གདོན་ཞིང་མངོན་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་སྐབས་འབྱེད་པས་ན་གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐེག་པ་དེ་ཡང་དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་། སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པས་དེ་ཡང་དཔག་ཏུ་མེད་ པའོ།།རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྟེ། རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། ཚད་མེད་པའོ། །ཅི་ཙམ་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་རྒྱ་ཆེ་བས་སོ་། །དགེ་བའི་རྩ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་སྒྲུབ་པར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པའོ།།ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཚེ་སེམས་ཅན་འགའ་ཡང་མ་བཀོལ་བར་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ཐམས་ཅད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྒྲལ་ལོ་ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་པས་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་དེ་ཡང་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ། །ཐེག་པ་དེ་ནི་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བཏང་བ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་ཏེ་ཤེས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས་ཤེས་པར་བྱ བའི་དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱུ་རུ་ར་ལག་མཐིལ་དུ་བཞག་པ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ།ཐེག་པ་དེའི་ཡེ་ཤེས་རྒྱུར་གྱུར་པའོ་། ཐེག་པ་དེས་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན། ཐེག་པ་དེ་ནི་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བཏང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ད་ ལྟར་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ཐེག་པ་དེ་ཡང་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཐེག་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་འཚོ་བ་སྟེ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དང་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་བསགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་རྒྱུ་བསྩགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། ཚོགས་ཇི་ལྟ་བ་བསྩགས་ པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་གསོས་སུ་འགྱུར་བའི་མཐུ་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ནི་འདོད་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཐེག་པ་དེ་ནི་སེམས་ ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བར་བྱས་པའོ་ཞེས་པས་སྤྱོད་པ་དག་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་གནས་པ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེར་སྣ་དང་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ སོགས་པ་ཐེག་པ་དེས་སྤངས་པས་ན་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་ལས་སུ་རུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་སེར་སྣ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པ་དང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་སྦྱང་བ་བྱས་པར་འགྱུར་རོ་། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ།

如是大乘無量，不能宣說一切，因此僅說其中一分，即是略說之義。 此無量應知有十一種功德：發心功德、斷除所知障而通達智慧功德、積集因功德、清凈行功德、現前菩提功德、利益眾生功德、超越聲聞凡夫道功德、降伏魔障功德、斷除煩惱及隨煩惱功德、圓滿自他二利功德、圓滿果德功德。 此乘能開啟一切眾生機會故為無量，此說明發心功德。由於能引導無量眾生趣向無上菩提而成就正等覺，故稱開啟機會。此乘亦成為其因，由眾生無量故，此亦無量。 以二種方式無量：廣大與無邊際。由能成辦世間與出世間一切應修善根故為廣大。由為眾生利益而修一切善根故為無量。 或者，發菩提心時，不捨任何眾生而發心度化一切無量眾生至無上正等正覺，故稱開啟一切眾生機會。由眾生無量故此乘亦無量。 此乘投入無著智慧，即無障礙，此說明斷除所知障而通達智慧功德。斷除一切所知障后，如同手掌中的庵摩羅果般清晰了知所知諸法的智慧即是無著智慧，為此乘智慧之因。由此乘能獲得智慧，故稱此乘投入無著智慧。現為無障礙智慧之因，故此乘亦稱無障礙。 此乘養護一切眾生，即積集福德資糧及一切善根，此說明積集因功德。由積集資糧而具有成為一切眾生心之滋養的力量，故稱養護一切眾生。 福德資糧即佈施、持戒等。善根即無貪、無嗔等。 此乘由於令一切眾生心行調柔，故圓滿清凈一切波羅蜜多，此說明清凈行功德。由此乘斷除一切眾生相續中佈施等的違品慳吝、破戒等，故稱令眾生心行調柔。如是斷除慳吝等而修習佈施等波羅蜜多，即是圓滿之義。

།ཐེག་པ་དེ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་འགྲོ་བས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཉམས་སུ་ལོན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་རྫོགས་ནས་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སྤངས་ཏེ། གཉིས་སུ་ མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་སྟེ།དྲི་མ་མེད་པར་གྲགས་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ནི་སྦྱིན་པའི་སྙིང་པོ། །བྱང་ཆུབ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེག་པ་དེ་ལ་ཞུགས་པས་བདུད་དང་བགེགས་ཀྱི་བར་ ཆད་མེད་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ན་ཐེག་པ་དེ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་འགྲོ་བའོ།།དེ་བས་ན་ཐེག་པ་དེས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་མཐར་འབྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ཚོགས་ གཉིས་ཉམས་སུ་ལོན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པའི་གནས་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་འོད་ཟེར་མཉམ་པར་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བས་མཉམ་པར་ཕན་འདོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ནས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་སྦྱིན་པའི་གནས་སུ་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མཐོན་དམན་དང་ཉེ་རིང་མེད་པར་བྱམས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བའི་འོད་ཟེར་སྙོམས་པར་གཏོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཐེག་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ལམ་ངན་པའི་ འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ཉན་ཐོས་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལམ་ལས་རྒལ་བའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། རྫོགས་པར་བྱ་བ་དང་། ཐོབ་པར་བྱ་བ་རྣམས་ཏེ། དེ་ དག་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་།རྟོགས་པས་ན་མངོན་དུ་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའོ། །ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཏོ། །རྫོགས་ པར་བྱ་བ་ནི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ།།ཐོབ་པར་བྱ་བ་ནི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །ཆོས་དེ་དག་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡང་མི་ལྟུང་། འཁོར་བར་ཡང་མི་ལྟུང་བས་ན་ལམ་ངན་པའི་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཡང་ན་ཐེག་པ་དེ་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་བས་ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བའི་འཇིགས་པ་མེད་པས་ན་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བགེགས་འཇོམས་པའི་ཡོན་ཏན བསྟན་ཏེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་རྣམས་སོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོས་མ་བྱས་ ཤིང་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་ལས་འདས་པ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པས་ན་རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ།ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལས་འཕགས་པར་གནས་ཤིང་མུ་སྟེགས་དང་བདུད་ལ་སོགས་པ་ལས་རྒྱལ་བར་བྱེད་པས་རྒྱལ་མཚན་དང་བ་དན་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ དེ་དག་གི་སྒྲ་གསང་མཐོན་པོར་བསྒྲགས་པ་ནི་རྒྱལ་མཚན་དང་བ་དན་བསྒྲེང་བའོ།།དེ་ལྟར་མུ་སྟེགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བའི་རྒྱལ་མཚན་དང་བ་དན་བསྒྲེང་བས་ཕ་རོལ་རྒོལ་བ་མང་པོ་དང་ལོག་པའི་ཚོགས་མང་པོ་ཚར་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་བདུད་དང་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་དང་། ངན་པའི་ཚོགས་ཅན་གྱི་ཚོགས་རབ་ཏུ་འཇོམས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདུད་ནི་བདུད་ཉིད་དོ། ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་སོ། །ངན་པའི་ཚོགས་ཅན་གྱི་ཚོགས་ནི་བདུད་ཀྱི་འཁོར་སྟོབས་དང་བཅས་པ་འམ། མུ་སྟེགས་ཅན་འཁོར་དང་བཅས་པ་ལ་བྱའོ།

由於此乘無礙地趨向菩提心要，故能獲得一切智智之資糧，以此顯示現前菩提之功德。圓滿福德智慧二資糧后斷除二障，成為無二智慧之果即是菩提心要。如無垢稱所說經中亦云：‘菩提是佈施之心要，菩提是持戒之心要’等。 入此乘者無魔障礙而得菩提心要，故此乘無礙趨向菩提心要。因此，此乘能圓滿並究竟成就獲得一切智智之因即福德智慧二資糧，故稱為獲得二資糧。 由於一切眾生是佈施處，故平等放射無礙光明於一切眾生，以此顯示平等利益之功德。為使一切眾生現前證得無上菩提后成為福田佈施處，故無高下親疏而平等放射慈悲智慧光明之義。 此乘由於現前一切佛法故超越一切惡道怖畏，以此顯示超越聲聞與凡夫道之功德。一切佛法即所應斷、所應知、所應修、所應圓滿、所應得等，通達了知一切彼等故為現前。其中所應斷為煩惱障與所知障。所應知為人無我與法無我。所應修為自利與他利。所應圓滿為地與波羅蜜多。所應得為無住涅槃。 由現前彼等法故，既不墮聲聞涅槃，亦不墮輪迴，故稱超越一切惡道怖畏。或者，此乘由現前證悟人無我故無三惡趣生之怖畏，故稱超越一切怖畏。 此乘與一切菩提分法等，以此顯示摧毀障礙之功德。一切菩提分法即四念住、四正斷、四神足等三十七菩提分。緣起即諸法非作者所作，超越常斷，從因緣生故自性不生，如虛空。 彼等諸法超勝一切而住，戰勝外道、魔等故稱為勝幢與幡。高聲宣說彼等法即豎立勝幢與幡。如是由豎立戰勝一切外道之勝幢與幡故能摧伏眾多論敵與邪眾，故稱摧毀魔、論敵與惡眾之眾。魔即魔本身，論敵即諸外道，惡眾之眾即魔眷屬力或具眷屬之外道。

།ཐེག་པ་དེ་ནི སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། སངས་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བའི་ཐེག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཐེག་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ ཐེག་པ་དེས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡང་སེལ་བར་བྱེད་པས་ན།ཐེག་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་འགྱུར་བས་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སེལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ལྟ་བ་ ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་མཐར་ལྟ་བ་དང་།མཐའ་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། རྟག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཆད་པར་ལྟ་བ་དང་། འབྱུང་བར་ལྟ་བ་དང་། འཇིག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་ཚིག་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པར་ལྟ་བ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་འཇིག་རྟེན་ པའི་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པར་འདུ་ཤེས་པ་དང་།མཐའ་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ལྟ་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཐ་མར་ཆད་པར་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་སྙམ་དུ་ཡང་དག་པར་ཚོལ་བར་བྱེད་དེ། གང་གི་ཚེ་འཇིག་པའི་བསྐལ་ པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དེའི་ཚེ་ནི་མཐའ་ཡོད་པར་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བས་མཐའ་ཡོད་པར་ལྟ་བའོ།།གང་གི་ཚེ་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དྲན་པ་དེའི་ཚེ་མཐའ་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་འབྱུང་བས་མཐའ་མེད་པར་ལྟའོ་། །རྟག་པར་ལྟ་བ་ནི་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པ་ སྟེ།བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། བྱས་པས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྤྲུལ་པས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གསད་དུ་མེད་པ་དང་། ཐེར་ཟུག་ཏུ་གནས་པ་དང་། སྲོག་ཤིང་ལྟར་བརྟན་པར་གནས་པའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པའོ། །ཆད་པར་ལྟ་བ་ནི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ ཟེ་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟ་སྟེ།བདག་གཟུགས་ཅན་རགས་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་བྱུང་བ་ཇི་སྲིད་དུ་འདུག་ཅིང་སྡོད་ལ་འཚོ་བ་དེ་སྲིད་དུ་ནད་དང་བཅས་པ། འབྲས་དང་བཅས་པ། ཟུག་རྔུ་དང་བཅས་པ། རིམས་དང་བཅས་པ། ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། ནམ་ཤི་ བའི་འོག་ཏུ་བདག་ཆད་དེ་ཞིག་ཅིང་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ན་བདག་གཏན་ཆད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲ་བའོ།།འབྱུང་བར་ལྟ་བ་ནི་དངོས་པོ་སྐྱེ་བར་ལྟ་བའོ། འཇིག་པར་ལྟ་བ་ནི་དངོས་པོ་འགག་པར་ལྟ་བའོ། །ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་སྨོས་པ་ནི་མིང་གིས་སྨོས་པ་ལས་མ་ གཏོགས་པ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་བསྡུ་བའོ།།ཀུན་ནས་ལྡང་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་འབྱུང་བའོ། །སྒྲིབ་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་རྣམས་སོ། །ཆོད་པ་ནི་དགེ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཆོས་དག་གོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་པའོ། །འགྱོད་ པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་བྱས་ཀྱང་རུང་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་ཕྱིས་སེམས་ལ་གདུང་བ་སྐྱེ་བའོ།།སེལ་བ་ནི་དེ་དག་ཐེག་པ་འདིས་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ། །ཐེག་པ་དེ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཕྱེ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ།ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཕྱེ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཆེན་པོ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་བདེ་བ་ལ་གཞག་པར་སེམས་པ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པ་ཆེན་པོའོ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མེད་པར་བྱེད་པར་སེམས་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། །རྒྱུ་དེ་གཉིས་ལས་བྱུང་བས་ན་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བདག་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའང་རྣམ་པ་བཞིའོ། །གང་ཞེ་ན་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཐེག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྱོར་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཆོས ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།

關於’此乘即是佛乘無障’等所說，顯示斷除煩惱和隨煩惱的功德。趣向成佛之乘即是佛乘，既是趣向成佛之乘，又能以此乘消除煩惱和隨煩惱障，故此乘稱為無障佛乘。如是成為無障，故能斷除有邊無邊見等諸見煩惱。 ‘見’之詞，應分別與有邊見、無邊見、常見、斷見、生見、滅見等詞相連。其中有邊無邊見是指：有些沙門或婆羅門依世間禪定而生起世間有邊想和無邊想。如何觀察呢？他們如實尋求世間邊際是否終將斷滅。當憶念壞劫時生起有邊想，故為有邊見；當憶念成劫時生起無邊想，故為無邊見。 常見是指有些沙門或婆羅門執著認為：我與世間是常，非所作、非所造作、非所化、非所化作、不可殺、恒常住、如柱穩固而住。斷見是指有些沙門或婆羅門如是說：我為色身粗大，從四大種生，只要住世存活，就有病、有瘡、有刺、有熱病、有煩惱，死後我即斷滅毀壞成無，彼時我即永斷。 生見是指觀見事物生起。滅見是指觀見事物滅盡。所說’一切見’是總攝除已列名外的我見等。現行是煩惱的顯現。障是五障。蓋是遮障善法之法。疑是對真諦和三寶不信。悔是無論作善作惡或未作，後心生懊惱。斷除是以此乘斷除彼等。 ‘此乘由增上意樂和大悲所開顯’等，顯示圓滿自他二利功德。‘由增上意樂和大悲所開顯’意為從增上意樂和大悲因而生，此為語義。其中思欲安置眾生於安樂是增上意樂，思欲令眾生無苦是大悲。從此二因而生，故成就自他二利圓滿。 自利圓滿有四種。何者？法圓滿、乘圓滿、世間出世間圓滿、無住涅槃道圓滿。其中以’一切法圓滿’顯示法圓滿。法有三種。

།གང་ཞེ་ན། ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་། ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་སོ། །དེ་ལ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ ནོ།།ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེ་དག་དང་ལྡན་པས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཐེག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཐེག་པ་དེར་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དཀོན་ མཆོག་གསུམ་དང་།ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་ན་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འབྱོར་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཐེག་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་ རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས།ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་སླུ་བའི་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། མི་སླུ་བའི་ལམ་ནི་མི་གནས་ པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་མོ།།ཐེག་པ་འདིས་ཀྱང་ལམ་དེར་འགྲོ་བ་འམ། ལམ་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མི་སླུ་བའི་ལམ་དུ་འགྲོ་བའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་འཚོ་བ་ཞེས་བྱ་བས་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཐེག་པ་དེ་ལ་ཞུགས་ན་སེམས་ཅན་ ཐམས་ཅད་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་འཚོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཐེག་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ། གནས་ཐམས་ཅད་དུ། ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པས་ན་ཐེག་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ནི་དུས་གསུམ་དུ་ཡང་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས མི་བྱེད་པས་སོ།།གནས་ཐམས་ཅད་ནི་ལྷ་དང་མིའི་གནས་གང་དུ་ཕྱིན་ཀྱང་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནི་ཕྱོགས་བཅུ་ཀུན་དུ་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པས་སོ། །ཆོས་འོག་ནས་སྨོས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། ། གོང་དུ་བཤད་པ་རྣམས་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། གང་འདི་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་འདི་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་རྣམས་ལའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ།།དྲིས་པའི་ལན་གདབ་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་ན་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འདུས་པས་འདུས་པའི་དོན་གྱིས་དེ་གཉིས་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ གང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ནི་འདུས་བྱས་སོ། །གང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་མ་བསྐྱེད་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་འདུས་མ་བྱས་སོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་དེ་དག་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དགེ་བ་དང་། ངག་གི་འདུ་བྱེད་དགེ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དགེ་བ ཞེས་བྱ་བ་ལ།སྲོག་མི་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་མི་ལེན་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་མི་གཡེམ་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དགེ་བའོ། །བརྫུན་དང་ཕྲ་མ་དང་ངག་རྩུབ་པོ་དང་ཚིག་ཀྱལ་པའི་ཚིག་མི་སྨྲ་བ་ནི་ངག་གི་འདུ་བྱེད་དགེ་བའོ། །བརྣབ་སེམས་དང་གནོད་སེམས་དང་ལོག་ པར་ལྟ་བ་སྤངས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།

什麼是三種法呢？即應知之法、應修之法和應得之法。其中應知之法是十二分教法。應修之法是三十七菩提分法。應得之法是涅槃。具足這些法，故稱為一切法圓滿。 ‘具足一切珍寶’表示乘圓滿，因為在此乘中包含佛等三寶以及聲聞乘等一切乘，故稱為具足一切珍寶。 ‘獲得一切圓滿’表示世間和出世間圓滿，因為依此乘能獲得世間和出世間一切圓滿，故稱為獲得一切圓滿。 ‘趣入不欺誑之道’表示不住涅槃道圓滿，不欺誑之道即是不住涅槃之道。此乘趣入彼道或與彼道相順，故稱為趣入不欺誑之道。 ‘養護一切眾生’表示利他圓滿，因為入此乘能使一切眾生獲得利益安樂，故稱為養護一切眾生。 ‘此乘於一切處無過失’等表示果位圓滿功德。於一切相、一切時、一切處、一切方無過失，故稱為此乘於一切處無過失。一切相是因不造作一切罪惡不善法。一切時是於三世中不造作罪惡不善法。一切處是指無論到達天界人間任何處所都不造作罪惡。一切方是於十方都不造作罪惡。 ‘以下述諸法莊嚴而莊嚴’，這些已在上文說明。 為總結上述內容，故說’於此通達’等。‘於此通達’是指通達上述內容。 為顯示通達一切法，故問：‘何為菩薩通達一切法？’ 為回答此問，說’一切法略說即有為法和無為法’。因為一切法攝於有為和無為二者，故以攝義稱為一切法。 其中由因緣所生的有漏法和無漏法是有為法。不由因緣所生的真如、實際、空性、法界是無為法。 ‘菩薩應通達有為和無為’意即菩薩應了知有為和無為諸法的性相。 ‘彼等身業善行、語業善行、意業善行’中，不殺生、不偷盜、不邪淫是身業善行。不妄語、不兩舌、不惡口、不綺語是語業善行。斷除貪慾、嗔恚、邪見是意業善行。

