d4035瑜伽師地論無蘊地c3.5sdz｜d4035瑜伽師地論無蘊地c3.5sdz（續3）

在此，理由和補特伽羅應當如前所述方式了知。對於世間是否最終斷滅，應當如實探究。當憶念壞劫時，會生起有邊際的想法。當憶念成劫時，會生起無邊際的想法。當如實感知廣大境界的邊際時，若向下未見無間地獄以下，向上未見第四禪天以上，而水平方向則見到一切彼岸，此時對於上下會生起有邊際的想法，對於水平方向則生起無邊際的想法。與此相反的一面則執著于文字差別而非義理差別，會生起非有邊際的想法和非無邊際的想法。 對此應當如是說：在壞劫之前，是否承認有世間生起？還是不承認？若有，則不應說世間有邊際。若無，則不應說住於世間而憶念世間邊際。如是，由有此邊事物和無此邊事物皆不應理。因此，此說也非由正理所生。 何為不迴避說？即四種不迴避說，應當如經中廣說般了知。當被問及關於增上道善與不善，以及決定勝道之苦、集、滅、道時，他們立誓’我是不迴避者’，對於無死亡清凈天眾所問之應斷除的問題，以言語方式採取種種推諉、反駁、隨順的方式迴避。 其中第一種不迴避者純屬智慧未開啟者。第二種是增上慢者。第三種是智慧已開啟但尚未決定者。第四種純屬智慧微弱極其愚癡者。其中第一種因畏懼妄語且畏懼無知，故不明確回答’我不知’。第二種對自己的證悟有所畏懼，因畏懼詰問、畏懼妄語、畏懼邪見，故不明確回答’我已知曉’。 第三種因畏懼邪見、畏懼妄語、畏懼詰問，故不明確回答’我尚未決定’。這些人以種種推諉方式用言語迴避。第四種純屬畏懼詰問者，對於增上道和決定勝道等詞句，因對一切都完全不通曉，故不明確回答’我極其愚癡’。他只是詢問他人，以隨順方式用言語迴避。 如經中所說，這些說法的因、補特伽羅及其回答，皆安住于其所畏懼之處。應當了知，他們心想：‘若有反駁者來，當以詭辯應對’，這就是此處的見解。

།དེ་བས་ན་སྨྲ་བ་འདི་ ཡང་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།རྒྱུ་མེད་པར་སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན། དེ་ཡང་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྟོག་གེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མདོ་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྟོག་གེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལྟར་བདག་དང་འཇིག་ རྟེན་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་སྐྱེས་པར་ལྟ་ཞེ་ན།མདོར་བསྡུ་ན། བསམ་པ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་བར་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་ཚད་མེད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སྣང་བ་དང་། རེས་འགའ་རྒྱུ་རྣམས་འབྲས་བུ་མེད་པར་སྣང་བ་དང་། རེས་འགའ་གློ་བུར་དུ་རླུང་ལྡང་ལ་ རེས་འགའ་མི་ལྡང་བ་དང་།རེས་འགའ་གློ་བུར་དུ་ཆུ་ཀླུང་འབབ་ལ། རེས་འགའ་མི་འབབ་པ་དང་། རེས་འགའ་གློ་བུར་དུ་ཤིང་རྣམས་ལས་མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་འབྱུང་ལ་རེས་འགའ་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་མི་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།ཅི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཞིག་རྗེས་སུ་དྲན་ནམ། འོན་ཏེ་བདག་རྗེས་སུ་དྲན། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མེད་པའི་རྗེས་སུ་དྲན་ན་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་གོམས་པ་མ་འདྲིས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་བདག་རྗེས་སུ་དྲན་ན་ནི། དེས་ན་བདག་སྔོན་མ་བྱུང་ལ། ཕྱིས་ འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱར་ཡང་མི་རུང་ངོ་།།ཅི་ལུས་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་འཇུག་པ་དང་། གློ་བུར་དུ་འཇུག་པ་རྒྱུ་མེད་པའམ། འོན་ཏེ་རྒྱུ་ཡོད་པར་འདོད། གལ་ཏེ་རྒྱུ་མེད་པ་ན་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་འཇུག་པ་དང་། གློ་བུར་དུ་འཇུག་པ་དང་། ཡང་མི་འཇུག་པ་མི་རུང་ ངོ་།།གལ་ཏེ་རྒྱུ་ཡོད་ན་ནི། དེས་ན་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། བདག་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུ་མེད་པར་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་འཇུག་པ་དང་། རྒྱུ་ཡོད་དེ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་ འཇུག་པས་ཀྱང་མི་རུང་སྟེ།དེ་བས་ན་སྨྲ་བ་འདི་ཡང་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཆད་པར་སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་ལ་ལ། འདི་ལྟར་ལྟ་ཞིང་འདི་སྐད་སྨྲ་སྟེ། བདག་གཟུགས་ཅན་རགས་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་བྱུང་བ་ཇི་སྲིད་དུ་འདུག་ཅིང་སྡོད་ ལ་འཚོ་བ་དེ་སྲིད་དུ།ནད་དང་བཅས་པ། འབྲས་དང་བཅས་པ། ཟུག་རྔུ་དང་བཅས་པ། རིམས་དང་བཅས་པ། ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། ནམ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ཆད་དེ་ཞིག་ཅིང་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ན། བདག་གཏན་ཆད་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་ དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆད་པར་སྨྲ་བ་བདུན་པོ་མདོ་ཉིད་ལས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་།དེ་སྐད་སྨྲ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པས་བྱེད་དེ། ལུང་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །རིགས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་རྟོག་གེ་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ཡོད་པར་གྱུར་ན། ལས་རྣམས་ མ་བྱས་པར་འཐོབ་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་བདག་གཏན་མེད་ན་ཡང་དེས་ན་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་སྟེ། དེས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀ་མི་རུང་བར་མཐོང་ནས། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་བདག་ཆད་པ་དང་། ཞིག་པ་དང་། མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གྱོ་མོ་ཆག་པ་རྣམས་ཕྱིར་མི་འབྱོར་བ་དང་། རྡོ་ཆག་པ་ཕྱིར་མི་འབྱོར་བ་དེ་བཞིན་དུ། འདི་ལྟར་ཡང་ཚུལ་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲའོ།

因此這種說法也不是由正理所生。什麼是無因論呢？這也有兩種方式：依止禪定和依止推理，應當如經中所說般了知。為何依止推理而如此見到我與世間從無因中生呢？簡言之，因為未經思考而見到內外諸事物無量種種顯現，有時見到諸因無果，有時突然起風有時不起，有時突然河流奔流有時不流，有時突然樹木開花結果有時不開花結果等顯現的緣故。 對此應當如是說：是憶念無實物，還是憶念我？若憶念無實物，則不應說憶念未曾熟習、未曾親近的無實物。若憶念我，則不應說我先前不存在而後來存在。 身體和外在諸事物種種執行及突然執行，是無因還是有因？若無因，則不應有種種執行、突然執行及不執行。若有因，則不應說我與世間從無因中生。如是，憶念無實物、憶念我、內外諸事物無因種種執行，以及有因種種執行皆不應理，因此這種說法也不是由正理所生。 什麼是斷見論呢？如是有某些沙門或婆羅門，如是見如是說：我是有色粗大，由四大種所生，只要住世存活，就有病苦、有瘡疾、有痛苦、有疾病、有熱惱，當死後我斷滅、毀壞、不復存在，那時我就完全斷滅。 乃至欲界天、色界天、無色界空無邊處天，乃至非想非非想處天亦復如是，即如經中廣說的七種斷見論。為何如是見如是說呢？是由教證和理證，教證如前。 何為理證？如前所說’此中有些是推理者’。他如是思維：若死後我存在，則有不造業而得果的過失。若我完全不存在，則無有享受業果者。見到這兩種都不應理后，認為死後我斷滅、毀壞、不復存在，如同破碎的瓦罐不能復原，碎石不能復原一樣，應當如是觀察，如是見如是說。

།དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ཕུང་པོ་ཆད་པར་འགྱུར་བའམ། འོན་ཏེ་བདག་ཆད་པར་འགྱུར་བར་འདོད། གལ་ཏེ་ཕུང་པོ ཆད་པར་འདོད་ན་ནི།དེས་ན་ཕུང་པོ་ནི་མི་རྟག་སྟེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པས་ཆད་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་བདག་ཆད་པར་འདོད་ན་ནི། གཟུགས་ཅན་རགས་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་བྱུང་བ་ནད་དང་བཅས་པ། འབྲས་དང་བཅས་པ། ཟུག་རྔུ་ དང་བཅས་པ།རིམས་དང་བཅས་པ། ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་བཅས་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ བར་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་།།དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་ཆད་པ་དང་། བདག་ཆད་པས་ཀྱང་མི་རུང་སྟེ། དེ་བས་ན་སྨྲ་བ་འདི་ཡང་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མེད་པར་སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་ལ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་ པར་བྱ་སྟེ།འཇིག་རྟེན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ལུང་དང་རིགས་ པས་བྱེད་དེ།དེ་ལ་ལུང་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །རིགས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་རྟོག་གེ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ། དེ་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས། ལ་ལ་ཚེ་ཐོག་ཐག་ཏུ་སྦྱིན་པ་དག་བྱེད་པར་མཐོང་ལ། དེ་ཤི་འཕོས་ཏེ་འཆི་བའི་དུས་བྱས་ནས་ རིགས་དམའ་བ་དང་།དབུལ་པོ་དང་། བཀྲེན་པ་དང་། ནོར་མེད་པ་དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ཡང་མཐོང་ནས། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་མེད་དོ། །སྦྱིན་སྲེག་མེད་དོ་སྙམ་མོ། །ཡང་ལ་ལ་ཚེ་ཐོག་ཐག་ཏུ་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པའམ། ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པར་ མཐོང་ལ།དེ་ཤི་འཕོས་ཏེ་འཆི་བའི་དུས་བྱས་ནས། ངན་སོང་ངན་འགྲོ་ལོག་པར་ལྟུང་བ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེས་པའམ་། བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་དག་ཀྱང་མཐོང་ནས། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ལེགས་པར་སྤྱད་པ་མེད་དོ། །ཉེས་པར་ སྤྱད་པ་མེད་དོ།།ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་དོ་སྙམ་མོ། །ཡང་ལ་ལ་རྒྱལ་རིགས་ལས། བྲམ་ཟེའི་རིགས་དང་། རྗེའུ་རིགས་དང་། དམངས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། བྲམ་ཟེའི་རིགས་ལས། རྒྱལ་རིགས་དང་། རྗེའུ་རིགས་ དང་།དམངས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཡང་མཐོང་ངོ་། །རྗེའུ་རིགས་དང་དམངས་རིགས་ཀྱང་དེ་བཞིན་པས། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ནས་འཇིག་རྟེན་འདི་རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པ་ལས་རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ། །འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་ རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པ་ལས་རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ་སྙམ་མོ།།ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ས་འོག་མར་སྐྱེ་བ་ཡང་མཐོང་ལ། ཡང་མ་ལས་བུ་མོར་སྐྱེ་བའམ། བུ་མོ་ལས་མར་སྐྱེ་བའམ། ཕ་ལས་བུ་ཕོར་སྐྱེ་བའམ། བུ་ཕོ་ལས་ཕར་སྐྱེ་བ་ཡང་མཐོང་སྟེ། དེས་ན་ཕ་མ་ལ་ངེས་པ་མེད་པར་མཐོང་ནས། འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། མ་ཡང་མེད་དོ། །ཕ་ཡང་མེད་དོ་སྙམ་མོ། །ཡང་ལ་ལ་གང་ཟག་གི་སྐྱེ་བ་ཀུན་ཏུ་བཙལ་ན་མ་མཐོང་ལ། གང་ཟག་དེ་ཡང་འདུ་ཤེས་མེད་པ་རྣམས་སམ། གཟུགས་མེད་པ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེས་སམ། ཡོངས་སུ མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་ནས།དེའི་སྐྱེ་མཆེད་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་པས། དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་སྙམ་མོ། །ཡང་དགྲ་བཅོམ་པར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་འཆི་འཕོ་བ་ན། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་སྐྱེ་བ་མཐོང་ནས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་ དགྲ་བཅོམ་པ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ནས་རྒྱས་པར་བྱའོ།

對此應當這樣說：是蘊滅盡還是我滅盡？如果認為蘊滅盡，那麼蘊是無常的，因為因果相續，所以不應說滅盡。如果認為我滅盡，那麼從具有色身的粗大四大所生，具有疾病、具有果報、具有痛苦、具有疾疫、具有熱惱，以及欲界天、色界天、無色界空無邊處天乃至非想非非想處天，都不應說滅盡。 如此，蘊滅盡和我滅盡都不應理，因此這種說法也不是由正理所生。什麼是斷見？就像有些沙門或婆羅門認為’無佈施，無供養’等等，乃至’世間無阿羅漢’，如是見解如是言說。又有人認為’一切都以一切相而無’，如是見解如是言說。 為什麼會有如是見解如是言說？是由教證和理證所致。其中教證如前所述。什麼是理證？如前所說’有些人不是論師’等等。他依靠世間禪定，見到有人一生中常行佈施，死後轉生為低賤種姓、貧窮、睏乏、無財者，於是心想：無佈施，無供養，無火祭。 又見有人一生中行善或作惡，死後墮入惡趣、惡道、邪道、地獄，或生於善趣天界諸天之中，於是心想：無善行，無惡行，無善惡業果報。又見有人從剎帝利種姓生於婆羅門種姓、吠舍種姓、首陀羅種姓，從婆羅門種姓生於剎帝利種姓、吠舍種姓、首陀羅種姓。吠舍種姓和首陀羅種姓也是如此。 於是心想：無從前世到今世從剎帝利等種姓轉生為剎帝利等種姓，無從今世到後世從剎帝利等種姓轉生為剎帝利等種姓。又見離貪者轉生地獄，又見母轉生為女兒，女兒轉生為母，父轉生為兒子，兒子轉生為父，見到父母無有決定，於是心想：無母亦無父。 又有人遍尋某人的轉生而不見，或者此人轉生於無想天或無色界天中，或已入涅槃，因不能了知其生處，於是心想：眾生無有轉生。又見增上慢者自認為是阿羅漢而轉生，見到自己轉生，於是心想：世間無阿羅漢等等。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲ་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལས་བརྩམས་ཏེ་གསུངས་པའི་མདོ་སྡེ་ཟབ་མོ་དང་། ཟབ་མོར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པ་དང་།ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས་མེད་པར་ལྟ་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེས་ན་དེ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མེད་དོ་སྙམ་མོ། །དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་ལ།ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་པའམ། འོན་ཏེ་ཐམས་ཅད་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཁོ་ནར་འདོད། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི། དེས་ན་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་མེད་དོ། །སྦྱིན་སྲེག་མེད་དོ། །ལེགས་པར་ སྤྱད་པ་མེད་དོ།།ཉེས་པར་སྤྱད་པ་མེད་དོ། །ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་དོ། །འཇིག་རྟེན་འདི་མེད་དོ། །འཇིག་ཕ་རོལ་མེད་དོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མེད་ན་ནི། དེས་ན་གང་ གཞན་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བའི་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་པ་དེ། ཅིག་ཅར་སྐྱེས་ནས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བས་མི་རུང་ངོ་། །ཅི་གང་གིས་གང་བསྐྱེད་པ་དེ་དེའི་མ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ནོ་། །གང་ གིས་བོན་ལས་གང་སྐྱེས་པ་དེ།དེའི་ཕ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཕ་མ་ཡིན་པར་འདོད། གལ་ཏེ་མ་དང་ཕ་མ་ཡིན་ན་ནི་མ་མེད་དོ། །ཕ་མེད་དོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་མ་ཡང་མ་ཡིན། ཕ་ཡང་མ་ཡིན་ན་ནི། དེས་ན་བསྐྱེད་ཀྱང་བསྐྱེད་ལ། དེའི་ས་བོན་ལས་ ཀྱང་བྱུང་བཞིན་དུ།མ་ཡང་མ་ཡིན་ཕ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ། གང་གི་ཚེ་མ་དང་ཕར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ནི། བུ་མོ་དང་བུ་ཕོ་མ་ཡིན་ལ་གང་གི་ཚེ་བུ་མོ་དང་བུ་ཕོར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ནི་མ་དང་ཕ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སེམས་ཅན་གང་དུ་སྐྱེ་བ་ན་ལྷའི་མིག་གིས་མི་མཐོང་བ་དེ་ལྟ་བུའི་གནས་ཡོད་ པའམ།འོན་ཏེ་མེད་པར་འདོད། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་དེས་ན་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་མེད་ན་ནི། དེས་ན་འདུ་ཤེས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། གཟུགས་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང་། ཁམས་གསུམ་པ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པར་འགྱུར་བས་མི་རུང་ངོ་། ། ཅི་དགྲ་བཅོམ་པར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དུ་འཛིན་པ་ཡོད་པའམ་འོན་ཏེ་མེད་པར་འདོད། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་མེད་ན་ནི་དེས་ན་གང་ལ་ལ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པས་ཞུགས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སེམས་པ་དེ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱར་མི རུང་ངོ་།།དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དེ་ཡོད་པའམ། འོན་ཏེ་མེད་པར་འདོད། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་དེས་ན་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མེད་དོ་ཞེས་བྱར་མི་ རུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་མེད་ན་ནི་དེས་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་དོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་དོ། །རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། འཁྲུལ་པ་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་གནས་ཡོད་པ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཡོད་པ་དང་། མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་པས་ཀྱང་མི་རུང་སྟེ། དེ་བས་ན་སྨྲ་བ་འདི་ཡང་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མཆོག་ཏུ་སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་ལ། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་རིགས་ཀྱི་མཆོག་གོ། །རིགས་པས་གཞན ནི་དམའ་བ་ཡིན་ནོ།།བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་རིགས་དཀར་པོའོ། །རིགས་གཞན་ནི་གནག་པའོ། །བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་དག་པར་འགྱུར་བའོ། །བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་ཚངས་པའི་བུའོ། །སྙིང་ག་ནས་བྱུང་བའོ། །ཁ་ནས་བྱུང་བའོ། །ཚངས་པ་ལས་ བྱུང་བའོ།།ཚངས་པས་སྤྲུལ་པའོ།

如果問為什麼會這樣看待並且說’一切都以一切相而不存在’？因為不瞭解如來依不可言說法性而宣說的甚深經典和顯現甚深的經典的真實義，以及由於不如理而對法相的安立產生無有的見解。因此他這樣想：‘一切都以一切相而不存在’。 對此應當這樣說：是否有順生受業和異熟受業，還是認為一切都是順生受業？如果有的話，就不應該說’無佈施、無供養、無火供、無善行、無惡行、無善惡業的果報、無此世、無他世’。如果沒有異熟受業，那麼某人造作種種善惡業，就不應該同時感受善惡業的果報。 難道生某者的不是其母親嗎？或者不是？從種子生某者的是其父親嗎？還是認為不是父親？如果不是父母，就不應該說’無母親、無父親’。如果既不是母親也不是父親，那麼雖然生了他並且從其種子而生，卻說既不是母親也不是父親是不應理的。當其為父母時不是子女，當其為子女時不是父母。 是否有天眼不能見到的眾生投生處？還是認為沒有？如果有的話，就不應該說’無眾生投生’。如果沒有的話，就是誹謗無想有情、無色有情和三界有情，這是不應理的。 是否有人執著自己是阿羅漢的增上慢？還是認為沒有？如果有的話，就不應該說’世間無阿羅漢’。如果沒有的話，那麼某些不如理修行而顛倒認知的人也不應稱為阿羅漢。 對此應當這樣說：圓成實相、依他起相和遍計所執相的法是否存在？還是認為不存在？如果存在，就不應該說’一切都以一切相而不存在’。如果不存在，就不應該說’無顛倒、無煩惱、無清凈’。 如此，由於有順生受業、異熟受業、無錯亂、有投生處、有增上慢以及三種法相，所以這種說法不是由正理所生。 什麼是最勝說？即某些沙門或婆羅門說：‘婆羅門是種姓中最勝，其他種姓低劣。婆羅門是白種姓，其他是黑種姓。婆羅門能得清凈，非婆羅門則不能。婆羅門是梵天之子，從心生，從口生，從梵天生，為梵天所化。’

།ཚངས་པའི་བགོ་སྐལ་ལ་སྤྱོད་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྩོད་པའི་དུས་ཀྱི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པས་བྱེད་དེ། ལུང་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །རིགས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་རྟོག་གེ་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་བྱ་སྟེ། བྲམ་ཟེའི་རིགས་དང་། རང་བཞིན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དམིགས་པ་དང་། རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་དེ་ལས་གཞན་པའི་རིགས་རྣམས་ཁོ་ན་མ་ལས་སྐྱེས་ཤིང མངལ་ནས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པའམ།འོན་ཏེ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཀྱང་འདོད། གལ་ཏེ་དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ཡིན་ན་ནི། དེས་ན་མངོན་སུམ་དུ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་མངལ་ནས་སྐྱེ་ཞིང་མ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པར་འགྱུར་བས་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཀྱང་དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི། དེས་ན་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་རིགས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་ལ། རིགས་གཞན་ནི་དམའ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །མངལ་ནས་སྐྱེ་ཞིང་མ་ལས་བྱུང་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། མི་དགེ་བ་བྱེད་པ་དང་། དགེ་བ་བྱེད་པ་དང་། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྐྱོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད ཀྱིས་ལེགས་པར་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་དང་།ཚེ་འདི་ལ་མི་འདོད་པ་དང་། འདོད་པའི་འབྲས་བུ་མྱོང་བ་དང་། ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་ངན་སོང་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། བདེ་འགྲོ་མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་གསུམ་པོ་རྣམས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལས་གང་ཡང་རུང་གང་ནས་ཀྱང་རུང་སྟེ། མའི་མངལ་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་བཟོའི་གནས་དང་། ལས་ཀྱི་གནས་ལ་མཁས་པའམ། མི་མཁས་པའམ། རྒྱལ་པོའམ། དེའི་ཚལ་ཟའམ། མཁས་ཤིང་སྒྲུབ་ཕོད་པའམ། རྒྱལ་པོའི་རིམ་གྲོ་པར་སྤུས་བཏུ་བའམ། སྤུས་བཏུ་བ་མ་ཡིན་པའམ། ན་བའི་ཆོས་ཅན་ནམ། རྒ་བའི་ཆོས་ཅན་ནམ། འཆི་བའི་ཆོས་ཅན་ནམ། ཚངས་པའི་གནས་པ་རྣམས་བསྒོམས་ནས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བའམ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སྒོམ་པའམ། མི་སྒོམ་པའམ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་། བླ་ན་མེད་པ་ཡང དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ།མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་མི་རྒྱ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཅི་སྐྱེ་གནས་ཁོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མཆོག་ཡིན་པའམ། འོན་ཏེ་ཐོས་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཀྱང་འདོད། གལ་ཏེ་སྐྱེ་གནས་ཁོ་ནས་ འདོད་ན་ནི།དེས་ན་མཆོད་སྦྱིན་ལ་ཐོས་པ་གཙོ་བོ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་གཙོ་བོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཚད་མར་ཡོངས་སུ་གཟུང་ངོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་ཐོས་པའམ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་འདོད་ན་ནི། དེས་ན་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་རིགས་ཀྱི་མཆོག་གོ། །རིགས་གཞན་ནི་དམའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱར་མི་ རུང་ངོ་།།དེ་ལྟར་ན་སྐྱེ་གནས་དང་། ལས་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། བཟོ་དང་། ལས་ཀྱི་གནས་དང་། བདག་པོ་དང་། དེས་སྤུས་བཏུ་བ་དང་། །ཚངས་པའི་གནས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྒོམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་རྟོགས་པ་དང་། ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཀྱང་མི་ རུང་སྟེ།དེ་བས་ན་སྨྲ་བ་འདི་ཡང་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

如是見解並且這樣宣說享用梵天之份，譬如這樣，即是諍論時期的婆羅門們。為何如是見解並且這樣宣說呢？是依據教證和理證而作。教證如前所說。何為理證？如是有些人是論師，乃至廣說，是因為依止婆羅門種姓、自性戒律所緣、利養和恭敬。對此應當這樣說：是否唯有其他種姓是從母胎所生，還是也承認婆羅門種姓也是如此？若唯有其他種姓是如此，則否定現見婆羅門種姓從母胎所生並從母親而來，這是不合理的。若婆羅門種姓也是如此，則說’婆羅門是種姓中最勝，其他種姓是低劣的’是不合理的。 如同從母胎所生並從母親而來一樣，造作不善業和善業，以身語意造作惡行和善行，于現世感受不悅意和悅意果報，於後世轉生惡趣和善趣天界中的天眾之中，從三處任何一處顯現，從任何處投生於母胎，精通或不精通世間工巧處和業處，或為國王，或為其侍從，或為智者能行者，或為國王恭敬者之精選或非精選，或具有病法，或具有老法，或具有死法，或修習四梵住而生於梵世間，或修習或不修習菩提分法，證悟聲聞菩提、獨覺菩提和無上正等正覺菩提，或不證悟，也是如此。 是僅由生處而殊勝者為最勝，還是也承認由聞法和持戒而殊勝？若僅由生處而承認，則說’于祭祀中以多聞為主和以持戒為主者應當遍取為量’是不合理的。若由聞法或持戒而承認，則說’婆羅門是種姓中最勝，其他種姓是低劣的’是不合理的。如是，由生處、業、出生、工巧、業處、主尊、其所選擇、梵住、修習菩提分、證悟菩提、多聞和持戒的差別也是不合理的。因此，此說也非由理所生。

།དག་པར་སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་ལ། གང་གི་ཕྱིར་བདག་གྲོལ་བ་ཡིན་ལ། སེམས་ལ་ཡང་དབང་ཐོབ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་ལ་ཡང་དབང་ཐོབ་པས་ལྷའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་འབྱོར་ཅིང་ ལྡན་ཏེ།རྩེ་ཞིང་དགའ་ལ་དགའ་མགུར་སྤྱོད་ཀྱང་། དེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་དག་པས་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གང་གི་ཕྱིར་འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་པ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་ལ། རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་ཤིང་དབེན་པ་ལས་ སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་ཅན་བསམ་གཏན་དང་པོ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་དང་།བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་དང་། དེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཆོག་ཐོབ་པའི་དག་པས་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་། དེ་སྐད་སྨྲ་བ་ལྟ་བུ་དང་། འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ ལ་གང་ཆུ་ཀླུང་མཛེས་ལྡན་དུ་ཁྲུས་བྱེད་པ་དེའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སོལ་བར་འགྱུར་རོ།།མཛེས་ལྡན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཆུ་ཀླུང་ལག་སྦྱིན་དང་། ག་ཡ་དང་། ཚིག་ལྡན་དང་། གང་གཱ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དེར་ཆུས་ཁྲུས་བྱས་པས་དག་པར་འཛིན་པ་དང་། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་ཁྱིའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་དག་པར་འཛིན་པ་དག་བ་ལང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། འབྲུ་མར་དང་སྲེ་མོག་གི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། གཅེར་བུའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། ཐལ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་དྲག་པོ་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཐར་ཐུག་པ་དང་། དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་དག གི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཡང་དག་པ་འཛིན་པ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་དང་། ཆུས་དག་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ལྟ་བུའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པས་བྱེད་དེ། ལུང་ནི་སྔ་མ་ བཞིན་ནོ།།རིགས་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་རྟོག་གེ་པ་ཡིན་ཏེ། ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་པོ་དང་། དབང་ཐོབ་ནས། འདོད་པའི་དབང་ཕྱུག་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཡིན་ནོ་སྙམ་སྟེ། བདག་པོ་དང་། དབང་དེ་ཡང་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་དུ་མི་ཤེས་སོ།།འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་ཉེས་པ་བྱས་པ་ལས་ཉེས་པ་ལས་ཐར་པ་བཞིན་དུ། བདག་ཉིད་ཆད་པས་བཅད་ན་བདག་ཉིད་སྡིག་པ་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བར་འགྱུར་བར་ལྟ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔས་རྩེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ། འོན་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པར་འདོད། གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ནི། རྩེ་ཞིང་དགའ་ལ་དགའ་མགུར་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་ན་ནི། གྲོལ་ལོ། །དག་གོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང ངོ་།།ཅི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ལས། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ། འོན་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པར་འདོད། །གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ནི། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་དུ་བསྒྲུབས་ཏེ་ གནས་སོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་ན་ནི། གྲོལ་ལོ།