།དེ་དག་ཐམས་ཅད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྔོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་མ་ཐག་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམ་གསུམ་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་དེ་སྤོང་ བ་དང་།ཡེ་ཤེས་དང་སྒྲུབ་པ་དང་དུས་དང་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པ་དང་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཁྱད་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སྤོང་པ་ཁྱད་ཞུགས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཙམ་སྤོང་བར་ཟད་ཀྱི། འདིས་ནི་ཉོན་མོངས་ པ་དང་།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སྤངས་པས་སྤོང་བ་ཁྱད་ཞུགས་སོ། །ཡེ་ཤེས་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་ཙམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ཟད་ཀྱི། འདིས་ནི་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་སོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་ བདག་གི་དོན་བསྒྲུབ་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱིས་འདིས་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་སྒྲུབ་པ་ཁྱད་ཞུགས་སོ།།དུས་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ཚེ་གསུམ་མམ་བདུན་གྱི་བར་དུ་སྦྱོར་བ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་འདི་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་སྦྱོར་བས་ན་དུས་ཁྱད་ཞུགས་སོ། ། ཐོབ་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་ཟད་ཀྱི། འདིས་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པས་ན་ཐོབ་པ་ལ་ཁྱད་ཞུགས་སོ། །ལྡན་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དག་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་ཟད་ཀྱི། འདི་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པས་ན་ལྡན་པ་ཁྱད་ཞུགས་སོ། །སྤྱོད་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མི་སྤྱོད་ཀྱི། འདིས་ནི་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པས་ན་སྤྱོད་པ་ཁྱད་ཞུགས་སོ། །ཡང་དག་པར་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བྱང་ཆུབ་ནི་སྤངས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་སྟེ། སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བ་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་རྣམས་བསྔོ་བ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྔོ་ བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་འདུས་བྱས་ལ་མཁས་པའོ། །གང་ཡང་དགེ་བའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་ལ་རྟོག་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་བསྔོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གོང་དུ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྔོ་བ་བཤད་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ལ་ རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་མ་སྨོས་པས་འདུས་བྱས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།།འདིར་ནི་བྱང་ཆུབ་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་སྨོས་པས། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་དགེ་བ་ཇི་སྤྱད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་དབྱེར་མེད་པར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བརྟགས་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ བསྔོ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འདུས་མ་བྱས་པ་ལ་མཁས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བས་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་སྟོན་ཏེ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་སྒྲུབ་པ་ནི་འདུས་བྱས་ལ་མཁས་པ་ ཞེས་བྱའོ།།གང་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་ལ་མཁས་པར་བསྟན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་ཡང་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་པོ་དག་ལ་མི་སྨོད་ཅིང་ཅེས་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ།སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དངོས་སུ་ན་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བྱའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་ནི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སྨད་པ་ཡིན་ཡང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་དེ་ལ་སུན་འབྱིན་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པ་ལྔ་ལ་མི་སྨོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ཚོགས་སོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་འདོད་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའོ།

關於’將這一切迴向無上正等正覺’，‘這一切’指的是前面剛剛提到的三種有為法的積集。‘無上’是指這種菩提在斷除、智慧、修證、時間、獲得、具足和行為等方面超勝聲聞菩提，所以稱為無上。 其中斷除的超勝是指：聲聞菩提僅僅斷除煩惱障，而此菩提斷除煩惱障和所知障兩種，因此斷除方面超勝。智慧方面，聲聞僅僅了悟人無我，而此菩提了悟人法二無我的智慧。修證方面，聲聞等僅僅成就自利，而此菩提成就自利和利他，因此修證超勝。 時間方面，聲聞等僅僅用三世或七世的時間修行，而此菩提用三個無數劫的時間修行，因此時間超勝。獲得方面，聲聞僅僅獲得阿羅漢果，而此菩提獲得無上菩提果，因此獲得超勝。具足方面，聲聞僅僅具足盡處定和勝處定等功德，而此菩提具足力、無畏等功德，因此具足超勝。 行為方面，聲聞等不修行波羅蜜多，而此菩提修行地道和波羅蜜多，因此行為超勝。‘正等’是指如實通達一切法的意思。‘菩提’是以斷證圓滿來區分的，如前所說。爲了獲得如此菩提而回向所積集的善業，稱為迴向菩提，這是通達有為法。 關於’將一切身語意善行迴向菩提，以菩提分別迴向一切智’，上文解釋無上菩提回向時沒有提到’以菩提分別’這個詞，所以應知是有為法。這裡提到’以菩提分別’，是指將所有身語意善行都觀察為與菩提性相無二無別的空性，為獲得一切智而回向。 由於菩提具有無為法的性質，所以稱為通達無為法。此外，關於通達無為法，以其他方式說明通達有為和無為：修行五波羅蜜多稱為通達有為法。關於般若波羅蜜多等，般若波羅蜜多是通達無為法。 什麼是般若波羅蜜多呢？因此說’不誹謗五種無為波羅蜜多’。緣空性的智慧是無為智慧，實際上是指無分別智。雖然五波羅蜜多是輪迴生因而應受誹謗，但般若波羅蜜多不破斥它們，這就是不誹謗五波羅蜜多的意思。 波羅蜜多資糧是指佈施等六波羅蜜多的資糧。善根是指無貪等。

།ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚོགས་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བའི་ཚོགས་བསྩགས་ པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་འམ་ཆེད་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པ་མེ་ ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བྱའོ།།བསྔོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྒྲུབས་པ་བསྔོ་བའོ། །དེ་དག་གིས་ནི་འདི་སྐད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། གོང་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་རྣམས་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྟོག་ པའི་རང་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པས་འདུས་བྱས་ལ་མཁས་པར་བཤད།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པར་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པའི་རྣམ་གྲངས་སྟོན་ཏེ་། ཡེ་ཤེས་དང་སྙིང་རྗེས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བལྟས་ནས་ཅི་རིགས་པར་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་འོད་ཟེར་མཉམ་པར་གཏོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཕན་གདགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། སྙན་པར་སྨྲ་བ དང་།དོན་སྤྱོད་པ་དང་། དོན་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་བཞིས་སེམས་ཅན་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་འདུས་བྱས་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་འཛིན་མི་ལེན་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པར་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཡིན་པས་ཕྱིའི་ཡུལ་ལ་དངོས་པོར་མི་འཛིན། ནང་ གི་དངོས་པོ་ལ་བདག་ཏུ་མི་ལེན་ལ།དེ་ལྟར་དངོས་པོ་དང་བདག་ཏུ་མ་གྲུབ་པས་ཕན་བཏགས་སོ་ཞེས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པར་ཡང་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ལ་མཁས་པ་དེ་ཡང་འདུས་མ་བྱས་ལ་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ རང་བཞིན་དུ་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་དུ་བསྔོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མོས་པས་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ལ་མཁས་པ་དེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྔོ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འདུས་ མ་བྱས་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ།།འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པ་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་བསྟན་པར་བཞེད་ནས། གཞན་ཡང་འདུས་བྱས་ལ་མཁས་པ་ནི་གང་འཁོར་བའི་རྒྱུན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཅོད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ འདུས་བྱས་ལ་མཁས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།འཇིག་རྟེན་པའི་རྒྱུ་ལ་མཁས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་ལ་མཁས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་རྒྱུ་ལ་མཁས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་སྤོང་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། བདེ་བའི་རྒྱུ་བསྐྱེད་པ་ལ་མཁས་པའོ། །གང་ འཁོར་བའི་རྒྱུན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཅོད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བ་ལ་མཁས་པ་བསྟན་ཏེ།འཁོར་བར་རྒྱུན་དུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཚོགས་ནི་འཁོར་བའི་རྒྱུན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་རྣམས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་རྣམས་གཅོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཁོར་བའི་རྒྱུན་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་མི་གཅོད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བས་བདེ་བའི་རྒྱུ་བསྐྱེད་པ་ལ་མཁས་པ་བསྟན་ཏེ། གང་འཁོར་བ་ལ་རྒྱུན་དུ་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དགེ་བ་བཅུ་དང་། འདོད་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་ རྩ་བ་རྣམ་པ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བྱེད་པས་ན་།འཁོར་བའི་རྒྱུན་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མི་གཅོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་ལ་མཁས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་དང་། ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་ མི་བྱེད་པའོ།

‘爲了’一詞是指爲了或者爲了目的積累波羅蜜多資糧和善根資糧的意思。菩薩解脫是指遠離煩惱障和所知障的不住涅槃。菩薩一切智是指通達一切事物的如鏡智慧。 ‘迴向’一詞是指爲了獲得涅槃和智慧而修行六波羅蜜多的迴向。這些表明：如上所說佈施等五波羅蜜多是非無為法分別的自性，所以說是善巧有為法。般若波羅蜜多是無為法分別的自性，所以說是善巧無為法。 ‘其他’等詞說明善巧有為和無為的差別：以智慧和慈悲觀察一切眾生，隨宜利益，稱為對一切眾生平等放射無礙光明。爲了如是利益，以佈施、愛語、利行、同事四攝法攝受眾生，稱為善巧有為法。 ‘不執不取不執為最勝’等詞的意思是：雖然如此，但勝義中是空性，所以不執外境為實有，不取內在事物為我，如此事物和我都不成立，也不執著說’我做了利益’。 善巧攝受事也稱為’信解無為’，意思是對攝受事也信解為空性自性。‘迴向一切智’是指如此信解空性而善巧攝受事，爲了獲得通達真如的一切智智而回向，這就是菩薩善巧無為法。 爲了顯示善巧有為和無為的其他差別，又說’其他善巧有為法是斷除輪迴相續煩惱’等。其中善巧有為法有兩種：善巧世間因和善巧出世間因。善巧世間因也有兩種：善巧斷除苦因和善巧生起樂因。 ‘斷除輪迴相續煩惱’顯示善巧斷除苦因，輪迴相續煩惱是指貪等能使輪迴相續的結使。斷除這些稱為’斷除煩惱’。‘不斷輪迴相續善根’顯示善巧生起樂因，是指不斷絕能使輪迴中相續投生天人的十善業道、無貪、無嗔等善根相續。 善巧出世間因也有兩種：不斷大菩提因相續和不修一向寂靜因。

།བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་བསྟན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་དོན་ནི་གོང་དུ་སྨྲས་པར་ཟད་དོ། །ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ བསྒོམ་པ་གང་གིས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟར་བསྒོམ་པ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་འབྲེལ་པའོ། །ཉི་ཚེ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་མི་སྤྱད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་མི་ བྱེད་པ་བསྟན་ཏེ།ཉི་ཚེའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པར་བྱེད་པའོ། །མི་སྤྱད་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་ལ་མི་འཇུག་པའོ། །ཡང་ན་འཁོར་བའི་རྒྱུན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གཅོད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་ཐོབ་ པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པས་ན་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་རྒྱུན་མི་གཅོད་པས་ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་མ་ལྷུང་བའི་ཕྱིར་ཉི་ཚེ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་མི་སྤྱད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པ་བསྟན་ཏེ།དེ་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་དང་། གདམས་ངག་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ལ་མི་བརྟེན་པར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཀྱང་དེའི་ཕྱོགས་ལ་མི་གནས་པའོ། །གང་སྟོང་པ་ ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་བསྟན་ཏེ།སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། །ཡེ་ཤེས་གང་གིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་གསུམ་ལ་དབང་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་ནི་འདྲིས་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཡེ་ཤེས་དེ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའམ། ཡེ་ཤེས་དེ་རྟོགས་པ་ནི་རྟོགས་པ་ལ་མཁས་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ཏུ་གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་ཅིང་ཞེས་བྱ་བས་གདམས་ངག་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ལ་མི་བརྟེན་བར་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ དང་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་གྱིས་བསྟན་པའི་མན་ངག་ལ་མི་བརྟེན་པར་སྟོང་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདུས་མ་བྱས་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཀྱང་དེའི་ཕྱོགས་ལ་མི་གནས་པ་བསྟན་ ཏེ།འདུས་མ་བྱས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའམ་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པ་ནི་དེ་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཐོབ་ཀྱང་དེའི་ཕྱོགས་ལ་མི་གནས་པའོ། །འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་མཁས་པའི་རྣམ་པ་གཞན་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཞན་ཡང་འདུས་བྱས་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།ཁམས་གསུམ་ན་ཡང་སྤྱོད་ལ་ཁམས་གསུམ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་མི་གོས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་ཁམས་གསུམ་ན་ཡང་གནས་ལ། པདྨོ་འདམ་ལས་སྐྱེས་ཀྱང་འདམ་གྱི་ཉེས་པས་མི་གོས་པ་བཞིན་དུ་ཁམས་གསུམ་ན་ཡོད་ པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་མི་གོས་པ་འདི་ནི།འདུས་བྱས་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཡང་ཁམས་གསུམ་ནས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་ཤེས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་གསུམ་ནས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་། སྤོངས་པ་ མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཟད་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བྱའོ།།རབ་ཏུ་ཤེས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དབྱིངས་སུ་མི་ལྷུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དབྱིངས་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བྱ་། མི་ལྟུང་བ་ནི་དེ་འབའ་ཞིག་གི་ཕྱོགས་ལ་མི་ གནས་པའོ།

以’菩提修行諸瑜伽相續相應’說明不斷大菩提之因相續。菩提之義前已說畢。瑜伽即是修習止觀。以何止觀修習而得菩提，即名菩提修行瑜伽，如是修習不斷相續即是諸瑜伽相續相應。 以’不行片面瑜伽’說明不修單一寂靜之因。片面瑜伽即是為獲得單一寂靜涅槃之因而修習止觀。不行即是不入如是之因。或者說雖斷輪迴相續之煩惱，但不斷獲得大菩提之因相續，故名菩提修行諸瑜伽相續相應。由於不斷輪迴中生起之善根相續，故不墮入單一寂靜涅槃，因此稱為不行片面瑜伽。 又以’空性’等說明通達無為法。此亦即是獲得三三昧自在，不依教授與教誡而通達真如，雖通達真如亦不住于其一邊。以’空性無相’等說明獲得三三昧自在。空性等義前已說畢。能於此三三昧得自在之智慧，即名熟習智慧。現證此智慧或通達此智慧即是通達善巧。 以’于菩提不依他’說明不依教授與教誡而通達真如。不依如來及親教師、軌範師所說教授而通達空性無二之相，即名菩提不依他。以’不現證無為’說明雖通達真如亦不住于其一邊。無為即是涅槃或空性。不現證即是雖通達獲得亦不住于其一邊。 為說明有為無為善巧之其他方面，故說’複次有為善巧’等。以’雖行三界而不為三界煩惱所染’說明為一切有情義利而住於三界，如蓮花生於淤泥而不為淤泥過失所染，如是雖住三界亦不為三界貪等所染，此即名有為善巧。 又’雖善知出三界智慧’中，出三界智慧即是斷除煩惱及現證斷盡無生智慧。‘雖善知’即是雖現證之義。‘不墮出離界’中，出離界即是涅槃。不墮即是不住于彼一邊。

།མཁས་པ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་ངེས་པའི་ཚིག་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་ པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ།ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཏེ། འདིས་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་འདྲི་བ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ ཞེས་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རྒྱུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་དྲན་པ་དང་བློ་གྲོས་དང་ཤེས་རབ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་དེ་ནི་རྟག་ཏུ་དྲན་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། རྟག་ཏུ་བློ་གྲོས་ལ་མཁས་པ་དང་། རྟག་ཏུ་ཤེས་རབ་ལ་མཁས་པས་དེ་ ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་གསུམ་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྟོགས་པས་ན་མཁས་པ་སྟེ། དྲན་པ་ལ་མཁས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དང་ཚིག་མི་བརྗེད་པར་བྱེད་དོ། །བློ་གྲོས་ལ་མཁས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །ཤེས་རབ་ལ་མཁས་པ་ནི་ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རྟོག་པར་བྱེད་དོ།།འབྲས་བུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཚད་མེད་ཅིང་མི་ཆགས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པས་ན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཚད་མེད་ པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བྱ་བར་འདོད་དོ། །ཡེ་ཤེས་དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པས་ན་མི་ཆགས་པའོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་གྱིས་ཡེ་ ཤེས་དེ་འཐོབ་ཅིང་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཁས་པ་བརྒྱད་པོ་ དེ་དག་གིས་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཁས་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ལས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཞན་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཞར་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒྲའི་དོན་ཀྱང་འཆད་དོ། །ཤེས་རབ་ ཀྱི་ཚིག་ལས་མདོ་ཁ་ཅིག་ལས་ནི་རབ་དང་ཤེས་པ་གཉིས་ཀ་འབྱུང་།ཁ་ཅིག་ལས་གཅིག་འབྱུང་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །ཡང་ན་གཞན་གྱིས་བསྟན་པ་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་རང་ཉིད་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཞི་བ་ཤེས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་མཆོག་ཤེས་པས་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལ་གཞན་གྱིས་བསྟན་པ་ཤེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་བསྟན་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་སྐྱེས་པའོ། །སོ་སོ་རང་ཤེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན སུམ་དུ་གྱུར་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པའོ། །རབ་ཏུ་ཞི་བ་ཤེས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་མཆོག་ཤེས་པ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་ སོགས་པ་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་བོ།།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དགེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་བསོད་ནམས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་ བའི་འདུ་བྱེད་དང་།མི་གཡོ་བར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་དོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པའོ། །མི་དགེ་བ་ནི་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་འདུ་བྱེད་དེ། སྲོག་གཅོད་པ་དང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཆོས་དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་ མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ།

爲了廣泛解釋八種智者並簡要闡述其確定之語、因與果，所以說’於一切法通達者’即是一切智者的別名等。既稱為’於一切法通達者’，也稱為’一切智者’，因此說’於一切法通達者’是一切智者的別名。這是闡述確定之語。 ‘為何’是詢問原因，意思是問：為何稱通達一切法者為一切智者？ 爲了說明原因，說’恒時通達念、慧、智’。通達一切法者，因為恒時通達念、恒時通達慧、恒時通達智，所以稱為一切智者。由這三者通達一切法故稱為通達者。通達念能使不忘失諸法的義與文；通達慧能觀察諸法的真如；通達智慧觀察諸法的自相與共相。 爲了說明果，說’為圓滿無量無著的一切智智’。緣於一切所知，故稱為無量一切智智。一切智智是指如鏡智。由於完全斷除煩惱障和所知障，故稱無著。‘圓滿’是指由念等三者獲得並究竟此智慧之意。 因此，‘於一切法通達者’是指如上所說通達並了知一切法，故稱為於一切法通達者。‘具足八種通達’是指具備這八種通達之意。 爲了說明智慧的作用，又說’善與不善’等。順便也解釋智慧的詞義。智慧一詞在某些經中出現’慧’與’智’二者，某些經中出現其一，具足二者故稱智慧。 或者，由於了知他人所教、自己所知、遍知、了知寂靜、了知功德殊勝故稱智慧。其中，了知他人所教是指隨順他人所教之聲，由如理作意生起正見。自己所知是指現證出世間無分別智。遍知是指以出世間后得智了知法的特徵。了知寂靜是指修道中對治煩惱的智慧。了知功德殊勝是指成就神通等殊勝功德的智慧。 ‘通達善法與不善法即是智慧’中，善有二種：有漏與無漏。其中有漏是指福行與不動行。無漏是指聖道等。不善是指非福行，即殺生、偷盜等。通達這些法的自相與共相即稱為智慧。

།ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ངེས་པར་འབྱེད་པ་ནི་དྲོད་དང་སྤྱི་བོ་དང་། བཟོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་སྟེ། མོས་པས་སྤྱོད་པའི་སའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་སོ། །དེའི་ཆ་ དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཐོབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཏེ།དང་པོ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལས་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་དང་། སེམས་པ་དང་། དེ་ནས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་སྒོམ་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་སྒོམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཆོས་དེ་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་ པ་རྟོགས་པ་སྟེ།དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ན་ཤེས་རབ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པའི་ཆོས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཤེས་རབ་ནི་ཚད་མར་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཕགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ དང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་དག་གི་ཆོས་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་དང་། ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའི་ཆོས་ཏེ་དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་ཤེས་རབ་ནི་ཚད་མར་གྱུར་པ་སྟེ། བརྩན་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཤེས་རབ་ནི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ དང་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ།།ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་གིས་སྨོས་པའི་ཆོས་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ན་ཤེས་རབ་ནི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའོ།།ཤེས་རབ་ནི་འདོད་པ་དང་རེ་བ་དང་སྨོན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྨོན་ལམ་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་མོས་པ་ནི་འདོད་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ སྐྱེ་བར་མོས་པ་ནི་རེ་བའོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་མོས་པ་ནི་སྨོན་པའོ། །ཡང་ན་དངོས་པོ་ཡིད་དུ་འོང་བ་འདས་པ་རྣམས་དང་ཕྲད་པར་འདོད་པ་ནི་འདོད་པའོ། །དེ་དང་འདྲ་བའི་དངོས་པོ་མ་འོངས་པ་རྣམས་དང་ཕྲད་པར་འདོད་པ་ནི་རེ་བའོ། །ད་ལྟར་གྱི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་ པོ་རྣམས་དང་བྲལ་བར་མི་འདོད་པ་ནི་སྨོན་པ་སྟེ།སྨོན་ལམ་ནི་དུས་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་དེ་དག་ལ་ཆགས་པ་ལ་བྱའོ་། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་དུས་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་དེ་དག་ལ་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་མཐོང་སྟེ། དེ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ནི་སྨོན་ལམ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ། ། ཤེས་རབ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཞི་བས་ན་སིམ་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པ་ཡིན་པས་ན་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ལ་ཉོན མོངས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་གནོད་པ་མེད་པ་འམ།ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་གནོད་པ་དེ་སེལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཤེས་རབ་དེ་ནི་སིམ་པར་བྱེད་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་བའི་རྒྱུན་མ་བཅད་པས་ན་མཆོག་ཏུ་དགའ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ཁོ་ན་ སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་ནས་དགའ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་བ་རྒྱུན་མི་བཅད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའང་ཤེས་རབ་ལས་འབྱུང་བས་ཤེས་རབ་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བར་བྱེད་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་དོན་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་ན་རབ་ཏུ་སྟོན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ།དོན་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པའོ། །དོན་དེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དོན་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེའང་ཤེས་རབ་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་ན་ཤེས་རབ་དེ་དོན་ལ་རྟོན་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཤེས་རབ་ལ་དོན་སྟོན་ཏེ། ཤེས་ རབ་མེད་ན་དོན་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤེས་རབ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་དག་གི་རྟེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱང་ཆུབ་ནི་སྤངས་པ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་ལ་སྤངས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

關於觀察順抉擇分諸法，其中抉擇分是暖、頂、忍、世第一法，即勝解行地的諸三摩地。順抉擇分法是獲得彼等三摩地之因的諸法，即首先從善知識處聽聞正法、思維，然後修習四念住、修習四正斷等。通達彼等諸法即是了悟，由於以智慧通達，故智慧稱為觀察順抉擇分法。 關於’聖法現前智慧是量’，聖者即如來、菩薩、聲聞、獨覺等。彼等之法即人無我和法無我之法，由於以智慧現見，故智慧是量，即是堅固的意思。 關於’智慧是見及生起’等，見等如前所說。如實通達即是如實無顛倒地通達以名稱所說彼等諸法的空性自性，由於以智慧通達，故智慧是如實通達一切見等。 關於’智慧遠離一切欲求、期望、願望之愿’，欲求是希望生於欲界，期望是希望生於色界，願望是希望生於無色界。或者，欲求是希望與過去可意事物相遇，期望是希望與未來類似事物相遇，願望是不願與現在的取蘊分離，愿即是對三時事物的貪著。由於智慧見到三時諸事物無常及苦，故無貪著，因此智慧稱為遠離愿。 關於’智慧因息滅一切煩惱熱惱故能令清涼’，煩惱即貪等，由於它們損害身心故稱為熱惱。智慧無有煩惱因所生之損害，或智慧能除遣煩惱因所生之損害，故彼智慧能令清涼。 關於’智慧因法喜之喜悅相續不斷故能令極喜’，通達真如空性之相後生起相續不斷之喜悅即是法喜之喜悅相續不斷，由於這也從智慧生起，故智慧能令極喜。 關於’智慧因現證義智故能善顯’，義即真實際、清凈法界。通達彼義即現證義智，由於以智慧現證，故彼智慧依止於義，因此稱為善顯。或者智慧顯示義，因為無智慧則不能通達義。 關於’智慧是三十七菩提分法之所依’，菩提具有斷除和智慧的特徵，其中斷除的特徵是斷除煩惱障和所知障。

།ཡེ་ཤེས་ ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་དང་།མཉམ་པ་ཉིད་དང་། སོ་སོར་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་དང་། བྱ་བ་སྒྲུབ་པའོ། །བྱང་ཆུབ་དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་རྒྱུ་འམ། གཞི་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བཞི་ལ་སོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ནོ། །ཤེས་རབ་ ལ་བརྟེན་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་སོ་སོའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་སྐྱེ་བས་ན།ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཐེག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ན་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐེག་པ་གང་དང་གང་གིས་འབྲས་བུ་ གང་དང་གང་ཡིན་པའི་འབྲས་བུ་དེ་དག་འཐོབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཐེག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ་།།ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོས་ རང་གི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པའོ།།ཐེག་པ་དེ་དང་དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པས་ཡང་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པས་ཤེས་རབ་ནི་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཤེས་རབ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡེ་ཤེས་སྣང་བས་ན་ རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡེ་ཤེས་སྣང་བའོ།།ཤེས་རབ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ པས་རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ།རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཆུ་བོ་ཐམས་ཅད་ལས་སྒྲོལ་བས་ན་ཡང་དག་པར་སྒྲོལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆུ་བོ་ནི་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་ ཆུ་བོའོ་།།དེ་དག་གི་མཐར་ཕྱུང་སྟེ་སྤངས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྐམ་ས་ལ་བཞག་པའི་ཆུ་བོ་ཐམས་ཅད་ལས་སྒྲོལ་བའོ། །དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཤེས་རབ་ནི་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་སྒྲོལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཡང་དག་པ་སྐྱོན་མེད་པར་འདྲེན་པའོ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ།ཡང་དག་པ་སྐྱོན་མེད་པ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་རབ་ཏུ་སྐྱེས་ནས་ས་དང་པོ་ཐོབ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་རྟོགས་ནས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་པའོ། །དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ནི་འདྲེན་པ་སྟེ། མཐོང་བའི་ལམ་དེའང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཐོབ་ པར་བྱེད་པས།ཤེས་རབ་ནི་ཡང་དག་པ་སྐྱོན་མེད་པར་འདྲེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྡུད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དགེ་བའི་ཆོས་ནི་དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། མོས་པ་ལ་སོགས་པའོ་། །ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་ཤེས་རབ་ལས་བྱུང་བས་ན། ཤེས་ རབ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྡུད་པའོ།།ཤེས་རབ་ནི་སྔོན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་ཐམས་ཅད་དང་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདས་པའི་དུས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་བག་ཆགས་ནི་ སྔོན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ།།དང་བར་བྱེད་པ་ནི་དེ་དག་རྩ་ནས་སྤོང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤོང་བས་ན་ཤེས་རབ་ནི་སྔོན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། བག་ལ་ཉལ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བར་བྱེད་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་རྩེ་མོར་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམས་ ཀྱི་མཆོག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།སྦྱིན་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། བཟོད་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། བསམ་གཏན་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་སྟོབས་དང་། མ་འདྲེས་པ་ དང་།མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྩེ་མོར་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ནང་ན་ཡང་ཤེས་རབ་དམ་པ་ཡིན་པས་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་གོ།

智慧有如鏡般智慧、平等性智慧、妙觀察智慧和成所作智慧。為獲得菩提之因或基礎稱為菩提分，其中包括四念住、四正斷等三十七道品。由於依靠智慧，三十七菩提分法在各自相續中生起，因此智慧是這些法的所依。 智慧能如實獲得各乘果位，故為得果之相。即隨著各種乘法而獲得相應的果位，稱為如實獲得果位。聲聞乘獲得聲聞解脫，獨覺乘獲得獨覺解脫，大乘獲得自身解脫。 由於各乘都依靠智慧獲得各自果位，故智慧是得果之相，即獲得果位的本性。智慧本性顯現智慧光明，故為殊勝了知之相，即如實無倒地明瞭諸法自相與共相，是為本性智慧光明。 智慧本性是如實無倒了知諸法自相與共相之相，故稱為殊勝了知之相，即殊勝了知的本性之義。智慧能度脫一切暴流，故為正度。暴流有四：欲流、見流、無明流和有流。 將其徹底斷除后安置於涅槃之陸地，即度脫一切暴流。由於是以智慧度脫，故智慧稱為正度。智慧能引導至無過失的真實境界。 無過失的真實境界是指生起見道后獲得初地，通達法界遍及一切的意義后，斷除見道所斷諸煩惱。智慧能獲得此境界故稱為引導，因為見道也是由智慧獲得，故智慧稱為引導至無過失的真實境界。 智慧能攝集一切善法。善法即信心、精進、勝解等。由於這些法皆從智慧而生，故智慧能攝集一切善法。 智慧能清凈一切過去煩惱及隨眠。過去時的貪等煩惱及其習氣稱為一切過去煩惱及隨眠。清凈即從根本斷除，由於這也是以智慧斷除，故智慧能清凈一切過去煩惱及隨眠。 智慧是究竟諸法中最殊勝者。佈施圓滿、持戒圓滿、忍辱圓滿、精進圓滿、禪定圓滿，以及如來功德力、不共法、無畏等是究竟諸法。其中智慧最為殊勝，故智慧是諸法中最殊勝者。

།ཤེས་རབ་ནི་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་གྱིས་ བསྟན་པ་ལ་རྟེན་ལ་བརྟེན་པ་མེད་པར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་རང་འབྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་ཏེ།ཡེ་ཤེས་འབྲས་བུ་དམ་པར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ལས་འབྱུང་བས་ན་ཤེས་རབ་ནི་གྱ་ནོམ་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཁམས་གསུམ་ཐམས་ཅད་དང་མ་ འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་བ་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་ཐམས་ཅད་དང་འདྲེས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་དེ་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ན་མ་འདྲེས་པའོ། །དེ་ལྟར་མ་འདྲེས་པའི་ ཕྱིར་རྒྱུ་བ་དང་བྲལ་བ་སྟེ།ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཐབས་ཀུན་གྱིས་ཟིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་ཡང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་གཅིག་ཏུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་པའི་ཐབས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ ལ་སོགས་པ་སྔར་སྨོས་པའི་ཐབས་རྣམས་ཀྱིས་ཟིན་པས་ན་ཤེས་རབ་ནི་ཐབས་ཀུན་གྱིས་ཟིན་པའོ།།ཤེས་རབ་ནི་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ཤེས་རབ་དེ་དང་ལྡན། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་དེ་མངའ་ཞིང་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ བདག་གིར་བྱས་པས་ན།ཤེས་རབ་ནི་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའོ། །ཤེས་རབ་མཚན་མ་དང་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཚད་གཟུང་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་གཅོད་པ་ནི་ཚད་གཟུང་དུ་ཡོད་པའོ། །མཚན་མ་ནི་ གཟུགས་དང་།སྒྲ་དང་དཀར་པོ་དང་དམར་པོ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཡུལ་རྣམས་སོ། །རྟོག་པ་ནི་འདི་ནི་དཀར་པོ་འདི་ནི་དམར་པོ་ཞེས་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་ཤེས་རབ་དེས་སྤངས་པས་ནི་མཚན་མ་ དང་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བས། དེ་ལ་འདི་འདྲ་ཞེ་འམ། འདི་ཙམ་ཞེས་ཚད་གཟུང་ཞིང་གཅོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ནི་ཚད་གཟུང་དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ནི་མ་རིག་པ་དང་གཏི་མུག་གི་ མུན་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་ན་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་གཉེན་པོའོ་ཞེས་བྱ་ལ།མི་ཤེས་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་མ་དང་། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། མི་ཤེས་པ་ནི་བག་མེད་པའི་རྒྱུའོ། །ཤེས་རབ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་མེད་ ལ།དེས་མི་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་བྱེད་པས་ན། ཤེས་རབ་ནི་བག་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་ལམ་མི་ཤེས་པ་ནི་མ་རིག་པའི་མུན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་འགོག་པ་མི་ཤེས་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་མུན་པའོ། །ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་ནི་མ་རིག་པའི་མུན་པའོ།།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་མུན་པའོ། །དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ།།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་ལམ་མོ། །རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་འགོག་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྦྱོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་གཙང་བ་འམ། བྱམས་ པ་འམ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་འམ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དག་བསྒོམ་པའི་རྒྱུ་འམ། གཞི་ལ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་དེ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ ལམ་ཡིན་པས་སྦྱོར་བའོ།།དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་ལམ་ཞེ་ན། མཉན་པའི་ཤེས་རབ་དང་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ལ་མ་བརྟེན་པར་གང་ཡང་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་སོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འདྲེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ།

關於智慧是殊勝的，因為能證悟自生智慧這一說法：不依賴於和尚與阿阇黎的教導，自己斷除煩惱而通達如是性，這就是自生智慧。這殊勝的智慧果也是從智慧中生起，所以智慧是殊勝的。 關於智慧因為不與三界相混雜而遠離流轉這一說法：在欲界、色界和無色界中反覆生起出現是與三界相混雜，而這智慧在三界中無生，所以是不混雜的。正因為如此不混雜，所以遠離流轉，意思是遠離三界輪迴。 所謂智慧為一切方便所攝持是說：雖然如此遠離三界輪迴，但由於智慧的力量，不住於一向涅槃的方便大悲等前述諸方便所攝持，所以智慧為一切方便所攝持。 關於智慧為一切聖者所攝受這一說法：聖者們具有這智慧，聖者們擁有這智慧，並且聖者們將其據爲己有，所以智慧為一切聖者所攝受。 關於智慧因遠離一切相和分別而不可量度這一說法：能夠斷定說’就是這麼多’是可以量度。相是指色、聲、白、紅等所取境。分別是指執取’這是白的，這是紅的’的心和心所。由於這智慧斷除了能取所取二者，所以說遠離一切相和分別。如此遠離能取所取，因此不能斷定說’是這樣的嗎’或’就是這麼多’，所以說智慧是不可量度的。 關於智慧因遠離一切無明和愚癡黑暗而是無量對治這一說法：從無知中生起其餘煩惱和一切罪惡不善法，所以無知是放逸的因。智慧中沒有一切無知，並且能遣除一切無知，所以智慧是放逸的對治。 其中，不知集諦和道諦是無明黑暗。不知苦諦和滅諦是愚癡黑暗。或者說，不知染污分的因果是無明黑暗，不知清凈分的因果是愚癡黑暗。其中，染污分的因是集諦，染污分的果是苦諦，清凈分的因是道諦，清凈分的果是滅諦。 關於智慧是一切瑜伽行地所依的修習這一說法：修習不凈觀或慈心或緣起或空性、無相、無愿三摩地是瑜伽行。修習這些三摩地的因或基礎稱為瑜伽行地，這智慧是瑜伽行道，所以是修習。怎樣是道呢？若不依靠聞慧和思慧，任何修習都無法成就。 關於智慧是一切乘正趣行者的引導這一說法：一切乘是指聲聞乘、獨覺乘和大乘。