什麼是清凈說呢？就像這裡有些沙門或婆羅門，因為自己已經解脫，並且獲得了對心的自在，也獲得了對瑜伽的自在，所以具足並擁有天界的五種欲妙，雖然遊戲歡樂、盡情享受，但認為以今生就獲得涅槃的清凈而得清凈。 又如有人說，因為遠離諸欲、遠離罪惡不善法，具有尋伺，具足由遠離而生的喜樂，成就並安住于初禪，乃至成就並安住于第四禪，認為以今生就獲得最上涅槃的清凈而得清凈。 又如有人認為在美麗河流中沐浴，能消除一切罪障。如同美麗河流一樣，施手河、伽耶河、具詞河、恒河也是如此。他們這樣見解並且這樣宣說，認為在那裡用水沐浴就能得到清凈。 又如這裡有些人認為以狗的禁戒得清凈，或以牛的禁戒、油麻禁戒、裸形禁戒、涂灰禁戒、嚴厲禁戒、究竟禁戒，以及類似這些的禁戒而得清凈。 就像那些宣稱今生能得涅槃的人們，以及宣稱用水能得清凈等的人們。 為什麼他們會有這樣的見解並且這樣宣說呢？是依據教證和理證。教證如前所述。什麼是理證呢？就像這裡有些人是論師，乃至廣說。他們認為自己是主宰者並獲得自在，是慾望的主宰和瑜伽的主宰，但他們對主宰和自在的真實性質並不瞭解。 又如這裡有些人認為，就像因犯錯而從錯誤中解脫一樣，如果自己受到懲罰就能從罪惡中解脫。 對此應當這樣說：那些享受五種欲妙遊戲的人，你認為他們是已離欲貪還是未離欲貪？如果是已離欲貪，就不應說’遊戲歡樂、盡情享受’。如果是未離欲貪，就不應說’解脫了、清凈了’。 那些成就並安住于第四禪的人，你認為他們是已離一切貪慾還是未離一切貪慾？如果是已離一切貪慾，就不應說’成就並安住于第四禪’。如果是未離一切貪慾，就不應說’解脫了’。

།དག་གོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ནང་གི་དག་པའམ། འོན་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དག་པར་འདོད། གལ་ཏེ་ནང་གི་ དག་པར་འདོད་ན་ནི།དེས་ན་ཆུ་ངོགས་སུ་ཁྲུས་བྱས་པས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དག་པར་འདོད་ན་ནི། དེས་ན་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་གཏི་མུག་དང་བཅས་བཞིན་དུ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དྲི་མ་བསལ་བས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་ ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་།།ཅི་དངོས་པོ་གཙང་མ་ཞིག་བླངས་པས་དག་པར་འགྱུར་བའམ། འོན་ཏེ་དངོས་པོ་མི་གཙང་བ་ཞིག་བླངས་པས་དག་པར་འགྱུར་བར་འདོད། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་གཙང་མ་ཞིག་བླངས་པས་དག་པར་འདོད་ན་ནི། དེས་ན་ཁྱི་ལ་སོགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་མི་གཙང་བར་བགྲང་བ་ ཡིན་ཏེ།དེ་བླངས་པས་དག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མི་གཙང་བ་བླངས་པས་དག་པར་འདོད་ན་ནི། དེས་ན་རང་བཞིན་གྱིས་མི་གཙང་བའི་དངོས་པོ་གཙང་མར་འགྱུར་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །ཅི་ཁྱི་ལ་སོགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་བླངས་པས་ན། ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་ པ་ལ་སོགས་པ་ལོག་པར་བསྒྲུབས་པས་དག་པར་འགྱུར་བའམ།འོན་ཏེ་ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ལ་སོགས་པར་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པས་དག་པར་འདོད། གལ་ཏེ་ལོག་པར་བསྒྲུབས་པས་དག་པར་འགྱུར་ན་ནི། དེས་ན་ལོག་པར་ཡང་སྒྲུབ་ལ། དག་པར་ཡང་འགྱུར་ཞེས་བྱར་མི་ རུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པས་དག་པར་འགྱུར་ན་ནི། དེས་ན་ཁྱི་ལ་སོགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་དག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། ནང་གི་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་ དང་།མི་གཙང་བ་དང་། གཙང་མ་བླངས་པ་དང་། ལོག་པ་དང་། ཡང་དག་པར་བསྒྲུབས་པས་ཀྱང་མི་རུང་སྟེ། དེ་བས་ན་སྨྲ་བ་འདི་ཡང་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་མཚན་དང་བཀྲ་ཤིས་སུ་སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ན་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ལ་ལ། འདི་ལྟར་ལྟ་ཞིང་འདི་ སྐད་སྨྲ་སྟེ།ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ་དང་། གཟའ་དང་། རྒྱུ་སྐར་དང་། ཚེས་གྲངས་མི་མཐུན་པ་ལས་བསམ་པ་རྣམས་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་དག་མཐུན་པ་ལས་བསམ་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་སྙམ་ནས། དེ་དག་དེའི་ཕྱིར་ཉི་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་ཅིང་། སྦྱིན་སྲེག་དང་། བཟླས་བརྗོད་དང་། རྩཝ་དར་བ་དང་། བུམ་པ་གང་བ་དང་། བིལ་བའི་འབྲས་བུ་དང་། དུང་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་འཇོག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྩིས་བྱེད་པ་དག་ལྟ་བུའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལྟ་ཞིང་དེ་སྐད་སྨྲ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ལུང་དང་རིགས་པས་བྱེད་དེ། ལུང་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །རིགས་པ་གང ཞེ་ན།འདི་ལྟར་འདི་ན་ལ་ལ་རྟོག་གེ་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ།

不應說是清凈。對此也應當這樣說：是內在的清凈還是外在的清凈？如果認為是內在的清凈，那麼就不應說在河邊沐浴就能得到清凈。如果認為是外在的清凈，那麼就不應說帶著貪慾、嗔恨、愚癡的同時，僅僅去除外在的污垢就能得到清凈。 是拿取清凈之物而得清凈，還是拿取不清凈之物而得清凈？如果認為拿取清凈之物而得清凈，那麼狗等在世間被認為是不清凈的，就不應說拿取它們能得清凈。如果認為拿取不清凈之物而得清凈，那麼就不應說本性不清凈的事物能變成清凈。 是通過受持狗等的苦行，以身體等的不善行邪行而得清凈，還是以身體等的善行正行而得清凈？如果認為以邪行而得清凈，那麼就不應說既行邪行又能得清凈。如果認為以正行而得清凈，那麼狗等的苦行就成為無意義，不應說由此得清凈。 如此，無論是離貪或未離貪、內在或外在、取不凈或取凈、邪行或正行都不應理，因此這種說法也不是由正理所生。 什麼是吉祥瑞相之說？即有些沙門或婆羅門這樣認為並且這樣說：由於日、月、星宿、行星、日期不相應故，所愿不能成就；由於它們相應故，所愿得以成就。因此他們供養日等，作火供、唸誦、灑凈草、盛滿瓶、木果、法螺等，如占卜者一般。 為什麼他們會這樣認為並且這樣說呢？是依據教證和理證。教證如前所述。什麼是理證？如前所述’於此有人是論理者’。

།དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཏན་རྣམས་ཐོབ་པ། སྐྱེ་བའི་ཚོགས་ཆེན་པོས་དགྲ་བཅོམ་པར་བཀུར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བདག་ཉིད་འབྱོར་པར་འདོད་པ་དང་། རྒྱས་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེར་དྲི་བ་དྲིས་ ན།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་ཚུལ་ཡང་དག་པར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ནས། ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ་དང་། གཟའ་དང་། རྒྱུ་སྐར་དང་། ཚེས་གྲངས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པས། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་མཐོང་ནས། དེས་ དེ་ལས་གྱུར་པ་དེར་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡོངས་སུ་སྟོན་ཅིང་རྣམ་པར་གཞག་གོ་།དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ་དང་། གཟའ་དང་། རྒྱུ་སྐར་དང་། ཚེས་གྲངས་གྱིས་འབྱོར་པ་དང་། རྒུད་པར་བྱས་པའམ། འོན་ཏེ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་ བྱས་པར་འདོད།གལ་ཏེ་ཉི་མ་ལ་སོགས་པས་བྱས་ན་ནི། དེས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་རྣམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་དང་རྒུད་པ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་སྣང་བས་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་བྱས་ན་ནི། དེས་ན་ ཉི་མ་ལ་སོགས་པས་བྱས་ཞེས་བྱར་མི་རུང་སྟེ།དེ་ལྟར་ན་ཉི་མ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པ་དང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་བྱས་པས་ཀྱང་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བས་ན་སྨྲ་བ་འདི་ཡང་རིགས་པས་བྱས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་ཕ་རོལ་སྨྲ་བ་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་བརྟག་པའི་རིགས་པ་མངོན་པར་ བསྒྲུབ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བརྟགས་ན།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་གདགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པ་དང་།ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཞེ་ན། སྡོམ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་དང་རབ་དབྱེ་དང་། །རྒྱུ་དང་གནས་སྐབས་སྒོ་རྣམས་དང་། །ལྕི་བ་དང་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག། །རྣམ་གྲངས་དང་ནི་ཉེས་ དམིགས་སོ།།ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྒྱུ་དང་། གནས་སྐབས་དང་། སྒོ་དང་། ཆེ་བ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་། རྣམ་གྲངས་དང་། ཉེས་དམིགས་ཀྱང་རིག་པར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ ཉིད་གང་ཞེ་ན།ཆོས་གང་སྐྱེ་བ་ན་བདག་ཉིད་ཀྱང་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་སྐྱེ་ལ། དེ་སྐྱེས་པས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱང་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བ་ཁོ་ནར་འཇུག་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ནར་ཟད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ རྣམ་པ་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་དེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དོན་ཏོ།།རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་དེ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ་། །རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་ཡོད་དེ། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་དང་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའོ། །རྣམ་ པ་བཞི་ཡང་ཡོད་དེ།འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ལུང་དུ་བསྟན་པ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། གཟུགས་དང་ལྡན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །རྣམ་པ་ལྔ་ཡང་ཡོད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ་། །རྣམ་པ་དྲུག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མོ། རྣམ་པ་བདུན་ནི། བག་ལ་ ཉལ་བདུན་ཏེ།འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། མ་རིག་པའི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། ལྟ་བའི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་ བའོ།།རྣམ་པ་བརྒྱད་ནི། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གཉིས་སོ།

又，獲得世間禪定者，被大眾恭敬為阿羅漢。對於想要獲得成就和發展的人們向他詢問時，由於不能如實了知緣起業的道理，而是通過觀察日、月、星宿、行星和歷數，見到眾生善業與不善業的果報成熟，他便向那些希求的眾生們宣說並建立這些。 對此應當這樣說：是由日、月、星宿、行星和歷數造成富裕與衰敗，還是由善業與不善業所造？若是由日月等造成，則善業與不善業的富裕與衰敗應當終生相隨，這是不合理的。若是由善業與不善業所造，則不應說是由日月等所造。因此，既不能說是由日月等所造，也不能說是由善業與不善業所造。所以這種說法不合乎道理。 如此，若以二種觀察正理來審察這十六種外道論，在一切方面都是不合理的。其中，煩惱建立是什麼呢？應當了知有三種煩惱：煩惱煩惱、業煩惱和生煩惱。 什麼是煩惱煩惱？總攝為：自性與分類，因及諸階段，諸門及重性，顛倒與異名，過患等應知。 應當了知煩惱煩惱的自性、分類、因、階段、門、重性、顛倒攝集、異名和過患。 什麼是煩惱的自性？凡是生起時，自身具有不寂靜相而生，由其生起使得諸行相續也唯是不寂靜，應當了知煩惱的自性僅此而已。 什麼是煩惱的分類？有一種煩惱，即煩惱的意義。有二種，即見所斷和修所斷。有三種，即欲界系、色界系和無色界系。有四種，即欲界系中有記、無記，色界系無記，無色界系無記。也有五種，即見苦所斷、見集所斷、見滅所斷、見道所斷和修所斷。六種是貪慾、嗔恚、我慢、無明、見和疑。七種是七隨眠，即欲貪隨眠、嗔恚隨眠、有貪隨眠、我慢隨眠、無明隨眠、見隨眠和疑隨眠。八種是貪慾、嗔恚、我慢、無明、疑、見和兩種執著。

།རྣམ་པ་དགུ་ནི། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། ང་རྒྱལ་ གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་།མ་རིག་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། ལྟ་བའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། སེར་སྣའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའོ། །རྣམ་པ་བཅུ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་ པར་ལྟ་བ་དང་།ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ཉིད་བདེན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ གཉིས་ལ་ལོག་པར་བསྒྲུབ་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས།ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ། བདེན་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། གཟུགས ན་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་།དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་འགོག་པའི་བདེན་བ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་དེ་དག་ལ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་ལོག་པར་བསྒྲུབ་པོ། ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དང་། དེའི་དབང་གིས་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ལས་ཁོང་ཁྲོ་བ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལོག་པར་བསྒྲུབ་པོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ།གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོ་བསྒོམས་པ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་ལོག་པར་བསྒྲུབ་སྟེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མ་ གཏོགས་པ་རྣམས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོ་བསྒོམས་པ་ལ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ལོག་པར་བསྒྲུབ་སྟེ། དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོ་ ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།ལོག་པར་བསྒྲུབ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྒྲིབ་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་དྲན་ པ་བརྗེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས།ཉེ་བར་ལན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་གམ། བདག་གིར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་བརྟགས་ཀྱང་རུང་མ་བརྟགས་ཀྱང་རུང་བའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་ པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་།ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་དྲན་པ་བརྗེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་སྟེ། རྟག་པའམ་ཆད་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་བརྟགས་ཀྱང་རུང་། མ་བརྟགས་ཀྱང་རུང་བའི་ཤེས་ རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ།

九種是：九種結，即貪慾結、嗔恚結、我慢結、無明結、見結、執取結、疑結、嫉妒結、慳吝結。 十種是：薩迦耶見、邊執見、邪見、見取見、戒禁取見、貪慾、嗔恚、我慢、無明、疑。 此等十種煩惱，於十二種諦中顛倒執取，安立為一百二十八種煩惱。何為十二種諦？欲界所行苦諦、集諦，色界所行苦諦、集諦，無色界所行苦諦、集諦，欲界所行之遍知果，由遍知所分別之滅諦、道諦，色界所行之遍知果，由遍知所分別之滅諦、道諦，無色界所行之遍知果，由遍知所分別之滅諦、道諦。 其中於欲界所行苦諦、集諦、欲界所行之滅諦、道諦等，一切十種煩惱皆顛倒執取。於色界所行苦諦、集諦、由彼所生之滅諦、道諦等，除嗔恚外，其餘九種煩惱皆顛倒執取。如色界所行，無色界所行亦復如是。 于修欲界對治時，六種煩惱顛倒執取，即除邪見、見取見、戒禁取見、疑之外。如是于修色界對治時，五種煩惱顛倒執取，即除此六種中之嗔恚者。如色界對治，無色界對治亦復如是。如顛倒執取，障礙亦復如是。 其中何為薩迦耶見？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意，及依止其他自性忘失正念，於五取蘊執為我或我所，有分別或無分別之染污慧。 何為邊執見？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意，及依止其他自性忘失正念，執取五取蘊為我后，執為常見或斷見，有分別或無分別之染污慧。

།ལོག་པར་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། རྒྱུའམ་འབྲས་བུའམ་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་ཏེ། ཡོད་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པ་དངོས་ པོ་ལ་བརྟགས་པ་ཁོ་ནའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ།།ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་ འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་།ལོག་པར་ལྟ་བ་རྟེན་དང་བཅས་པའོ་། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པ། གཞི་དང་བཅས་པ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་ལྟ་བ་ལ་ཡང་བརྟེན་ཏེ། མཆོག་དང་། གཙོ་བོ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། དམ་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ། བརྟགས་པ་ཁོ་ནའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས།ལྟ་བ་དེ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་། ལྟ་བ་དེའི་རྗེས་སུ་སྤྱོད་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་སམ། བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱང་རུང་སྟེ། རྟེན་དང་བཅས་པ། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ། གཞི་དང་བཅས་པ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དག་པ་དང་གྲོལ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ། བརྟགས་པ་ཁོ་ནའི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །འདོད་ཆགས་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས དྲན་པ་བརྗེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས།བརྟགས་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱིའམ་ནང་གི་སྡུག་པའི་ཡུལ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རང་ བཞིན་གྱིས་དྲན་པ་བརྗེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས།བརྟགས་ཀྱང་རུང་མ་བརྟགས་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱིའམ་ནང་གི་མི་སྡུག་པའི་ཡུལ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ ཐོས་པ་དང་།ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་དྲན་པ་བརྗེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བརྟགས་ཀྱང་རུང་མ་བརྟགས་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཕྱི་རོལ་གྱིའམ་ནང་གི་མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། ངན་པ་དང་། བཟང་པོ་ལ་མཐོར་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མ་རིག་པ་གང་ ཞེ་ན།སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་དྲན་པ་བརྗོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟགས་ཀྱང་རུང་མ་བརྟགས་ཀྱང་རུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མི་ཤེས་ པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཐེ་ཚོམ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟགས་པ་ལ། ཁོ་ནའི་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན།རྒྱུ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། རྟེན་དང་། དམིགས་པ་དང་། འདུ་འཛི་དང་། བཤད་པ་དང་། གོམས་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེའོ། དེ་ལ་རྟེན་ནི་བག་ལ་ཉལ་བ་ལས་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ལྟ་ བུའི་ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ།དེ་ལ་འདུ་འཛི་ནི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སློབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་བཤད་པ་ནི་དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཐོས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་གོམས་པ་ནི་སྔོན་འདྲིས་པའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ།

什麼是邪見？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意為緣，對因或果或作用誹謗，對實有之事物執為壞滅的唯分別染污慧。 什麼是見取見？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意為緣，對薩迦耶見、邊執見和邪見及其所依、所緣、所依處、俱生、相應，以及依止他人見解，執為最勝、最上、殊勝、清凈的唯分別染污慧。 什麼是戒禁取見？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意為緣，對彼等見解及隨順彼見的戒律或禁行，及其所依、所緣、所依處、俱生、相應，執為清凈、解脫、出離的唯分別染污慧。 什麼是貪慾？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意，以及自然失念為緣，無論是否觀察，對外在或內在可意境的過度執著。 什麼是嗔恚？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意，以及自然失念為緣，無論是否觀察，對外在或內在不可意境的嗔恨。 什麼是我慢？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意，以及自然失念為緣，無論是否觀察，對外在或內在高下、善惡的高舉之心。 什麼是無明？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意，以及自然失念為緣，對所知事物無論是否觀察的染污無知。 什麼是疑惑？依止非善士、聽聞非正法、非如理作意為緣，對所知事物觀察時的唯一猶豫。 煩惱的因是什麼？因有六種：依止、所緣、聚集、宣說、串習、作意而生煩惱。其中依止是從隨眠而生。所緣是現前煩惱處所的境相。聚集是追隨非善士。宣說是聽聞非正法。串習是生起宿習之力。作意是從非如理作意而生。

།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཡོད་ཅེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། བག་ལ་ཉལ་གྱི་གནས་སྐབས་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་གནས་སྐབས་དང་། ཀུན་ནས་བརྟགས་པའི་གནས་སྐབས་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་གནས་སྐབས་དང་། ཆུང་ངུའི་གནས་སྐབས་དང་། འབྲིང་གི་གནས་སྐབས་དང་། ཆེན་པོའི་གནས་སྐབས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཕྲ་རྒྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ས་བོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། དེའི་བདག་པོའི་དངོས པོས་སོ།།སྒོ་དུས་ནི་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་སྒོ་དང་། བག་ལ་ཉལ་གྱི་སྒོ་སྟེ་སྒོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་སྒོས་ཇི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྣམ་པ་ལྔས་ཏེ། རབ་ཏུ་མ་ཞི་བར་གནས་ པ་དང་།དགེ་བའི་བར་དུ་གཅོད་པ་དང་། ངན་སོང་གི་རྒྱུ་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འགྲུབ་པས་སོ། །བག་ལ་ཉལ་གྱི་སྒོས་ཇི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་ན། ཀུན་ ནས་དཀྲིས་པའི་རྟེན་བྱས་པ་དང་།སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་སྒོ་བདུན་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་ལ་བགེགས་བྱེད་ཅིང་། སྒྲིབ་པར་བྱེད་པར་གྱུར་པར་རིག་པར་བྱའོ་། །འདི་ལྟ་སྟེ། ལོག་པར་རྟོགས་ པ་དང་།མ་རྟོགས་པ་དང་། རྟོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་མ་རྟོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། ལོག་པར་རྟོགས་པས་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། དེའི་གཞིའི་གནས་རྟེན་དང་། དེ་འཇིགས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའོ།། །།བམ་པོ་བརྒྱད་པ། ཉོན་མོངས་ པ་ཆེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་།དྲག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ལྕི་བའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ཏེ། ལྟུང་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒྱུད་དང་། གཞི་དང་། ལས་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་། མཐར་གྱུར་པས་སོ། །དེ་ལ་ལྟུང་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ དཀྲིས་པ་གང་གིས་ལྟུང་བ་མ་ལུས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའམ། ངན་སོང་དུ་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུད་ནི་ལང་ཚོ་ལ་བབ་ཅིང་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་ལ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལས་གཞི་ནི་བླ་མའི་གནས་ལ་དམིགས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་གནས་ལ་དམིགས་པ་དང་། འཇུག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་གནས་ལ་དམིགས་པའོ། །དེ་ལ་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ དཀྲིས་པ་གང་གིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ཅིང་སེམས་ཡོངས་སུ་ཟིན་ནས།ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བའོ། །དེ་ལ་མཐར་གྱུར་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཤས་ཆེ་བའི་རྣམ་པར་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཐོག་མར་གཉེན་པོ་ཆུང་ངུས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་རྣམ་པ་ བདུན་པོ་འདི་དག་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེའོ་སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་ངོ་སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། །འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གང་ཞེ་ན། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེའོ་སྙམ་པ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་ངོ་སྙམ་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་གང་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་བཟོད་པ་དང་། འདོད་པ་དང་། རྣམ་པར་འཇོག་པ་དང་། མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་གང་ཞེ་ན། མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ཉིད་ལ་དེ་བཞིན་དུ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྩ་བ་ཡང་ཡོད་དོ།

如果問煩惱的諸種狀態，簡而言之有七種：潛伏狀態、纏縛狀態、尋思狀態、俱生狀態、小的狀態、中的狀態和大的狀態。其中由兩種因使煩惱的潛伏成為隨眠：與種子相續和其所依的事物。 如果問通過何門何時成為煩惱，簡而言之是通過兩門：纏縛之門和潛伏之門。如果問如何通過纏縛之門而成為煩惱，是通過五種：住于不寂靜、障礙善法、引發惡趣之因的惡行、執取今生衰損、成就生等苦。如果問如何通過潛伏之門而成為煩惱，是由作為纏縛之所依和成就生等苦。 另外，應當了知一切煩惱通過七門障礙並遮蔽見道和修道。即：邪解、未解、非解非未解、由邪解而邪行、其所依處、生起怖畏、自性普行。 第八品。如果問如何了知煩惱大的特徵、猛烈的特徵和沉重的特徵，簡而言之是通過六種：墮落、出生、相續、所緣、發起業和究竟。其中墮落是由煩惱的纏縛而生起一切墮落。其中出生是處於欲界或轉生惡趣。其中相續是青春年少諸根成熟，行貪等者和非般涅槃法者的相續。其中所緣是緣于上師處、功德處和不應趣入處。其中發起業是由煩惱的纏縛所壓制並執持心而發起身語業。其中究竟是本性增盛所攝，這是首先由小對治而斷除。 顛倒有這七種：想顛倒、見顛倒、心顛倒、于無常謂常的顛倒、于苦謂樂的顛倒、于不凈謂凈的顛倒、于無我謂我的顛倒。 什麼是想顛倒？是于無常謂常、于苦謂樂、于不凈謂凈、于無我謂我的遍計分別想。什麼是見顛倒？是對那些想的遍計分別，如是忍可、欲求、安立和執著。什麼是心顛倒？是對那執著如是由貪等煩惱。 其中應當了知諸煩惱有三種：煩惱也是顛倒的根本。

། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྩ་བ་ནི་མ་རིག་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་འཇིག་ཚོགས་ ལ་ལྟ་བ་དང་།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་སོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ནི། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ཁོང་ཁྲོ་ བ་དང་།ང་རྒྱལ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་གོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ། །མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་གོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་ངོ་སྙམ་དུ་ སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེའོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ། །འདོད་ཆགས་ནི་མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་ངོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེ་བའོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གང་ཞེ་ན། རྣམ་གྲངས་མང་པོ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་དང་། འཆིང་བ་རྣམས་དང་། བག་ལ་ཉལ་བ་རྣམས་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་དང་། ཆུ་བོ་རྣམས་དང་། སྦྱོར་བ་རྣམས དང་།ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་དང་། མདུད་པ་རྣམས་དང་། སྒྲིབ་པ་རྣམས་དང་། ཐ་བ་རྣམས་དང་། དྲི་མ་རྣམས་དང་། སྡིག་པ་རྣམས་དང་། ཟུག་རྔུ་རྣམས་དང་། ཡོངས་འཛིན་རྣམས་དང་། རྩ་བ་རྣམས་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། ཟག་[(]བ་[,]པ་[)]རྣམས་དང་། ཕོངས་པ་ རྣམས་དང་།ཡོངས་སུ་གདུང་བ་རྣམས་དང་། འཁྲུག་པ་རྣམས་དང་། འཐབ་པ་རྣམས་དང་། མེ་རྣམས་དང་། རིམས་ནད་རྣམས་དང་། ནགས་སྦྱོར་རྣམས་དང་། གེགས་རྣམས་དང་། དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་ན།ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་སོ། །དགེ་བའི་སྤྱོད་པ་ལ་འདོད་དགུར་མི་བྱེད་པས་ན་འཆིང་བ་རྣམས་སོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཡར་འཕེལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པས་ན་བག་ལ་ཉལ་རྣམས་སོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས་ན་ ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ།།ཡང་དང་ཡང་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་ན། ཀུན་ཏུ་དཀྲིས་པ་རྣམས་སོ། །གཏིང་དཔག་དཀའ་བ་དང་། རྒྱུན་ཕྱོགས་སུ་ཁྱེར་བར་བྱེད་པས་ན་ཆུ་བོ་རྣམས་སོ། །ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཡིན་བས་ན་སྦྱོར་བ་རྣམས་སོ། །ལུས་ཀྱི་རྒྱུན་ ཉེ་བར་ལེན་བར་བྱེད་པས་ན།ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་སོ། །དགྲོལ་དཀའ་བས་ན་མདུད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ལ་སྒྲིབ་གཡོགས་བྱེད་པས་ན་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སོ། །དགེ་བའི་ལོ་ཐོག་གི་ཞིང་དུ་མར་གྱུར་པས་ན་ཐ་བ་རྣམས་སོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ན་དྲི་མ་རྣམས་སོ།།རྟག་ཏུ་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་སྡིག་པ་རྣམས་སོ། །རབ་ཏུ་མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། རིང་དུ་སོང་བས་ན། ཟུག་རྔུ་རྣམས་སོ། །ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པས་ན། ཡོངས་འཛིན་རྣམས་སོ། །མི་དགེ་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་ པས་ན་རྩ་བ་རྣམས་སོ།།ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་སོ། །སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པར་བྱེད་པས་ན་ཟག་པ་རྣམས་སོ། །ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཆོག་མི་ཤེས་པས་ན་ཕོངས་པ་རྣམས་སོ། །འདོད་པས་ཕོངས་པར་བྱེད་པས་ན་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་རྣམས་ སོ།།རྒུད་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན་འཁྲུག་པ་རྣམས་སོ། །འཐབ་རྩོད་དང་། མཚང་འབྲུ་བ་དང་། རྩོད་པ་དང་། འགྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས་ན། འཐབ་པ་རྣམས་སོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་བསགས་སོ་ཅོག་གི་བུད་ཤིང་སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན་མེ་རྣམས་སོ། །ནད་ཆེན་པོར་གྱུར་པས་ན་རིམས་ ནད་རྣམས་སོ།།ལུས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཤིང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་ནགས་སྦྱོར་རྣམས་སོ།