།ཐེག་པ་དེ་དག་ལ་གནས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཏེ་། དེ་དག་ཁམས་གསུམ་ནས་བཏོན་ནས་སོ་སོའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལ་འགོད་པར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་ནི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ རྣམས་ཀྱི་འདྲེན་པའོ།།ཤེས་རབ་ནི་མ་རིག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་མི་ཤེས་པ་དང་། མུན་པ་དང་མི་གསལ་བ་རྣམས་སེལ་བར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་ནི་སྣང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དོན་གཞན་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། །ཤེས་རབ་ནི་མིག་ལ་ཇི་ ལྟར་མོས་པ་རྣམས་ལ་མིག་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ།མིག་གསུམ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མིག་དང་། ཆོས་ཀྱི་མིག་གོ། །མིག་གང་ལ་གང་དད་པ་ནི་ཇི་ལྟར་མོས་པ་རྣམས་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་གང་ཟག་དེ་དག་ལ་མིག་དེ་དང་དེ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན། མིག་ལ་ཇི་ལྟར་སྨོས་པ་རྣམས་ཀྱི་མིག་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་མིག་དང་གཟུགས་ཀྱི་ལམ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་གི་ལམ་ནི་མིག་གི་ཡུལ་དེ་གཟུགས་སོ། །ཤེས་རབ་ནི་མིག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་མིག་དང་གཟུགས་ཀྱི་ལམ ལས་འདས་པའོ།།ཡང་ན་ཤེས་རབ་དེ་མིག་ལ་ཡང་མི་གནས། གཟུགས་ལ་ཡང་མི་གནས་པས་མིག་དང་གཟུགས་ཀྱི་ལམ་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་གནས་མེད་པའོ་ཞེས་ཚིག་འོག་མ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་རོ། ། ཤེས་རབ་ནི་བདེན་པ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བས་ན་དོན་དམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་རྟོགས་པ་ལས་བྱུང་ཞིང་སྐྱེས་པས་ན་ཡུལ་དོན་དམ་པ་ཡིན་པས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་དོན་དམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ རྣམས་ཀྱིས་མི་འཁྲུགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།མི་འཁྲུགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་པའོ། །དེ་ལ་གང་གིས་བསྡམས་། གང་བསྡམས། གང་ལ་བསྡམས་། ཇི་ལྟར་བསྡམས་ནས་འཕགས་པའི་ས་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་གང་གིས་བསྡམས་ཞེ་ན། ཀུན་དུ་བསྲུང་བའི་བསམ་པས་སོ། །གང་བསྡམས་ཤེ་ན། མིག་གི་དབང་པོ་དགའ་བ་དང་མི་དགའ་བའི་གཟུགས་ལ་འཕྲོ་བ་ལས་བསྡམས་པས་ན་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཆོས་ལ་འཕྲོ་བའི་བར་ལ་བསྡམས་པའོ། །གང་ལ་བསྡམས་ཤེ་ན། ཆོས དེ་དག་ཉིད་ལ་བསྡམས་ཏེ།ཡུལ་དེ་དག་ལ་མི་འཇུག་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་བསྡམས་ཤེ་ན། གང་གི་དབང་གིས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སེམས་ལས་བྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཡུལ་དེ་དག་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན། མངོན་རྟགས་སུ་མི་འཛིན་པར་བསྡམས་པའོ། །དེ་ལྟར་ བསྡམས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ས་ཐོབ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་སྟེ།ཤེས་རབ་ནི་དུལ་བ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་ནི་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཁྲུགས་པའོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་ཀྱི་སྣང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡེ་ཤེས་ནི་གཉིས་སུ་ མེད་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ་།།སྒོ་ནི་ཡེ་ཤེས་དེའི་རྒྱུ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འབྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འབྱེད་པས་ཤེས་རབ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་ཀྱི་སྣང་བའོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཐམས་ཅད་ དུ་རྒྱུ་བ་སྟེ་མི་ཟད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་དང་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་འཇུག་པ་ནི་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དང་དུས་ལ་ཟད་པ་མེད་པས་དེ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ལ་ཡང་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་ ཟད་པའོ།།དེ་ལ་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པ་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་ཐམས་ཅད་དུ་འཇུག་པ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་དམིགས་པའོ་། །ཤེས་རབ་ནི་རྟེན་པ་ལ་འཇུག་པ་མཐོང་བ་སྟེ་ མི་འགལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་རྟེན་པ་ལ་འཇུག་པ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མི་འགལ་བའོ།

安住于這些乘的是正確趣入一切乘的人們，將他們從三界中解脫出來，安置於各自的解脫中，因此智慧是正確趣入一切乘者的引導者。 關於’智慧是無明’等所說，智慧能遣除無知、黑暗和不明，因此智慧是能作光明，其他義如上所說。 智慧是能賜予一切眼給隨意樂求眼者，眼有三種：智慧眼、佛眼和法眼。隨著各人對何種眼有信心，智慧就賜予那些補特伽羅相應的眼，因此是能賜予一切眼給隨意樂求眼者。 關於’智慧是超越眼與色之道’，眼之道即眼的對境是色。智慧不是眼的對境，所以超越眼與色之道。或者說智慧既不住于眼也不住於色，所以超越眼與色之道，因此如下文所說是無住。同樣也可以相應地配合耳與聲等。 關於’智慧由諦出離故是勝義’，聖者們的智慧是從證悟勝義諦中生起的，因為境是勝義，所以緣於此的智慧也稱為勝義。 關於’智慧是極調伏者的不動’，不動是不為煩惱所轉、不被煩惱所動搖。其中，由誰調伏？調伏什麼？於何調伏？如何調伏而住于聖地的人們是極調伏者。 其中，由誰調伏？由遍護的意樂。調伏什麼？從調伏眼根對可意不可意色的散亂乃至調伏意根對法的散亂。於何調伏？即于這些法調伏，即不趣入那些境。如何調伏？不取能生起惡不善法心所的那些境相，不取明相而調伏。 如是由調伏而獲得解脫地的是極調伏，智慧使這些調伏者不為煩惱所轉，因此智慧是極調伏者的不動。 關於’智慧是諸智慧門的光明’，智慧是無二真如，是緣一切所知的相。門是彼智慧的因，即能分別諸法自相共相。由智慧分別，因此智慧是諸智慧門的光明。 關於’智慧是遍行即無盡’，趣入一切所知和一切時是遍行，如是智慧所緣境和時無有窮盡，因此緣於此的智慧也無有窮盡故無盡。其中趣入一切所知是觀察一切蘊界等。趣入一切時是緣於過去、未來、現在一切時。 關於’智慧是見依止趣入即無違’，智慧見一切法為緣起相，稱為見依止趣入，因此與緣起相相順故無違。

།ཤེས་རབ་ནི་འཛིན་པ་དང་ ཉོན་མོངས་པས་བཅིངས་པ་ཐམས་ཅད་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ལམ་མོ། །བཅིང་བའི་སྒྲ་འཛིན་པས་བཅིངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པས་བཅིངས་ པ་ཞེས་ཚིག་གཉི་ག་དང་སྦྱར་ཏེ།འཛིན་པ་ཉིད་བཅིངས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་བཅིངས་པ་ཡིན་པས་འཛིན་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་བཅིངས་པའོ། །དེ་ལ་འཛིན་པ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་དང་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། སེམས་ཅན་དུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་ པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །བཅིངས་པ་དེ་དག་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གཅོད་དེ། བཅིངས་པ་བཅད་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བས། ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ལམ་མོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མ་ འདྲེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མ་འདྲེས་ཤིང་དེ་དག་དང་མི་འགྲོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤེས་རབ་ནི་འགྲོགས་པ་དང་སྒྲིབ་པ་དང་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་པ་ནི་ཆོས་དེ་རྣམས་དང་མི་འགྲོགས་ཤིང་ མ་འདྲེས་པའོ།།འགྲོགས་པ་ནི་འགྲོགས་པ་བཅུ་དྲུག་ཅེས་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ་ཞེས་སྒྲིབ་པ་དང་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་བ་ཡང་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དོ་ཞེས་གོང་དུ་བཤད་དེ། དུས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་ན། སྒྲིབ་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་དང་། སྒྲིབ་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ། ། དེ་ལ་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཀྱི་དགེ་བ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་ནི་སྒྲིབ་པའོ། །མ་འོངས་པའི་དུས་ན་དགེ་བ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་ནི་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་བའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཇི་སྙེད་པར་ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལས་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི སེམས་ཇི་སྙེད་པ་དང་།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཇི་སྙེད་པར་ཞེས་དེ་སྙེད་ཀྱི་སྒྲ་ཚིག་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བ་ཇི་སྙེད་པའོ། ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཇི་སྙེད་པ་ནི་སེམས་ཅན་འདོད་ཆགས་ལ་སྤྱོད་པ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་། ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་། གཏི་མུག་ལ་སྤྱོད་པ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་། ཆ་མཉམ་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཉི་ཁྲི་ཆིག་སྟོང་དག་གོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང་སྤྱོད་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག ཐམས་ཅད་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས།ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལས་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ། སེམས་ཅན་ཉིད་ཀྱང་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་མཐའ་ཡས་པས་ན་དེ་དག་གི་སེམས་དང་སྤྱོད་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ། མཐའ་ཡས་པས་དེ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་ པའི་ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་མཐའ་ཡས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་དོ།།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་བསལ་ནས་འབྲས་བུ་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་ བྱུང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའོ། །བག་ལ་ཉལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གི་ས་བོན་ནོ། །སེམས་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་བ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤང་དགོས་པས་དེ་དག་སྤངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ཇི་སྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ཇི་སྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཤེས་རབ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོའང་དེ་སྙེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ཇི་སྙེད་ ཡོད་པ་དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་ཡང་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྒོའང་དེ་སྙེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

關於’智慧是解脫道，因為能斷除執著和一切煩惱的束縛’這句話，解脫就是涅槃。能獲得涅槃的道路就是解脫道。‘束縛’一詞與’執著的束縛’和’煩惱的束縛’兩個詞組相連，執著本身是束縛，煩惱本身是束縛，所以說執著和煩惱是束縛。 其中執著是指對所取能取的貪著、我執、眾生執等。煩惱是指貪慾、嗔恨等。這些束縛由智慧來斷除，斷除束縛后就能獲得涅槃，所以智慧是解脫道。 關於’智慧是不與一切煩惱相混’這句話，是因為智慧不與貪慾等一切煩惱相混，不與它們相應的緣故。 關於’智慧是不與相應、障礙和將成為障礙的法不共住’這句話，不共住就是與這些法不相應且不相混。相應就是如前所說的十六種相應。障礙和將成為障礙也如前所說有十八種。以三時分別，障礙分為現在障礙和未來將成為障礙兩種。其中，對現在善法的阻礙是障礙，對未來善法的阻礙是將成為障礙。 關於’一切眾生心的行為有多少，智慧和智識的作用也有多少’這句話，‘有多少’這個詞分別與’一切眾生的心’和’一切眾生的行為’相連。一切眾生的心是指眾生過去、現在、未來的心和心所法所生起的一切。一切眾生的行為有多少是指眾生貪行二萬一千、嗔行二萬一千、癡行二萬一千、等分行二萬一千。 眾生的心和行為有多少，都是由智慧所了知的，所以智慧和智識的作用也有那麼多。這是說，眾生本身如同虛空無邊際，更何況他們的心和行為，因為無邊際，緣於此的智慧和智識也是無邊際的。 關於’一切眾生的煩惱和隨眠’等，智慧斷除煩惱后獲得智識果，這是智慧行的智識，意思是從智慧因而生的智識。煩惱是指貪慾等，隨眠是指這些煩惱的種子。眾生的煩惱和隨眠有多少，都需要由智慧斷除，所以斷除這些的智識也有那麼多。 關於’一切眾生煩惱門有多少’這句話，是指眾生煩惱的因有多少的意思。‘智慧趣入門也有那麼多’這句話，是指有多少煩惱門，就有多少生起了知這些的智慧之門的意思。

།ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མིང་གིས་སྨོས་པའི་འཕགས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱང་འཕགས་པ་དེ་དག་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་ལ་གནས་ པས་འཕགས་པ་དེ་དག་གི་ཤེས་རབ་ཇི་སྙེད་པར་འཕགས་པ་དེ་དག་གི་ཡེ་ཤེས་དང་རྟེན་དང་དེ་སྙེད་དོ་ཞེས་བྱའོ།།གོང་དུ་ཤེས་རབ་མི་ཟད་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པའི་དོན་རྣམས་བསྡུ་ཞིང་དེའི་འབྲས་བུ་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ ཤེས་རབ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལ་སྙེགས་སོ། །ཤེས་རབ་མི་ཟད་པ་འདིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་གོང་དུ་སྨོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་འདིས་སོ། །དེ་བས་ན་འབྲས་བུ་ཡེ་ཤེས་མི་ཟད་པ་ཐོབ་པར་ འགྱུར་ཏེ།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་སྤངས་པ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡེ་ཤེས་མི་ཟད་པའོ། །བསྟན་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་མི་ཟད་པ་བསྟན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལེའུ་འདི་བཤད་པ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་དུས་དང་ གྲངས་དང་ཡོན་ཏན་གྱིས་བསྟན་ཏོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྔོན་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བས་དུས་བསྟན་ཏོ་། །མོས་པས་སྤྱད་པའི་སར་མཉན་པ་དང་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་བྱས་པ་ནི་སྔོན་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པའོ། །སུམ་ ཁྲི་ཉིས་སྟོང་ཞེས་བྱ་བས་གྲངས་བསྟན་ཏོ།།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བས་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ལས་འདས་ནས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་ཏེ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་ མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ནས་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཐོབ་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དོན་དུ་ན་ཤེས་རབ་མི་ཟད་པའི་ལེའུ་འདི་བསྟན་པའི་ཚེ་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སུམ་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་གིས་ས་དང་པོ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་ བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཤེས་རབ་མི་ཟད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ཚད་མེད་པ་བཞི་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སྙིང་རྗེ་བྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གདུངས་པ་ དང་།བདེ་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་དང་། མཉམ་པར་གནས་པའོ། །ཚད་མེད་པ་བཞི་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱེད་པས་ན་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་དོན་སྙིང་བརྩེ་བ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་བདེ་བ་འདོད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་ཚེ་དང་ ལྡན་པ་ཤ་རདྭ་ཏིའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།དེའང་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། དམིགས་པར་བྱ་བ་ཚད་མེད་པས་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ཚད་མེད་པ་དང་། ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། རང་བཞིན་དང་ཁྱད་པར་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་ པ་ཤ་རདྭ་ཏིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ཡང་མི་ཟད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་བྱམས་པ་མི་ཟད་པར་འཕགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཚད་མེད་པས་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ཚད་མེད་པ་བསྟན་ཏོ། །བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་སྨྲས་ པ།བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱམས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཚུལ་འཆོས་པ་དང་། ཁ་གསག་དང་། ཐོབ་ཀྱིས་འཇལ་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ངན་སོང་ཐམས་ཅད་དང་མི་ ཁོམ་པ་བརྒྱད་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏོ།།ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། བག་ཆགས་དང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དྲིང་བ་སྦྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་རང་བཞིན་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ ཏིའི་བུ་བྱམས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ།བྱམས་པ་ནི་ཆུ་བོ་ལས་སྒྲོལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ།

聲聞和獨覺等以名稱所說的那些聖者的智慧，也是安住于那些聖者的智慧基礎上，所以那些聖者有多少智慧，那些聖者就有多少智慧和所依。 爲了總結上文廣泛宣說的無盡智慧的內容，並且顯示其果報，因此說’尊者舍利子，這是菩薩們的無盡智慧’等。‘這’是指上文所說的。‘以此無盡智慧’是指菩薩們上文所說的智慧之因。因此將獲得果報無盡智慧，遠離所取能取二者，無二智慧即是無盡智慧。 爲了顯示大教法的本質，說’宣說此無盡智慧法品時’等。這也是以時間、數量和功德來顯示。‘菩薩往昔已經清凈’以此顯示時間。在勝解行地通過聽聞、修習等方式使身心調柔，這就是往昔已經清凈。‘三萬二千’以此顯示數量。‘獲得無生法忍’以此顯示功德。超越世間法的最高境界之後，立即通達法界遍行的特徵，斷除見所斷煩惱后獲得歡喜地，這就是獲得無生法忍。實際上就是說，宣說此無盡智慧品時，三萬二千位住于勝解行地的菩薩獲得第一歡喜地。 無盡智慧已經宣說完畢。 安住於四無量的菩薩稱為具有悲心的菩薩，這也有四種。四種是什麼呢？希求快樂、被苦所逼、隨喜快樂、平等安住。四無量是爲了利益眾生，因此以此顯示悲憫之義。 其中，就希求快樂而言，‘於是，菩薩無盡慧對具壽舍利子如是說’等。這也有六種：所緣無量故能緣無量，業和果報，自性和差別，以及分類。 從’尊者舍利子，菩薩們的慈心也是無盡’開始，直到’他們也將成為無盡慈心的聖者’為止，顯示所緣無量故能緣無量。無盡慧說：‘尊者舍利子，慈心’開始，直到’遠離一切偽裝、諂媚、巧取’為止顯示業。從’利養恭敬’開始，直到’超越一切惡趣和八無暇’為止顯示果報。從’喜愛法樂’開始，直到’清凈習氣相續和煩惱垢染’為止顯示自性。從’尊者舍利子，慈心是護持一切眾生’開始，直到’慈心是度過暴流’為止顯示差別。