有顛倒的等流。其中顛倒的根本是無明。顛倒是身見和邊執見的一分，以及見取見、戒禁取見和貪慾。顛倒的等流是邪見、邊執見的一分、嗔恚、我慢和疑惑。 其中身見是于無我中顛倒執為有我。邊執見的一分是于無常中顛倒執為常。見取見是于不凈中顛倒執為凈的心。戒禁取見是于苦中顛倒執為樂。貪慾則是于不凈中顛倒執為凈，以及於苦中顛倒執為樂兩者。 煩惱有何種異名？異名眾多，即：諸結、諸縛、諸隨眠、諸隨煩惱、諸纏、諸暴流、諸系、諸取、諸結、諸障、諸草、諸垢、諸罪、諸刺、諸執、諸根、諸惡行、諸漏、諸貧、諸熱惱、諸亂、諸斗、諸火、諸疫、諸林、諸礙，如是等類是煩惱的異名。 其中，令苦相續故名諸結。于善行不得自在故名諸縛。具有世間一切增上種子故名諸隨眠。以諸顛倒令心煩惱故名諸隨煩惱。相續不斷而生起故名諸纏。深難測量且隨流漂去故名諸暴流。是邪行方便故名諸系。 攝取身相續故名諸取。難以解脫故名諸結。遮蔽真實義故名諸障。成為善苗田中雜草故名諸草。自性成為染污故名諸垢。恒作損害故名諸罪。具不寂靜相且遠離故名諸刺。是執取諸蘊之因故名諸執。成為不善所依故名諸根。 是邪行自性故名諸惡行。令心散亂故名諸漏。于受用無知足故名諸貧。以欲使貧乏故名諸熱惱。引生衰敗故名諸亂。成為斗諍、挖苦、爭論、鬥爭之因故名諸鬥。焚燒一切所積善根薪故名諸火。成為大病故名諸疫。成就種種身體之樹故名諸林。

།འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཆགས་པར་བྱེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་འཐོབ་པའི་བར་ཆད་བྱེད་པས་ན་གེགས་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ ཡིན་ནོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཙོ་བོར་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་དེ་དག་རྣམ་གྲངས་དེ་དང་དེར་གཞག་གོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། རྒྱས་པར་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །འཆིང་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆིང་བ་གསུམ་ སྟེ།འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམས་སོ། །བག་ལ་ཉལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བག་ལ་ཉལ་བདུན་ཏེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་བ་དང་། རྒྱས་པར་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམས་སོ། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བརྒྱད་དེ། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣའོ། །ཆུ བོ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆུ་བོ་བཞི་སྟེ།འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་བོའོ། །ཆུ་བོ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ལྟ་བའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། བདག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། །མདུད་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདུད་པ་བཞི་སྟེ། བརྣབ་སེམས་ལུས་ཀྱི་མདུད་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ འཛིན་པ་དང་།འདི་ནི་བདེན་ནོ་སྙམ་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལུས་ཀྱི་མདུད་པའོ། །སྒྲིབ་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་སྟེ། འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ གྱི་སྒྲིབ་པའོ།།ཐ་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་བ་གསུམ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གོ། །ཐ་བ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། དྲི་མ་རྣམས་དང་། སྡིག་པ་རྣམས་དང་། ཟུག་རྔུ་རྣམས་དང་། ཡོངས་འཛིན་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །རྩ་ བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་བ་གསུམ་སྟེ།ཆགས་པ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ། །ཟག་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་གསུམ་སྟེ། འདོད་པའི་ཟག་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་། མ་རིག་པའི་ཟག་པའོ། །ཕོངས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཕོངས་པ་གསུམ་སྟེ།འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམས་སོ། ཕོངས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་རྣམས་དང་། འཁྲུག་པ་རྣམས་དང་། འཐབ་པ་རྣམས་དང་། མེ་རྣམས་དང་། རིམས་ནད་རྣམས་དང་། ནགས་སྦྱོར་རྣམས་ཀྱང་དེ་ དང་འདྲའོ།།གགས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གགས་ལྔ་སྟེ། ལུས་ལ་ལྟ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལྟ་བ་དང་། འདྲེ་བར་གནས་པ་དང་། མཐུན་པའི་གཏམ་མེད་པ་དང་། ཆུང་ངུ་དང་ངན་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་འཛིན་པའོ།

由於貪著欲妙以及對出世間法的獲得造成障礙，故稱為障礙，這些都是一切煩惱的異名。世尊主要將這些煩惱安立為這些異名。 所謂諸結，即九種結：貪結等，詳如前述。所謂諸縛，即三縛：貪慾、嗔恚、愚癡。 所謂隨眠，即七種隨眠：欲貪隨眠等，詳如前述。所謂諸隨煩惱，即三種隨煩惱：貪慾、嗔恚、愚癡。 所謂諸纏，即八種纏：無慚、無愧、昏沉、睡眠、掉舉、惡作、嫉妒、慳吝。 所謂諸暴流，即四種暴流：欲暴流、有暴流、見暴流、無明暴流。諸軛如暴流相同。 所謂諸取，即四種取：欲取、見取、戒禁取、我語取。 所謂諸結，即四種結：貪身結、嗔恚身結、戒禁取身結、此實執取身結。 所謂諸蓋，即五蓋：欲貪蓋、嗔恚蓋、昏沉睡眠蓋、掉舉惡作蓋、疑蓋。 所謂諸縫，即三種縫：貪慾、嗔恚、愚癡。如諸縫般，諸垢、諸罪、諸刺、執著、諸惡行亦復如是。 所謂諸根，即三不善根：貪不善根、嗔不善根、癡不善根。 所謂諸漏，即三漏：欲漏、有漏、無明漏。 所謂諸貧，即三種貧：貪慾、嗔恚、愚癡。如諸貧般，諸熱惱、諸擾亂、諸鬥爭、諸火、諸疫病、諸林亦復如是。 所謂諸礙，即五種礙：身見、欲貪、雜住、無善言、以小劣為足。

།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་ དམིགས་གང་ཞེ་ན།ཉེས་དམིགས་རྣམ་པ་དུ་མར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བ་ན་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་དང་། དམིགས་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པར་བྱེད་པ་དང་། བག་ལ་ཉལ་བརྟེན་པར་བྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འདུ་བྱེད་ ཀྱི་རྒྱུད་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་།བདག་ལ་གནོད་པ་དང་། ཕ་རོལ་ལ་གནོད་པ་དང་། གཉི་ག་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཚེ་འདི་དང་ཚེ་ཕྱི་མ་དང་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་གཉི་གའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྐྱེད་པ་དང་། དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་ བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་དང་།སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་རྒྱུད་ཐག་རིང་བར་བྱེད་པ་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དང་། འཁོར་གྱི་ ནང་དུ་སོང་བ་ན་ཞུམ་པ་དང་།དགའ་བ་མེད་པ་དང་། མི་འཇིགས་པ་མེད་པ་དང་། ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་རྣམས་སུ་སྡིག་པ་དང་བསྔགས་པ་མ་ཡིན་པ་གྲགས་པ་དང་། སྒྲ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་གྲགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པར་འགྱུར་བ་དང་། འགྱོད་བཞིན་དུ་འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ཞིག་པའི་འོག་ཏུ་ངན་སོང་ངན་འགྲོ་ལོག་པར་ལྟུང་བ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། བདག་གི་དོན་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཞེ་ན། སྡོམ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་དང་རབ་དབྱེ་དང་། །རྒྱུ དང་གནས་སྐབས་སྒོ་རྣམས་དང་།།ལྕི་བ་དང་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།རྣམ་གྲངས་དང་ནི་སྐྱོན་ཉིད་དོ། །ལས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྒྱུ་དང་གནས་སྐབས་དང་། སྒོ་དང་། ལྕི་བ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། རྣམ་གྲངས་དང་། ཉེས་དམིགས་ཀྱང་ རིག་པར་བྱའོ།།ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། ཆོས་གང་སྐྱེ་བ་ན་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་སྐྱེ་ལ། དེ་སྐྱེས་པས་དེའི་རྗེས་ལ་ལུས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་། ངག་གི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ལས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་ བ་གང་ཞེ་ན།རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། གང་ཟག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ ལེན་པ་དང་།མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་སྤངས་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་སྤངས་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤངས་པ་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ཕྲ་མ་སྤངས་པ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྤངས་པ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་དང་། ཚིག་ ཀྱལ་པ་སྤངས་པ་དང་།བརྣབ་སེམས་དང་། བརྣབ་སེམས་སྤངས་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་གནོད་སེམས་སྤངས་པ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་སྤངས་པའོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་གི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་རྒྱས་ པར་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །དྲག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསོད་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བའི་སེམས་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལག་པ་ཁྲག་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གསད་ པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ལུས་གྱུར་པའོ།།གསད་པ་དང་གསེ་བ་ལ་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲོག་དང་ཕྲལ་ནས་ཡན་ལག་སོ་སོར་གསེ་སྟེ་། འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྙིང་རྗེ་མེད་པར་ཞུགས་པར་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་གཞན་དག་ལ་མི་སྡུག་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཅེར་བུ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དག་ཡོད་དེ། དེ་དག་འདི་སྐད་དུ་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཚུན་ཆད་ན་འཁོད་པའི་སྲོག་ཆགས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ཕྱིར་བསྡམས་པ་མི་བསྡམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་གཉེན་པོར་ སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཞེས་གསུངས་སོ།

煩惱的過患是什麼呢？應當了知多種過患，即：煩惱生起時，首先令心煩惱，令所緣顛倒，令隨眠增長，令同類相續，令自害，令他害，令雙方受害，令今生後世及二者都造作罪過，令感受由此所生的痛苦和憂惱的心所，令成就生等諸苦，令遠離涅槃，令退失諸善法，令財物損壞，令處眾之時畏縮，無喜，無安，令十方傳播惡名與不讚，令聲譽詩句流傳，令聖者呵責，令臨終時悔恨而死，令身壞命終后墮惡趣、惡道、險處、地獄，令不能獲得自利。 業的煩惱是什麼呢？總攝為：自性及分類，因及時位門，重及顛倒性，異名及過患。應當了知諸業的自性、分類、因、時位、門、重性、顛倒、異名及過患。 業的自性是什麼呢？即法生起時具有造作相而生，由此生起后隨之發起身業造作和語業造作，這就稱為業的自性。 業的分類是什麼呢？應當觀察為二種：補特伽羅相的分類和法相的分類。這些即是十善業道和十不善業道：殺生與離殺生，不與取與離不與取，欲邪行與離欲邪行，妄語與離妄語，離間語與離離間語，粗惡語與離粗惡語，綺語與離綺語，貪慾與離貪慾，害心與離害心，邪見與離邪見。 其中補特伽羅相的建立，如經中所說’是殺生者’等廣說。其中’是殺生者’是能詮語。‘兇暴’是因為具有殺害、損惱之心。‘手染血腥’是爲了成辦殺害而轉起身業。‘執著殺戮和分割’是因為斷命后支解肢體作為生活資具。‘無慚’是因為造作自身的罪過。‘無悲心而行’是因為對他人造作不善。 有些出家外道裸行者說：‘對於百由旬內的有情，為其約束即是不約束。‘為對治此說而說’於一切有情’。

།ཡང་དེ་དག་ཉིད་འདི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་སྲོག་ཆགས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེའི་གཉེན་པོར་ནི། སྲོག་ཆགས་འབྱུང་པོ་རྣམས་ལ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ ལྟར་ན་སྤོང་བའི་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་ཡང་གཉེན་པོར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ།སྤོང་བའི་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་མ་ཡིན་པ་ཡང་གཉེན་པོར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་ཚིག་འདི་དག་གིས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་གསོད་པ་ཁོ་ན་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །ཐ་ན་སྲོག་ཆགས་གྲོག་ སྦུར་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདིས་ནི་བསྲུང་བར་དཀའ་བ་གསོད་པ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།སྲོག་གཅོད་པ་མ་སྤངས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་མ་སྤངས་ཀྱི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྐྱེན་དང་ལྡན་ན་ལྡང་བའི་སྐབས་ཡོད་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །དོན་ མདོར་བསྡུ་ན་ཚིག་འདི་དག་ཐམས་ཅད་གྱིས་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་རྟགས་དང་།སྲོག་གཅོད་པའི་བྱ་བ་དང་། སྲོག་གཅོད་པའི་རྒྱུ་དང་། སྲོག་གཅོད་པའི་གཞིའི་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་དོན་མདོར་བསྡུ་ན། སྲོག་གཅོད་པར་ བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་དང་།སྲོག་ཆགས་ཇི་ལྟར་གསོད་པ་དང་། སྲོག་ཆགས་གསོད་པ་གང་གིས་དེ་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དེ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏེ། འདི་ཡང་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་གི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་སྲོག་གཅོད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ མ་ཡིན་ནོ།།མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །དེས་གཞན་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ནོར་དང་། འབྲུ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའོ། །གྲང་ན་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་གྲོང་དུ་གཞག་པའམ་བསྐྱབ་པ་གང་ ཡིན་པའོ།།དགོན་པ་ན་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ཉིད་དགོན་པ་ནས་སྐྱེས་པའམ། བསྡུས་པའམ་བསྐྱབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྐུ་བར་བགྲང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མ་བྱིན་པ་དང་། མ་བཏང་བ་དང་། མ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལེན་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གིར་བྱེད་ པ་གང་ཡིན་པའོ།།མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱ་ལ་ཡོ་བྱད་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་གིར་བྱེད་པའོ། །མ་བྱིན་པ་ལ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྐུ་བའི་ལས་དེ་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་འདུག་པའོ། མ་བྱིན་པ་དང་། མ་བཏང་བ་དང་། མ་སྤངས་པ་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་གཞན་གྱིས་བརྐུས་པ་བདག་གིར་བྱེད་པར་འདོད་པའོ།།དེ་ལ་སྦྱིན་པ་པོ་བདག་པོས་སྐྱིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྔར་བྱིན་པ་མ་བྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་པོས་ལེན་པ་པོའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བཏང་བ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་བཏང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བདག་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་ ཐམས་ཅད་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར།ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ལེན་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ། མ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྐུ་བ་བདག་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྤེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་བྱེད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་དགའ་བའི་ ཕྱིར་རོ།།བརྐམ་པ་ཡོངས་སུ་སྤེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་བྱིན་པ་དང་། མ་བཏང་བ་དང་། མ་སྤངས་པ་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་དག་པ་ཡོངས་སུ་སྦེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྩོད་པ་ལ་ཕམ་པར་གྱུར་ཏེ་མ་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་གཙང་བ་ཡོངས་སུ་སྦེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕམ་པར་མ་གྱུར་ཀྱང་། ཉེས་པ་དེས་དྲི་མ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་སྦེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མ་ལ་མི་སྡུག་པའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་མ་སྤངས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བཞིན་དུ། འདི་དང དེ་ལས་གཞན་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ།

他們又這樣說道：‘像樹木等外在的事物都是有情眾生’。對此的對治是’對有情眾生’這句話。如此，善妙的捨棄福德也是作為對治而宣說的，非善妙的捨棄福德也是作為對治而宣說的。 以上所說的這些詞句，是完全顯示了以造作而殺生。‘乃至螞蟻等有情’這句話，是完全顯示了難以守護的殺生。 ‘未斷除殺生’是指在未斷除之前會行殺生，顯示了具足因緣時有再起的機會。 總之，這些詞句都完全顯示了殺生的標誌、殺生的行為、殺生的因和殺生的基礎行為的分類。 另外總的來說，顯示了殺生者是什麼樣的、如何殺害有情、以什麼殺害有情而成為殺生者，這也是完全顯示了殺生者的特徵，而不是殺生的特徵。 ‘行不與取’是教示的詞句。‘他人的’是指他人所擁有的財物和穀物等物品。‘在村中所有’是指放置或保管在他們村中的。 ‘在曠野所有’是指在曠野中生長的、收集的或保管的。‘計為偷盜’是指未給予、未贈與、未捨棄的。‘取’是指佔爲己有。 ‘行不與取’是指因缺乏資具而佔爲己有。‘樂於不與取’是指完全接受偷盜業而安住。‘欲求未給予、未贈與、未捨棄’是指想要佔有他人偷盜的物品。 其中，施主以借貸方式先前給予的稱為’未給予’。物主未為領受者而捨棄的稱為’未贈與’。物主自己未為一切眾生受用而隨意取用而捨棄的稱為’未捨棄’。 ‘自身行竊’是因為行不與取和樂於不與取。‘行貪婪’是因為欲求未給予、未贈與、未捨棄。‘行不凈’是因為在諍訟中失敗而不清凈。 ‘行污穢’是即使未失敗，也因該過失而染污。‘行有過’是因為執持今生來世不悅意果報的因。 ‘未斷除不與取’如同殺生的分類一樣，對此和其他業道也應當如是觀察。

།དོན་མདོར་བསྡུ་ན། གང་ལས་བརྐུས་ན་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དང་། གནས་གང་ཡིན་པ་དང་། ཐབས་ཇི་ལྟར་བརྐུ་བ་དང་། ཉེས་པ་དེ་ལས་སྐྱོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་བསྡུས་པའི་ དོན་ཡིན་ནོ་།།འདི་ཡང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་གྱི། མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །གང་དེ་དག་ ཕ་མ་ལ་སོགས་པས་བསྲུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི།འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་མས་བདག་གི་བུ་མོ་ཁྱིམ་ཐབ་ལ་གཏང་བའི་ཕྱིར་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཁྲིག་པ་ལས་སྦ་བ་དང་སྲུང་བར་བྱེད་ཅིང་། དུས་དུས་སུ་མྱུལ་བ་དང་། ཕ་མ་ཤི་ན་ཡང་དེ་དང་འབྲེལ་ པའི་མིང་པོའམ་ཕུ་ནུ་མོས་བསྲུངས་པ་དང་།དེ་ཡང་མེད་ན་གཉེན་གྱིས་བསྲུངས་པ་དང་། དེ་ཡང་མེད་ན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ནི་ཚོ་རིགས་ཀྱི་ཆ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཤེས་ནས། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་བསྲུང་བའོ་། །གྱོས་པོ་དང་། སྒྱུག་མོས་བསྲུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ གི་བུའི་ཕྱིར་རོ།།ཆད་པ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་། བསྐོས་པས་ཆད་པའི་ཁྲིམས་ཀྱིས་བསྲུངས་པའོ། །བར་ཆད་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོ་སྲུང་གིས་བསྲུངས་པའོ། །བསྲུངས་པ་དེ་ཡང་བག་མར་མ་སོང་བ་ལ་ནི། མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏེ། བླ་མ་དང་ བྱམས་པའི་མི་དང་།བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསྲུངས་པས་བསྲུང་བ་དང་། རྒྱལ་པོ་དང་བསྐོས་པས་བསྲུང་བ་དང་། སྒོ་སྲུང་གིས་བསྲུང་བའོ། །གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་བག་མར་སོང་བའོ། །གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་བག་མར་མ་སོང་ བ་དང་།བསྲུང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཀྱང་མ་བསྲུངས་པའོ། །དེས་དེ་ལྟ་བུ་དག་ལ་བབ་ཅོལ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁྲུལ་པ་བསྐྱེད་ནས་སོ། །མཐུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་འདོད་པ་བཞིན་ཕ་མ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་བར་མཐུ་དཀར་འདོར་བའོ། །ནན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ དེ་དག་གིས་མ་མཐོང་བར་རྐུ་བའོ།།འདོད་[(]བ[,]་པ་[)]དག་ལ་སྤྱོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདིར་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་གཉིས་ཀྱིས་གཉིས་སྤོད་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་ཆུང་མ་ལ་ཡང་ཡན་ལག་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། དུས་ མ་ཡིན་པར་བྱེད་ན་དེ་དག་གིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་བའོ།།དོན་མདོར་བསྡུ་ན། གང་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཇི་ལྟར་འཇུག་ན་འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ཡིན་པ་དེ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་འཁོར་ཞེས་ བྱ་བ་ནི།རྒྱལ་པོའི་འོ། །བསྐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་སྣ་ལ་གཏོགས་པའོ། །འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོང་པའི་སྡེ་ཚན་ཐ་དད་པའོ། །འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་དང་ཕྱོགས་བཞིའི་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་སོ། །ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ཐ་སྙད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །མཐོང་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བ་ཁོ་ནས་མྱོང་བའོ།།བདག་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཟང་ཟིང་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་རོ། །བདག་གི་ཕྱིར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་ཕྱིར་རམ། གཉི་གའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་ དང་།ཆད་པ་དང་། ཉམས་པ་དང་། སྨད་པ་ལ་སོགས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟང་ཟིང་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནོར་དང་། འབྲུ་དང་དབྱིག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་བཞིན་དུ་བརྫུན་གྱི་ཚིག་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་དང་། འདོད་པ་དང་། ལྟ་བ་བསྒྱུར་ནས་སྨྲ་ བའི་ཕྱིར་ཏེ།དོན་མདོར་བསྡུ་ན་གནས་པ་དང་། གཞན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། གཞི་དང་། འདུ་ཤེས་བསྒྱུར་བ་ལ་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྲ་མ་ཅན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབྱེ་བའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།

總之，從何處偷盜即為不與取，以及處所為何，如何偷盜的方式，由此過失而具有過患，這是總義。這也是不與取者之補特伽羅的特徵，應知不是不與取的特徵。其餘諸法也與此相同。 所謂欲邪淫者是能表之語。所謂’為父母等所護’是指：譬如父母為將自己的女兒嫁與夫家，使其遠離與他人交合而加以隱藏和守護，並時常探視；父母若死，也由兄長或姐妹守護；若無彼等，則由親屬守護；若亦無彼等，則自己了知’這不是種姓之法’而自我守護。所謂’為夫或婆婆所護’是為自己兒子的緣故。 所謂’有懲罰’是由國王和官員以懲罰法律守護。所謂’有障礙’是由門衛守護。對於未出嫁者的守護，總之顯示為三種：由上師、慈愛之人和自己守護的守護，由國王和官員守護，由門衛守護。所謂’他人之妻’即是已出嫁者。所謂’他人未攝受’即是未出嫁且未受三種守護者。 所謂’對如是等輕率’即是生起迷亂。所謂’以力’即是違背意願而被父母等一切人看見地強行。所謂’強制’即是違背意願而不被彼等看見地偷盜。 關於’行諸欲’，此處所謂欲的含義，顯示為二者交合。所謂’入邪行’即是即便對自己妻子，若於非支分、非處所、非時而為，由此等成為有過失。 總之，於何處趣入，如何趣入為欲邪淫，此已完全顯示。所謂’是妄語’是能表之語。所謂’王宮眷屬’是國王的。所謂’官員’是屬於其管轄的。所謂’眷屬’是不同商人群體。所謂’大眾’是彼等與四方民眾之眾。所謂’了知’即是以三種言說所經驗者。所謂’見’即是僅以見而經驗。 所謂’為自己’即是爲了恐懼或些微資具。如同為自己，為他人或為二者也是如此。所謂’為恐懼’即是爲了害怕殺害、束縛、懲罰、損害、誹謗等。所謂’為些微資具’即是爲了財物、穀物、金銀等。 所謂’明知而說妄語’即是轉變想、欲、見而說，總之應知處所及異說、事相、轉變想為妄語。所謂’是離間語者’是能表之語。所謂’令分離’即是具有分離之意樂故。

།འདི་ དག་ལས་ཐོས་ནས་དེ་དག་ལ་ཟློས་པ་དང་།དེ་དག་ལས་ཐོས་ནས་འདི་དག་ལ་ཟློས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དབྱེ་བ་དང་མཐུན་པའི་ཚིག་ཇི་སྐད་ཐོས་པའོ། །མཐུན་པ་རྣམས་འབྱེད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ན་མི་དགའ་བ་བསྐྱེད་པས་སོ། །བྱེ་བ་རྣམས་མི་འདུམ་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། དགའ་བར་ འགྱུར་བ་གཅོད་པས་སོ།།མི་འདུམ་པར་དགའ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་མི་དགའ་བ་བསྐྱེད་པའོ། །མི་འདུམ་པར་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་དགའ་བར་འགྱུར་བ་དང་མི་མཐུན་པར་བྱེད་པའོ། །མི་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི།མ་ཐོས་པའམ། གཞན་ལ་འཚོལ་བ་སྟེ། དོན་མདོར་བསྡུ་ན། དབྱེ་བའི་བསམ་པ་དང་། མ་བྱེ་བ་དབྱེ་བའི་སྦྱོར་བ་དང་། བྱེ་བ་མི་མཐུན་པར་བྱ་བའི་སྦྱོར་བ་དང་། བྱེ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཡོད་པ་དང་། གཞན་ལ་འཆོལ་བ་ཡང་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ ཡིན་ནོ།།ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས་ནི་མི་གཡོ་བའི་ངག་ཅེས་བྱའོ། །ཚིག་དང་ཡི་གེ་སྙན་ཅིང་མཉེན་པས་ན་རྣར་སྙན་པའོ། །ལྷག་པའི་བསམ་པས་རབ་ཏུ་སྦྱར་བ་ དང་།བཅོས་མ་མ་ཡིན་པ་དང་། གཡོས་གནོད་པར་འགྱུར་བ་མེད་པས་ན་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། དུས་དང་། ཚོད་དང་། དོན་དང་ལྡན་པས་ན་དགའ་བར་བྱེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པས་ན་ཕོ་བྲང་འཁོར་བའི་སྐད་ དོ།།ཚིག་དང་ཡི་གེ་སྙན་པས་ན་སྙན་ཅིང་འཇེབས་པའོ། །ཚིག་དང་ཡི་གེ་ལེགས་པར་སྦྱར་བས་ན་རྣམ་པར་གསལ་པའོ། །བརྡ་ཕྲད་པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ཆོས་དང་ལྡན་པས་ན་མཉན་པར་འོས་པའོ། །ཟང་ཟིང་མེད་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ན་མི་གནས་པའོ། ། ཚིག་རན་པས་ན་མི་མཐུན་པ་མེད་པའོ། །རྒྱུན་ཆགས་པ་དང་། འཇིགས་པ་མེད་པས་ན་གཏུགས་པ་མེད་པའོ། །མི་གཡོ་བ་མན་ཆད་གཏུགས་པ་མེད་པའི་བར་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པ་གཅིག་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པར་འདུས་སོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཡང་དག པར་དགའ་བར་བྱེད་པའོ།།རྣམ་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཆོས་སྟོན་པ་སྟེ། ཕྱི་མ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་དང་པོ་ནི་དབང་དུ་བྱ་བ་དང་ལྡན་པའོ། །གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཡི་གེ་ལྔ་དང་ལྡན་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མ་འོངས་པའི་དུས་ལ་བརྟེན་ན་འདོད་པར་བྱ་བ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའོ།།འདས་པའི་དུས་ལ་བརྟེན་ན་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་པའོ། །ད་ལྟར་གྱི་དུས་ལ་བརྟེན་དངོས་པོ་དང་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགའ་བ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་དག་པར་དགའ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་འདོད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བའོ། །ཆོས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགྱོད་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་ཞེར་འདེབས པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་དུག་གཏོང་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ལ་གནོད་པའོ།།རྩུབ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའི་རེག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ལ་རྩུབ་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་བཟློག་པ་ལས་རིག་པར་བྱའོ། །ཚིག་ཀྱལ་བ་ཅན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །དུས་ གསུམ་དུ་ཚིག་ལྔའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ།ལོག་པར་གླེང་བའི་དུས་ན་དུས་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བས་ན་དུས་ལ་མ་བབ་པར་སྨྲ་བའོ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བས་ན། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བའོ། །དོན་དང་མི་ལྡན་པར་སྨྲ་བས་ན་དོན་མེད་པར་སྨྲ་བའོ། །རྩུབ་པོར་སྨྲ་བས་ན་ཆོས་མ་ ཡིན་པར་སྨྲ་བའོ།།ཞེ་སྡང་གི་སྐབས་སྨྲ་བས་ན་མ་བརྟགས་པར་སྨྲ་བའོ། །ཆོས་ལོག་པར་སྟོན་པའི་དུས་ན་མ་བསམས་ཤིང་ལེགས་པར་མ་བརྟགས་པར་སྟོན་པས་ན་མ་བརྟགས་པའི་ཚིག་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །བརྙས་ཤིང་ཉན་པ་ན་སྟོན་པས་ན་དུས་མ་ཡིན་པའོ། །སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་དོན་འབྲེལ་པ་མེད་པས་ ན་མ་འབྲེལ་པའོ།

從這些聽聞后對那些重複，從那些聽聞后對這些重複，是指按照分類所聽聞的相應語言。 所謂’使和合者分離’是指引發不悅。 所謂’使分離者不和合’是指切斷歡喜。 所謂’喜歡不和合’是指以煩惱心生起不悅。 所謂’傾向不和合’是指以煩惱心使歡喜不相應。 所謂’說不和合語’是指未聞或尋求他人，總之，包含離間之心、使未分離者分離之加行、使已分離者不和合之加行、對分離有煩惱心，以及尋求他人等。 所謂’說粗惡語’是能表達的語言。 其中由戒律支所攝持故稱為’不動語’。 語言文字悅耳柔和故稱為’悅耳’。 由增上意樂所發起、非偽造、無詭詐損害故稱為’可意’。 由無增益、契合時機、分寸、義理故稱為’令人歡喜’。 就涅槃城而言故為’宮殿之音’。 語言文字悅耳故為’悅耳動聽’。 語言文字善加組合故為’明瞭’。 能表達意義故為’瞭解’。 具足法義故為’堪能聽聞’。 由無執著心所生故為’無住’。 語言適度故為’無違’。 相續不斷且無怖畏故為’無礙’。 從’不動’到’無礙’這些應當了知有三種：其一攝於戒律，三種為正歡喜，其餘為說法。後者又可分為：初種具足攝受，二者具足五字，其餘應知具足加行。 依未來時故為’可欲’。 依過去時故為’可愛’。 依現在時故應知為’歡喜’與’可意’。 凡是正歡喜者，即是眾人所欲、所生、所喜、所意。 凡是說法者即是等持。 凡是戒律支所攝持者，即是由無悔等次第而成定。 其中誹謗即是為投射嗔毒而損害他人。 粗惡即是觸及痛苦故對他人粗暴。 其餘應從白品相反而了知。 所謂’綺語者’是能表達的語言。 就三時中五語而言：于邪語時不當而說故為’非時語’。 說不如實故為’不如實語’。 說無義理故為’無義語’。 說粗惡故為’非法語’。 于嗔恚時說故為’不察語’。 于邪說法時不思不察而說故為’說不察語’。 輕視而說故為’非時’。 前後義理不相連故為’不相關’。

།རིགས་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་གཏན་ཚིགས་སྟོན་པས་ན་ལྡན་པར་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའོ། །འབྲེལ་པ་མེད་པའི་དཔེ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པས་ན་དཔེ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡོངས་སུ་སྟོན་པས་ན་ཆོས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བཞད་གད་དང་། གླུ་ལ་སོགས་ པས་རྩེ་བའི་དུས་དང་།ཟློས་གར་མཁན་དང་། གར་མཁན་དང་། བཞད་པ་དང་། སྒེག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་བའི་དུས་ན་དོན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་། དོན་མདོར་བསྡུ་ན། དུས་གསུམ་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་དག་ཏུ་སྨྲ་བ་དེ་ནི་ཚིག་ཀྱལ་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །བརྣབ་སེམས་ཅན་ཡིན་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གཞན་གྱི་ནོར་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། བདག་གིར་བྱ་བར་ངེས་པར་བྱེད་པ་དང་དུ་ལེན་པས་ན་ཀུན་ཏུ་ཆགས་པ་དྲག་པོ་ཅན་ནོ། །ནོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟོང་དུ་བྱ་བའི་ནོར་གྱི་རིགས་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོ་བྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱད་པར་ བྱ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།རྫས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་བསྡུས་པའོ། །གཞན་དག་གི་གང་ཡིན་པ་དེ་བདག་གིར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བརྣབ་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་། །མདོར་བསྡུ་ན་བརྣབ་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། གནོད་སེམས་ཀྱི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་པོ་རྣམས་ལ་གནོད་སེམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། གནོད་པར་བྱ་བ་ངེས་པར་སྐྱེད་པ་དང་དུ་ལེན་པས་ན་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་རབ་ཏུ་སྡང་བའོ། །བསད་ན་ཅི་མ་རུང ཞེས་བྱ་བ་ནི།ལུས་བསད་དེ་མ་རུང་བར་འགྱུར་བར་འདོད་པའོ། །བཅིངས་ན་ཅི་མ་རུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ལ་ཉམ་ང་བར་འགྱུར་བར་འདོད་པའོ། །ཕམ་པར་གྱུར་ན་ཅི་མ་རུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྒུད་པར་བྱེད་པར་འདོད་པའོ། །ཚུལ་མ་ཡིན་པས་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་ན་ཅི་མ་རུང་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རང་རྒུད་པར་འདོད་པ་སྟེ།དོན་མདོར་བསྡུ་ན་ནི། སྔ་མ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟར་ལྟ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དོན་ལ་བཟོད་ཅིང་འདོད་པ་ཡིན་པར་ཡོངས་ སུ་སྟོན་ཏོ།།འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དོན་ཕ་རོལ་རྣམས་འཛིན་དུ་འཇུག་པར་ཡོངས་སུ་སྟོན་ཏོ། །བསམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བསམ་པ་དང་། དག་པའི་བསམ་པ་དང་། ལྷ་ལ་མཆོད་པའི་བསམ་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་ པ་མེད་དོ།།མཆོད་སྦྱིན་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། སྦྱིན་སྲེག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གསང་སྔགས་དང་། མེ་དང་། ལྷ་ལ་མཆོད་པའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། གཉེན་པོར་བཅས་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར། ལེགས་པར་སྤྱད་པ་མེད་དོ། །ཉེས་པར་སྤྱད་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དགེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། གཉེན་པོར་བཅས་པ་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར། ལེགས་པར་བྱས པའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འཇུག་པའི་གནས་ཀྱི་རྐྱེན་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་འདི་མེད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེའི་འབྲས་བུའི་རྐྱེན་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པ་དང་། དེའི་ས་བོན་གྱི་རྐྱེན་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར། པ་མེད་དོ། །མ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འཇུག་པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འཇུག་པའི་གཉེན་པོ་ལྡོག་པ་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་རྒྱས་པར་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་སོ་སོ་རང་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞི་བར གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་སོང་བ་རྣམས་སོ།།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་སོ།

由於宣說不具有正理的論據，故非具有宣說。由於引證無關聯的比喻，故非具有比喻。由於完全宣說煩惱，故非具有法。在笑話和歌曲等遊戲時，以及觀看舞臺演員、舞者、笑話、妖艷等時非具有義利，總之，如前所說三時中所說的言語，即是宣說為綺語。 ‘具有貪婪心’是能詮之詞。由於受他人財物貪慾所控，決定據爲己有並接受，故為具有強烈貪著。‘財’即是可作為商品的財物種類。‘資具’即是可受用之物。‘物品’即是總攝前二者。‘愿他人所有變成我所有’是宣說為貪心的行相。總之，應知是貪心的本性、所緣和行相。 ‘具有害心之心’是能詮之詞。由於受害心所控而對其他有情，決定生起損害並接受，故為意的極其嗔恨分別。‘若能殺害豈不善哉’即是希望殺害其身體而變得不好。‘若能捆綁豈不善哉’即是希望其身體變得恐懼。‘若能失敗豈不善哉’即是希望他人受用衰敗。‘若能以非理而受苦豈不善哉’即是希望自身受用衰敗。總之，應如前觀察。 ‘具有邪見’是能詮之詞。‘如是見’即是宣說為自身欲說義理的忍許與欲求。‘如是說’即是宣說為令他方領受欲說義理。由於誹謗三種意樂：受用意樂、清凈意樂和供養天的意樂的佈施，故說’無佈施’。‘無供養’即應觀察為具有密咒、火和供養天意樂者。 由於誹謗持戒所生和修習所生的善法之違品及對治，以及佈施所生的違品，故說’無善行，無惡行’。由於誹謗彼等三種善法之違品及對治的果報，故說’無善業果報成熟’。由於誹謗趣入處的緣，故說’無此世間，無他世間’。由於誹謗其果報之緣和其種子之緣，故說’無父，無母’。由於誹謗趣入的士夫，故說’無有情生’。由於誹謗趣入對治的還滅，故廣說’世間無阿羅漢’。其中，由於息滅各自煩惱故為正行者。由於趣入斷除對有情邪行故為正趣者。

།ཚེ་འདི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུའི་དུས་སུའོ་། །ཚེ་ཕྱི་མ་ཞེས་བྱ་བ་འབྲས་བུའི་དུས་སུའོ་། །རང་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མངོན་པར་ཤེས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲུག་པས་སོ། །མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སོ། །བསྒྲུབས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སོ། །རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་གིས་རྟོགས་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ཤེས་ཤིང་གཞན་དག་ ལ་ཡང་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བདག་གི་སྐྱེ་བ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་མདོར་བསྡུ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དང་། འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དང་། བྱེད་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དང་། ཡོད་པའི་ དངོས་པོ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་བསྟན་ཏེ།དེ་ལ་བྱེད་པ་ནི་ས་བོན་འདེབས་པའི་བྱེད་པ་དང་། འཛིན་པའི་བྱེད་པ་དང་། འོང་བ་དང་འགྲོ་བའི་བྱེད་པ་དང་། སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་བྱེད་པའོ། །བསྡུས་པའི་དོན་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་བཅས་པ་དང་། རྐྱེན་དང་བཅས་པར་འཇུག་ པའི་སྐྱེས་བུའི་འཇུག་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དང་།དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལྡོག་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་འཇུག་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ནི། རྒྱུ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པར་བལྟ་བར་བྱའི། རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལྡོག་པ་ལ་སྐུར་བ་ འདེབས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པར་བལྟ་བར་བྱའི།གང་ཟག་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདི་ལས་བཟློག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གང་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་དེ་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལ་བརྟེན་ ནས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ།།དེ་ཡང་ཡོངས་སུ་དག་པ་གསུམ་གྱིས་དག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དུས་དག་པ་དང་། གཞན་ཡིད་ཆེས་པ་དག་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དག་པས་སོ། །དེ་ལ་རིང་དུ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་ གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་དུས་དག་པ་སྟེ། རྩོད་པ་དག་པས་དག་པའོ། །གཙང་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་གཞན་ཡིད་ཆེས་པ་དག་པའོ། །དེ་ལ་དག་པ་ཡིན་ལ་གཙང་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་མུ་དང་པོ་ནི། བྱས་ལ་རྩོད་པའི་ཚེ་ རྒྱལ་བའོ།།མུ་གཉིས་པ་ནི་མ་བྱས་ལ་རྩོད་པའི་ཚེ་ཕམ་པའོ། །མུ་གསུམ་པ་ནི་མ་བྱས་ལ་རྩོད་པའི་ཚེ་རྒྱལ་བའོ། །མུ་བཞི་པ་ནི་བྱས་ལ་རྩོད་པའི་ཚེ་ཕམ་པའོ། །དེ་ལ་བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་ལ་རེག་པ་ཉམས་སུ་མི་ལེན་པའི་ཕྱིར་དྲིང་བ་མེད་པའོ། །གཉིས་ཀྱིས་གཉིས་སྤྲོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ འཁྲིག་པ་སྤངས་པའོ།།ལག་པས་རེག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐབས་གཞན་གྱིས་ཁུ་བ་འབྱིན་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་གྲོང་པའི་ཆོས་སྤངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་མདོར་བསྡུ་བ་ཡང་འདི་ཉིད་དུ་འདུས་པར་ བལྟ་བར་བྱའོ།།བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་བརྩམས་ནས་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕྱིར་ཡིད་བརྟན་དུ་རུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་བརྟན་པར་གྱུར་པས་ན་ཡིད་ཆེས་པའོ། །དེ་ལ་རྩོད་པ་ན་ཚད་མར་གཞག་པ་ཡིན་པས་གཞག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ཡིད་བརྟེན་པ་དག་ལ་སླུ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་མི་འཁུ་བས་མི་སླུ་བ་སྟེ། མདོར་ བསྡུ་ན་ཉེ་བར་གཟུང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ།བསམ་པ་ཉེ་བར་གཟུང་བ་དང་། བསྐོ་བ་ཉེ་བར་གཟུང་བ་དང་། བྱ་བ་ཉེ་བར་གཟུང་བའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པའི་སྲོག་གཅོད་པ་གང་ཞེ་ན། གསད་པའི་བསམ་པ་ཅན། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ དང་ལྡན་པས།སྲོག་ཆགས་ཕ་རོལ་པོ་དེ་ཉིད་ལ་གསད་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་ཤིང་གསད་པ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ།

‘此生’是指因位時。‘來世’是指果位時。‘自己’是指自己的補特伽羅所作故。‘以神通’是指以第六神通。‘現證’是指以見道。‘修成’是指以修道。‘通達’是指自己證悟且自身也了知並令他人理解故。 ‘我生已盡’等應如前了知分別。其中略說為此：謗因、謗果、謗作用、謗實有事。其中作用是播種作用、執持作用、來去作用、將生業的作用。 總義是：另外也顯示謗具因果及緣的補特伽羅趣入之趣入，及謗其對治之還滅。其中謗趣入應視為謗因，而非謗自相。謗還滅應視為謗功德，而非謗補特伽羅。其中白品一切應知與此相反。 有差別相者亦當說明：依欲邪淫而言’梵行’是教言。此應知以三種清凈而清凈：時清凈、他信清凈、修行清凈。其中’長時行’是指盡形壽斷除故。此是時清凈，以諍論清凈而清凈。‘清凈’是指能凈化，此是他信清凈。 其中’凈而不凈’等有四句：第一句是作已諍論時勝。第二句是未作諍論時敗。第三句是未作諍論時勝。第四句是作已諍論時敗。其中因不受用女身觸故無親昵。因無二根交合故斷淫慾。不以手觸等其他方式出精，及無希求而受持梵行故斷除凡俗法，此稱為修行圓滿。 總義亦應視為攝於此中。從妄語開始，因可信故堪可信賴。因已可信賴故可信。其中諍論時應立為量故應成立。如是于可信者不欺不誑故不欺誑。 略說已顯示三種攝持：攝持意樂、攝持委任、攝持作業。其中法相建立的殺生是什麼？具有殺害意樂，具有煩惱心，對彼有情作殺害加行並完成殺害的身業。

།མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། རྐུ་འཕྲོག་བྱས་པའི་བསམ་པ་ཅན། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པས་། གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ བཟུང་བའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་རྐུ་འཕྲོག་གི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་།དེ་ཉིད་ལ་རྐུ་འཕྲོག་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་གང་ཞེ་ན། བསྟེན་པའི་བསམ་པ་ཅན་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པས་འཇུག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ དང་།ཡན་ལག་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། དུས་མ་ཡིན་པ་དག་ཏུ་དེ་ཉིད་ལ་འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་གང་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་བསྒྱུར་ཏེ་ སྨྲ་བར་འདོད་པ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པས། སེམས་ཅན་གཞན་དག་ལ་དེ་ཉིད་ལ་སྒྱུའི་དབང་པོའི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་། དེ་ཉིད་ལ་སྒྱུའི་དབང་པོ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ངག་གི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །ཕྲ་མ་གང་ཞེ་ན། དབྱེ་བའི་བསམ་པ་ཅན་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ སེམས་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་དེ་ཉིད་ལ་དབྱེ་བའི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་།དབྱེ་བའི་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ངག་གི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །ངག་རྩུབ་པོ་གང་ཞེ་ན། ངག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བར་འདོད་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པས། སེམས་ཅན་གཞན་དག་ལ་དེ་ཉིད་ལ་ ངག་རྩུབ་པོའི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་།ངག་རྩུབ་པོའི་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ངག་གི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །ཚིག་ཀྱལ་པ་གང་ཞེ་ན། བྱུང་རྒྱལ་སྨྲ་བར་འདོད་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པས། མ་འབྲེལ་བའི་བྱུང་རྒྱལ་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་། མ་འབྲེལ་བའི་བྱུང་རྒྱལ་ མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ངག་གི་ལས་གང་ཡིན་པའོ།།བརྣབ་སེམས་གང་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་ནོར་བདག་གིར་བྱ་བའི་བསམ་པ་ཅན་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པས། གཞན་གྱི་ནོར་བདག་གིར་བྱ་བའི་བསམ་པ་ལ། ངེས་པར་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་། དེ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ པའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ།།གནོད་སེམས་གང་ཞེ་ན། གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱ་བའི་བསམ་པ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པས། གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱ་བའི་བསམ་པ་ལ་ངེས་པར་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་། དེ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །ལོག་ པར་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན།སྐུར་བ་འདེབས་པའི་བསམ་པ་ཅན་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པས། སྐུར་པ་འདེབས་པའི་བསམ་པ་དེ་ལ་ངེས་པར་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་། དེ་ལ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །སྲོག་གཅོད་པ་སྦངས་ པ་གང་ཞེ་ན།སྲོག་གཅོད་པ་ལ་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་བསམ་པ་ཅན། དགེ་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པས། དེ་ཡང་དག་པར་བསྡམ་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དང་། དེ་ཡང་དག་པར་བསྡམ་པའི་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་བྱིན་ པར་ལེན་པ་དང་།འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ངག་རྩུབ་པོ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་དང་། བརྣབ་སེམས་དང་། གནོད་སེམས་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་སྤངས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ནི་འདི་ཡོད་དེ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་བསམ་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཉེས་དམིགས་ཀྱི་བསམ་པ་ཅན་དགེ་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པས་དེ་ཡང་དག་པར་བསྡམ་པ་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་པའི་བར་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་བཅུ་ཡོད་པ་ལས་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། ངག་གི་ལས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ལས་སོ། །གསུམ་ཡོད་པ་ལས་ཀྱང་བཅུར་འགྱུར་རོ། །ལས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། བདག་དང་། ཕ་རོལ་དང་། གཞན་གྱི རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་།ཟང་ཟིང་དང་། འཇིགས་པ་དང་། གནོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། རྩེ་ཞིང་དགའ་བ་དང་། ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བའོ།

什麼是不與取？即具有偷盜之心，以煩惱心相應，對他人所擁有的物品實施偷盜行為，並完成偷盜的身業。 什麼是邪淫？即具有貪慾之心，以煩惱心相應，在不應進入之處、不當部位、不當場所、不當時間實施邪淫行為，並完成邪淫的身業。 什麼是妄語？即具有欺詐之心，以煩惱心相應，對其他眾生實施欺詐行為，並完成欺詐的語業。 什麼是離間語？即具有分裂之心，以煩惱心相應，對他方眾生實施分裂行為，並完成分裂的語業。 什麼是粗惡語？即具有惡語之心，以煩惱心相應，對其他眾生實施粗惡語行為，並完成粗惡語的語業。 什麼是綺語？即具有雜亂語之心，以煩惱心相應，實施無關雜亂語行為，並完成無關雜亂語的語業。 什麼是貪心？即具有佔有他人財物之心，以煩惱心相應，確實實施佔有他人財物的行為，並完成此等意業。 什麼是害心？即具有損害他人之心，以煩惱心相應，確實實施損害他人的行為，並完成此等意業。 什麼是邪見？即具有誹謗之心，以煩惱心相應，確實實施誹謗行為，並完成此等意業。 什麼是斷除殺生？即具有見殺生過患之心，以善心相應，實施真實防護行為，並完成真實防護的身業。 如同斷除殺生一般，斷除不與取、邪淫、妄語、離間語、粗惡語、綺語、貪心、害心、邪見等也應如是了知。 其中差別是：從’具有見不與取過患之心’乃至’具有見邪見過患之心，以善心相應，完成真實防護’的意業。 此等十種可歸為三類：身業、語業、意業。三類又可開為十種。 什麼是諸業的因？應當了知有十二種：貪慾、嗔恚、愚癡、自身、他人、隨從他人、財物、恐懼、為造損害、嬉戲歡樂、認為是正法、邪見。

།ལས་ཀྱི་གནས་སྐབས་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་ལྔར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཆུང་ངུའི་གནས་སྐབས་ དང་།འབྲིང་གི་གནས་སྐབས་དང་། ཆེན་པོའི་གནས་སྐབས་དང་། བྱུང་བའི་གནས་སྐབས་དང་། བག་ཆགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཆུང་ངུས་ནི་དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འབྲིང་གིས་ནི་ཡི་དགས་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཆེན་པོས་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱ་བར་འགྱུར་རོ། །དགེ་བའི་ལས་ཆུང་དུས་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འབྲིང་གིས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཆེན་པོས་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཆུང་ངུ་གང་ཞེ་ན། ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་གཞི་ཆུང་ངུ་གང་ཡིན་པའོ། །གནས་སྐབས་འབྲིང་ནི་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་གཞི་འབྲིང་གང་ཡིན་པའོ། །གནས་སྐབས་ཆེན་པོ་ནི། ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་གཞི་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པའོ། །དགེ་བ་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་གཞི་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཅི་རིགས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །བྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ནི། སྐྱེས་ལ་མ་འགགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་གང ཡིན་པའོ།།བག་ཆགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ནི་སྐྱེས་ནས་འགགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལས་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འབྲས་བུ་འབྱིན་པའི་སྒོ་དང་། གནོད་པ་བྱེད་པ་དང་ཕན་འདོགས་པའི་སྒོའོ། །འབྲས་བུ་ འབྱིན་པའི་སྒོ་གང་ཞེ་ན།དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དབང་གི་འབྲས་བུ་དང་། ཚེ་འདིའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་དབང་གི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ནི། སྲོག་གཅོད་པ་ ལ་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་ཅིང་བསྒོམས་ཏེ་ལན་མང་དུ་བྱས་པས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ།།སྲོག་གཅོད་པ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའོ། ། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་གལ་ཏེ་མི་རྣམས་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དེ་ལྟ་བུར་སྐྱེས་ན། ཚེ་ཐུང་བར་འགྱུར་བ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཕོངས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཆུང་མ་མ་བསྲུངས་པར་འགྱུར་བ་དང་། སྐུར་པ་མང་བར་འགྱུར་བ་དང་། མཛའ་བོ་དང་འབྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི འོང་བའི་སྒྲ་ཐོས་པར་འགྱུར་བ་དང་།ཚིག་མི་སྙན་པར་འགྱུར་བ་དང་། འདོད་ཆགས་ཤས་ཆེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཞེ་སྡང་ཤས་ཆེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། གཏི་མུག་ཤས་ཆེ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་ དབང་གི་འབྲས་བུ་ནི།མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་ཅིང་བསྒོམས་ཏེ། ལན་མང་དུ་བྱས་པ་དེའི་དབང་གིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐུ་ཆུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་མི་སྨིན་པ་དང་། འབྲས་བུ་འདྲུལ་བ་དང་། འབྲས་བུ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། འབྲས་བུ་ ཤིན་ཏེ་མར་འགྱུར་བ་དང་།འབྲས་བུ་མི་ཞིམ་པ་དང་། འབྲས་བུ་རྟག་ཏུ་མ་ཡིན་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཆུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་དང་། འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་། །དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཚེ་འདིའི་འབྲས་བུ་ ནི་བསམ་པའམ།གཞིའི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའི་ལས་ཚེ་འདིའི་འབྲས་བུར་འགྱུར་བའོ་། །དེ་ལ་བསམ་པ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ལྟ་བའི་བསམ་པ་དང་། མི་ལྟ་བའི་བསམ་པ་དང་། གནོད་པའི་བསམ་པ་དང་། སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་དང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་། དང་བའི་བསམ་པ་དང་། བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་བསམ་པ་དང་། བྱས་པ་གཟོ་བའི་བསམ་པའོ།

什麼是業的階段？簡而言之，應當了知有五種：小的階段、中的階段、大的階段、已生的階段和習氣的階段。其中，以小的不善業將投生於旁生之中；以中等的將投生於餓鬼之中；以大的將投生於地獄眾生之中。以小的善業將投生於人中；以中等的將投生於欲界天眾之中；以大的將投生於色界和無色界天眾之中。 什麼是不善業的小階段？即是小的貪慾、嗔恚和愚癡的基礎。中等階段是中等的貪慾、嗔恚和愚癡的基礎。大階段是大的貪慾、嗔恚和愚癡的基礎。善業則是無貪、無嗔、無癡的基礎，應當如是觀察。已生的階段是已生而未滅、現前顯現的。習氣的階段是已生已滅、已過去的現行。 什麼是諸業的門？簡而言之有二種：出生果報之門和造作損害與利益之門。什麼是出生果報之門？應當了知有五種：異熟果、等流果、增上果、現世果和他世增上果。 其中，異熟果是：若數數修習、串習殺生，將成熟為地獄眾生中的異熟。如同殺生，其餘不善業道也是如此，這是它們的異熟果。等流果是：若生為與人同分，則將短命、貧乏受用、妻子不貞、多遭誹謗、親友分離、聽聞不悅之聲、言語粗惡、貪慾熾盛、嗔恚熾盛、愚癡熾盛，這是它們的等流果。 其中增上果是：由於數數修習、串習不善業，以其力故，外在事物的果實微弱、果實不熟、果實腐爛、果實變異、果實極少、果實不美味、果實不恒常、果實微小、果實有害、無有果實。善業則應當了知與此相反。 其中現世果是：由思或事二種因緣，善或不善業成為現世果報。其中思有八種應當了知：即是見的意樂、不見的意樂、損害的意樂、悲憫的意樂、怨恨的意樂、凈信的意樂、忘恩的意樂、知恩的意樂。