།འདི་ལྟར་བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་བྱམས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ ཏེ།འདི་ནི་བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་མི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་མི་ཟད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ཡང་མི་ཟད་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་ བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་མི་ཟད་པའི་རྒྱུ་འདྲི་བ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱམས་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་ཟད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཐུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྒྱུ་བསྟན་ཏེ། འདི་ཙམ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐུག་པའོ། །འདི་ཙམ་ཞིག་ཅེས་ གཅད་དུ་མེད་པས་ཐུག་པ་མེད་པ་སྟེ།དེ་བས་ན་མི་ཟད་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱམས་པ་མི་ཟད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་ཏོ། །དེ་དག་གི་བྱམས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ཙམ་ ཞིག་ཚུན་ཆད་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་ཀྱི།དེ་ཕན་ཆད་དམིགས་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་བྱམས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་བྱམས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པས་ན་བྱམས་པ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པ་ཆད་པ་མེད་པའོ། ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ཇི་ཙམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱམས་པ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་མེད་པའི་གཏན་ཚིགས་བསྒྲུབས་ཏེ་བསྟན་ཏོ་། །བྱམས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱམས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་བྱའོ་ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནི བྱམས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པའོ།།བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱམས་པ་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་དང་མི་ཟད་པའི་དཔེ་སྟོན་པའོ། །རྒྱུ་ཆུང་ངུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པ་ཆུང་ངུ་དང་། དཔེ་ཆུང་ངུས་ནི་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།མཚན་མ་བཞག་པ་འདི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་རྒྱ་མཚོའི་ཆུས་གང་བར་གྱུར་པ་ལ་གོང་དུ་སྨོས་པའི་གྲངས་སྙེད་ཀྱི་སེམས་ཅན་འདུས་ནས་། སྐྲའི་རྩེ་བརྒྱར་གཤགས་པའི་ཆས་ཆུའི་ཐིགས་པ་གཅིག་བླངས་པའོ། །བགྲང་བ་འདི་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཡང་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདུས་ཏེ།གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་ཀྱི་བསྐལ་པ་འདས་པ་དང་། སྐྲའི་རྩེ་མོ་བརྒྱར་གཤགས་པའི་ཆས་ཆུའི་ཐིགས་པ་གཉིས་བླངས་པ་ནས། གསུམ་བཞི་ཡན་ཆད་གོང་དུ་བླངས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲེ་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་བྱམས་ པ་མི་ཟད་པར་འཕགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྐྲག་པ་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ལས་འཕགས་པའི་བྱམས་པ་མི་ཟད་པར་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དམིགས་པ་ཚད་མེད་པས་ དམིགས་པར་བྱེད་པ་ཚད་མེད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ལས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བློ་གྲོས་མི་ཟད་པར་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བྱམས་པ་ནི་བདག་བསྲུང་ཞིང་གཞན་ལ་ཕན་པར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་གནོད་པར་བྱེད པའི་དགྲ་མི་འབྱུང་བས་ན་བདག་བསྲུང་བའོ།།སེམས་ཅན་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྟོབས་པར་བྱེད་པའི་གཞན་ལ་ཕན་པར་གནས་པའོ། །ཡང་ན་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་བསྲུང་བའོ། །གཞན་ལ་གནོད་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཞན་ལ་ཕན་པར་ གནས་པའོ།།མཆོག་ཏུ་རྩོད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དང་དགོས་པ་གང་གི་ཕྱིར་ཡང་གཞན་དང་མི་རྩོད་པས་སོ། །རབ་ཏུ་འཇོམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་སྤོང་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཞན་ནི་གོང་དུ་བཤད་པར་ཟད་དོ། །བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཞེ་ སྡང་གི་བག་ལ་ཉལ་དང་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དད་པ་བསྐྱེད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་ཀྱང་དེ་ལ་སླར་གནོད་པ་མི་བྱེད་དེ། དེའི་རྒྱུས་སེམས་ཅན་དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

如是具壽舍利弗，此三者即是慈悲，從此開始，直至此是具壽舍利弗菩薩們的無盡慈悲為止，顯示了詳細分類。 所謂菩薩們的無盡慈悲，即是菩薩們的慈悲也是無盡的意思。 若問為何，是問無盡的原因，即是為何菩薩的慈悲是無盡的意思。以無邊際故，是說明原因。所謂’僅此而已’即是邊際。因為無法截斷’僅此而已’，故無邊際，因此無盡。 從’菩薩們的慈悲’等，顯示慈悲無盡的理由。關於’他們的慈悲修習無有窮盡’，所謂僅緣此處而不緣彼處即是慈悲修習有窮盡，菩薩們以慈悲緣及一切眾生，故慈悲修習無有窮盡。 以’如是眾生界量’等，成立並顯示慈悲修習無有窮盡的理由。關於’發起慈心’，以慈悲遍及一切眾生而發心即是發起慈心。 從’具壽舍利弗，譬如’等，顯示此慈悲遍及一切眾生及無盡的比喻。‘非以小因’即是以小智及小喻不能顯示的意思。 所謂’此等標記’即是一切方向皆為海水充滿，如前所說數量的眾生聚集，以頭髮分為百分之一的量取一滴水。所謂’如是計數’即是又有恒河沙數眾生聚集，經過恒河沙數劫，以頭髮分為百分之一的量取二滴水，乃至三四以上如前所取類推。 所謂’彼等亦成就殊勝無盡慈悲’即是如是無畏菩薩們較凡夫及聲聞等聖者皆殊勝，具足無盡慈悲的意思。 已說明以無量所緣而作無量緣。 為顯示事業，故說’無盡慧所說’等。關於’慈悲是自護而住于利他’，具足慈悲者不生害己之敵故為自護。對其他眾生施予利益故住于利他。或者具足慈悲及對彼無嗔故自護。不害他故住于利他。 ‘最極無諍’即是為任何義利皆不與他爭。‘摧毀’即是斷除彼等的意思。其餘如前所說。所謂’遠離’即是具足慈悲者無嗔恚隨眠及現行故。 ‘生起信心’即是具足慈悲的菩薩雖遭他人加害亦不報復，以此因緣令眾生生起歡喜的意思。

།སེམས་ཅན་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཁྲུལ་པ་ལ་ཉེས་པར་མི་ལྟ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་གྱུར་ནས་མི་དགེ་བ་ལ་འཇུག་པ་ནི་འཁྲུལ་པ་སྟེ།དེ་ཡང་གཞན་གྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ཤེས་ནས་དེ་ལ་སྐྱོན་དུ་མི་ལྟ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡོངས་སུ་གདུང་བར་བྱེད་ ཅེས་བྱ་བ་ནི།བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའང་དེ་ལ་ཞེ་སྡང་གི་འཁྲུག་པའི་སེམས་དང་ལུས་ལ་མི་བདེ་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་བས་ན་ལུས་དང་སེམས་བདེ་བ་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། ལུས་བདེ་བ་སྐྱེད་པ་ནི། ལུས་སིམ་པར་བྱེད་པས་སོ། །སེམས་ བདེ་བ་སྐྱེད་པ་ནི།སེམས་སིམ་པས་སོ། །གཞན་གྱིས་གནོད་པར་བྱ་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་སུ་ཡང་གནོད་པར་མི་བྱེད་པས་སོ། །ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཇིགས་པ་དང་བྲལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་དེ་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་ པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ལ་མི་འཇུག་པས་དེ་ལ་ཉེས་པ་བྱས་པ་ནི་རྒྱུ་ལས་མི་འབྱུང་བའི་ཚེ་འདི་ལ་བཅིངས་པ་དང་།གསད་པ་དང་། ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བའི་འཇིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའི་ལམ་དང་མཐུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དེ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་མི་འགལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གཤེ་བ་དང་། སྡང་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཞེ་སྡང་གི་རྒྱུས་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་ནི་གཤེ་བའོ། །སེམས་ཅན་གསད་པ་ལ་སོགས་པས་ཕུང་བར་བྱ་བའི་བསམ་པ་རྩུབ་པོ་ནི་སྡང་བའི་ སེམས་དང་ལྡན་ཏེ་།དེ་ལྟ་བུ་དག་ཀྱང་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ལ་དད་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་ནི་བྱམས་པ་ནི་གཤེ་བ་དང་སྡང་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དད་པར་བྱེད་པའོ། །གཡུལ་ཐམས་ཅད་ལས་སྒྲོལ་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚོན་ཆ་མེད་པར་བྱམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ གྱིས་བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྒྱལ་བར་བྱེད་དེ།དེ་བས་ན་དབྱིག་པ་དང་། མཚོན་ཆ་འཆང་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཐར་བར་བྱ་བ་ལ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བྱ་བ་ལ་ མོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཚུལ་འཆོས་པ་དང་ཁ་གསག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པའི་བསམ་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་འཆོས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ཚུལ་འཆོས་པའོ། །ཐོབ་པ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་ཚིག་སྙན་པར་སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་ཁ་གསག་ གོ།།རྙེད་པ་ལ་ཆགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ནན་གྱིས་སློང་བ་ནི་ཐོབ་ཀྱིས་འཇལ་བའོ། །བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པའི་འཚོ་བ་དེ་དག་མེད་པས་ན་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལས་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།འབྲས་བུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།རྙེད་པ་ནི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའོ། །བཀུར་སྟི་ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི་བསྟོད་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་དག་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བས་ན་འབྱུང་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱག་བྱས་པ་ནི་འཇིག་ རྟེན་གྱི་གཙོ་བོ་དེ་དག་གིས་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཕྱག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་གི་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པ་ནི་བྱམས་པའི་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཁས་པས་རབ་ཏུ་བསྔགས་པ་ནི་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ལ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟོད་པར་མཛད་པས་སོ། །བྱིས་པ་ཐམས་ཅད་བསྲུང་བ་ནི་བྱམས་པ་དེས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཞེ་སྡང་གི་ལམ་དུ་མི་གཏོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་པའི་ལམ་དང་མཐུན་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དང་མཐུན་ པའམ།ཚད་མེད་པ་བཞི་དང་མཐུན་པའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་མ་འདྲེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་བྱམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཐར་པའི་ལམ་གྱི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་ནང་ན་ལམ་གྱི་དམ་པ་ བྱམས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

所謂’不視一切眾生的迷惑為過錯’是指由煩惱所控而趨入不善的是迷惑，了知這是由他緣所生后不視為過失，此為其義。 ‘不令痛苦’是指具有慈心者對此無嗔恚擾亂之心及身體不適之意。因此說’生起身心安樂’。生起身體安樂是指令身體舒適。生起心的安樂是指令心舒適。 ‘遠離他人加害’是指對具慈心者任何人都不加害。‘遠離一切過失的恐懼’是指具慈心的補特伽羅不趨入殺生、不與取等業，因此對他無有因造作過失而於今生被束縛、被殺及來世轉生惡趣的恐懼。 ‘隨順聖道’是指此慈心不違背八支聖道之義。 ‘令具有謾罵和嗔恨心的眾生生起信心’中，以嗔因說粗語是謾罵。以殺害眾生等方式摧毀的粗暴意念是具有嗔恨心。即使如此者對具慈心的補特伽羅也會生起信心，因此慈心能令具有謾罵和嗔恨心的眾生生起信心。 ‘解脫一切戰鬥’是指無需武器，以慈心三昧戰勝魔眾和外道等一切，因此說’非持杖與武器’。 ‘喜歡令一切眾生獲得解脫’是指希求一切眾生證得涅槃之義。 關於’偽裝和諂媚’等，為利養恭敬等而具煩惱心的一切威儀偽裝是偽裝。為執著所得而說悅耳語言一切是諂媚。以貪著利養之心強求缽盂、法衣等資具是以得報答。具慈心者遠離這些活命方式，故說遠離，已說其業。 為顯示果報而說’利養和恭敬’等。利養是指法衣等。恭敬是指頂禮等。偈頌是讚歎，由具足如是等而稱為出生。 ‘受禮敬’是因為世間尊主等對具慈心者行禮拜故。‘以威光莊嚴裝飾’是因以慈心威光莊嚴裝飾故。‘智者稱讚’是指具慈心的補特伽羅受聲聞、獨覺、菩薩和如來們讚歎故。 ‘守護一切凡夫’是指以此慈心不令諸異生趨入嗔恚道路故。‘隨順梵道’是指隨順涅槃道或隨順四無量。‘不雜欲界’是因欲界中無慈心故。 ‘一切眾生解脫道中最勝’是指在眾生趨向涅槃的諸道中，慈心是最殊勝的道路之義。

།ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱམས་པར་འདུས་ཏེ། ཐེག་པ་གསུམ་ཆར་གྱི་རྩ་བ་བྱམས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟང་ཟིང་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་གཟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ དངོས་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་།སྦྱིན་པའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། བསྒོམས་པའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ། །དེ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་གཉིས་ནི་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ དངོས་པོ་སྟེ།སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་མཐོ་རིས་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒོམས་པའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཟང་ཟིང་མེད་པ་སྟེ། ཐར་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱམས་པ་ཡང་བསྒོམས་པའི་བསོད་ནམས་ བྱ་བའི་དངོས་པོར་གཏོགས་པས་ན་ཟང་ཟིང་མེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་གཟུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་སྩོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་བསྒོམས་པའི་མཐུ་ལས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་སྩོགས་པས། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་ བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།རྫས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ནོར་ལ་བྱའོ། །ནོར་བཏང་བའི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ནི་རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ཏེ། དེ་ཡང་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། དེའི་ས་གཞི་དང་། མལ་སྟན་དང་། འཚོ་བའི་ཡོ་ བྱད་དང་།བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པའོ། །བྱམས་པ་བསྒོམས་པའི་བསོད་ནམས་ལ་རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པས་ན་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་། བསོད་ནམས་དེ་དག་བས་བྱམས་པའི་བསོད་ནམས་འབྲས་བུ་ཆེ་ཞེས་བྱ་ བའི་དོན་ཏོ།།བརྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་མིང་གིས་སྨོས་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ཉམས་པ་དང་མ་ཚང་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཡོད་ཀྱང་གཟུགས་ལྟ་བ་ལ་མི་གསལ་བ་དང་། སྒྲ་ མཉན་པ་ལ་མི་གསལ་བ་ནི་དབང་པོ་ཉམས་པའོ།།རྣ་བ་རྡུམ་པོ་དང་། མིག་ཞར་བ་དང་། ལག་པ་རྡུམ་པོར་འགྱུར་བ་ནི་དབང་པོ་མ་ཚང་བའོ། །བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི། གར་སྐྱེས་ཀྱང་དབང་པོ་གསལ་ཞིང་དབང་པོ་ཚང་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་ན། དབང་པོ་ཉམས་པ་དང་མ་ ཚང་བ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།བདེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པས་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེ་བ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་ བྱམས་པ་ལ་གནས་པས་ཀྱང་རྟག་ཏུ་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེ་བ་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ན་བདེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ངན་སོང་ཐམས་ཅད་དང་། མི་ཁོམ་པ་བརྒྱད་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ ནམས་ཀྱང་ཉམས་ང་བའི་གནས་དག་ཏུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།འབྲས་བུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་བའོ། །དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ གཞུང་དེ་ལ་དད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་མོས་པའོ།།ཡང་ན་ཆོས་སྤྱད་པར་འདོད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་དགའ་བའོ། །དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཀུན་དགའ་ལ་མོས་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་འདོད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་མི་འདོད་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །འདོད་པ་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་ པའོ།།ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་བཟའ་བ་དང་། བཏུང་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དབང་ཕྱུག་ནི་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་ལ་སོགས་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་སྙོམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དེས་ཕྱོགས་དང་དུས་ཆད་པ་མེད་དེ། ཕྱོགས་བཅུ་དང་དུས་གསུམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ ཅད་ལ་འདྲ་བར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

所謂’攝集一切乘’是指一切乘都攝於慈悲中，因為三乘的根本都是慈悲。 關於’無所依的福德所攝’，福德事有三種：佈施福德事、持戒福德事、修習福德事。其中佈施和持戒二者是有所依的福德事，因為佈施成為受用之因，持戒成為善趣之因，是輪迴之因。修習福德事是無所依的，因為是解脫之因。慈悲也屬於修習福德事，所以稱為’無所依的福德所攝’。 ‘積集一切福德資糧’是指由修習慈悲的力量而積集無量福德資糧。‘一切財物所生福德事不能勝過’中的財物是指受用財。由施捨財物基礎所生的福德是財物所生的福德，這包括寺院、其地基、臥具、生活用具、佈施食物等。修習慈悲的福德不能被一切財物所生的福德所勝過，故稱’不能勝過’，意思是說這些福德比不上慈悲的福德果大。 ‘莊嚴’是指具有慈悲者將獲得所說名稱的這些功德。 ‘遠離一切根缺損不全’中，雖有眼耳等根但看不清色相、聽不清聲音是根損，耳聾、眼斜、手殘是根不全。具有慈悲者無論投生何處都將生為根清凈圓滿，故稱’遠離一切根缺損不全’。 ‘隨順一切善趣及涅槃之道’是指如同以持戒佈施等生為天人，以八支聖道獲得涅槃一樣，安住慈悲者也將常生為天人並獲得涅槃，故稱’隨順一切善趣及涅槃之道’。 ‘超越一切惡趣及八無暇’是指具有慈悲者永不生於可怕處所。 果已說完。 為顯示自性，說’喜樂法喜’，信解空性是喜法喜，信解宣說空性的論典是樂法喜。或者說，欲行持正法是喜法喜，實踐正法是樂法喜，因此配合’不欲貪慾受用’。貪慾是色聲等，受用是飲食等，自在是王位等。 ‘於一切眾生心平等’是指此慈悲無方所時限，因為平等緣念十方三世一切眾生。