།དེ་ལ་ལྟ་བའི་བསམ་པས་ཀྱང་ལས་མི་དགེ་བ་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག ལུས་ལ་ལྟ་བ་དང་།ལོངས་སྤྱོད་ལ་ལྟ་བ་དང་། སྲིད་པ་ལ་ལྟ་བ་ཤས་ཆེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་མི་ལྟ་བའི་བསམ་པས་ཀྱང་ལས་དགེ་བ་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་ལུས་ལ་མི་ལྟ་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལ་མི་ལྟ་བ་དང་། སྲིད་ པ་ལ་མི་ལྟ་བ་ཤས་ཆེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་གནོད་པའི་བསམ་པས་ཀྱང་ལས་མི་དགེ་བ་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་།སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་དང་། གང་ཟག་གཞན་དག་ལ་གནོད་པའི་བསམ་པ་ཤས་ཆེ་བ་མངོན་པར་འདུ་ བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པས་ཀྱང་ལས་དགེ་བ་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་སེམས་ཅན་གཞན་རྣམས་དང་། གང་ཟག་གཞན་དག་ལ་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་དང་། ཕན་པའི་བསམ་པ་ཤས་ཆེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་བསམ་པ་ལས་ཀྱང་མི་དགེ་བ་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་སམ། ཆོས་སམ། དགེ་འདུན་ནམ། བླ་མ་ལྟ་བུ་གང་ཡང་རུང་བའི་གཞི་ལ། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་། གནོད་པའི བསམ་པ་ཤས་ཆེ་བས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་དང་བའི་བསམ་པས་ཀྱང་ལས་དགེ་བ་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་སམ། ཆོས་སམ། དགེ་འདུན་ལ་དང་བའི་ཤས་ཆེ་བས་དེ་ལྟར་མོས་པའི་བསམ་པ་མངོན་དུ་འདུ་བྱེད་ པ་ལྟ་བུའོ།།བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་བསམ་པས་ཀྱང་ལས་མི་དགེ་བ་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་ཕའམ། མའམ། ཕན་འདོགས་པའི་གཞི་གང་ཡང་རུང་བ་ལ། དྲིན་དུ་མི་གཟོ་བའི་བསམ་པ་དང་། འཁུ་བའི་བསམ་པ་དང་། དྲག་པོའི་ བསམ་པ་ཤས་ཆེ་བས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་དྲིན་དུ་གཟོ་བའི་བསམ་པས་ཀྱང་ལས་དགེ་བ་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་ཕའམ། མའམ། ཕན་འདོགས་པའི་གཞི་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་དྲིན་དུ་གཟོ་བའི་བསམ་པ་དང་། ཕན་གདགས་ པའི་བསམ་པ་ཤས་ཆེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་གཞི་ལས་ཀྱང་མཚམས་མེད་པ་རྣམས་དང་། མཚམས་མེད་པ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་དེ། མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་གསོད་པ་ དང་།མ་གསོད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་ཕྱུང་བའོ། །མཚམས་མེད་པ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་དགྲ་བཅོམ་མའམ་མ་ལ་ཉལ་བའམ། སྲིད་པ་ ཐ་མ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སྣུན་པར་བྱེད་པའམ།ལྷའི་གནས་རྣམས་སམ། ལམ་གྱི་བཞི་མདོའམ། ལམ་གྱི་སུམ་མདོ་རྣམས་སུ་ཕྱུགས་གསོད་པར་བྱེད་པའམ། ཡིད་གཅུགས་པའི་མཛའ་བཤེས་སམ། མཛའ་བོ་མཆོག་ཏུ་ཡིད་ གཅུགས་པར་གྱུར་པ་ལ་འཁུ་ཞིང་སླུ་ལ་འདྲིད་པར་བྱེད་པའམ།སྡུག་ཅིང་ཅི་ཡང་མེད་ལ་མགོན་མེད་པ་དང་། རྟེན་མེད་པ་དང་། སྐྱབས་མེད་པར་འོངས་ཏེ། སྐྱབས་སྦྱིན་པས་ཉེ་བར་བཟུང་བའི་འོག་ཏུ་འཁུ་ཞིང་གནོད་པ་བྱེད་པའམ། དགེ་འདུན་འདུ་བའི་སྒོ་འཕྲོག་པ་ པའམ།མཆོད་རྟེན་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ཡང་རུང་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པའི་ལས་ནི་མཚམས་མེད་པ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བ་ཡང་གཞི་ལས་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་མ་ལ་མ་དད་པ་ལ་དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་དག་པར་ ལེན་དུ་འཇུག་སྟེ།འདུལ་ཞིང་འཛིན་དུ་འཇུག་ལ་འཇོག་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། མ་ལ་མ་དད་པ་ལ་དད་པ་དང་ལྡན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་དང་། སེར་སྣ་ཅན་ལ་གཏོང་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཤེས་རབ་འཆལ་པ་ལ་ཤེས་རབ་དང་ ལྡན་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།མ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕལ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།

由於觀察的意樂也會導致今生感受不善業，比如此處有些人，對身體過分執著觀察、對受用過分執著觀察、對三有過分執著觀察而造作。 由於不觀察的意樂也會導致今生感受善業，比如此處有些人，不執著觀察身體、不執著觀察受用、不執著觀察三有而造作。 由於損害的意樂也會導致今生感受不善業，比如此處有些人，對其他眾生和其他補特伽羅具有強烈的損害意樂而造作。 由於悲憫的意樂也會導致今生感受善業，比如此處有些人，對其他眾生和其他補特伽羅具有強烈的悲憫意樂和利益意樂而造作。 由於嗔恨的意樂也會導致今生感受不善業，比如此處有些人，對佛或法或僧或上師等任何對境，以強烈的嗔恨意樂和損害意樂而造作。 由於凈信的意樂也會導致今生感受善業，比如此處有些人，對佛或法或僧具有強烈的凈信而以如是勝解意樂造作。 由於忘恩負義的意樂也會導致今生感受不善業，比如此處有些人，對父或母或任何施恩的對境，以強烈的忘恩負義意樂、怨恨意樂和粗暴意樂而造作。 由於知恩圖報的意樂也會導致今生感受善業，比如此處有些人，對父或母或任何施恩的對境，以強烈的知恩圖報意樂和利益意樂而造作。 由於事相也會導致今生感受無間罪和近無間罪的不善業，即五無間罪：殺父、殺母、殺阿羅漢、破和合僧、噁心出佛身血。 近無間罪是：此處有些人，與阿羅漢尼或母親交媾，或傷害最後有菩薩，或在天界處所、四岔路口、三岔路口屠宰牲畜，或欺騙背叛至親好友和最親密的朋友，或對貧窮無依無靠來投奔而施予庇護者反而怨恨加害，或掠奪僧團聚會處，或破壞佛塔等，如是類似的業稱為近無間罪。 由於事相也會導致今生感受善業，比如此處有些人，使不信母親者生起信心並引導調伏安置，如同使不信母親者生起信心一樣，也同樣使破戒者具足戒律，使慳吝者具足佈施，使失壞智慧者具足智慧。 如同對母親一樣，對父親也是如此。

།བྱམས་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལས་ལངས་བ་ལ་ཁ་ཟས་འབུལ་ཞིང་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། བྱམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ལས་ལངས་པ་ལ་ཁ་ཟས་འབུལ་ཞིང་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་དགེ་འདུན་ལ་ཡང་དེ་དང འདྲའོ།།གཞི་དེ་དག་ཉིད་ལ་དེ་ལས་བཟློག་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་གནོད་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་དབང་གི་འབྲས་བུས་ཚེ་འདི་ལ་ལས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་གནས་གང་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞུགས་ པ་དེར་ཡམས་ཀྱི་ནད་རྣམས་དང་།གནོད་པ་རྣམས་དང་། འགོ་བའི་ནད་རྣམས་མི་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུས་ཡམས་ཀྱི་ནད་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པ་དང་འགོ་བའི་ནད་མེད་པར་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་བདེ་བ་ལ་རེག་པར་གནས་སོ། །སངས་རྒྱས་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་། བྱམས་པ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་དབུལ་པོ་རྣམས་དང་། སྡུག་པ་རྣམས་དང་། གནམ་གྱིས་མནར་ བ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་བརྟགས་ནས་ཟས་དང་།སྐོམ་དང་། ནོར་དང་། འབྲུ་དང་། མཛོད་ཀྱིས་བརྟས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་ཀྱང་རྐྱེན་དེས་བདེ་བ་ལ་རེག་པར་གནས་ཏེ། དེ་ལྟར་དེ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ལས་བྱུང་བའི་ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་གནོད་པ་དང་། ཕན་འདོགས་པ་ལས་གནོད་པ་ནི་སྒོ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ། མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྟེ། གནོད་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་གང་ཞེ་ན། སྲོག་ལ་གནོད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལ་གནོད་པ་དང་། ཆུང་མ་ལ་གནོད་པ་དང་། སྒྱུའི་དབང་པོའི་གནོད་པ་དང་། གྲོགས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་གནོད་པ་དང་། མཚང་འབྲུ་བའི་གནོད་པ་དང་། བག་མེད་པ་སྐྱེད་པའི་གནོད་པ་དང་། འཇིགས་པ་བསྐྱེད་པའི་གནོད་པ་སྟེ། འདི་དག་ལས་བཟློག པ་ནི།དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྒོ་རྣམས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། །། བམ་པོ་དགུ་པ། ལས་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་བ་དང་། དྲག་པ་དང་། ལྕི་བ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་། གོམས་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞི་ དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་དང་།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེལ་བའོ། །དེ་ལ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དྲག་པོའམ། མ་ཆགས་པའམ། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་ མུག་མེད་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དྲག་པོས་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་གོམས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་གིས་མི་དགེ་བའམ། དགེ་བའི་ལས་ཡུན་རིང་པོ་ནས་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་ཅིང་བསྒོམས་ལ་ལན་མང་དུ་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚིག་ ཀྱལ་པ་ལས་ངག་རྩུབ་པོ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་།ངག་རྩུབ་པོ་བས་ཕྲ་མ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་། ཕྲ་མ་བས་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་བས་འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་བས་ མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་།མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་བས་སྲོག་གཅོད་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་བས་བརྣབ་སེམས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་། བརྣབ་སེམས་པས་གནོད་སེམས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་། གནོད་སེམས་ པས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་དང་།སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བ་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་ཆེས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་བས་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཆེས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་དང་། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་བས་བསམས་པ་ལས་བྱུང་ བ་ཆེས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ལྟ་བུའོ།

從入慈心等持中起身後供養飲食並作事業，如同慈心等持一般入悲心和滅盡定，從得預流果位中起身後供養飲食並作事業，如是親近承事佛世尊，如同佛世尊一般，對有學和無學僧眾也是如此。 在這些基礎上，與此相反的不善業的危害也會在今生感受果報。其中由他力之果而在今生感受業報的也有，比如在如來所住之處，瘟疫、危害、傳染病等都不會發生，也就是說，由佛陀的威力使眾生遠離瘟疫、危害、傳染病而安住于快樂。 如同佛陀一般，轉輪王和安住慈心的菩薩們也是如此。如是具有悲心意樂的菩薩觀察貧窮者、痛苦者、受天災折磨者，以飲食、財物、穀物、倉庫來供養他們，他們也因這些緣由而安住于快樂中。如是應當了知這些相應之事是由他力所生的今生感受的業。 其中危害與利益中的危害是以八種方式對眾生建立十不善業道，八種危害門是什麼呢？即危害生命、危害受用、危害妻子、危害誑言、以友善方式危害、揭露過失的危害、生放逸的危害、生恐懼的危害。與這些相反的應當視為善業道門。 第九品。什麼是諸業的廣大、猛利、沉重？應當了知有六種：即造作、串習、自性、所依、決定於違品一邊、遣除違品。 其中造作是指有些人以強烈的貪著、嗔恨、愚癡的纏縛，或以強烈的無貪、無嗔、無癡的造作而發起諸業。 其中串習是指有些人長期以來修習、串習不善或善業，多次實行。 其中自性是指：比起綺語，惡口的過失更大；比起惡口，離間語的過失更大；比起離間語，妄語的過失更大；比起妄語，邪淫的過失更大；比起邪淫，不與取的過失更大；比起不與取，殺生的過失更大；比起殺生，貪慾的過失更大；比起貪慾，嗔恚的過失更大；比起嗔恚，邪見的過失更大。比起佈施所生，持戒所生更無過失；比起持戒所生，修所生更無過失；比起聞所生，思所生更無過失。

།དེ་ལ་གཞི་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་སམ། ཆོས་སམ། དགེ་འདུན་ནམ་བླ་མ་ལྟ་བུའི་གཞི་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་གནོད་པའམ། ཕན་པའི་དངོས་པོ་ལྕི་བ་ཉིད་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཅིག་ཏུ་ངེས་ པ་ནི།འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་འབའ་ཞིག་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ། འདུག་ལ་དགེ་བ་ནི་ལན་ཅིག་ཀྱང་མི་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེལ་བ་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་མི་དགེ་བའི་ལས་མི་ མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་སྤངས་ནས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས།དགེ་བའི་ལས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་ལྟ་བུའོ། །ལས་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། བྱ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། འཛིན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། དགའ་བ་ ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ།།དེ་ལ་བྱ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་སྲོག་ཆགས་གཞན་གསད་པར་བྱ་བ་ལས། གཞན་བསད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ནི་ཡོད་ལ། སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ནི་མེད་དེ་། འོན་ཀྱང་སྲོག་གཅོད་པ་དང་འདྲ་ཞིང་ རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ནི་སྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་སྲོག་ཆགས་གཞན་བསད་པར་མ་གྱུར་ན་ཡང་། སྲོག་ཆགས་ལྟ་བུའི་གཞི་ལ་བསྣུན་ལ། བདག་གིས་སྲོག་ཆགས་བསད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས་དེ་ལ་ནི་སྲོག་བཅད་པ་ཡང་མེད་ལ། སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ ཐོ་བ་ཡང་མེད་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་སྲོག་གཅོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་དང་འདྲ་ཞིང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ནི་སྐྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ལ་ཡང་བྱ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཅི་རིགས་པར་རིག་ པར་བྱའོ།།དེ་ལ་འཛིན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་ལྟ་ཞིང་འདི་སྐད་སྨྲ་སྟེ། སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་མེད་དོ་ཞེས་ལོག་པར་ལྟ་བ་རྣམས་རྒྱས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གསོད་པའམ། གསོད་དུ་འཇུག་པ་ དང་།མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པ་རྣམས་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པར་བྱེད་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། ཕྲ་མ་བྱེད་པ་དང་། ངག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་སྨྲ་བ་དང་། ཡང་ན་སྦྱིན་པ་དག་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། བསྙེན་གནས་ལ་ གནས་པ་དང་།བསོད་ནམས་དག་བྱེད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ་འདུག་པ་མེད་དེ། གཞི་དེ་ལ་སྡིག་པའམ་བསོད་ནམས་སུ་འགྱུར་བ་མེད་དོ་སྙམ་མོ། །འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་ལྟ་ཞིང་། འདི་སྐད་སྨྲ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་ལ་སྡང་ཞིང་། ཚངས་པ་ ལ་སྡང་བ་དང་།ལྷ་ལ་སྡང་བ་རྣམས་ནི་གསད་པར་བྱའོ། །གསད་པ་ན་གཞི་དེ་ལས་བསོད་ནམས་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི། སྡིག་པར་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ལ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ངག་རྩུབ་ པོ་དང་།ཚིག་ཀྱལ་པ་བྱས་པ་ཡང་། བསོད་ནམས་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་ནི་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་དགའ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བླངས་ཏེ། འདུག་ ཅིང་ཤིན་ཏུ་དགའ་སྟེ།དེ་དག་གིས་རྩེ་བའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་ལྟ་བུའོ། །ལས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གང་ཞེ་ན་ལས་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །མ་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །བསགས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །མ་བསགས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །བསམས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །མ་བསམས་ པ་ཡང་ཡོད་དོ།

關於基礎，在此有些人對佛、法、僧或上師等任何基礎造成損害或重大利益之事。 關於決定於違品一方，在此有些人終其一生決定僅行持不善業，而一次善業也不行持。 關於斷除違品，在此有些人斷除不善業之違品后，以離貪而清凈善業。 何為諸業顛倒？應當觀察三種：行為顛倒、執著顛倒、歡喜顛倒。 關於行為顛倒，在此有些人為殺害其他生命而殺害他人，雖有殺生但無殺生過失，然而會產生與殺生相似隨順的過失。 即使未殺害其他生命，但打擊類似生命的對象，自認為殺害了生命，此時雖無殺生也無殺生過失，然而會產生如同殺生及與殺生相似隨順的過失。 如同殺生一樣，對於不與取等業道，也應當了知相應的行為顛倒。 關於執著顛倒，在此有些人如是見解並如是言說：‘無佈施，無供養’等詳述諸邪見。 他們如是思維：殺生或教唆殺生、不與取、邪淫、妄語、離間語、粗惡語、綺語，或者行佈施、持齋戒、修福德、受持戒律等皆無，認為此等基礎無罪無福。 在此有些人如是見解並如是言說：應當殺害憎恨婆羅門、梵天、諸天者，殺害時僅成福德而不成罪業。 對他們不與取、邪淫、妄語、離間語、粗惡語、綺語等，也僅成福德而不成非福。 關於歡喜顛倒，在此有些人受持不善法並極為歡喜，如同他們行持遊戲之法。 何為諸業差別？有已作業，有未作業，有積聚業，有未積聚業，有思維業，有未思維業。

།དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པར་མ་ངེས་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་ཟིན་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམ་པར་མ་སྨིན་པ་དང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་དང་། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པས་བསྡུས་པ་དང་། སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པས་བསྡུས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ དང་།མི་གཡོ་བ་དང་། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་ མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་།འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་དང་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། གནག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གནག་པ་དང་། དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བ་དང་། གནག་ཅིང་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གནག་ཅིང་དཀར་བ་དང་། ལས་གནག པ་ཡང་མ་ཡིན་དཀར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མེད་དེ།དེ་ལས་ཟད་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཡོན་པོའི་ལས་དང་། ཉེས་པའི་ལས་དང་། སྙིགས་མའི་ལས་དང་། གཙང་བའི་ལས་དང་། ཐུབ་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་དོ། །བྱས་པའི་ལས་གང་ཞེ་ན། བསམས་པའམ། བསམས་ནས་ཀྱང་ལུས་དང་ངག་གིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མ་བྱས་པའི་ལས་ནི་མ་བསམས་པའམ། མ་བསམས་ནས་ཀྱང་ལུས་དང་ངག་གིས་ཀུན་ནས་མ་བསླངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བསགས་པའི་ལས་ནི་ལས་རྣམ་པ་བཅུ་མ གཏོགས་པ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། རྨི་ལམ་དུ་བྱས་པ་དང་། མ་ཤེས་པར་བྱས་པ་དང་། བསམས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་བྱས་པ་དང་། དྲག་པོ་མ་ཡིན་ལ་རྒྱུན་ཆགས་མ་ཡིན་པར་བྱས་པ་དང་། ནོར་བས་བྱས་པ་དང་། བརྗེད་པས་བྱས་པ་དང་། མི་འདོད་བཞིན་དུ་བྱས་པ་ དང་།རང་བཞིན་གྱིས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། འགྱོད་པས་བསལ་བ་དང་། གཉེན་པོས་བསལ་བ་སྟེ། ལས་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་མ་གཏོགས་པའི་ལས་གཞན་གང་ཡིན་པའོ། །མ་བསགས་པའི་ལས་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །བསམས་པ་ལས་ བྱུང་བའི་ལས་ནི།བསམས་བཞིན་དུ་བྱས་པའམ། བསགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མ་བསགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་ནི། བསམས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་བྱས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ངེས་པའི་ལས་ནི། བསམས་བཞིན་དུ་བྱས་པ་དང་། བསགས་པ་ གང་ཡིན་པའོ།།མྱོང་བར་འགྱུར་བར་མ་ངེས་པའི་ལས་ནི། བསམས་བཞིན་དུ་བྱས་ལ་མ་བསགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་ཟིན་པའི་ལས་ནི་འབྲས་བུ་བྱིན་ཟིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམ་པར་མ་སྨིན་པའི་ལས་ནི། འབྲས་བུ་ མ་བྱིན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དགེ་བའི་ལས་ནི། མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་གཞིར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མི་དགེ་བའི་ལས་ནི། ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གཞིར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ལས་ནི། མ་ ཆགས་པ་དང་།ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་གཞིར་གྱུར་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གཞིར་གྱུར་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྡོམ་པས་བསྡུས་པའི་ལས་ནི། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པས་ བསྡུས་པའམ།བསམ་གཏན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སྤོང་བའི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པའམ། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

同樣地，有決定成熟和不決定成熟的，已成熟和未成熟的，善和不善的，無記的，戒律所攝的，非戒律所攝的，既非戒律所攝亦非非戒律所攝的，由佈施所生的，由持戒所生的，由修習所生的，福德和非福德的，不動的，感受快樂的，感受痛苦的，感受非苦非樂的，現世受報的，來世受報的，後世受報的，過去的，未來的，現在的，欲界系的，色界系的，無色界系的，有學的，無學的，非有學非無學的，見斷所斷的，修斷所斷的，非所斷的，黑業黑報的，白業白報的，黑白業黑白報的，非黑非白無報業能盡諸業的，邪曲業，過失業，污濁業，清凈業，以及調伏業。 什麼是已作業？是已思或思已由身語發起的。未作業是未思或未思而不由身語發起的。積集業是除十種業之外的其他業：即夢中所作，無知所作，非故意所作，非猛利非相續所作，錯誤所作，忘念所作，不情願所作，自性無記，以悔除，以對治除，除此十種業外的其他業。未積集業即是上述十種業。 思所生業是故意所作或積集的業。非思所生業是非故意所作的業。決定受報業是故意所作且積集的業。不定受報業是故意所作但未積集的業。已成熟報的業是已經產生果報的業。未成熟報的業是尚未產生果報的業。 善業是以無貪、無嗔、無癡為基礎的業。不善業是以貪、嗔、癡為基礎的業。無記業是既非以無貪、無嗔、無癡為基礎，也非以貪、嗔、癡為基礎的業。戒律所攝業是別解脫戒所攝，或禪定、等至、斷除戒所攝，或無漏戒所攝的業。

།སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པས་བསྡུས་པའི་ལས་ནི། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་རིས་བཅུ་གཉིས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སྡོམ་ པ་མ་ཡིན་པའི་རིས་བཅུ་གཉིས་ནི།འདི་ལྟ་སྟེ། ལུག་གསོད་པ་རྣམས་དང་། བྱ་གག་འཚོང་བ་རྣམས་དང་། ཉ་པ་རྣམས་དང་། བྱ་པ་རྣམས་དང་། རྒྱས་འཆོར་བ་རྣམས་དང་། ཆོམ་རྐུན་པ་རྣམས་དང་། གཤེད་མ་རྣམས་དང་། བཙོན་སྲུང་རྣམས་དང་། ལོག་པོ་པ་རྣམས་དང་། གནོད་བྱེད་ རྣམས་དང་།གླང་པོ་ཆེ་འཛིན་པ་རྣམས་དང་། སྤྲུལ་ཚོགས་ཅན་རྣམས་སོ། །སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་བསྡུས་པའི་ལས་ནི། སྡོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་མ་གཏོགས། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་རིས་ཀྱི་ལས་ཀྱང་མ་གཏོགས་པ། དེ་ལས་གཞན་པའི་རིས་ཀྱི་དགེ་བ་ དང་།མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི། གཞི་དང་། ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གནས་ལས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་གཞི་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའི་གཞིའོ། ། ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི། སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གཏང་བའི་ཕྱིར། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ལ་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་།ངག་གི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་གནས་ནི་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དང་། ལེན་པ་པོ་ནི་གནས་ཡིན་ནོ། །སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་ བྱུང་བ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བའི་གཞི་དང་། ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་འདྲའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་སོ། །གནས་ནི་སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པའི་དངོས་པོའོ། །བསྒོམ་ པ་ལས་བྱུང་བའི་གཞི་ནི།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཞི་སྟེ། མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པའོ། །ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སེམས་པའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །གནས་ནི་ཕྱོགས་བཅུའི་སེམས་ཅན་གྱི་ ཁམས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ།།སྦྱིན་བདག་གི་རྟགས་རྣམས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་རྟགས་རྣམས་དང་། སྒོམ་པའི་རྟགས་རྣམས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་རིག་པར་བྱའོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་ནི་བདེ་འགྲོར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། འགྲོ་བ་ལྔ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་ནི་ངན་སོང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། འགྲོ་བ་ལྔ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་མི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །མི་གཡོ་བའི་ལས་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། གཟུགས་དང གཟུགས་མེད་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། མི་གཡོ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་པའི་ལས་ནི།ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡན་ཆད་ནི་མི་གཡོ་བའོ། །ཚེ་འདི་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་ཚེ་འདིའི་ འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པའོ།།སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་བར་དུ་མ་ཆོད་པར་སྐྱེ་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པའོ། །ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་དེ་ཕན་ཆད་དུ་སྐྱེ་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པའོ། །འདས་པའི་ལས་ནི་བག་ཆགས་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]གནས་སྐབས་ འབྲས་བུ་བྱིན་ཟིན་པའམ།འབྲས་བུ་མ་བྱིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མ་འོངས་པའི་ལས་ནི་མ་སྐྱེས་ཤིང་། མངོན་པར་མ་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ད་ལྟར་གྱི་ལས་ནི་མངོན་པར་འདུས་བྱས་ཤིང་མངོན་པར་བསགས་ལ་ཞིག་པར་མ་གྱུར་པ་གང་ ཡིན་པའོ།།འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ལས་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་རྣམ་པར་སྨིན་ཅིང་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

非戒所攝業，即是十二種非戒類中的任何一種。十二種非戒類是：屠羊者、販賣雞鴨者、漁夫、獵人、設陷阱者、盜賊、劊子手、獄卒、騙子、害人者、馴象師、養蛇者。 非戒非非戒所攝業，即除三種戒律，也不包括非戒類業，除此之外其他類別的善業、不善業和無記業。 佈施所生業，應從基礎、發起、自性和所依處了知。其中基礎是無貪、無嗔、無癡的基礎。發起是爲了捨棄佈施物而發起身語業的無貪、無嗔、無癡相應的思。自性是由佈施物的捨棄所發起的身業和語業。其中所依處是佈施物和受施者是所依處。 如同佈施所生業一樣，持戒所生業和修定所生業也應當如理了知。 其中持戒所生業的基礎和發起與前相同。自性是戒律所攝的身業和語業。所依處是有情和非有情所顯示的事物。 修定所生業的基礎是三摩地的基礎，即無貪、無嗔、無癡。發起是與此相應的成就三摩地的思。自性是三摩地。所依處是十方眾生界非苦非樂。 施主的標誌、持戒者的標誌、修定者的標誌都應如前所述般了知。 福業是善趣中成熟和五道中感受的善業。 非福業是惡趣中成熟和五道中感受的不善業。 不動業是色界和無色界中成熟和色無色界中感受的善業。 感受樂的業是感受前三禪和不動業。 感受苦的業是非福業。 感受非苦非樂的業是一切處阿賴耶識成熟的業。 第四禪以上是不動業。 現法受業是現世果報的業。 生受業是無間隔轉生果報的業。 后受業是此後轉生果報的業。 過去業是習氣位已與果報或未與果報的業。 未來業是未生且未成就的業。 現在業是已造作積集而未壞滅的業。 欲界系業是在欲界成熟且屬於欲界的業。

།གཟུགས་དང་ལྡན་པའི་ལས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་རྣམ་པར་སྨིན་ཅིང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་ལས་ནི། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་རྣམ་པར་སྨིན་ཅིང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སློབ་པའི་ལས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མ་ཡིན་པ་སློབ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་དགེ་བ་གང ཡིན་པའོ།།མི་སློབ་པའི་ལས་ནི་མི་སློབ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སློབ་པའི་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པའི་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ལས་ནི་གཉི་ག་ལས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དགེ་བ་དང་ མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལས་ནི་ངན་སོང་མྱོང་བར་འགྱུར་པའི་མི་དགེ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལས་ནི་བདེ་འགྲོ་མྱོང་བར་འགྱུར་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའོ། ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ལས་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གནག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གནག་པའི་ལས་ནི་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བའི་ལས་ནི་མི་གཡོ་བ་གང ཡིན་པའོ།།གནག་ཅིང་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གནག་ཅིང་དཀར་བའི་ལས་ནི་མི་དགེ་བའི་གཉེན་པོ་བསོད་ནམས་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་མ་སྤངས་ལ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་སུ་རྣམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད་པའོ། །ལས་གནག་པའི་ཡང་ མ་ཡིན་དཀར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མེད་དེ་། ལས་ཟད་པར་འགྱུར་བ་ནི་ལས་གསུམ་ཆར་ཡང་སྤོང་བའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོན་པོའི་ལས་ནི་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པའི་མུ་ སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།ཉེས་པའི་ལས་ནི་ཡོན་པོའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཉེས་པའི་ལས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཉེས་པའི་ལས་ནི་ཆོས་འདི་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བསྟན་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་བ་རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་གནས་ པ་ལོག་པར་ངེས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ།།སྙིགས་མའི་ལས་ནི་ཡོན་པོའི་ལས་དང་། ཉེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྙིགས་མའི་ལས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སྙིགས་མའི་ལས་ནི། ཆོས་འདི་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བསྟན་པ་ལ་ ངེས་པར་མ་གྱུར་པ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བློ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གསུམ་པོ་ནི་དེ་ལ་ལོག་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡོན་པོའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་མངོན་ པར་བསྒྲུབ་པ་ལ་བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་བརྟེན་པ་ལ་བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྙིགས་མའི་ལས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གཙང་བའི་ལས་ནི། ཆོས་འདི་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་དག་པར་ངེས་པར་གྱུར་པ། ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློ་དང་ལྡན་ པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ།།ཐུབ་པའི་ལས་ནི་ཆོས་འདི་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མ་ཡིན་པ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པའོ། །ལས་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་དམིགས་གང་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་ཉེས་དམིགས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ རིག་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། སྲོག་གཅོད་པ་པོས་སྲོག་གཅོད་པའི་གཞིའི་ཕྱིར་བདག་ལ་གནོད་པ་དང་། ཕ་རོལ་ལ་གནོད་པ་དང་། གཉི་ག་ལ་གནོད་པར་བྱ་བར་སེམས་པ་དང་། ཚེ་འདིའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྐྱེད་པ་དང་། ཚེ་ཕྱི་མའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྐྱེད་པ་དང་། ཚེ་འདི་པ་དང་ཚེ་ ཕྱི་མ་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྐྱེད་པ་དང་།དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་བདག་ལ་གནོད་པར་སེམས་ཤེ་ན། སྲོག་ཆགས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ན། གཞི་དེ་ ལས་བདག་ཉིད་གསད་པའམ།བཅིང་བའམ། ཉམས་པའམ། སྨད་པར་འགྱུར་ལ། ཕ་རོལ་ལ་གནོད་པར་ནི་མི་ནུས་པའོ།

有色業是在色界成熟並屬於色界的業。 無色業是在無色界成熟並屬於無色界的業。 有學業是凡夫和非凡夫有學相續中的善業。 無學業是無學相續中的善業。 非有學非無學業是除此二者之外其他相續中的善業、不善業和無記業。 見所斷業是感受惡趣的不善業。 修所斷業是感受善趣的善業、不善業和無記業。 非所斷業是世間和出世間的無漏業。 黑業黑報業是非福業。 白業白報業是不動業。 黑白業黑白報業是不善對治的福業，即未斷非福業而建立為福業者。 非黑非白無異熟業能盡諸業，是對治三業的出世間無漏業。 邪曲業是外道的善業和不善業。 過失業即是邪曲業，此外過失業還包括內教凡夫中顛倒見解、執著己見、邪定者的善業和不善業。 雜染業即是邪曲業和過失業，此外雜染業還包括內教凡夫中對教法不確定、具有懷疑心的善業和不善業。 另一種分類：外道的三種業因邪行而成邪曲，因障礙依止功德的成就而成過失，因障礙所依而成雜染業。 清凈業是內教凡夫中對教法確定、無有懷疑者的善業。 寂默業是內教非凡夫聖者的有學和無學善法。 諸業過患是什麼？略說有七種過患：即殺生者爲了殺生而思維損害自己、損害他人、損害雙方，生起現世過失、生起後世過失、生起現後世過失，以及由此所生的心所苦受和憂受。 如何思維損害自己？即損害有情時，由此自己可能被殺、被縛、受損或受辱，而不能損害他人。

།ཇི་ལྟར་ཕ་རོལ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་ལྟར་བྱས་པས་ཕ་རོལ་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་ལ། གཞི་དེ་ལས་བདག་ལ་གསད་པ་ ནས་སྨད་པའི་བར་དུ་མི་འབྱུང་བའོ།།གཉི་ག་ལ་གནོད་པ་ནི་དེ་ལྟར་བྱས་པས་གཞན་ལ་ཡང་གནོད་པར་འགྱུར་ལ། གཞི་དེ་ལས་ཕ་རོལ་གྱིས་གསད་པ་ནས། སྨད་པའི་བར་དུ་འགྱུར་བའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཚེ་འདི་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྐྱེད་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་བདག་ལ་གནོད་ པར་སེམས་པ་བཞིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་ཚེ་ཕྱི་མའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྐྱེད་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་གཞན་ལ་གནོད་པར་སེམས་པ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཚེ་འདི་པ་དང་། ཚེ་ཕྱི་མའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྐྱེད་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་གཉི་ག་ལ་གནོད་པར་སེམས་པ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེ་ལས་སྐྱེས་ པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་།ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྲོག་ཆགས་ལ་གནོད་པ་བྱས་པ་ན། གལ་ཏེ་ཉེས་དམིགས་རྣམ་པ་དྲུག་མ་བྱུང་ལ། སྲོག་གཅོད་པ་ཡང་དེའི་འདོད་པ་ལྟར་མ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན། འདོད་པས་ཕོངས་པའི་གཞི་ ལས།དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དེས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་ཉེས་དམིགས་བཅུར་འགྱུར་ཏེ། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྐབས་ནས་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རྒྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ ཡང་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་པ་ལ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཞི་དང་།ལྔ་པ་སྟེ་འབྲུའི་ཆང་དང་། བཅོས་པའི་ཆང་གི་སྐབས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉེས་དམིགས་གསུངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་། འདི་ལྟ་སྟེ། དགའ་བྱེད་ཀྱི་མདོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ། རྒྱས་པར་ རིག་པར་བྱའོ།།སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་། འཇུག་པའོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི། ཁམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། འགྲོ་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ དང་།གནས་གཞན་གྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རིགས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ན་ལུས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཁམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་བའོ། །འགྲོ་བའི་རབ་ ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་ལྔའོ།།གནས་གཞན་གྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་གནས་གཞན་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་བཅོ་བརྒྱད་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་གནས་གཞན་བཞི་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་དག་ཏུ་ བསྡོམས་ན་སྐྱེ་བ་ལྔ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ།།རིགས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་རིགས་ངན་པར་སྐྱེ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་གདོལ་པའི་རིགས་སམ། གཡུང་པོའི་རིགས་སམ། ཤིང་རྟ་མཁན་གྱི་རིགས་སམ། སྨྱིག་མ་ མཁན་གྱི་རིགས་སམ།གཞན་ཡང་གང་མ་རབས་རྣམས་དང་། དམའ་བ་རྣམས་དང་། ངན་པ་རྣམས་དང་། འཚོ་བ་ངན་པ་རྣམས་དང་། ཆུང་བ་རྣམས་དང་། བཟའ་བ་དང་། བཏུང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆུང་བ་རྣམས་དང་། དེ་ལྟ་བུ་དག་གི་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་ ཡིན་ཏེ།དེ་དག་ནི་སྐལ་བ་མེད་པའི་མི་ཞེས་བྱའོ། །རིགས་བཙུན་པར་སྐྱེ་བ་ནི། འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་རྒྱལ་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའམ། བྲམ་ཟེ་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའམ། ཁྱིམ་བདག་གི་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའམ། རིགས་གཞན་ ཡང་གང་ཕྱུག་པོ་རྣམས་དང་།ནོར་མང་བ་རྣམས་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ་རྣམས་དང་། ནོར་རྫས་མང་བ་རྣམས་དང་། བདག་དབང་བ་མང་ཞིང་མཐའ་བཟང་བ་རྣམས་དང་། ནོར་དང་འབྲུ་དང་བང་མཛོད་མང་བ་རྣམས་དང་། དེ་ལྟ་བུ་དག་གི་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྐལ་པ་དང་ལྡན་པའི་མི་ཞེས་བྱའོ། །རིགས་ངན་པ་ཡང་མ་ཡིན་རིགས་བཙུན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟར་འདི་ན་ཁ་ཅིག་དེ་གཉི་ག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་བར་མའི་རིགས་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ།

如何對他人造成損害呢？如此做會對他人造成損害，而從這個基礎上不會對自己產生從殺害到誹謗等危害。對雙方造成損害是指如此做既會對他人造成損害，從這個基礎上也會遭受對方從殺害到誹謗等危害。 如何產生現世的過失呢？就像對自己造成損害那樣。如何產生後世的過失呢？就像對他人造成損害那樣。如何產生現世和後世的過失呢？就像對雙方造成損害那樣。 如何從此產生心所引起的痛苦和不悅的感受呢？當對生命造成損害時，如果六種過患未生起，殺生也未如其所愿達成，則由於慾望落空的緣故，將感受由此產生的心理痛苦和不悅。 此外還會產生十種過患，應當如經中所說的破戒品那樣詳細了知。此外，關於近事戒中的四種不善業道和第五種即谷酒和釀酒，世尊所說的過患，也應當如《難陀經》中所說那樣詳細了知。 什麼是生的煩惱呢？應當從四個方面來看：分類、痛苦、不定和趣入。其中生的分類包括界的分類、趣的分類、處所的分類、種姓的分類和世間身體的分類。 其中界的分類是：欲界生、色界生和無色界生。趣的分類是五趣中的五種生。處所的分類是：欲界有三十六處所、色界有十八處所、無色界有四處所，總計五十八種生處。 種姓的分類是：在欲界人中生於低賤種姓，即有些人生於旃陀羅種姓、屠夫種姓、車匠種姓、竹匠種姓，或其他卑賤、低下、惡劣、生計低下、微小、飲食享受微少等種姓，這些稱為無福德之人。 生於尊貴種姓是指：有些人生於如大沙羅樹般的剎帝利種姓，或如大沙羅樹般的婆羅門種姓，或如大沙羅樹般的長者種姓，或其他富有、財多、受用廣大、財物眾多、自主權大而邊際良好、財谷庫藏豐富等種姓，這些稱為具福德之人。 既非低賤種姓也非尊貴種姓的出生是指：有些人生於不屬於上述兩類的中等種姓。

།ཡང་ན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ རྣམས་ལ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ།ལྷ་མ་ཡིན་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། ས་གཞི་ལ་བརྟེན་པའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། ནམ་མཁའི་གཞལ་མེད་ཁང་ལ་བརྟེན་པའི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ དང་བཅས་པར་སྐྱེ་བ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། འདུ་ཤེས་ཚད་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་ མེད་མིན་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ན་ལུས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི། ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཚད་མེད་པ་དག་ན། སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ཚད་མེད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ།རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་བཞིའི་ཆུ་གང་ཡིན་པ་དེ་བས་ནི། ཁྱེད་ཡུན་རིང་པོ་ནས་འགྲོ་ཞིང་འཁོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲག་འཛག་ཅིང་འབབ་པ་ཆེས་མང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱེད་ཡུན་རིང་པོ་ནས་གླང་པོ་ཆེ་རྣམས་དང་སྐལ་པ་མཉམ་པར་སྐྱེས་ཤིང་། རྟ་རྣམས་དང་། རྔ་མོ་རྣམས་དང་། བ་ལང་རྣམས་དང་། བོང་བུ་རྣམས་དང་། ར་དང་། རི་དགས་དང་། མ་ཧེ་དང་། ཕག་དང་། ཁྱི་རྣམས་དང་སྐལ་པ་མཉམ་པར་སྐྱེས་ལ། དེར་ཁྱེད་ཀྱིས་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་བཅད་པ་མང་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་སྟེ། དེར་ཁྱེད་ཀྱི་ཁྲག མང་པོ་ཟགས་ཤིང་འབབ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་སྐལ་པ་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ། མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། དེར་ཁྱེད་ཀྱིས་ཕའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། མའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཕུ་ནུ་པོའི་ཕྱིར་ སྡུག་བསྔལ་བ་དང་།སྲིང་མོའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། གཉེན་བཤེས་ཟད་པ་དང་། ནོར་ཟད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཟད་པ་མང་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་སྟེ། དེར་ཁྱེད་ཀྱི་མཆི་མ་མང་པོ་ཟགས་ཤིང་བབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁྲག་དང་མཆི་མ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མའི་ནུ་ཞོ་འཐུངས་པ་ ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་མ་ངེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ས་འདིའི་སྟེང་ན་རྩཝ་དང་། ཤིང་དང་། ཡལ་ག་ དང་།ལོ་མ་དང་། ལོ་མ་གཞོན་ནུ་ཅི་ཡོད་པ་དེ་དག་།སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་སོར་བཞི་ཙམ་དུ་དུམ་བུར་བཅད་ལ། ཕ་དང་མ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱིར་བཀོད་དེ། འདི་ནི་བདག་གི་ཕའོ། །བདག་གི་ཕ་དེའི་ཕ་ནི་འདིའོ། །འདི་ནི་བདག་གི་མའོ། །བདག་གི་མ་དེའི་ མ་ནི་འདིའོ་ཞེས་བྱས་ན།སོར་བཞི་ཙམ་གྱི་དུམ་བུ་དེ་དག་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་ཆེས་མྱུར་དུ་ཡོངས་སུ་ཟད་ཅིང་ཐུག་པར་འགྱུར་གྱི། ཕ་རྣམས་ཀྱི་ཕའི་མཐའ་དང་མ་རྣམས་ཀྱི་མའི་མཐའ་ནི་ཐུག་པར་འགྱུར་ཞེས་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གང་ཁྱེད་ཀྱིས་སེམས་ ཅན་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་།མཆོག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་གང་དག་མཐོང་ན། དེར་ཁྱེད་ཀྱིས་བདག་ཅག་གིས་ཀྱང་འདི་འདྲ་བར་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་ཉམས་སུ་མྱོང་ངོ་སྙམ་དུ་ མཐའ་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་གསུངས་པ་དང་།སྔོན་ཡུན་རིང་པོ་འདས་པ་ནས་གང་དུ་ཁྱེད་མ་སྐྱེས་པ་དང་། མ་སོང་བ་དང་། མ་ཤི་བའི་ས་ཕྱོགས་དེ་ནི་ངས་མཐོང་བར་དཀའོ། །ཡུན་རིང་པོ་འདས་པ་ནས། སེམས་ཅན་གང་ཁྱེད་ཀྱི་ཕ་མའམ། ཕུ་ནུའམ། སྲིང་ མོའམ།།སློབ་དཔོན་ནམ། མཁན་པོའམ། བླ་མའམ། བླ་མའི་གནས་ལྟ་བུར་མ་གྱུར་པ་དེ་ནི་ངས་མཐོང་བར་དཀའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གང་ཟག་གཅིག་གི་བསྐལ་པ་གཅིག་གི་རུས་པ་རྣམས་ཀྱི་རུས་པའི་ཕུང་པོ་ཡང་གལ་ཏེ་སྡུད་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། བསྡུས་ནས་ ཀྱང་གལ་ཏེ་འཇིག་པར་ཡང་མི་འགྱུར།རུལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་དུ་ཟིན་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། རི་ངོས་ཡངས་ཙམ་མོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

或者，欲界諸天有三種出生：一是生為非天，二是生於依地基之處，三是生於依虛空宮殿之處。色界有三種出生：一是凡夫具想而生，二是無想而生，三是生於凈居天。無色界有三種出生：即生於無量想天、生於無所有處天、生於非想非非想天中。 關於世間身體的差別，應當了知：在十方無量世界中，無量眾生有無量種出生。 關於這種苦，世尊如是說：‘四大海水雖多，但你們長久流轉輪迴時所流失的血液更多。為什麼呢？因為你們長久以來，曾與象同生，與馬、騾、牛、驢、羊、鹿、水牛、豬、狗同生，在那裡你們經歷了許多肢體被砍斷的痛苦，因此流失了許多血液。’ 如同與象等同生一樣，在人中也是如此。在那裡你們經歷了為父親而受苦，為母親而受苦，為兄弟而受苦，為姐妹而受苦，親友逝去、財產損失、受用耗盡等諸多痛苦，因此流下了許多眼淚。 如同血液和眼淚一樣，飲用母乳也應當如是觀察。這些都應當了知為生苦的差別。 關於無有邊際，世尊如是說：‘譬如，若將此地上所有的草、樹、枝、葉、嫩葉都被人們截成四指長的段落，然後一一排列，說這是我的父親，這是我父親的父親，這是我的母親，這是我母親的母親。那麼這些四指長的段落很快就會用盡，但是諸父之父的盡頭、諸母之母的盡頭，我不說會有窮盡。’ 又說：‘當你們見到痛苦、極度痛苦、憂愁的眾生時，你們應當了知：我們也曾如是經歷過苦。如同經歷苦一樣，也同樣經歷過樂。’ 又說：‘從久遠以來，我難見有任何地方是你們未曾出生、未曾前往、未曾死亡之處。從久遠以來，我難見有任何眾生不曾做過你們的父母、兄弟、姐妹、師長、和尚、上師或如上師般的存在。’ 又說：‘若有人能收集一個人一劫中的骨骸，假使收集后不會損壞，不會腐爛，其量當如山嶽般高大。’

།དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ལུས་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ནི་དེ་དག་ གི་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ།།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། སྡོམ་ནི། ལུས་དང་སྒོ་དང་དོན་དང་ཡང་། །རྣམ་པར་དབྱེ་དང་རིམ་པ་བསྟན། །ངེས་པའི་ཚིག་དང་རྐྱེན་ཉིད་དང་། །རྐྱེན་གྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། །མདོ་སྡེ་བསྡུ་བར་བྱ་བ་དང་། །རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཐ་མ་ཡིན། ། ལུས་གང་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གཞག་པ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་གྱི་མཐའ་ནས་ཇི་ལྟར་དབུས་ཀྱི་མཐར་འབྱུང་བ་དང་། དབུས་ཀྱི་མཐའ་ནས་ཇི་ལྟར་ཕྱི་མའི་མཐར་འབྱུང་བ་དང་། དབུས་ཀྱི་མཐར་བྱུང་ནས་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱུང་བར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ནས་ཇི་ལྟར་དབུས་ཀྱི་མཐར་འབྱུང་ཞིང་བྱུང་ནས་ཀྱང་དབུས་ཀྱི་མཐར་གནས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདི་ནི་ལ་ལ་སྔོན་མི་མཁས་ཤིང་མ་རིག་པར་གྱུར་པས། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་བྱས་ཤིང་བསགས་ནས། དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་དེ་དང་འབྲེལ་ཞིང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། ནམ་མ་ཤི་བའི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། །ནང དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྲེད་པ་ཡང་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཚེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེའི་གྲོགས་བྱེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་འཆི་བའི་དུས་བྱས་ནས། སྔོན་གྱི་མཐའ་ནས་ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་རྒྱུའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་འབྲས་ བུའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐར་གྱིས་མའི་མངལ་དུ་ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ།མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་བར་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དག་གིས། མངལ་ན་གནས་པའི་མིང་དང་གཟུགས་དེ་གོང་ནས་གོང་དུ་རྒ་བའི་བར་དུ་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ ཉིད་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་མ་ཐག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་མིང་དང་གཟུགས་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདུག་གོ། །དེ་ཡང་རྟེན་རྣམ་པ་ དྲུག་ལ་བརྟེན་ཅིང་འདུག་སྟེ།དེས་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷན་ཅིག་བྱུང་བའི་དབང་པོའི་གཟུགས་དང་། འགགས་མ་ཐག་པའི་མིང་ནི་ཅི་རིགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་གི་རྟེན་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་ བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།།དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལྔ་པོ་དག་གི་རྟེན་ནི་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། དབང་པོའི་རྟེན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོས་བསྐྱེད་པའི་གཟུགས་དང་དབང་པོ་རྣམས་གང་གིས་ཟིན་པའི་མིང་གང་ཡིན་པ་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་རྒྱུན་གྱིས་འཇུག་ པ་སྟེ།དེ་གཉི་ག་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་རྟེན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ད་ལྟར་གྱི་དུས་ན་ཚེ་ཇི་སྲིད་པར་མདུང་ཁྱིམ་གྱི་ཚུལ་དུ་ འདུག་གོ།།དེ་ལྟར་ན་སྔོན་གྱི་མཐའ་ནས་དབུས་ཀྱི་མཐར། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་དབུས་ཀྱི་མཐར་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་ལ་མངལ་ནས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། དྲོད་ གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་མའི་མངལ་མ་གཏོགས་པ།དེ་ལས་གཞན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་ནི་དབང་པོ་ཚང་བར་འབྱུང་སྟེ། བྱེ་བྲག་ནི་དེ་ཡོད་དོ།

什麼是生的趣入？就是如此，諸身的緣起，這就稱為彼等的趣入。什麼是緣起？總攝為：身與門及義，分別與次第，決定語及緣，緣之廣分別，經典總攝義，種種為最後。 什麼是身？略說之，緣起安立為三種：從前際如何趣入中際，從中際如何趣入后際，以及趣入中際后如何安住和顯現。 其中，從前際如何趣入中際並趣入后如何安住中際呢？如是，某人先前愚昧無知，由無明緣而生起福德、非福德及不動業的身語意業，造作積累后，其識與彼相應，結生識成為因，直至未死之間相續。內外諸愛在果報成就時，以助伴方式親近彼識。 當其命終時，從前際到現在，因識緣起結生果識，漸次在母胎中成就身體，以胎中凝酪等各個階段差別，住胎的名色漸次發展直至衰老。彼識結生之後即刻所感受的業，以異熟方式出生果報，彼異熟識即依止於彼名色。 彼又依止六種所依而住，故說名色緣識。俱生根色和剛滅的名隨其所應為六識之所依，依此直至命終識得執行。五根色之所依是根大種及根所依大種所生色，以及諸根所執持的相續執行的心相續，由於此二者相續，故合為一所依。 如是，說識緣名色，亦說名色緣識，現在世中如同束竹般相依而住。如是從前際到中際，諸行緣起而生，已生者亦趣入中際，這是胎生眾生趣入的次第。 卵生、濕生除母胎外，應知與此不同。欲界有色眾生及色界眾生化生時諸根具足而生，其中有差別。

།གཟུགས་མེད་ པ་རྣམས་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིང་ལ་བརྟེན་ཅིང་།གཟུགས་ཀྱི་ས་བོན་ལ་ཡང་བརྟེན་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ས་བོན་དང་མིང་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ཅིང་འཇུག་སྟེ། འདི་ལྟར་གཟུགས་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ལས་ཕྱིས་ས་བོན་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལ་ཡང་བྱེ་ བྲག་དེ་ཡོད་དོ།།བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་ཀྱིས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པས་ནི་ངན་སོང་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །མི་གཡོ་བས་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་སུ་ སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།དབུས་ཀྱི་མཐའ་ནས་ཕྱི་མའི་མཐར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཇི་ལྟར་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར། ཇི་ལྟར་ན་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་། མི་འབྱུང་བས་རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་དབུས་ཀྱི་མཐར་བྱུང་བའི་གང་ཟག་དེས་སྔོན་ གྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་།ཡུལ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བའི་དབང་གིས་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཉན་པའམ། སྔོན་གོམས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་རྨོངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ལ་རྨོངས་པས་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ལས། སྡུག་བསྔལ་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་སོ། །དེ་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ཕྱི་མའི་མཐའི་མ་རིག་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་རྣམས་བྱེད་ཅིང་སོགས་སོ།། །། དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་གསར་དུ་ལས་བྱེད་པས་ལས་དེ་དང་འབྲེལ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཚེ་འདིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ དེ་ནི་མ་འོངས་པ་ན་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ཅེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ཕྱི་མ་ལ། ཡང་སྲིད་པའི་མིང་དང་ གཟུགས་ཀྱི་ས་བོན་དང་འབྲེལ་པར་འགྱུར་རོ།།མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ས་བོན་དེ་ཡང་ཕྱི་མ་ལ། ཡང་སྲིད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་ས་བོན་དང་འབྲེལ་པར་འགྱུར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་ས་བོན་དེ་ཡང་ཕྱི་མ་ལ། ཡང་སྲིད་པའི་རེག་པའི་ས་བོན་དང་འབྲེལ་པར་འགྱུར་རོ། ། རེག་པའི་ས་བོན་དེ་ཡང་ཕྱི་མ་ལ། ཡང་སྲིད་པའི་ཚོར་བའི་ས་བོན་དང་འབྲེལ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་དབུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་གནས་ཤིང་། ཡང་སྲེད་པ་འཕེན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་བར་དག་གི་ལུས མཐའ་དག་འཕེན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ལ་རྨོངས་པ་སྔ་མས་དེ་ལྟར་ཡང་སྲིད་པས་འཕངས་ནས། ཡུལ་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་རྨོངས་པ་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས། ཡུལ་གྱི་ཚོར་བ་ལ་དམིགས་ནས་སྲེད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །སྲེད་པ་དེས་འདོད་པ་ཡོངས་ སུ་ཚོལ་བའམ།སྲིད་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ན། འདོད་པའི་ལེན་པའམ། སྲིད་པའི་ལེན་པའམ། ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་དང་། བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལེན་པར་བྱེད་དོ། །ལེན་པ་བླངས་ནས་ཀྱང་། སྲེད་པ་དང་ལེན་པ་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པ་ན། འཕེན་ པའི་རྒྱུ་སྔ་མ་ལ་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ།

在無色界中，識依于名和色的種子，而色的種子和名又依于識而轉，就像這樣，從色完全斷絕之後，後來從種子中生起，這其中也有這種差別。 由福業則生於欲界天人之中。 由非福業則生於惡趣中。 由不動業則生於色界和無色界中。 從中邊至後邊，諸行的緣起如何生起？如何不生起？以及如何由不生而清凈呢？ 如是，住于中邊的補特伽羅，由前業的果報，內在異熟果及從境生起的感受力，將經歷兩種果報。 他由聽聞非正法或依靠往昔串習，對兩種果報生起愚癡，由於對內在異熟果的愚癡，從而現前成就後有，不能如實了知苦。 他由前際和后際的無明力，如前般造作諸行等。 他的識在此生中由新造業而與彼業相應，如是由無明緣生諸行，由諸行緣也生識。 此生之識是未來現前成就識果的攝持因。 依一切識而說六識聚，彼識於後世又與後有的名色種子相應。 彼名色種子於後世又與後有的六處種子相應。 彼六處種子於後世又與後有的觸種子相應。 彼觸種子於後世又與後有的受種子相應，當知此是住于中邊而復投生的因，故從識乃至受等一切身皆成投生。 他由前者對異熟果的愚癡如是投生後有，由另一個對境生果的愚癡，緣于境受而生起貪愛。 彼貪愛于遍求欲或遍求有時，即取欲取或有取，或取見、戒禁、我語等。 取已，當貪愛與取和合時，於前投生因即名為有。