།སྦྱིན་པའི་སྦྱོར་བ་ཐ་དད་པ་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལ་ནི་སྦྱིན། འདི་ལ་ནི་མི་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འདི་ནི་སྦྱིན་། འདི་ནི་མི་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བ་མེད་ཀྱི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ དང་བསླབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་དང་ལྡན་ན་སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་གཅོད་པ་དང་།ལོངས་སྤྱོད་ལས་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་མི་བྱེད་དེ་། ཚུལ་ཁྲིམས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསླབ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒོ་ཞེས་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་ ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་རྣམས་མི་དགེ་བའི་གནས་ནས་བསྐྱོད་དེ་དགེ་བའི་གནས་སུ་འགོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཟོད་པའི་སྟོབས་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་མཐུ་ཆུང་ངུ་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱས་ཀྱང་སླར་གནོད་པར་ མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་བས་ན་ང་རྒྱལ་དང་རྒྱགས་པ་དང་དྲེགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ། །དེ་ལ་ང་རྒྱལ་ནི་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་ནོ། །རྒྱགས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་སྙེམས་པའོ། །དྲེགས་པ་ནི་བྱད་ལག་དང་ཤེས་པ་སྙེམས་པ་སྟེ། བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཉེས་པ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་པས་ན་བྲལ་བ་ ཞེས་བྱ་སྟེ་།རྩ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་བྱམས་པ་ཡིན་པས་སོ། །མི་འཁྲུགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་ཤིང་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལས་སྒྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བྱ་བ་འདི་ལྟ་བུ་ཡང་བྱམས་པས་མཐར་འབྱིན་པར་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ལེ་ལོའི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། བདུད་དང་མུ་སྟེགས་ཅན་ལ་སོགས་པས་མི་བཟློག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་ནི་མི་འཁྲུགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་བསྒྲུབས་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བྱ བར་སྦྱོར་བ་ནི།ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །བྱ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མཐར་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡང་དག་པར་སྒྲོལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བཞག་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྤོང་ བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གསང་སྔགས་དང་ཐོས་པ་འཛིན་པས་ངེས་པར་སེམས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཀྱི་དོན་ཟབ་མོའམ། བསམ་གཏན་གྱི་མན་ངག་ཐོབ་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འཛིན་པ་ནི་གསང་སྔགས་དང་ཐོས་པ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ བཟུང་ནས་སེམས་ལ་བསམ་གཏན་དུ་བྱ་ཞིང་ངེས་པར་རྟོག་ནུས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་བྱམས་པ་ལས་འབྱུང་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུ་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།རང་གི་ཕྱོགས་དང་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རང་གི་ཕྱོགས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་སོ། །གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ནི་ བདུད་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ཏེ།ངེས་པ་ནི་དེ་གཉིས་ལ་མཁས་ཤིང་དེ་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའོ། །དེ་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་ནས་བདུད་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ནི་སྤོང་བར་བྱེད། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་རྣམས་ནི་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བདུད་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ བསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།།བསྙེན་བཀུར་དང་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསྙེན་བཀུར་ནི་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའོ། །འཇུག་པས་ནི་ས་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྤྱོད་པ་ལ་ ཞུགས་པ་སྟེ་།བྱམས་པ་ནི་རྒྱུད་ལྟ་བུ་དག་དང་འདྲ་བ་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་སེམས་པས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལ་སེམས་པའོ་། །སྤྱོད་ལམ་སྲུང་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པས་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་མི་འབྱུང་བར་བསྲུང་ཞིང་སྤྱོད་ལམ་མི་མཛེས་པ་རྣམས་མེད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་ བའི་དོན་ཏོ།།རྒོད་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་ལ་མི་འཇུག་ཅིང་ཞི་བར་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

所謂’遠離佈施的差別’是指不存在’對這個佈施，對那個不佈施’，以及’這個要佈施，那個不佈施’的想法，而是對一切眾生布施一切事物。 ‘一切戒律和學處之門’是指具有慈心時，不會殺生、不與取等，因為這是生起戒律的因緣，所以稱為一切戒律和學處之門。 ‘救護一切破戒者’是指將破戒者從不善處引導安置於善處。 ‘顯示忍辱力’是指即使被弱小眾生加害也不會報復，因此遠離一切傲慢、驕慢和我慢。其中傲慢有七種傲慢，驕慢是對財富的驕傲，我慢是對容貌和智慧的驕傲。具有慈心者沒有這些過失，所以說是遠離。 ‘根本’是指這些三昧的因即是慈心。 ‘發起不動精進而正確修行解脫一切事業’是指這樣的精進事業也由慈心完成，即不為懈怠所轉，不被寒熱等及魔外道等所阻礙的精進稱為發起不動精進。 修行六波羅蜜多和利益一切眾生稱為’正確修行’。將這些事業全部完成稱為’正確解脫’。 ‘出離一切煩惱’是指以專注於三昧的一心能斷除一切煩惱。 關於’持咒聞法而生起決定思維智慧之因’，準確無誤地領受甚深法義或禪定口訣稱為持咒聞法。如此領受后能在心中修習禪定並能確實思維的智慧也從慈心而生，故稱為生起智慧之因。 ‘決定自方與他方’中，自方是清凈法，他方是魔和煩惱方，決定是指通達並能分辨這兩者。 如此分辨后能斷除魔方和煩惱，增長清凈方，因此說’遣除魔方和煩惱’等。 關於’思維承事和趣入的同分因’，承事是指承事佛陀和菩薩等，趣入是指趣入地和菩提分法的修行，慈心如同因緣般產生果報，故稱為思維同分因。 ‘守護威儀’是指由慈心使一切威儀中不生煩惱，並使不雅威儀消失。 ‘超越一切散亂’是指諸根和識不趣入境界而安住寂靜的意思。

།ང་རྒྱལ་གྱི་ལས་སེལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པས་ང་རྒྱལ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་མགོ་འཕང་བསྟོད་པ་དང་། ལག་པ་བརྐྱང་ བ་ལ་སོགས་པ་ཁེངས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་མེད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པས་བྱུགས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདག་ལ་ལྟོས་ནས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མི་བྱེད་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའོ། །གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མི་བྱེད་པ་ནི་ཁྲེལ་ ཡོད་པ་སྟེ།ཆོས་དེ་དག་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ནི་བྱུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དྲི་ཞིམ་པོ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་ལྡན་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་པ་མི་རིགས་པའི་ཆོས་དེ་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བས་ན་དྲི་ང་བ་སྦྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ལས་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ཁྱད་ པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱམས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཐམས་ཅད་སྐྱོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི་བསྟན་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཇི་ལྟར་བྱམས་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པའི་བཤད་ པའོ།།བདག་གི་བདེ་བ་གཏོང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་རྟག་པར་བདག་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་མི་འདོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བདེ་བ་སྦྱིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཚེ་འདི་དང་ཚེ་རབས་གཞན་ན་ ཡང་བདེ་བ་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་བས་ན་བྱམས་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཚེ་འདིར་བདེ་བ་ལ་འཇོག་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཟང་ཟིང་གི་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པར་བྱས་པས་སོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བདེ་བ་ལ་འཇོག་པ་ ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་འགྲོ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ནི་བདག་སྐྱོབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་དག་གི་བྱམས་པ་ནི་བདག་འཁོར་བ་ལས་ཐར་པར་བྱེད་པ་ཙམ་ལས་གཞན་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འབྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་བྱམས་ པ་ནི་ཆུ་བོ་ལས་སྒྲོལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བྱམས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོ་བཞི་ལས་བསྒྲལ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་སུ་འཇོག་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཁྱད་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱམས་པ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བྱམས་པ་གང་གིས་དམིགས་པའི་ཡུལ གང་ལ་དམིགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་བྱམས་པ་ནི།སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དང་པོ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དུས་ན་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡན་ཆད་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་གནས་པ་རྣམས་སོ།།དེའི་ཚེ་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འགོད་པར་བྱའོ་ཞེས་སེམས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ལྟ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བྱམས་ པ་ནི་སྤྱོད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ས་དང་པོ་ཡན་ཆད་ས་བདུན་པ་མན་ཆད་ནི་སྤྱོད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྦྱོང་ཞིང་སྤྱོད་ པས་སྤྱོད་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་དག་གི་བྱམས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ལ་དམིགས་པའོ།

所謂’消除我慢的業’，是指以慈心消除因我慢而生起的業，即抬頭挺胸和伸展手臂等傲慢的表現，這是其含義。 ‘以知恥和有愧塗抹’中，對自己而言不造作罪業不善法是知恥，對他人而言不造作罪業不善法是有愧，具足這兩種法即稱為塗抹。因為具有知恥和有愧的人沒有過失和不當之法，所以稱為清凈臭穢。 業已解說完畢。 為顯示殊勝，說’具壽舍利子，慈心是遍護一切眾生’等。‘遍護一切’這句話是所說明的。其餘部分是解釋慈心如何遍護一切眾生。 ‘捨棄自身安樂’是指具有大慈者恒常不求自身安樂的意思。‘賜予眾生安樂’是指令眾生在今生和來世獲得安樂，因此成為大慈。令眾生今生獲得安樂是通過使其具足一切無過失的物質安樂。令眾生來世獲得安樂是爲了使眾生來世獲得天人善趣。 ‘聲聞的慈心是自護’中，他們的慈心僅僅是使自己從輪迴中解脫而已，不做其他。‘菩薩的大慈是遍護一切眾生’是指菩薩的慈心使一切眾生脫離輪迴苦和惡趣苦。 ‘具壽舍利子，慈心是度脫暴流’中，應加’菩薩們的慈心’，意思是菩薩們的慈心使一切眾生度脫四暴流，安置於涅槃之處。 殊勝已解說完畢。 為顯示分類，說’如是具壽舍利子’等。菩薩的慈心分為三種。為顯示菩薩慈心所緣的對象，說’其中緣眾生的慈心是初發心菩薩們的’等。初發心菩薩是指從最初凡夫時發無上菩提心以上，安住在勝解行地的諸位。此時因為觀想一切眾生實有，為令一切眾生安立於無上菩提，所以稱為緣眾生。 ‘緣法的慈心是入行菩薩們的’中，從初地以上至七地以下稱為入行菩薩，因為此時修習地、波羅蜜多和菩提分等一切法而行持，所以稱為入行。他們的慈心緣于菩提分法等，所以是緣法。

།དམིགས་པ་མེད་པའི་བྱམས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ ལ་བཟོད་པ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ལ་བྱ་སྟེ།དེ་དག་གི་མཚན་མ་མེད་པ་ལ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཇུག་པས་དེ་དག་གི་བྱམས་པ་ནི་གོང་དུ་སྨོས་པའི་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་གཉི་ག་ཡང་དོན་དམ་པར་མ་བྱུང་མ་སྐྱེས་པར་རྟོགས་པས་དེ་དག་ལ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་མེད་པའོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་གཉི་གར་མི་དམིགས་ན་ཇི་ལྟར་བྱམས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དོན་དམ་པར་དེ་ལྟར་མི་དམིགས་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སེམས་ཅན་ལ་མ་དམིགས་པར་འདྲ་བར་སྣང་བས་བྱམས་པ་ཞེས་བཏགས་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ། །བྱམས་པ་མི་ཟད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།སྡུག་བསྔལ གྱིས་གདུངས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དབང་དུ་བྱས་ནས།བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་རིག་པར་བྱའོ། །བཞི་གང་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། ངེས་པའི་ཚིག་དང་། རྒྱུ་ དང་།རང་བཞིན་དང་། ལས་སོ། །དེ་ལ་བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་སྡུག་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་བསྟན་ཏོ། །བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་ པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ།གཞན་གྱི་སྐབས་མི་རྙེད་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན་ཏོ། །གཡོ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ བལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་རང་བཞིན་བསྟན་ཏོ་།བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། སོ་སོར་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ལས་བསྟན་ཏོ། །བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་གཉིས་ལ་ཐ་དད་པར་བྱ་བ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ ན་།བྱམས་པ་ནི་སེམས་ཅན་བདེ་བ་ལ་བཀོད་པའོ། །སྙིང་རྗེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་མདོ་ལས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་ནི་གཞན་སྡུག་བསྔལ་བས་སྡུག་བསྔལ་བའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཟད་པ་ ཡིན་པའི་རྒྱུ་འདྲི་བའི་ཚིག་སྟེ་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྙིང་རྗེ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་ཟད་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་བྱེད་དོ་ཅོག་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གི་དོན་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་གྱི། མཐའ་ཡས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཁོར་བའི་དགོན་པ་ན་འཁྱམས་པ་རྣམས་ལ་ཐུགས་བརྩེ་སྟེ། དེ་དག་བསྒྲལ་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་སུ་བསྒྲུབས་པས་དེ་དག་གི་རྒྱུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་འབྲས་བུ་མི་ཟད་པས་རྒྱུ་ཡང་མི་ཟད་པའོ། ། གཉིས་སུ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །ཚོགས་ཀྱི་ནང་ན་སྙིང་རྗེ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ཐོག་མར་འགྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དཔེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །། ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན པའི་ཕྱིར།བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྙིང་རྗེ་དེའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲར་འགྲོ་བས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་བདག་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བ་ཡིན་ པས་ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཞེས་བྱའོ།།རང་གི་བྱ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་སྐབས་མི་རྙེད་པས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་དང་ལས་སུ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་གཞན་གྱིས་བྱ་ཞིང་གཞན་ལ་ བཅོལ་ཏེ་བྱེད་དུ་གཞུག་པ་མེད་པས་གཞན་གྱི་སྐབས་མི་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། །ངེས་པའི་ཚིག་བཤད་ཟིན་ཏོ།

關於’無緣慈悲是獲得無生法忍的菩薩們的’這句話，無生法忍是指八地以上，由於他們自然而然地趣入無相，他們的慈悲是通達前面所說的眾生和法二者在勝義中都未生未起，因為不緣著彼等故為無緣。 若問：如此二者都不緣著，如何成為慈悲？雖然勝義中如此不緣著，但在世俗中對眾生平等顯現而不緣著，稱之為慈悲並無過失。已說完無盡慈悲。 爲了說明被痛苦所逼迫的菩薩，說’具壽舍利子，複次’等。這應當了知有四種。是哪四種？即：一切佛法中最殊勝、詞義、因、自性和業。 其中從’具壽舍利子’開始直到’由衷地愛護一切眾生’為止，顯示一切法中最殊勝。從’具壽舍利子，大悲是’開始直到’因為他人無處可依故稱為大悲’為止，顯示詞義。 從’因為無虛偽而生起’開始直到’觀察破戒眾生’為止，顯示因和自性。從’具壽舍利子，如是’開始直到’因為各別安住而生起故稱為大悲’為止，顯示業。 若問：慈悲二者有何差別？慈是安置眾生於安樂。悲是遣除眾生的痛苦。因此經中也說：‘具有悲心的菩薩因他人痛苦而痛苦。’ ‘為何如此’是詢問無盡的原因之語，意思是問菩薩的悲心為何是無盡的。作為回答說’因為是先導’，一切佛法的所作並非是爲了成就那些菩薩的利益，而是因為悲憫在輪迴曠野中流轉的無量眾生，爲了度脫他們而成就佛果，因為大悲是其因故稱為先導。因此，由於果無盡故因也無盡。 其二，是菩薩的功德。因為在資糧中悲心最為重要故為先導，如命根等的比喻所示。已說完一切法中最殊勝。 爲了顯示詞義，說’具壽舍利子，大悲是’等。關於’因為是自己所作故稱為大悲’，悲的詞義是’所作’的聲音，因為一切善根都是自己所作，所以就詞義而言稱為悲。‘因為是自作’是指自他二利都是自己所作故稱為大悲。‘因為他人無處可依’是指一切善業都不假他人之手，不託付他人而作，故說他人無處可依，因此是大悲。已說完詞義。

། །།རྒྱུ་དང་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཡོ་བ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཚིག་སྔ་མ་སྔ་མ་ནི་ རྒྱུའོ།།ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ནི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བྲིད་ཅིང་སླུ་བར་སེམས་པའམ། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་ཐག་པ་ནས་བྱེད་པ་མ་ཡིན་གྱི་ངན་ངོན་ཙམ་གསོག་སྙིང་པོ་མེད་པར་བྱེད་པ་ནི་གཡོ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་མེད་པའི་རྒྱུ་ལས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་ པོ་ནི་བསམ་པ་ཐག་པ་ནས་བྱ་བ་སྟེ།སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་ལ་སེམས་ཅན་བྲིད་ཅིང་སླུ་བ་མེད་ལ། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་ཤ་སྟག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུ་ནི་ཚིག་ཏུ་སྨྲས་ཀྱང་དོན་དུ་མི་སྒྲུབ་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་མེད་པའི་ སེམས་ལས་བྱུང་བས་ན།སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སྦྱོར་བ་བྱ་བ་སྟེ། ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་སྒྲུབ་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བ་ལ་སླར་ནུར་བ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ བས་ན།སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ལྷག་པའི་བསམ་པས་བྱ་བ་སྟེ། ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མ་བཅོས་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གཞན་དུ་གནས་ལ་གཞན་དུ་བསྟན་པ་ནི་བཅོས་པ་ སྟེ།དེ་ལྟ་བུ་མེད་པར་རང་བཞིན་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྟོན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་རིག་པ་སྟེ་བདག་གིས་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་ལས་གཞན་དུ་སྟོན་པར་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལམ་དྲང་པོ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པ་དང་ཆད་ པར་ལྟ་བ་དང་།ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ལྟ་བའི་ལམ་ངན་པའི་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བར་བྱེད་པ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྟེ། ལམ་ངན་པའི་སྐྱོན་དང་ མ་འདྲེས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གསལ་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྨྲས་པའི་དོན་རླུང་བསྐུར་ཏེ་གསལ་བར་མི་སྟོན་པ་ནི་གྱ་གྱུར་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་གསལ་བའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་གྱ་གྱུ་མེད་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ འདུད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཅན་དེ་འཕགས་པ་དང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཅན་དང་།སེམས་ཅན་བཙུན་པ་དང་། མི་བཙུན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རྟག་ཏུ་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་པས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ང་རྒྱལ་མེད་པའོ། །སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ནི་ཚད་མེད་དེ།འདི་ཙམ་ཞེས་གཅད་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་དམིགས་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པས་ན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཚད་མེད་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ འཐོབ་པ་ལས་བྱུང་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་ལུས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱེད་པ་འདི་ལ་མ་ཆགས་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་གསུམ་ཐོབ་པར་བྱའོ་ཞེས་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་བདག་གི་ལུས་ལ་མི་ལྟ་བ་སྟེ།དོན་ཆེན་པོའི་ཕྱིར་བདག་གི་ལུས་ལ་ གཅེས་པར་མི་འཛིན་པའོ།།སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་མི་བྱ་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་དོན་དུ་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་མི་བྱའོ་ཞེས་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སྲོག་ལ་ཡིད་མི་རྟོན་པ་སྟེ། སྲོག་ གི་ཕྱིར་སྡིག་པ་མི་བྱེད་པའོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མི་དགེ་བའི་གནས་ནས་སྤྱོད་དེ། དགེ་བའི་གནས་སུ་བཀོད་ནས་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྒྲལ་ལོ་ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཕ་ རོལ་སྲུང་བ་སྟེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མི་དགེ་བའི་གནས་སུ་མི་གཏོང་བར་བྱེད་པའོ།