།སྐྱེ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུར་བསྡུས་པའི་སྲིད་པའི་རྗེས་ལ་འཆི་བའི་དུས་བྱས་ནས། ཇི་ལྟར་འཕངས་པའི་འཕེན་པའི་རྒྱུས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་རིམ་མམ་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ཚེ་འདི་ལ་མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ། སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལེན་པ། ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ། སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་བ་དང་། ན་བ་དང་། འཆི་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས། སྐྱེ་བའི་གནས་ཁ་ཅིག་ཏུ་མངོན་དུ་འགྱུར་ལ། ཁ་ཅིག་ཏུ་ནི་ས་བོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དབུས་ཀྱི་མཐར་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཕྱི་མའི་མཐར་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་ཚེ་འདི་ལ་གཞན་གྱི་སྒྲའམ། སྔོན་གྱི་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས། འབྲས་བུར་གྱུར་པ་འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་དང་། དེ་དག་གི་འགོག་པ་དང་། དེ་དག་འགོག་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་ན། དེས་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་རྒྱུས ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་སྐྱེད་དེ།བདེན་པ་རྣམས་ལ་རིམ་གྱིས་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ཤེས་པ་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེས་ཤེས་པ་མཐོང་བ་དེས་ན་མ་རིག་པ་དང་། སྲེད་པ་དེ་མ་ལུས་པར་སྤོང་ངོ་། །དེ་སྤངས་ན་དེ་ལ་དམིགས་ པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་པའི་མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྤངས་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་སྤངས་པས་ཀྱང་ཚེ་འདི་ལ་མ་རིག་པ་དང་བྲལ་ནས་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྲེད་པ་དང་།འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པའི་སེམས་དེ་དང་བྲལ་བས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །མ་རིག་པ་དེ་འགགས་པས་མ་ རིག་པ་མ་སྤངས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལས་བརྩམས་ཏེ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ལ།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་འགག་པའི་རིམ་ པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རེག་པ་འགག་སྟེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བའི་བར་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱའོ། །ཚེ་འདི་ལ་མ་རིག་པ་འགགས་པས། མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་འགག་།མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་འགགས་པས་མ་རིག་པའི་ འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་འགག་།མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་འགགས་པས་སྲེད་པ་འགག་།སྲེད་པ་འགགས་པས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་འཁྲུག་པ་ལ་ཐུག་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་འགག་ཅེས བྱའོ།།དེ་ལྟར་ན་ཚེ་འདི་ལ་འདུ་བྱེད་དེ་དག་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཚེ་འདི་ལ་མི་འཇུག་པས་ཚེ་འདི་ལ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཚེ་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་ གཟུགས་དང་།མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷག་མ་ཡོད་དེ། ཡོངས་སུ་དག་ཅིང་ཡོངས་སུ་བྱང་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ལུས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་བྲལ་ནས་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་གྱི་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ལུས་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་ཚེ་ཇི་ཙམ་པ་དེ་སྲིད་གནས་ཏེ།གང་གི་ཚེ་དེའི་ཚེ་ཟད་པ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཟིན་པའི་ལུས་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ། སྲོག་གི་དབང་པོ་འདི་ཕན་ཆད་ཀྱི་དེའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་ཟད་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཕྱིས་ རྣམ་པར་སྨིན་པར་མི་འགྱུར་རོ།

作為顯現成就生的因所攝的有之後死亡時，由如是所引業力之因，從識等乃至受為止的諸行將次第或同時生起。如是此生中由無明觸所生之受為緣而有愛，以愛為緣而有取，以取為緣而有有，以有為緣而有生，以生為緣而有老、病、死等苦的差別，于某些生處顯現，于某些則應知隨順種子相續。如是于中際以無明為緣諸行及以受為緣愛為依，於後際諸行生起。 若於此生依他音聲或前世資糧，于作為果的二種行相，如理作意彼等之因及彼等之滅以及能令彼等滅之道，由彼如理作意之因生起正見，于諸諦漸次獲得有學、無學之清凈見智。由彼見智故能斷盡無明與愛。斷彼已，則于彼所緣如實不知之無明觸所生受亦將斷除。由彼斷故，於此生離無明而現證慧解脫。 由離與無明觸所生受相應之心相應之愛與貪，由彼心解脫故，以離貪故現證心解脫。由彼無明滅故，若未斷無明則從識等乃至受為止之諸行將生起者，彼等從后際起將不生，且成為不生法。是故由無明滅故行滅之次第，異熟所生觸滅，乃至異熟所生受滅。 於此生中由無明滅故無明觸滅，由無明觸滅故無明觸所生受滅，由無明觸所生受滅故愛滅，由愛滅故如前不生法性，從取等乃至擾動為止諸行滅。如是於此生彼等諸行不轉，以此生不轉故，於此生獲得有餘依涅槃界涅槃。 爾時彼以識為緣名色，以名色為緣識之餘分，將清凈且圓滿。彼身與識俱住時，將離系而領受諸受，然非繫縛。彼身與識俱住亦由往昔業力所引壽量而住，當彼壽盡時將舍離識所執持之身，此後彼命根將盡，后不再成熟。

།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་འདིར་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་དང་བཅས་པར་རང་གི་ངང་གིས་འགགས་ལ། སྔར་རྒྱུ་འགགས་པས་གཞན་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མེད་ཅིང་མ་ལུས་པར་འགགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཤིན་ཏུ་ཞི་བའི་གནས་ཡིན་ཏེ།གང་གི་དོན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐད་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཐའ་ཚངས་པར་སྤྱད་པ་བསྟེན་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ ནི།སྔོན་གྱི་མཐའ་ནས་དབུས་ཀྱི་མཐར་འཇུག་པ་དང་། དབུས་ཀྱི་མཐའ་ནས་ཕྱི་མའི་མཐར་འཇུག་པ་དང་། དབུས་ཀྱི་མཐར་འཇུག་པ་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ལུས་ཡིན་ནོ། །སྒོ་གང་ཞེ་ན། སྒོ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བར་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། ནང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་སྒོ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་ལོ་ཏོག་འགྲུབ་པའི་སྒོ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བའི་སྒོ་དང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཇིག་པ་དང་འཆགས་པའི སྒོ་དང་།ཟས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བསྟེན་པའི་སྒོ་དང་། ལས་བདག་གིར་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ལས་དང་། དེ་དང་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྒོ་དང་། མཐུའི་སྒོ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་སྒོའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ དོན་གང་ཞེ་ན།སེམས་ཅན་མེད་པའི་དོན་ནི། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དོན་དེ་སེམས་ཅན་མེད་པ་ཡིན་ན་མི་རྟག་པའི་དོན་ཏོ། །མི་རྟག་པ་ཡིན་ན་རིང་པོ་མི་ཐོགས་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་དོན་ཏོ། །རིང་པོ་མི་ཐོགས་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ ན་གཞན་གྱི་དབང་གི་དོན་ཏོ།།གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་ན་བྱེད་པ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །བྱེད་པ་མེད་པའི་དོན་ཡིན་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་དོན་ཏོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཡིན་ན་མཐུན་པར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འཇུག་པའི་དོན་ཏོ། །མཐུན་ པར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འཇུག་པའི་དོན་ཡིན་ན་ལས་བདག་གིར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ།།དོན་གང་ཡོངས་སུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་དོན་ཡོངས་སུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་མདོ་ལས་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་ རྟོག་པའི་སྟེ།ཅི་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་མ་བྱུང་བ་ཞིག་།བདག་ཅིར་གྱུར་པ་ཞིག་།བདག་ཇི་ལྟ་བུར་གྱུར་བ་ཞིག་སྙམ་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། མ་འོངས་པའི་འདུ་བྱེད་ རྣམས་ལ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པའི་སྟེ།ཅི་བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་།བདག་ཅིར་འགྱུར་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་སྙམ་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན།ནང་དུ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་ཅན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ཅི་ཞིག་ཡོད། ཅིར་འགྱུར། སེམས་ཅན་འདི་དག་གང་ནས་འོངས། འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་སྙམ་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ནང་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སོ་སོར་རང་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་བདག་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཕྱི་རོལ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཕྱི་རོལ་གྱི་འདུ་བྱེད་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་བདག་གི་བར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན པའོ།།ནང་དང་ཕྱི་རོལ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་མཛའ་བཤེས་དང་། དགྲ་དང་། ཐ་མལ་པར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

那個識也在此處與一切受一起自然滅盡，由於前因已滅，不會在他處結生，而是完全滅盡。這是無餘涅槃界極為寂靜的境地，為此而到世尊處趨向涅槃，修持以涅槃為究竟的梵行。如是，緣起安立有三種廣說：從前際趣入中際，從中際趣入后際，以及清凈趣入中際。這是緣起的體性。 何為門？以八種門趣入緣起：內識生起門，外莊稼成熟門，有情世間死生門，器世間壞成門，食所依止門，依業自作而言苦樂業及與彼相應果報受用門，威力門，清凈門。 何為緣起義？無有情義是緣起義，若是無有情則是無常義。若是無常則是不久住近住義。若是不久住近住則是他緣義。若是他緣則是無作義。若是無作義則是因果相續不斷義。若是因果相續不斷則是因果隨順趣入義。若是因果隨順趣入義則是依業自作義而為緣起義。 為顯示何義而安立緣起？答：為顯示因緣諸法自身煩惱及清凈義故。 何為差別？如經中廣說’不知前際’等。其中，何為不知前際？於過去諸行非理分別：我於過去時是否存在？我於過去時是否不存在？我成為何物？我如何存在？如是不知。 何為不知后際？于未來諸行非理分別：我于未來時將會存在嗎？我于未來時將不存在嗎？我將成為何物？我將如何存在？如是不知。 何為不知前際后際？于內以非理懷疑方式思維：何者存在？將成何物？這些有情從何處來？從此處死後往何處去？如是不知。 何為不知內？于各自諸行非理作意為我的不知。 何為不知外？于外在非情諸行非理作意為我所的不知。 何為不知內外？於他相續中諸行非理分別為親友、怨敵、中庸的不知。

།ལས་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་ པར་རྟོག་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུར་བསྡུས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཚོར་བ་པོར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ལས་དང་ དེའི་འབྲས་བུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།སངས་རྒྱས་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པའམ། ལོག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའམ། བག་མེད་པའམ། ཡིད་གཉིས་ཟ་བའམ། སྐུར་ པ་འདེབས་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱིས་ལེགས་པར་བསྲུངས་པ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པའམ། ལོག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའམ། བག་མེད་པའམ། ཡིད་གཉིས་ཟ་བའམ། སྐུར་བ་འདེབས་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དགེ་ འདུན་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན།དགེ་འདུན་གྱིས་ལེགས་པར་བསྒྲུབས་པ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པའམ། ལོག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའམ། བག་མེད་པའམ། ཡིད་གཉིས་ཟ་བའམ། སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། སྡུག་ བསྔལ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དུ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པའམ།ལོག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའམ། བག་མེད་པའམ། ཡིད་གཉིས་ཟ་བའམ། སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ མི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།རྒྱུ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་མེད་པར་རྟོག་པའམ། མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་དང་། དབང་ཕྱུག་དང་། རང་བཞིན་དང་། སྐྱེས་བུ་གཞན་ལ་སོགས་པར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །རྒྱུ་ ཇི་ལྟ་བར་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ།དེ་དག་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའོ། །དེ་དག་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་མི་དགེ་བའོ། །ཕན་པའི་ཕྱིར་བརྟེན་པར་བྱ་བའོ་། །གནོད་པའི་ཕྱིར་བརྟེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །གནག་པའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ དང་བཅས་པའོ།།དཀར་བའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའོ། །འདྲེས་པའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་ཆ་ཡོད་པའོ། །རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་མི་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྟོག་པ་ལ་སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་མི་ཤེས་པ་ གང་ཡིན་པ་སྟེ།དེ་དག་བསྡོམས་ན་མི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དགུ་ཡོད་དོ། །གཞན་ཡང་མི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བདུན་ཡོད་དེ། དུས་ལ་རྨོངས་པ་དང་། དངོས་པོ་ལ་རྨོངས་པ་དང་། འཕོ་བ་ལ་རྨོངས་པ་དང་། མཆོག་ལ་རྨོངས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ལ་རྨོངས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་རྨོངས་པ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་རྨོངས་པའོ། །མི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དགུ་པོ་གང་ཡིན་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བདུན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། གང་གིས་གང་བསྡུས་པར་བལྟ་བར་བྱ་ཞེ་ན། མི་ཤེས་པ་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་ནི་ དང་པོ་གཅིག་བསྡུས་སོ།།འོག་མ་གསུམ་གྱིས་ནི་གཉིས་པ་བསྡུས་སོ། །འོག་མ་གསུམ་གྱིས་ནི་གསུམ་པ་བསྡུས་སོ། །འོག་མ་གསུམ་གྱིས་ནི་བཞི་པ་བསྡུས་སོ། །འོག་མ་བཞིས་ནི་ལྔ་པ་བསྡུས་སོ། །འོག་མ་དྲུག་གིས་ནི་དྲུག་པ་བསྡུས་སོ། །ཐ་མ་གཅིག་གིས་ ནི་བདུན་པ་བསྡུས་སོ།།གཞན་ཡང་མི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། དོན་ལ་རྨོངས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་རྨོངས་པ་དང་། བག་མེད་པས་རྨོངས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ལ་རྨོངས་པ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་རྨོངས་པའོ། །མི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་དགུ་པོ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པ་ལྔ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། གང་གིས་གང་བསྡུས་པར་བལྟ་བར་བྱ་ཞེ་ན་ལྟ་བ་ལ་རྨོངས་པ་ནི། དང་པོའི་དྲུག་དང་། རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་པ་བསྡུས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །བག་མེད་པས་རྨོངས་པས་ནི་ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་དེ་གཉི་ག་མི ཤེས་པ་བསྡུས་སོ།།དེ་ཁོ་ནའི་དོན་ལ་རྨོངས་པས་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ནས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་མི་ཤེས་པ་བསྡུས་སོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་རྨོངས་པས་ནི་ཐ་མ་བསྡུས་སོ།

什麼是不知業？就是非如理地執著作業者的無知。什麼是不知異熟？就是非如理地執著領受異熟果所攝諸行的無知。什麼是不知業異熟？就是非如理地顛倒執著業及其果的無知。 什麼是不知佛？就是對諸佛菩提不作意，或邪思維，或放逸，或懷疑，或誹謗的無知。什麼是不知法？就是對法的善護不作意，或邪思維，或放逸，或懷疑，或誹謗的無知。什麼是不知僧？就是對僧伽的善修不作意，或邪思維，或放逸，或懷疑，或誹謗的無知。 什麼是不知苦？就是對苦不作意為苦，或邪思維，或放逸，或懷疑，或誹謗的無知。如同苦一樣，集、滅、道的不知也應如是觀察。 什麼是不知因？就是執著無因，或非如理地執著不相應因、自在天、自性、神我等的無知。如同因一樣，對從因所生諸行也是如此。由於無過失故是善。由於有過失故是不善。由於有益故應依止。由於有害故不應依止。由於黑暗故有過失。由於清凈故無過失。由於雜染故有各別分。 什麼是對六觸處如實正確的不知？就是心顛倒的增上慢者的無知。總計有十九種無知。 又有七種無知：於時迷惑、於事迷惑、于轉移迷惑、于殊勝迷惑、于真實迷惑、于煩惱迷惑、于清凈迷惑和增上慢迷惑。 對於這十九種無知和七種無知，應當如何觀察它們之間的攝屬關係？前三種無知攝屬第一種。下面三種攝屬第二種。再下面三種攝屬第三種。再下面三種攝屬第四種。再下面四種攝屬第五種。再下面六種攝屬第六種。最後一種攝屬第七種。 又有五種無知：于義迷惑、于見迷惑、由放逸迷惑、于真實義迷惑和由增上慢迷惑。對於這十九種無知和五種無知，應當如何觀察它們之間的攝屬關係？于見迷惑攝屬最初六種和不知從因所生諸法。由放逸迷惑攝屬不知業、異熟及二者。于真實義迷惑攝屬從不知佛直至道諦的諸種無知。由增上慢迷惑攝屬最後一種。

།དོན་ལ་རྨོངས་པས་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །མི་ ཤེས་པ་དང་།མ་མཐོང་བ་དང་། མངོན་པར་མ་རྟོགས་པ་དང་། མུན་པ་དང་། རྨོངས་པ་དང་། མ་རིག་པའི་མུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་རིག་པའི་རྣམ་པའི་རྣམ་གྲངས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་རྨོངས་པའི་གཞི་རྣམ་པ་བདུན་པོ་དག་དང་། རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། རྨོངས་ པའི་གཞི་ཐ་མ་གཉིས།གཞི་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་ནི་ཐ་མའི་མ་རིག་པའི་མུན་པའི་རྣམ་གྲངས་དེའི་ནང་དུ་བསྡུ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ ཀྱིས།རྣམ་གྲངས་གསུམ་པོ་དང་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ལ། ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ཡོད་པས་ན་། རྣམ་གྲངས་ཕྱི་མ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་རྣམ་ གྲངས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། །།བམ་པོ་བཅུ་པ། ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཀྱི་ལས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་སྟེ། འོག་མའི་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་གྲགས་པ་དང་། གོང་མའི་མི་གཡོ་བར་གྲགས་པའོ། ། ངག་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ངག་གི་ལས་ཏེ། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ། དེ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ནི་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་སྟེ་། མི་གཡོ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁམས་གོང་མ གཉིས་ཀྱི་ནི་མི་གཡོ་བ་ཉིད་དོ།།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཕྱི་མ་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ཅིང་། གཟུགས་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་། བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བས་ཡོངས་ སུ་བསྒོས་པ་ས་བོན་དུ་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་།ས་བོན་དེ་ལས་བྱུང་བ་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཇི་ལྟ་བར། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། རྟེན་དང་། ཡུལ་ལས་དེ་དག་གི་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའི་བྱེ་བྲག་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་གོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་པུའོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱང་མྱོང་བའི རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཡང་ཁམས་གསུམ་ཆར་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན།ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་རིག་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་འདི་དག་ཁམས་གསུམ་ཆར་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་གང་ཞེ་ན། སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ ཁམས་གཉིས་ན་ཡོད་དོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་བཅུ་དང་། བཏགས་པའི་ཡོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ གཟུགས་དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་བརྒྱད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་བོན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་འབྲས་བུར་གྱུར་པའོ། །མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་པོ་གཟུགས་དང་བ་སྟེ། གང་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བ་དང་། ལྟ་བ་དང་ལྟ་བར་འགྱུར་བའོ། །མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཇི་ལྟ་བར་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཅི་རིགས་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་དུས་གསུམ་དུ་བསྟན་པས། ལས་བསྟན་པར་བྱའོ།

由於對義理愚昧，應當觀察為攝一切。不知、未見、未現證、黑暗、愚昧、無明黑暗這六種無明的異名，應當依次配合七種愚昧事。最後兩種愚昧事合為一事，應當觀察為攝入最後無明黑暗的異名中。另外異名，聞所生、思所生、修所生的智慧的違品，依次配合三種異名。由於違品有小、中、大的差別，故成為后三種異名。如是由違品的分類和自性的分類，成為六種異名。 第十品。什麼是身行？是欲界所行和色界所行的身業，即地獄所謂的福和非福，以及上界所謂的不動。什麼是語行？是語業，其餘如前應當觀察。什麼是意行？是意業，其中欲界的是福和非福，而非不動。上二界的唯是不動。 什麼是眼識？依止眼根而了別色的識，為福、非福、不動所熏習的種子識，以及從彼種子所生的果識。如眼識，耳、鼻、舌、身、意識亦應當隨應觀察，應當觀察彼等依止和境的各別了別差別。其中欲界所行有六種，色界所行有四種，無色界所行唯一種。 什麼是受蘊？一切皆是領納相，彼遍行三界。什麼是想蘊？一切皆是了知相。什麼是行蘊？一切皆是心造作意業相。什麼是識蘊？一切皆是了別相。應當觀察此等蘊遍行三界。 什麼是四大種？地界、水界、火界、風界，彼等存在於二界中。什麼是四大種所造色？十種有色處和法處所攝色，即欲界所行十色和假有法處色，以及色界所行八種和法處所攝色。彼亦有二種：為識種子所執持的種子性和彼所成就的果性。 什麼是眼處？是眼識所依止的清凈色，由此見色、觀色及將見色。如眼處，耳、鼻、舌、身、意處亦應當如是隨應觀察，一切皆由三時宣說而應宣說業。

།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ས་བོན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པས་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི ལྔའོ།།དྲུག་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་ཆར་ན་སྤྱོད་པའོ། །མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་གང་ཞེ་ན། གསུམ་འདུས་པ་ལས་སྐྱེས་པ། ཡུལ་སྡུག་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་འཛིན་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རེག་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོའི་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ལས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། ། དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་ས་བོན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི་བཞིའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་གཅིག་གོ། །བདེ བའི་ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན།བདེ་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་དབང་པོ་དང་། ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་སིམ་པར་ཚོར་བའི་ཚོར་བའི་རྣམ་པ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ལྟ་བུའི་གཉིས་པོ་ལ་བརྟེན་ནས། སིམ་པ་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བའི་ཚོར་བའི་ རྣམ་པ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་གཉིས་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན། སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བའི་ཚོར་བའི་རྣམ་པ་ སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་གསུམ་ཆར་རོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་མན་ཆད་ན་ནི་གཉིས་སོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡན་ཆད། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཐུག་པ་མན་ཆད་ན་ནི། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ ཡིན་པའོ།།ཚོར་བ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་རེག་པའི་ས་བོན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པ་འབྲས་བུར་གྱུར་པའོ། །འདོད་པའི་སྲེད་པ་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ་སྟེ།གང་གིས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྲེད་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས། གཟུགས་ན་ སྤྱོད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ་སྟེ།གང་གིས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲེད་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །འདོད་པའི་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་རྣམས་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པའོ། ། ལྟ་བའི་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ལྟ་བ་རྣམས་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད ཆགས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།བདག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དང་པོས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཉིད་ཁོ་ནར་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཁམས་གསུམ་ཆར་དུའོ། ། འདོད་པའི་སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྔོན་གྱི་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་། བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། ལྷ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་ལ་འདོད་པའི སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ཡང་སྔོན་བྱས་པའི་འདུ་བྱེད་དང་། ཉོན་མོངས་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་ཅིང་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

此復有二種，即為名色種子所攝持而成為種子者，以及由此顯現成就而成為果者。欲界所行者與色界所行者為五。第六者是三界皆所行者。 眼觸為何？由三和合而生，執取可意等境之義。如是其餘諸觸亦應從各自境相之說明中了知。 彼等復有二種，即為六處種子所攝持而成為種子者，以及由此顯現成就而成為果者。欲界所行者為一切。色界所行者為四。無色界所行者為一。 樂受為何？依如樂住處之根與境而生起安適感受之受相者。苦受為何？依如苦住處之二者而生起不安適感受之受相者。非苦非樂受為何？依如非苦非樂住處之二者而生起非安適亦非不安適感受之受相者。 欲界所行者具三者。色界所行者于第三禪以下有二。第四禪以上乃至非想非非想處以下唯有非苦非樂。 彼等諸受亦有二種，即為觸之種子所攝持而成為種子者，以及由此顯現成就而成為果者。 欲貪為何？依欲界所行諸行而於欲界所行諸行起希求之煩惱者，即由此于欲界顯現成就苦者。色貪為何？依色界所行諸行而於色界所行諸行起希求之煩惱者，即由此於色界顯現成就苦者。無色界所行之貪為何？依無色界所行諸行而於無色界所行諸行起希求之煩惱者，即由此于無色界顯現成就苦者。 欲取為何？即于諸欲之慾樂與貪著。見取為何？即除身見外，于其餘諸見之慾樂與貪著。戒禁取為何？即于邪行之戒律與禁行之慾樂與貪著。我語取為何？即于身見之慾樂與貪著。初者唯于欲界顯現成就苦。餘者則於三界皆然。 欲有為何？即欲界所行之前際有、業有、死有、中有、生有，以及地獄、傍生、餓鬼、天、人之有，名為欲有。此亦為先前所作之行與煩惱所攝持及所生。

།གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། མིའི་སྲིད་པ་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་ པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།།གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་གང་ཞེ་ན། བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་ཡང་མ་གཏོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་སྲིད་པས་བསྡུས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །སྲིད་པ་བདུན་པོ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། ལྷ་དང་། མི་དང་། ལས་དང་། བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་རྣམས་གང་གི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། དགོས་པ་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ནི་འཕེན་པའི་སྲིད་པའོ། །གཅིག་ནི་སྲིད་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་སྲིད་པའོ། །ལྔ་ནི་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་སྲིད་པའོ། །སྐྱེ བ་གང་ཞེ་ན།མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་ཐོག་མར་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཀུན་ཏུ་སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ལ་ཕྱིར་མ་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཕྱིར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། དེ་ནས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། ། མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། བྱུང་ནས་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཕུང་པོ་འཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེ་གནས་འདི་དག་ཉིད་དང་། གནས་སྐབས་རྣམས་སུ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ དགའ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ།།ཁམས་འཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དེ་དག་ཉིད་རྒྱུའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྐྱེ་མཆེད་འཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དེ་དག་ཉིད་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཕུང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཉིན་གཅིག་བཞིན་དུ་ཁ་ཟས་ཀྱིས་བརྟས་ཤིང་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཚེའི་ལྷག་མའི་དབང་གིས་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པའོ། །སྐྱེ་བ་དེའི་དོན་མདོར་བསྡུ་བ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང ཡིན་པ་དང་།གང་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། གང་སྐྱེ་བ་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་དག་གིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དང་། ཉེ་བར་རྟོན་པས་བསྒྲུབས་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་གང་གིས་འཚོ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འདི་ནི་དོན་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ ཉམ་ཆུང་བས་ཁྱོར་ཁྱོར་བ་གང་ཡིན་པའོ།།སྐྲ་དཀར་བ་གང་ཞེ་ན། སྐྲའི་མདོག་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉེར་མ་མང་བ་གང་ཞེ་ན། པགས་པ་སྙེར་སྙེར་པོ་གང་ཡིན་པའོ། །རྒས་པ་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་མཐུ་མེད་ཅིང་། གཟི་བརྗིད་ཉམས་པ་གང་ ཡིན་པའོ།།ཞོམ་པ་གང་ཞེ་ན། རང་བཞིན་གྱིས་ནད་བུ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བརྩལ་བར་བྱ་བ་ལ་མཐུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལུས་སྨེ་བ་ནག་པོས་གང་བ་གང་ཞེ་ན། བཟང་བ་ལ་བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་སྨེ་བ་ནག་པོ་མང་དུ་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལ་ཕྱམ་སྒུར་པོ་ལྟར་སྒུར་བ་དང་ མགུལ་བའི་སྒྲ་ངར་ངར་པོ་འབྱུང་ཞིང་དབུགས་བརྫངས་པ་གང་ཞེ་ན།འགྲོ་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་ཕྱེ་བའི་ལུས་ཀྱི་དབྱིབས་དང་། དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྔ་མ་བས་ཆེ་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །ལུས་མདུན་དུ་དབྱིབས་སྒུར་པོར་གྱུར་པ་གང་ཞེ་ན། འདུག་པའི་སྤྱོད་ལམ་དུ་གནས་པའི་ལུས་ སྒུར་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ།།ཁར་བ་ལ་བརྟེན་པ་གང་ཞེ་ན། འགྲེང་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་གནས་པ་ཁར་བས་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མི་གསལ་བར་གྱུར་པ་གང་ཞེ་ན། གཉིད་ལོག་པའི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་གནས་པ་ན། རྒྱུན་དུ་གཉིད་སྟུག་པོས་ནོན་པ་གང་ཡིན་ པའོ།།ཞན་པ་གང་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ལས་མྱུར་དུ་སད་པའི་མཐུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཉམས་པ་གང་ཞེ་ན། དྲན་པའི་བློ་ཉམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་གང་ཞེ་ན། དྲན་པའི་བློ་ཞན་པས་དགེ་བའི་ཆོས་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་མཐུ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དབང་ པོ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་གང་ཞེ་ན།རང་བཞིན་གྱིས་ཞན་པར་གྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོངས་སུ་འབྲལ་བ་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་དེ་དག་ཉིད་ལ་མཐུ་མེད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ།