爲了顯示因和自性，所說’從無虛偽而生’等。前前句是因，後後句是自性。其中，對眾生欺騙誘惑之心，或對一切事不從內心真誠去做而是敷衍了事無實質，是為虛偽。從無此等因而生大悲心，故大悲心是發自內心真誠之事。具有悲心者無欺誘眾生之心，一切所作皆是實質之事。 ‘從無因而生’者，因雖說于言而不實行，從無此等心而生，大悲心是實踐之事，意為實行一切。 ‘從不退轉而生’者，于無上菩提之成就及利益眾生之事無退縮之心為因而生，大悲心是以增上意樂所作，意為是具增上意樂者所作之事。 ‘從無偽飾而生’者，身語意之本性住於一處而顯現他處是為偽飾，從無此等而如實性安住如是顯現之因而生，大悲心是以自性了知，意為不將自性如實性顯現為他。 ‘從正直道而生’者，斷除常見斷見及有見無見等邪道之垢，趣向涅槃之八正道為因而生，大悲心以自性清凈，意為不雜邪道過失。 ‘從明顯而生’者，所說之義不明確顯示是為曲折，從無此等明顯相之因而生，大悲心是心無曲折。 ‘從敬禮一切眾生而生’者，具悲者對聖者與非聖者眾生、尊貴與卑賤眾生恒常頂禮，故大悲心是無我慢。 ‘因眾生無量’者，眾生界無量，不能限定其數。如是緣于無量眾生以大悲心而得無上菩提果，故大悲心是從無量而生。 ‘從獲得如來身而生’者，不貪著此業及煩惱所生之自身，為獲得如來三身而緣之因而生，大悲心是不觀自身，為大義故不執著自身。 ‘從不造諸惡而生’者，為自利乃至為命亦不殺生、不偷盜等一切惡業，從如是所緣之因而生，大悲心是不依命，為命不造惡業。 ‘從菩提心而生’者，令一切眾生從不善處行善，安置於善處后度至無上菩提，從如是發心之菩提心因而生，大悲心是護他，不令一切眾生趣向不善處。

།རང་གི་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་། གཞན་གྱི་སྲོག་ལ་མི་གནོད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་གནོད་པའི་སེམས་ནི་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པའོ། །དེ་ལྟར་ཡོངས་ སུ་དག་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན།སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་སྲུང་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་དང་། ལོངས་སྤྱོད་གང་ལ་ཡང་གནོད་པར་མི་བྱེད་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ ནི་མདོར་ན་གསུམ་སྟེ།ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཕོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་འགྲོར་སྐྱེས་ནས་ཡང་ན་བ་དང་ཚ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ངན་སོང་དུ་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཐར་པ་འདོད་པས་ཀྱང་དེའི་ལམ་སྟོན་པ་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །སྡུག་བསྔལ་དེ་གསུམ་བསལ་ བར་བྱའོ་ཞེས་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་དབུལ་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་བ་སྟེ།ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཕོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བར་བྱའོ་སྙམ་པའི་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན། དབུལ་པོ་ལ་ལྟ་བའོ། །བདེ་འགྲོར་སྐྱེས་ནས་ཡང་ན་བ་དང་ཚ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ དང་།ངན་སོང་དུ་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བར་བྱའོ་སྙམ་པའི་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་ལྟ་བའོ། །ཐར་པ་འདོད་ཀྱང་དེའི་ལམ་སྟོན་པ་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བར་བྱའོ་སྙམ་པའི་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་མགོན་མེད་པ་ལ་ལྟ་བའོ། །བློ་ མི་འགྱུར་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཁས་བླངས་ཤིང་དམ་བཅས་པ་ལས་འགྱུར་བ་མེད་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་དམ་བཅས་པ་བརྟན་པ་སྟེ།དམ་བཅས་པ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའོ། །བདག་དང་སངས་རྒྱས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བདག་ནི་དགེ་བ་བྱེད་པའི་གང་ཟག་གམ། ཚུལ་ཁྲིམས་བླངས་པའི་གང་ཟག་གོ། །སངས་རྒྱས་ནི་སྟོན་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །ལྷ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལེན་པའི་ཚེ་ན་དབང་དང་། སྲུང་མར་གྱུར་པའི་ལྷ་རྣམས་སོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་བྱས་སམ་སྡིག་པ་བྱས་པ་ནི་དེ་གསུམ་ཆར བསླུས་པ་ཡིན་ཏེ།སྙིང་རྗེ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་བདག་དང་སངས་རྒྱས་དང་། ལྷ་གསུམ་མི་བསླུ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་བདེན་པ་ལ་ལྟ་སྟེ་བདེན་པར་བྱེད་པའོ། །ལེགས་པར་བྱས་པའི་ལས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱིས་སྲོག་མི་གཅོད། མ་བྱིན་པར་མི་ལེན། འདོད་པས་ལོག་པར་མི་གཡེམ་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ལས་བྱུང་བས་ན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སྤྱོད་པ་དག་པ་སྟེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སྐྱོན་མེད་པའོ། །ཕ་རོལ་བདེ་བ་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་བདེ་བ་དང ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་གཏོང་བའི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་བདག་གི་བདེ་བ་གཏོང་བ་སྟེ།བདག་བདེ་བ་ལ་གནས་པར་མི་བྱེད་པའོ། །སྲེད་པ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་མི་བདེ་བར་གྱུར་པ་ གཞན་གྱི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་གཞན་གྱི་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་སྟེ།གཞན་གྱི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་འཕྲོག་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་བརྟན་པ་རྩོམ་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བསྒྲལ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ལྡོག་པ་མེད་པ་བརྩམས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན།སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁུར་ཁྱེར་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ལས་བསྒྲལ་བའི་ཕྱིར་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ གྱི་ཁུར་ལེན་པའོ།

關於’由於自心完全清凈而生’這句話，不損害他人生命，不損害受用等的心即是完全清凈的心。由於如是完全清凈心之因而生，大悲即是護持有情，也就是不損害有情的生命和任何受用。 關於’由於遣除一切有情痛苦而生’這句話，有情的痛苦簡而言之有三種：缺乏受用的痛苦、生於善趣后仍有病痛炎熱的痛苦、生於惡趣的痛苦，以及雖欲解脫卻無人指示其道的痛苦。由於緣于要遣除這三種痛苦的因而生，大悲即是觀察貧窮等，由於緣于要遣除缺乏受用的痛苦之因而生，故觀察貧窮者。 由於緣于要遣除生於善趣后仍有病痛炎熱的痛苦和生於惡趣的痛苦之因而生，故觀察受苦者。由於緣于要遣除雖欲解脫卻無人指示其道的痛苦之因而生，故觀察無怙者。 關於’由於心不變異而生’這句話，即由於如所受持、誓願而不改變的心而生，大悲即是堅固誓願，也就是不違背誓願。 關於’自己與佛陀’等，自己即是行善之人或受持戒律之人。佛陀即是導師如來。天即是受戒時作為主尊和護法的諸天。破戒或造罪即是欺騙這三者，大悲即是由於清凈戒律不欺騙自己、佛陀、諸天三者之因而生，故觀察真實，即是實踐真實。 關於’由善業而生’，即由身不殺生、不偷盜、不邪淫等十善業而生，大悲即是清凈行為，也就是身語意行為無過失。 關於’由施予他人安樂而生’，即由於將自己的一切安樂和受用佈施給其他有情的佈施波羅蜜多之因而生，大悲即是捨棄自樂，也就是不安住于自樂。 關於’由無貪著而生’，即由於對他人身體和受用無貪著的持戒之因而生，大悲即是生起他人安樂，也就是不作奪取他人身體和受用等引生不樂之事。 關於’由發起堅固精進而生’，即由於為度化一切有情至無上菩提而發起不退轉精進之因而生，大悲即是荷負一切有情重擔，也就是爲了解救一切有情的痛苦而擔負輪迴痛苦的重擔。

།སེམས་ཅན་མཐུ་ཆུང་བའི་ཉེས་པ་དང་དུ་ལེན་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདོལ་བ་དང་། རིགས་ངན་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་ཁོ་རེ་ཆུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པ་བྱས་པའི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན། སྙིང་རྗེ་ ཆེན་པོ་ནི་བླ་མའི་བཟོད་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་སྟེ།སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་བཟོད་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སེམས་ཅན་ན་བ་རྣམས་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ སེམས་ཅན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་ཁམས་མི་མཉམ་པར་གྱུར་ནས།ནད་དུ་གྱུར་བ་རྣམས་ལ་སྨན་དང་ཡོ་བྱད་ཀྱིས་རིམ་གྲོ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཆགས་པ་དང་སྨད་པ་སེལ་བ་སྟེ་ནད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གྲོགས་མ་བྱས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་སྐྱོན་གྱིས་མ་ གོས་ཤིང་གཞན་གྱིས་དཔྱས་གདགས་པས་སྨད་པ་མེད་པའོ།།སེམས་ཅན་དམན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དེས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཟད་ཀྱི། ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་ལ་མོས་པའི་སེམས་ཅན་ ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན།སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཐོབ་པ་སྟེ། ཐེག་པ་གསུམ་ཆར་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་དབང་སྒྱུར་བའོ། །ཕ་རོལ་གྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདག་གི་ཡོན་ཏན་ལ་ ནི་ངོ་མཚར་དུ་མི་འཛིན་གྱི།སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་པས་རྒྱུན་དུ་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྔགས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་རང་གི་ཡོན་ཏན་མི་སྤྱོམས་པ་སྟེ། བདག་གི་ཡོན་ཏན་གཞན་ལ་མི་སྒྲོགས་པའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ བདེ་བ་འདོད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་མཚན་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཀའ་བར་སྤྱད་པའི་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་བཟོད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་དཀའ་བར་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད ལ་ཇི་མི་སྙམ་པའོ།།ལས་ལེགས་པར་བྱས་ཏེ་མི་འགྱོད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དགེ་བ་བྱས་པ་སྟེ་བུ་དང་། ཆུང་མ་དང་། ནོར་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུ་ལས་སྡིག་པ་བྱས་པའི་འགྱོད་པ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སྡུག་ཅིང་ཕོངས་པའི་དངོས་པོ་ ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་སྟེ།ཕོངས་པ་ནི་ནོར་དང་འབྲུ་རྣམས་སོ། །སྡུག་པའི་དངོས་པོ་ནི་བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་རྣམས་ཚེ་འདིར་ཡང་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་མི་གཏོང་ཞིང་ཚེ་རབས་ གཞན་དུ་ཡང་ངན་སོང་དུ་མི་སྐྱེ་བར་སྲུང་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལེགས་པར་བསྲུང་བས་ཕྱུང་བ་སྟེ།སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཉམས་པར་རྒྱུས་བསྐྱེད་པའོ། །རྡོ་རྗེའི་ལུས་འཐོབ་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ཕྱིའི་གནོད་པ་རླུང་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མི་ཚུགས་པ་དང་། ནང་གི་གནོད་པ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་དང་། ན་བ་དང་ཚ་བ་ལ་སོགས་པས་མི་ཚུགས་པར་བྱེད་པའི་སྐུ་དེ་འཐོབ་པར་བྱ་ བའི་ཕྱིར་བདག་གི་ལུས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣག་ཅན་འདི་ལ་གནོད་པ་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་བཟོད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ལུས་ལ་གནོད་པ་བྱས་པ་དང་དུ་ལེན་པ་སྟེ།ཕྱི་དང་ནང་གི་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་ཉམས་སུ་ལེན་པའོ། །ལུས་དང་སྲོག་ལ་མི་ལྟ་བ་ལས་ བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་ལུས་དང་སྲོག་ལ་ཡང་ཕངས་པར་མི་འཛིན་པར་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞིས་སེམས་ཅན་བསྡུས་ནས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའོ།།དེ་ལ་ལུས་ནི་ཉེ་བར་ ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ།།སྲོག་ནི་ཚེ་སྟེ་སྲོག་གི་དབང་པོའོ།

所謂’由於容忍弱小眾生的過失而生’是指對待屠夫和低賤種姓等弱小眾生所造的一切過失，以忍辱波羅蜜多為因而生起，大悲心即是善加修持上師的忍辱，也就是善加修持諸佛菩薩等聖者的忍辱之意。 所謂’由於照料病患眾生而生’是指對於四大種不調而生病的眾生，以藥物和資具照料之因而生起，大悲心即是遠離貪著和輕蔑，也就是不被未照顧病人等的過失所染，也不被他人譏笑所輕蔑。 所謂’由於成熟下劣眾生而生’是指不僅以大悲心令眾生於大乘成熟，也以般若波羅蜜多為因令信解小乘的眾產生熟而生起，大悲心即是獲得法自在，也就是如理掌控三乘。 所謂’由於稱讚他人功德而生’是指不以自己的功德為稀有，而以他人的功德為稀有，經常讚歎他人功德之因而生起，大悲心即是不炫耀自己的功德，也就是不向他人宣揚自己的功德。 所謂’由於希求無漏安樂而生’是指為獲得遠離一切煩惱相的出世間安樂，而忍受種種苦行之因而生起，大悲心即是對一切苦行之苦無所顧慮。 所謂’由於善作業而無悔而生’是指造作善業，由於無有因貪著兒子、妻子和財物等而造作惡業的悔恨之因而生起，大悲心即是捨棄可憐而貧乏之物，貧乏是指財物和糧食，可憐之物是指兒子和妻子等。 關於’破戒眾生’等，是指守護破戒眾生今生不捨棄善法，來世也不生惡趣之因而生起，大悲心即是由善護戒律而生，也就是以不破壞利益眾生的戒律之因而生起。 所謂’由於獲得金剛身而生’是指為獲得如來身外不為風熱等損害和刀兵等所傷，內不為貪嗔等煩惱和病熱等所害之身，而忍受對此取蘊膿血之身的一切損害之因而生起，大悲心即是容忍對身體的損害，也就是承受一切內外損害。 所謂’由於不顧身命而生’是指不惜自己的身命，以四攝事攝受眾生令其成熟之因而生起，大悲心即是令一切眾產生熟。其中身是指五取蘊，命是指壽命即命根。

།ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡན་ལག་ནི་མགོ་དང་རྐང་ལག་ལ་སོགས་པའོ། །ཉིང་ལག་ནི་ཁ་དང་མིག་དང་མཐེ་བོ་དང་མཛུབ་མོ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡན་ལག་དང་ ཉིང་ལག་ལ་ཕངས་པར་མི་འཛིན་པར་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་མི་ལྟ་བ་སྟེ།ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ལ་གཅེས་པར་མི་བྱེད་པའོ། །རང་གི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མི་འདོད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཅི་བསགས་ པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་སྟེ་།བདག་གི་དོན་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་སོགས་པར་མི་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་པོའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའོ། །ཕྱིར་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་དམིགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བ་ཡང་བོར་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་རོ་མི་མྱོང་བ་སྟེ།བསམ་གཏན་གྱི་རོ་ལ་མ་ཆགས་པའོ། །ཆགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སུ་མེད་པ་དེས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྣང་བའོ། །ཡེ་ཤེས་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཀུན་ནས་སྣང་བ་སྟེ། ཤེས་བྱ་ཀུན་ལ་དམིགས་པའོ། ། དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ཚོགས་ཀུན་ལ་མི་སྨོད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། ། ཚོགས་ནི་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚུལ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་རྣམས་ལ་བྱ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས ཀྱི་ཚོགས་སུ་འགྱུར་བའོ།།ཚོགས་དེ་རྣམས་ལ་མི་སྨོད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཤེས་རབ་ལ་མི་ལྟོས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ལ་མི་རྟེན་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་ དང་ཡིད་བཞིན་གྱི་ནོར་བུས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་གིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་རྫོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཀུན་དུ་བཀྱེ་བ་སྟེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་ དམིགས་པའོ།།སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་མི་གཏོང་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ཚེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཁོར་བའི་འབྲོག་དགོན་པ་ལས་བསྒྲལ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་དགོད་པར་བྱའོ་ཞེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་སྨོན་ ལམ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱང་མི་འདོར་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་ཐར་བར་བྱེད་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་པའོ། །འདུས་བྱས་ལ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་ལས་བྱུང་ བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདུས་བྱས་ནི་སྦྱིན་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བྱ་སྟེ། གནས་དེ་དག་ཏུ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བར་དམིགས་ པར་བྱ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ལ་མི་རེག་པ་སྟེ་ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མི་ལེན་པའོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་རབ་ཏུ་འགོད་པ་ལས་བྱུང་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྡིག་ པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ལས་ལོག་པའི་རང་བཞིན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ།དངོས་པོ་གང་ལ་ཡང་མི་ཆགས་མི་གནས་པ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་འགོད་ཅིང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པར་བྱའོ་ཞེས་དམིགས་པའི་ རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་སྟེ།སེམས་ཅན་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་རྣམས་སྲུང་བར་བྱེད་པའོ། །རྒྱུ་དང་རང་བཞིན་བཤད་ཟིན་ཏོ།

關於’由於完全佈施肢體和支分而生’，肢體是指頭部和手足等，支分是指口、眼、拇指和手指等。由於對肢體和支分不吝惜，佈施給其他眾生的因緣而生，大悲是不顧惜的，即不珍惜肢體和支分。 關於’由於不求自己的善根而生’，是指我所積累的一切善根都回向給眾生，由於不為自己積累善根的因緣而生，大悲是生起他人的善根。 關於’由於再次緣于欲界而生’，是指捨棄色界禪定的安樂，爲了眾生的利益而投生欲界的因緣而生，大悲是不貪著禪定之味，即不執著禪定之味。 關於’由於無執著智慧光明而生’，斷除煩惱障和所知障的無二智慧遍及一切所知，故為無執著智慧光明。由於此智慧的因緣而生，大悲是普遍光明，即緣於一切所知。 關於’由於不誹謗一切善根和資糧而生’，善根是指世間有漏的善法。資糧是指三輪清凈的佈施等資糧，即成為福德和智慧資糧。由於不誹謗這些資糧的因緣而生，大悲是不依止智慧，即不依靠智慧。 關於’由於圓滿一切眾生的意願而生’，如同如意樹和如意寶能圓滿眾生的意願一樣，我也要圓滿一切眾生的意願，由於如此緣唸的因緣而生，大悲是普遍展開，即遍及一切眾生。 關於’由於不捨棄往昔誓願而生’，最初發菩提心時發願度脫一切眾生出離輪迴曠野，安置於涅槃城中的誓願，即使證得菩提也不捨棄的因緣而生，大悲是使一切眾生完全解脫，即安置一切眾生於涅槃。 關於’由於在有為法中成熟眾生而生’，有為法是指佈施、持戒、忍辱、精進等成為無住涅槃因的諸法，在這些處所中成熟眾生的緣念因緣而生，大悲是不觸無為法，即不取一向寂靜的涅槃。 關於’由於安立眾生於佛陀戒律而生’，佛陀戒律是遠離一切惡行的自性，利益一切眾生，不執著不住著任何事物，安立眾生於此戒律中，愿眾生獲得此戒律的緣念因緣而生，大悲是觀察破戒眾生，即守護破戒眾生。 因緣和自性已經解說完畢。

། །།ལས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་གང་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའམ། ཁམས་གསུམ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཚོགས་གང་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལས་སྐྱེའོ། །དེ་ལྟར་སྙིང་ རྗེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན།འདི་ལྟར་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །གང་བྱེད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་སྦྱིན་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གཞན་ནི་གོ་སླ་བས་མ་བཤད་དོ། །གདོན་མི་ཟ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའམ། ཆུད་མི་ཟ་བར་བྱེད་ཅེས་ བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱ་བ་ཇི་སྙེད་ཡོད་ཅེས་སོ་སོར་ཉེ་བར་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་སུ་བྱ་བ་དང་། ཕན་པ་དང་བདེ་བར་བྱ་བ་ཅི་ཡོད་ཅེས་རྟག་ཏུ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྙིང་རྗེ་མི་ཟད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །། བདེ་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཙུན་པ་ཤ་ར་དྭ་ཏིའི་བུ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བ་ཆེན་པོ་ཡང་མི་ཟད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དགའ་བ་མི་ཟད་པ་ཡང་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཆོས་དང་། སེམས་ཅན་མི་ཟད་པས་དེ་ལ དམིགས་པར་བྱེད་པའི་དགའ་བ་ཡང་མི་ཟད་པ་སྟེ།བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་མི་ཟད་པ་བཞིན་ནོ། །ཆེན་པོ་ནི་དེ་དག་གི་དགའ་བ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཁྱད་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགའ་བ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་མི་ཟད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ ལ་དགའ་བ་ཆེན་པོ་གང་ཞེ་ན།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དྲན་པ་དང་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་ལུང་གི་ཆོས་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་དང་། རྟོགས་པའི་ཆོས་འཕགས་པའི་ལམ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་དག་གི་ ཡོན་ཏན་སེམས་པའི་དུས་ན་མ་བརྗེད་པ་ནི་རན་པའོ།།བསྒོམ་པའི་དུས་ན་མ་བརྗེད་པ་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །ཆོས་དེ་ཡང་དུས་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བས་དགའ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་ནས་དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་དམིགས་ ནས་དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་།མ་འོངས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་ནས་དགའ་བར་འགྱུར་པའོ། །དེ་ལ་འདས་པའི་དུས་སུ་ལུང་དང་རྟོགས་པའི་ཆོས་རྟོགས་པ་རྣམས་དྲན་ནས་སེམས་ལ་སྤྲོ་བ་སྐྱེ་བ་ནི་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་ལུང་དང་རྟོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་བདག་གིས་ རྟོགས་པར་ནུས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ལ་སྤྲོ་བ་སྐྱེ་བ་ནི་མོས་པའོ།།མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ལུང་དང་རྟོགས་པའི་ཆོས་དང་། སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ལ་དགའ་ཞིང་སྤྲོ་བ་སྐྱེ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། །སེམས་མ་གོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆུང་ངུར་སེམས་མི་སྐྱེ་བའམ།བདག་གིས་མི་ནུས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཞུམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་གོང་བའོ། མི་བརྫི་བ་ནི་དགའ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མི་དགའ་བས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པའོ། །སྲེད་པ་མེད་པ་ནི་སྲེད་པ་ ལས་མྱ་ངན་དང་།མི་དགའ་བ་སྐྱེའི་ཆགས་ཤིང་སྲེད་པ་མེད་པ་དང་མི་དགའ་བ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་དགའ་བ་ཉིད་ལ་གནས་སོ། །འདོད་པའི་དགའ་བ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་དགའ་བའི་དགའ་བ་ཐམས་ཅད་འདོར་བའོ། ། ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བ་མི་ཟད་པ་ཉིད་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྱད་པར་དགའ་ཞིང་སྤྲོ་བའི་གཞི་དང་རྟེན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སེམས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བ་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པའི་རྒྱུས་སེམས ལས་སུ་རུང་བ་སྐྱེ་བས་ན་སེམས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུས་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ལུས་རབ་ཏུ་སིམ་པའོ། །སངས་རྒྱས་ལ་དགའ་ཞིང་ཡི་རངས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སངས་རྒྱས་ལ་མོས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་དགའ་བའོ།

爲了說明所示，對尊者舍利子說：‘如是菩薩的出離無論是什麼’等等。菩薩們的煩惱或者三界的出離資糧無論是什麼，那一切都從大悲心生起。如是由悲心所生起，因為做這樣的事業故稱為大悲心。做什麼呢？如是’佈施’等等所說的，其他容易理解故未解釋。‘必定做’是指不顛倒或者不虛耗之義。‘觀察一切眾生有多少事業’是指觀察一切眾生的事業和利益安樂有多少，經常思維安住之義。無盡悲心已說完畢。 爲了說明隨喜安樂，對尊者舍利子說：‘複次，諸菩薩的大歡喜亦是無盡’等等。無盡歡喜也是因緣境界法和眾生無盡，緣于彼的歡喜也是無盡，如同慈悲無盡一樣。大是指他們的歡喜超勝聲聞緣覺等的緣故。爲了說明什麼是大歡喜以及如何無盡，‘其中什麼是大歡喜？憶念隨念諸佛法’等等所說。佛法是指教法十二分教和證法聖道涅槃。思維彼等功德時不忘失是憶念，修習時不忘失是隨念。 彼法也以三時差別而成為三種歡喜：緣於過去法而生歡喜，緣于現在法而生歡喜，緣于未來法而生歡喜。其中憶念過去時所證教證之法而心生喜悅稱為歡喜。現在時思維自己能證教證之法而心生喜悅是勝解。未來時思維將獲得教證之法及力無畏等而心生歡喜喜悅是最勝歡喜。‘心不下劣’是指不為求得小乘法功德而生小乘心，或者無有’我不能’的怯弱心故不下劣。 ‘不被摧伏’是指不被歡喜的違品不歡喜所勝。‘無有貪著’是指從貪生憂和不歡喜，無有貪著和不歡喜的因故恒時安住于歡喜。‘捨棄一切欲樂’是指捨棄一切對欲妙的歡喜之樂。‘一切法樂之所依’是指無盡歡喜本身是地和波羅蜜多等一切法歡喜修行的基礎和所依之義。‘最勝歡喜心’是指由安住大歡喜因而生起堪能心故為最勝歡喜心。由彼因而生起身體堪能故’身極安悅’。‘于佛歡喜隨喜’中，于佛勝解是對佛歡喜。

།དགའ་བ་དེ་ཉིད་ཆུའི་དབའ་ བདོ་བ་བཞིན་དུ་ཤས་ཆེར་གྱུར་ཅིང་སེམས་སྤྲོ་བ་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བར་གྱུར་པ་ནི་ཡི་རངས་པའོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་དགའ་ཞིང་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་གསུམ་ཐོབ་པར་དགའ་ཞིང་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་བས་ན་མཚན་དང་ དཔེ་བྱད་བཟང་པོའི་རྒྱན་ཚོལ་བ་ལ་མཁས་པ་སྟེ།དེ་དག་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ལ་མཁས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དགེ་བའི་ཆོས་མཉན་པས་མི་སྐྱོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཉིད་ཐོག་མར་ཡང་དགེ་བར་དུ་ཡང་དགེ་ཐ་ མར་ཡང་དགེ་བ་ཡིན་པས་དགེ་བའི་ཆོས་ཏེ།དེ་མཉན་པ་ལ་ཆོག་པ་མེད་ཅིང་མི་སྐྱོ་བ་ཉིད་དགའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཁོ་ནའི་ཆོས་ལ་རྟེན་པའི་ནན་ཏན་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལམ་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་པའི་ནན་ཏན་བྱེད་པ་ལ་སེམས་ སྤྲོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་དེའི་ཡོན་ཏན་ལ་དད་པའི་སྒོ་ནས་དགའ་བ་སྐྱེ་བ་ནི་དགའ་བའོ། །དེའི་ཡོན་ཏན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་སེམས་དང་བར་གྱུར་པ་ནི་དད་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་དགའ་བའམ་ཚིམ་པར་གྱུར་ པ་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ།།བདག་གི་ཆོས་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་ཆོས་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བས་སེམས་གཟེངས་མཐོ་བའམ། སྤྲོ་བ་སྐྱེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་དེ་བཞི་ལྟ་བུས་ཆོས་ལ་དགའ་བ་ནི་མོས་པའོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ མེད་པའི་བློ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་སྟེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་དགའ་བར་དམིགས་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚོལ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་འདུན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སངས་ རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚོལ་ཞིང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་འདུན་པ་ཡང་དགའ་བ་ཡིན་ལ།དེ་ལྟར་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་སྒྲུབ་པའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་དེ་མི་འདོར་བ་ཡང་དགའ་བ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་མོས་ཤིང་རྣམ་པར་གྲོལ་ བ་དང་།ཉི་ཚེ་བའི་ཐེག་པ་ལས་བསལ་ཏེ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་དད་པས་ཐེག་པ་ཆུང་ངུ་ལ་སེམས་མི་སྐྱེ་བར་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སེར་སྣ་མེད་པས་མ་ཞུམ་པར་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེར་སྣའི་དབང་གིས་དངོས་པོ་གཏོང་བར་མི་ནུས་པའམ། ཅུང་ཟད་གཏོང་གི་ཐམས་ཅད་མི་གཏོང་བ་ནི་ཞུམ་པར་སེམས་བསྐྱེད་པ་སྟེ། དགའ་བ་དང་ལྡན་པ་ལ་སེར་སྣ་མེད་པས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བའི་ཕྱིར་མ་ཞུམ་པར་སེམས་བསྐྱེད་པའོ། །སློང་བ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་ལྟར་མ་ཞུམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་སློང་བ་པོའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ཕྱི་དང་ནང་གི་དངོས་པོའི་སྦྱིན་པ་བྱིན་ནས་བདག་དང་སློང་བ་པོ་དང་།སྦྱིན་པ་གསུམ་ཆར་ཡང་གཏོང་བའི་རང་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་ནི་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྦྱངས་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་སྦྱིན་པ་ལ་ མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་དད་པ་ནི་གང་ཟག་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་སེམས་དང་བའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞིག་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ བ་རྣམས་སོ།།དེ་དག་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་ཕྱིས་མི་གཏོང་བ་ནི་རྗེས་སུ་འཛིན་པའོ། །དགེ་བའི་གནས་སུ་བཀོད་ཅིང་ཕན་བཏགས་པ་ནི་བྱམས་པའོ། །རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བདག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལེགས་པར་ བསྲུངས་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྐྱོན་མེད་པའི་ཕྱིར་དེའི་རྒྱུས་ངན་སོང་གསུམ་དུ་མི་སྐྱེ་བས་ན་ངན་འགྲོའི་འཇིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་འདའ་བས་དབུགས་འབྱིན་པའོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་ དག་པར་བྱེད་པས་དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྔོ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

就像水波盪漾一樣，喜悅更加增長，心中的歡喜不斷增上，這就是隨喜。所謂’喜愛並信仰如來身’，意思是喜愛並信仰獲得如來三身，這是其含義。因此，善於尋求相好莊嚴之飾，即是善巧獲得這些方便的意思。 所謂’聽聞善法而不厭’，如來十二部經典從始至終都是善法，對於聽聞這些法而無有滿足且不生厭倦即是歡喜，這是其含義。所謂’精進依止真實法’，是爲了證悟法界真實義而修行道等的精進，心生歡喜的意思。 對三寶及其功德以信心而生起歡喜是喜。如實了知其功德而心生清凈是信。緣於法界而生起歡喜或滿足是極喜。由通達自性而生起的殊勝歡喜使心生起自信或歡悅是妙喜。以這四種方式對法生起歡喜是勝解。 所謂’無嗔恨心’，即是對眾生無瞋恚心，意思是對眾生恒常相續不斷地生起歡喜心。‘極其希求佛法’等，是說對佛陀的力、無畏等功德法的尋求和獲得的希求也是歡喜，同樣，對修習功德法的希求不捨棄也是歡喜。 對佛陀廣大法生起信解和解脫，超越小乘而發心，意思是由於對佛法地道和波羅蜜多的信心，不發小乘心而發大乘心。‘無慳吝而發無畏心’，由於慳吝而不能佈施或只能少許佈施而不能全部佈施是怯弱發心，具足歡喜者因無慳吝而能佈施一切，故發無畏心。 ‘對乞者佈施后’，以如是無畏心對乞討者佈施外內諸物后，觀見自己、乞者和佈施三者皆是佈施自性，是三輪清凈，因此稱為極喜佈施。對持戒者生信是對持戒之人心生清凈。 ‘對破戒者攝受與慈愛’，破壞戒律的人是破戒者。使他們以後不再造作不善法是攝受。安置於善處並予以利益是慈愛。‘以自戒清凈’等，由於善護自戒而無戒律過失，因此不會投生三惡趣，故能超越一切惡趣怖畏而得安慰。 ‘迴向如來戒’，由於使自己的戒律清凈，爲了獲得佛陀的戒律而作迴向，這是其含義。

།སྡིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བས་ན་བརྟན་པའོ། །ངོར་རུས་དང་རིགས་སྨོས་པའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ནི་ནང་དུ་བརྗོད་པའོ། །ལྐོག་ནས་སྨྲ་བ་ནི་ངན་དུ་སྨྲ་བ་སྟེ། དེ་ དག་སྨྲས་ཀྱང་སེམས་མི་འཁྲུགས་པ་ནི་བཟོད་པའོ།།ལན་དུ་ཚིག་ངན་པ་མི་སྨྲ་བ་ནི་ངེས་པའོ། །བསམ་པ་དག་པ་ནི་ཁེ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པ་མེད་པའོ། །སེམས་ལ་བརླངས་པ་མེད་པ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་བརྡེག་པ་དང་གསད་པར་བྱ་བའི་བསམ་པ་མེད་པའོ། །གྱ་གྱུ་མེད་ པ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་བྱ་བའི་ཐབས་མི་ཚོལ་ཞིང་ཕྱི་རོལ་དགའ་བར་འདྲ་བར་སྟོན་ཀྱང་ནང་དུ་མི་དགའ་བར་གནས་པའི་སེམས་མེད་པའོ།།ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་ཡོན་དུ་བལྟ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པར་ལྟ་བའམ། ཡང་ན་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་ པའི་ཆོས་ཀུན་ཀྱང་དགེ་བའི་བསམ་པས་ཕན་ཡོན་དུ་མཐོང་གིས།འཁྲུག་པའི་གནས་སུ་མི་ལྟ་བ་སྟེ། འཁྲུག་པའི་གནས་ཉིད་དུ་སྣང་བ་ཡང་རང་གི་བསམ་པ་ལས་གྱུར་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱོན་མེད་པར་ལྟ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཉེས་པ་བྱ་བར་མི་སེམས་པའོ། །ཡང་ དག་པར་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་དག་པར་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དྲུག་པོ་སྟོན་པ་དང་ཆགས་པ་དང་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་བྱམས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པ་དང་།བྱམས་པའི་ངག་གི་ལས་དང་། བྱམས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་པ་དང་། ཆོས་དང་ལྡན་ཞིང་ཆོས་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་རྙེད་པ་ལྷུང་བཟེད་དུ་བླུགས་ཤིང་། ལྷུང་བཟེད་དུ་ཆུད་ཟིན་པ་རྣམས་ཀྱང་ཐུན་མོང་དུ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་ཅིང་ཟས་མི་སྲི་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་མཐུན་པར་ཞུགས་པ་དང་། ལྟ་བ་མཐུན་པར་ཞུགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དག་པར་དགའ་བར་འགྱུར་བ། སྡུག་པར་བྱེད་པ། བླ་མར་བྱེད་པ་རྩོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་སྟོན་པ་ལྟར་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ནི་ལམ སྟོན་པ་མིག་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས།ཕངས་པ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཡང་གཅེས་པར་འཛིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཆོས་རྣམས་བདག་བཞིན་དུ་ཕངས་པར་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདག་ལ་བདག་ཕངས་པ་བཞིན་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་ ཡང་ཕངས་པར་འཛིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་སྲོག་བཞིན་དུ་ཕངས་པར་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་སྲོག་ནི་ལུས་གནས་པའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་གཅེས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཡང་གཅེས་སུ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ གོ།།བླ་མ་རྣམས་ལ་ཕ་མ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་པས་ན་རྒན་ཞིང་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ནི་བླ་མ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཕ་མ་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་སྟོན་པ་བསྐྱེད་པ། གསོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་གཅེས་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་དག་ལ་ཡང་གཅེས་སུ་འཛིན་པའོ་། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བུ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བུ་གཅིག་པ་གཅེས་ཤིང་ཕོངས་པས་མི་བདེ་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། བདེ་བ་ལ་འཇོག་པ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་མི་བདེ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་བདེ་བ་ལ་འཇོག་པར་བྱེད་པའོ། །མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་དུ་བདེན་པ་བཞི་ལ་སོགས་པ་བཤད་ནས།སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཐམས་ཅད་ལས་བཏོན་པ་བཞིན་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཀྱང་ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ ལས་འདོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ནན་ཏན་རྣམས་ལ་ཡན་ལག་གི་དམ་པ་མགོ་བོ་བཞིན་དུ་ཕངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་གི་དམ་པ་མགོ་ཡིན་པ་བཞིན་ནན་ཏན་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལའང་གཅེས་སུ་ འཛིན་པའོ།