什麼是色有？除了地獄有情、畜生、餓鬼和人的有之外，其餘的應當視為色有。 什麼是無色有？除了中有之外，其餘有所攝的應當視為無色有。 七有即地獄、畜生、餓鬼、天、人、業和中有，是依據什麼而建立的呢？是依據三種需要而建立的：一是牽引有，一是得有，五是受用果報有。 什麼是生？是指在胎生和卵生處最初形成的。 什麼是遍生？是指在其中身體完全形成而尚未出生的。 什麼是出生？是指從其中出生的。 什麼是現起？是指出生后的生。 什麼是生起？是指濕生和化生處頓時生起的。 什麼是獲得蘊？是指在這些生處和階段中獲得五取蘊的。 什麼是獲得界？是指那些蘊為因緣所攝持的。 什麼是獲得處？是指那些蘊為其他緣所攝持的。 什麼是蘊的現起？是指那些蘊每日由飲食滋養增長的。 什麼是命根的生起？是指那些蘊依壽命餘力而住的階段。 什麼是生的略義？是指生的自性、所生處、能生者、為何因緣所攝持、依何而成就、以何俱生而活命，如是為略義。 什麼是衰退？是指因身體虛弱而搖晃的。 什麼是白髮？是指頭髮顏色改變的。 什麼是多皺紋？是指面板起皺的。 什麼是衰老？是指無力享受欲樂且失去威光的。 什麼是羸弱？是指因自然多病而無力作為的。 什麼是身體佈滿黑斑？是指妨礙美好的黑斑大量出現。 什麼是如弓般彎曲且發出粗重的喉音和呼吸？是指由行走姿勢所顯現的身體形狀，以及由此產生的比以前更大的聲音。 什麼是身體前傾彎曲？是指坐姿時身體彎曲的狀態。 什麼是依杖而立？是指站立時依靠枴杖支撐而住的。 什麼是不清醒？是指在睡眠姿勢時常被沉重的睡意所壓的。 什麼是衰弱？是指無力從睡眠中快速醒來的。 什麼是損壞？是指記憶力衰退的。 什麼是遍損壞？是指因記憶力衰退而無力正確修習善法的。 什麼是諸根成熟？是指自然變得衰弱的。 什麼是遍離？是指對那些境界無有力用的。

།འདུ་བྱེད་རྣམས་རྙིངས་པར་གྱུར་པ་གང་ཞེ་ན། འཆིར་ཉེ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཐ་མའི་དུས་ སྐབས་ལ་བབ་པ་གང་ཡིན་པའོ།།གཏུགས་པར་གྱུར་པ་གང་ཞེ་ན། བྱ་བ་བྱེད་པ་ལ་མཐུ་མེད་པར་གྱུར་བའི་ཕྱིར། །ཚེ་ཡོངས་སུ་ཟད་པ་ན། ལུས་འཇིག་ཏུ་ཆ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །རྒ་བའི་དོན་མདོར་བསྡུ་བ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། སྐྲ་ཡང་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ དང་།རྒྱས་པ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། གཟི་བརྗིད་དང་ཉམས་སྟོབས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། ནད་མེད་པ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། མདོག་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། སྤྱོད་ལམ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། དབང་པོ་གཟུགས་ ཅན་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་དང་།གནས་སྐབས་འདས་པ་དང་། ཚེའི་མཇུག་བརྟུལ་བ་ནི་དོན་གྱིས་མདོར་བསྡུ་བ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དང་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རིས་གང་ཞེ་ན། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཉིད་དོ། ། འཆི་འཕོ་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་གནད་ཆད་པ་མེད་པར་འཆི་བའོ། །འཆི་བ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་གནད་ཆད་དེ་འཆི་བའོ། །འབྲལ་བ་གང་ཞེ་ན། ལུས་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྲལ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །མེད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཞེ་ན། དབང་པོ་གཟུགས ཅན་འགགས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཚེ་ཉམས་པ་གང་ཞེ་ན། སྐྱིགས་བུ་དང་རྔམ་པར་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པའོ། །དྲོད་ཡལ་བ་གང་ཞེ་ན། གཡོ་བ་མེད་པར་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་སྤངས་ཤིང་སྲོག་གི་དབང་པོ་འགགས་པ་གང་ཞེ་ན། དུས་སུ་ འཆི་བ་གང་ཡིན་པའོ།།འཆི་བ་གང་ཞེ་ན། དེའི་རྐྱེན་དག་གིས་དུས་ལམ་བབ་པར་འཆི་འཕོ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པ་གང་ཞེ་ན། རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་འཆི་བའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་འཆི་བ་ནི་བདུད་ཀྱི་ལས་ཏེ། འཆི་བའི་དུས་བྱེད་ ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།འཆི་བའི་དོན་མདོར་བསྡུ་བ་གང་ཞེ་ན། འཆི་འཕོ་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཆོས་གང་འཆི་འཕོ་བ་དང་། ཇི་ལྟར་འཆི་འཕོ་བ་དང་། ཤི་འཕོས་པ་དེའི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་དུས་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་དོན་གྱིས་མདོར་བསྡུ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་འདི་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་རིམ་པ་འདི་ལྟ་བུར་བསྟན་པར་བྱས་ཤེ་ན། ཐོག་མཁོ་ནར་ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ལ་རྨོངས་སོ། །རྨོངས་པ་དེ་ཉིད་ལས་ལོག་ པར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ།།ལོག་པར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་རོ། །ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དབང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལས་གཉིས་ ཀྱིས་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ།ཡུལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱད་པ་ལས་ལྷག་པར་ཞེན་པ་དང་། དེ་འདོད་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་ནས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་བསགས་པས་ཡང་སྲིད་པར་ སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ལས་ཀུན་ནས་ལྡང་ངོ་།།ལས་བསགས་པ་ཀུན་ནས་ལངས་པས་འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བར་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པོ། །སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་བྱས་པས། རྒ་ཤི་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བ་ལུས་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་རྒ་ ཤིའི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་ངོ་།།ཡུལ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི། མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་གོ་རིམས་ ཀྱིས་བསྟན་ཏོ།།གོ་རིམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལས་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ལུས་ཀྱི་རྐྱེན་དང་། ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་རྐྱེན་ཏོ། །ལུས་ཀྱི་རྐྱེན་ཡང་ཡན་ལག་དྲུག་གིས་བསྡུས་ཤིང་ཡུལ་ལས་ལོངས་སྤྱད་པའི་རྐྱེན་ཡང་ ཡན་ལག་དྲུག་ཁོ་ནས་བསྡུས་ཏེ།ཐོག་མར་ནི་ལུས་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པས་རྨོངས་སོ།

什麼是諸行衰老？就是臨近死亡時，到了它們最後階段的狀態。什麼是衰損？就是因為無力從事活動，壽命耗盡時，身體趨向毀壞的狀態。什麼是衰老的略義？身體的改變、頭髮的改變、豐滿度的改變、威儀與體力的改變、健康的改變、膚色的改變、行為的改變、無形根的改變、有形根的改變、時節的流逝、壽命的衰退，應當視為其略義。什麼是所謂的諸有情？即地獄眾生等。什麼是有情界？即是這一切。什麼是死沒？是指眾生無故而死。什麼是死亡？是指眾生有故而死。什麼是別離？是指識從身體分離。什麼是消失？是指有形根的滅盡。什麼是壽命損減？是指呃逆與喘息的狀態。什麼是暖氣消失？是指無有動搖的狀態。什麼是捨棄諸蘊及命根滅盡？是指適時而死。什麼是死亡？是指因其緣故而適時死沒。什麼是命終？是指不久將死的狀態。另外死亡也是魔業，稱為命終。什麼是死亡的略義？即是死沒、死沒之法、如何死沒、死沒之後的時間，這是其略義。如是，應當視為緣起分別的區分。為何如此次第宣說無明等諸有支？首先是對所知事物愚癡。由於愚癡而造作邪行。由造作邪行而心顛倒。由心顛倒而結生相續。由結生相續而諸根圓滿。由諸根圓滿而二者領受境界。由領受境界而生過度執著和貪慾。由貪求而生煩惱等。由積累煩惱而於後有中生起善惡業。由積累業而於五道輪迴中現前苦果。由現前苦果而生起衰老死亡等痛苦、身體變化的衰老死亡之苦。由境界變化之因而生起憂愁、悲嘆、痛苦、不悅、煩惱之苦，因此世尊次第宣說此十二支。另有次第差別，緣起所依的緣有二種：身體之緣和受用境界之緣。身體之緣攝於六支，受用境界之緣也唯攝於六支。最初由執著身體為我等而愚癡。

།དེ་ནས་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ། སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བར་མ་ཤེས་ནས་ལས་བྱེད་དོ། །བྱས་ནས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ལ་ཤས་ཆེར་རྗེས་སུ་རྟོག་སྟེ། གྲོགས་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་དེ་དང་ལྡན་པའི་ལས་ཀྱིས་ཕྱི་མ་ལ་དབང་པོ་འགྲུབ་པས་བསྡུས་པ་དང་།དེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་བསྡུས་པ་དང་། ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས་བསྡུས་པས་མིང་དང་གཟུགས་དང་། རེག་པ་ལ་ཐུག་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །ཚེ་འདི་ ཉིད་ལ་ཡང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་ལ་སྲེད་པ་བསྐྱེད་པ་དང་།བརྩལ་བའི་སྒོ་དང་། རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟིའི་སྒོ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་སྒོ་དང་། ཐར་པའི་སྒོ་ནས་འདོད་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའམ། ལུས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའམ། ཐར་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའང་རུང་ སྟེ།ཡུལ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྐྱེན་དང་ལྡན་པའི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བྱེད་དོ་། ལོག་པར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་བྱེད་པ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ལས་རྣམས་བྱས་ནས་། འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བར་སྐྱེའོ། །སྐྱེས་ནས་ཀྱང་རྒ་ཞིང་འཆི་བར་འགྱུར་རོ། །གོ་རིམས་ ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་།སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་གསུམ་ཡོད་དེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་འདོད་པ་རྣམས་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་དག་པ་འདོད་པ་རྣམས་དང་། ཡུལ་ལྷུར་འཛིན་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་དང་པོ་རྣམས་ནི་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་ འབྱུང་བ་འགོག་པར་བྱེད་ལ་འཕེལ་བར་ནི་མི་བྱེད་དོ།།སེམས་ཅན་གཉིས་པ་རྣམས་ནི་བདེན་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་སུ་ཟིན་ཀྱང་། དྲན་པ་ལ་ཉེ་བར་གནས་ཤིང་། བསོད་ནམས་དང་། མི་གཡོ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་བྱས་པའམ། དྲན་པ་ ལ་ཉེ་བར་གནས་པ་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་།བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ལ་འགྱོད་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའམ། འགྱོད་པ་མེད་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་དགའ་བས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཤས་ཆེར་གནས་ཏེ། དེས་ན་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཕྱི་མ་ལ་སྐྱེ་བའི་གནས་ཐ་མ་དང་། འབྲིང་དང་། ཁྱད་ པར་དུ་འཕགས་པ་དག་ཏུ་མཐར་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ནས་རེག་པ་ལ་ཐུག་པའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།།སེམས་ཅན་གསུམ་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི། སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཡན་ལག་དྲུག་པོ་ གཞན།སྲེད་པ་ནས་རྒ་ཤི་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ། རྒ་ཤི་ནས་བཟུང་སྟེ། ལུགས་ལས་བཟློག་པའི་གོ་རིམས་སུ་བསྟན་ཞེ་ན། བདེན་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ལ་འགག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ནི་དགུའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་འགག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་མ་གསུངས་ཤེ་ན། སེམས་རྣམ་ པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ལ་དེ་འདོགས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་དག་གི་ཚེ་འདི་ལ་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་མིང་དང་གཟུགས་ནས་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་བར་དུ། མི་སྐྱེ་བའི་འགོག་པས་འགག་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཚེ་འདི་ལ་ཡང་ཚོར་བ་མྱོང་བ་ན་སྲེད་པའི་ བག་ལ་ཉལ་ཀུན་ཏུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར།མི་འཇུག་པས་འགག་པར་འགྱུར་ལ། དེ་འགགས་པས་དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡན་ལག་རྣམས་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུ་འདི་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་གོ་རིམས་བསྟན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཞིག་ནས་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་དག་སྐྱེ་བའོ། །ཡི་གེའི་ངེས་པའི་ཚིག་ནི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། སྐད་ཅིག་མའི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། མྱུར་དུ་འཇིག་པ་དང་ལྡན་ པར་སྐྱེ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའོ།།གཞན་ཡང་རྐྱེན་འདས་པ་དང་། མ་བཏང་བ་ལས་རང་གི་རྒྱུད་དུ་སྐྱེ་བ་ནི། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའོ།

此後不知業果成熟會帶來痛苦而造業。造業之後又對此深加思維，與識相應的業在後世成就諸根所攝、圓滿所攝、受用境界所攝的名色乃至觸的三種苦。 即於今生也因觸緣而於受上生起貪愛，或通過勤求之門、獲得供養之門、戒禁之門、解脫之門來追求慾望、追求身體、追求解脫，具足受用境界之緣而作追求。 由於邪求而造作煩惱及其所引發的諸業，轉生於五道輪迴中。生已復老且死。 另一種次第是，有三類眾生：欲求出世間清凈者、欲求世間清凈者、執著境界者。其中第一類以白品而滅除緣起，不令增長。 第二類眾生雖然不如實了知諸諦，但若住于正念，造作福德及不動有漏修所生業，或雖不住于正念，但以追悔熏習非福德，或以無悔歡喜熏習而多住，因此如前所說，於後世漸次成就下、中、上等生處，從名色乃至觸的三種苦。 第三類眾生住于現前受用境界所生之受，如前所說，其餘六支從愛乃至老死，應當觀察次第生起。 為何逆序宣說從老死開始的緣起？是依據宣說諦理，即生與老死是苦諦所分別。 世尊說’以滅名色為先的法有九種’，為何不說以滅無明為先？是爲了安立於心解脫者，因為他們於今生作為種子及後世作為果報的從名色乃至受，以不生滅而滅，今生感受諸受時，由於斷盡愛的隨眠而不生起，由此滅除，由彼滅故其前行諸支亦滅，如是應當了知此是宣說緣起次第的因緣。 為何稱為緣起？緣起即是滅已於諸趣中與煩惱相應而生。文字的詞義是依緣而生，就剎那義而言，與速滅相應而生即是緣起。 又從已過去及未舍的緣于自相續中生起，即是緣起。

།འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེ་བ་སྟེ། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདིའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། དེ་ངེས་ པའི་ཚིག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་བྲལ་ཞིང་བྲལ་ཞིང་རྒྱུན་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། ཞིག་ཅིང་ཞིག་ཅིང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཞན་ཡང་འདས་པའི་དུས་སུ་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ནས། འབྲེལ་པར་རྒྱུན་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ ཀྱང་ཐུགས་སུ་ཆུད་ནས།ཡང་དག་པའི་རྐྱེན་ངས་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། སོ་སོར་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་རྟོགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཉིད་མིང་དུ་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་དུ་ཞིག་གིས་མ་རིག་ པ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན།གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་གྱིས་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ནི། དེ་མ་ཐག་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་གསུམ་ཁོ་ནས་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ནི་ཅི་རིགས་པར་ རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།གཟུགས་ཅན་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་བདག་པོའི་རྐྱེན་གཅིག་གིས་སོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ནི། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་དང་གཉིས་སོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་ གཅིག་པུ་ཁོ་ནས་སོ།།གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ། དེ་མ་ཐག་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་གསུམ་གྱིས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་འདི་དག་རྒྱུའི་རྐྱེན་གྱིས་རྐྱེན་དུ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་རང་གི་ས་བོན་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་ ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་རྒྱུའི་རྐྱེན་གྱིས་རྐྱེན་རྣམས་སུ་མི་འགྱུར་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཚུལ་དུ་བསྟན་ཞེ་ན། བདག་པོའི་རྐྱེན་གྱིས་བསྡུས་པའི་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་དང་། འཕེན་པའི་རྒྱུ་དང་། མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡན་ལག་ རྣམས་ལས་སུ་ཞིག་འཕེན་པའི་རྒྱུར་བསྡུས་ཤེ་ན།མ་རིག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། ཚོར་བའི་བར་དུའོ། །ཡན་ལག་རྣམས་ལས་དུ་ཞིག་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུར་བསྡུས་ཤེ་ན། སྲེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། སྲེད་པའི་བར་དུའོ། །ཡན་ལག་རྣམས་ལས་དུ་ཞིག་འཕེན་པ་དང་། མངོན་པར་ འགྲུབ་པའི་རྒྱུའི་འབྲས་བུར་བསྡུས་ཤེ་ན།ཚེ་འདི་ནས་ཚེ་ཕྱི་མའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤིའི་གནས་སྐབས་རྣམས་སོ། །མ་རིག་པ་ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་ འབྱུང་བ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ཐོག་མར་མ་བསྟན་ཅེ་ན།སྤོང་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ནི། རྨོངས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་མི་སྐྱེ་ལ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་།མ་རིག་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ལ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། དེས་ནི་མ་རིག་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་མི་བྱེད་ཀྱི། མ་རིག་པའི་དབང་གིས་དེ་ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བ་དང་།སྐྱེ་བ་ཡང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ལས་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དང་པོ་མ་རིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མ་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ གསུངས་ཤེ་ན།ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྐྱེན་གཞན་དང་མ་ཕྲད་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་གསོ་བར་བྱེད་པའམ། ཉམས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་མ་གསུངས་སོ།

由此有故彼有，由此生故彼生，並非其他的這個意思，應當視為確定之語。 另外，相續不斷地生起即是緣起，‘不斷地’是詞義。 另外，在過去時成為緣，相續不斷生起即是緣起。 世尊也通達后說’我當宣說真實緣’，‘通達’是’現前圓滿證悟’的同義詞。 因此，‘緣起’這個名稱即是如此確立的。 無明以何緣成為諸行的緣呢？對於有色法，以增上緣而成為緣。 對於無色法，則唯以等無間緣、所緣緣、增上緣三者而成為緣。 對於其餘支分，應當視其相應而成為緣，即有色法對有色法以一個增上緣。 對無色法則以所緣緣和增上緣二者。 無色法對有色法則唯以一個。 無色法對無色法則以等無間緣、所緣緣、增上緣三者。 為何這些支分不以因緣而成為緣呢？因為因緣是由自種子緣所區分的緣故。 若不以因緣成為諸緣，為何將緣起宣說為因果之理呢？因為是就增上緣所攝的引因、牽引因和現前成就因而言。 諸支分中哪些攝於牽引因？從無明直至受。 諸支分中哪些攝於現前成就因？從愛直至有。 諸支分中哪些攝於牽引和現前成就因的果？從此世到來世的識乃至受，以及生和老死的諸階段。 雖然也說無明是從非如理作意因所生，但在解說緣起時為何不首先宣說它呢？因為它不是斷除因，也不是煩惱因。 如是，彼作意于無愚癡者不生，而緣起是煩惱因，無明本性是煩惱性，非如理作意本性非煩惱性。 它不使無明成為煩惱，而是由無明力使它成為煩惱。 生也是由業和煩惱所生，其中業的相續即是緣起的最初無明，因此也未說非如理作意。 為何未說自性為自性緣呢？因為自性若未遇其他緣，不能以煩惱方式增益或損減自性，所以未說。

།བསོད་ནམས་དང་མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི། སོ་སོར་བརྟགས་ནས་བསྒྲིམས་ཏེ་བྱས་པ་མ་ ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། བརྡར་བཏགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་མི་ཤེས་པ་ལ། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་འབྱུང་ལ། ཡང་དག་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་མི་ཤེས་པ་ལ། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་བསོད་ནམས་དང་མི་གཡོ་བ་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་ཀྱང་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ཀྱང་ལས་ཀྱི་གཞིར་གསུངས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་གཏི་མུག་བཞི་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་ཀྱི་གཞིའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆགས པ་དང་།ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ནི་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནའི་གཞི་ཡིན་ནོ། །སེམས་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཀྱང་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་རྐྱེན་ཁོ་ནར་བརྗོད་ཅེ་ན། འདུ་བྱེད་མཐའ་དག་ཀུན་ སློང་བའི་རྐྱེན་གྱི་སྐབས་ཡིན་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། དགེ་བའི་སེམས་པ་བསྐྱེད་པའི་རྐྱེན་གྱི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་དོན་དེ་ལ་འདུ་བྱེད་རྐྱེན་ཁོ་ནར་བརྗོད་ཅེ་ན། འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་བྱེད་པ་དང་།ཡང་སྲིད་པར་འཕེན་པར་བྱེད་པ་དང་། མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་ནི་རྟེན་པ་དང་། དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་རྐྱེན་བྱེད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །མིང་དང་གཟུགས་ནི་འབྱུང་བ་ ཆེན་པོ་རྣམས་དང་།རེག་པ་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྐྱེན་ཁོ་ནར་བརྗོད་ཅེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དེ་གསར་དུ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། རིག་པ་ནི་སྐྱེས་ཟིན་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཚེ་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁམས་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་མའི་མངལ་དུ་འཆགས་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཁོ་ནར་བརྗོད་ཅེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡོད་ན། མའི་མངལ་དུ་ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་གི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དང་། མངལ་གྱི་སྦུབས་མ་ཚང་བ་མེད་པས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི ཁམས་གཙོ་བོར་ངེས་པ་དང་།སྐྱེ་གནས་དང་། སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་ཟས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མིང་དང་གཟུགས་རྐྱེན་ཁོ་ནར་བརྗོད་ཅེ་ན། མིང་དང་གཟུགས་ནི་དེ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། ཟས་ནི་སྐྱེས་ནས་གནས་ པ་དང་།སྟོན་པའི་རྒྱུ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེག་པ་ནི་གསུམ་འདུས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་རྐྱེན་ཁོ་ནར་བརྗོད་ཅེ་ན། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཡོད་ན། དེ་ལས་གཞན་པ་གཉིས་ངེས་པར་ཚང་བར་འགྱུར་བས། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གིས་གཉིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བརྩལ་བ་དང་། ཕ་རོལ་གྱིས་བརྩལ་བ་དང་། དུས་ཚིགས་འགྱུར་བ་དང་། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་དྲངས་པ་དག་ལས་དམིགས་པར་འགྱུར་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་རེག་པ་རྐྱེན་ཁོ་ནར་བསྟན་ཞེ་ན། རེག་པ ནི་ཀུན་ནས་ཉེ་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་།དེ་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འདྲེན་པ་ཡང་རེག་པ་ཡིན་པ་དང་། ཚོར་བ་དེ་དག་ཀྱང་རེག་པ་ལས་བྱུང་གི་རེག་པ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྲེད་པ་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་དང་། དེ་དང་མཐུན་པའི་ཡུལ་གྱི་ རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བར་ཡང་གསུངས་ན།ཅིའི་ཕྱིར། འདིར་ཚོར་བ་རྣམས་རྐྱེན་ཁོ་ནར་བཤད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་ཚོར་བའི་དབང་གིས་ཡུལ་དང་ཕྲད་ཅིང་། མི་འབྲལ་བར་འདོད་པ་འབྱུང་བ་དང་། དེ་དང་མཐུན་པའི་ཡུལ་ལ་ནི་གཏི་མུག་འབའ་ཞིག་གི་དབང་གིས་ཚོར་བ་དེ་དག་འབྱུང་བ་དང་། ནུབ་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ནས། དེ་ལ་སེམས་ཟློག་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如果福德和不動行不是經過各別觀察后專注而作，為什麼說是以無明為緣而生？對於不了知世俗苦因者，以其為緣而生非福德；對於不了知真實苦因者，以其為緣而生福德和不動行，因此說彼等也是以無明為緣而生。 貪慾、嗔恚、愚癡也說是業的根本，為什麼說唯獨是愚癡？因為是福德、非福德和不動業的根本之時。貪慾、嗔恚、愚癡唯是非福德的根本。 思雖然能發起身語諸業，諸行也由行緣而生，為什麼說唯無明為緣？因為是發起一切諸行之緣的場合，也是生起煩惱和善思之緣的場合。 識雖然也從名色緣而生，為什麼說唯行為緣？因為諸行能使識成為煩惱性，能投生後有，能令其成就，而名色僅是依託和所緣方式的生起之緣而已，所以不是那樣。 名色雖然以四大種和觸為因，為什麼說唯識為緣？因為識是新生之因，而四大種和觸僅是已生和生時的住因。 雖然依六界在母胎中結生，為什麼說唯識界？因為有識界時，母胎中精血的四大種和胎藏不會不具足，識界是主要決定，也是一切生處和有中出生的場合。 六處雖然也從食緣而生，為什麼說唯名色為緣？因為名色是其生起之因，而食僅是生已安住和增長之因而已。 觸雖然從三和合緣而生，為什麼說此唯六處為緣？因為有六處時，其餘二者必定具足，六處是主要的，也因為六處攝集二者。 諸受雖然從自作、他作、時節變化和宿業牽引等而緣起，為什麼此處說唯觸為緣？因為觸是普遍生起之因，其他諸緣的牽引也是觸，彼等諸受也從觸而生，無觸則不生。 雖然說渴愛從無明緣和順彼境緣而生，為什麼此處說唯諸受為緣？因為以受的力量而欲求與境會遇且不離，對於順彼境僅以愚癡的力量而生起彼等諸受，對於生滅等如實義不知，故不能轉心。

།ལེན་པ་ནི་བག་ལ་ཉལ་མ་སྤངས་པ་དང་། དེ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་སྲེད་པའི་རྐྱེན་ཁོ་ནས་ལེན་པ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་འདོད་པ་སྐྱེས་ནས་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ན། བག་ལ་ཉལ་ཡང་སད་པར་བྱེད་ལ། དེ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔར་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་ཞེས་བཤད་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་པ་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་ལེན་པའི སྟོབས་ཀྱིས་ལས་དེ་ཉིད་ལ་སྐྱེ་བའི་གནས་དེ་དང་དེར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་།མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདྲེན་པའི་མཐུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་ནི་ཁུ་ཆུ་དང་། ཁྲག་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཀྱང་འབྱུང་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་སྲིད་པ་ཅན་ཁོ་ནར་བཤད་ཅེ་ན། སྲིད་པ་ཡོད་ན་དེ་ལས་ གཞན་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཚང་བར་ངེས་པར་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ཉིད་རྐྱེན་གྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒ་ཤི་ནི་དུས་དང་ཡ་ང་བ་མ་སྤངས་པ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་གནོད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་ཀྱང་དམིགས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་སྐྱེ་བ་རྐྱེན་ཁོ་ནར་བརྗོད་ཅེ་ན། རྐྱེན་དེ་དག་གི་རྩ་བ་ཡང་ སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ།རྐྱེན་དེ་དག་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་རྒ་ཤི་ནི་སྐྱེ་བ་ལས་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལས། ཡན་ལག་དུ་ཞིག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ལམ་ཡིན། དུ་ཞིག་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན། དུ་ཞིག་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ལམ་ མོ།།གཉིས་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་མོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ལམ་མོ། །རྒྱུར་གྱུར་པ་ཁོ་ན་དག་ནི་དུ་ཞེ་ན། དང་པོ་གཅིག་གོ། །འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཁོ་ན་དག་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཐ་མ་གཅིག་གོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཁོ་ན་དག་ནི་དུ་ཞེ་ན། ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །དྲི་བ་ འདིའི་ལན་གདབ་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་།གསུམ་ནི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཁོ་ནའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་དག་ནི་དུ། འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་དག་ནི་དུ་ཞེ་ན། གསུམ་ནི་སོ་སོའི་ མཚན་ཉིད་དོ།།འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་གཞན་རྣམས་ནི་འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཞེ་ན། སྡུག་པ་དེ་མི་སྡུག་པའི་འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། འགྲོ་བར་འགྲུབ་པའི་མཐུའི་བྱེ་བྲག་ གིས་སོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཞེ་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དུས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པ་དང་། ལྡུགས་པའི་དུས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པ་དང་། འཇུག་པའི་དུས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པ་དག་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་རྣམས་འདྲེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་བའི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པར་བསྟན་པའི ཕྱིར་དང་།འཕེན་པ་དང་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་འཇིག་པའི་དོན་གང་ཞེ་ན། སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་གནས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །ལྡན་པའི་དོན་གང་ཞེ་ན། རྐྱེན་རྣམས་ཚོགས་ཤིང་ཕྲད་པའི་དོན་གང་ཡིན་ པའོ།།སྐྱེ་བའི་དོན་གང་ཞེ་ན། རྐྱེན་ཚོགས་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་རྣམས་སར་པ་སར་པ་འབྱུང་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་གང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ནི་གང་ཞེ་ན། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་ འབྱུང་བའོ།།སྐྱེས་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཡན་ལག་རྣམས་ལས་དུ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་ལ། ཚེ་འདིའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། གཉིས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤིའོ། །དུ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པ་ཉིད་ཡིན་ལ།ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པ་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་སོ།

取著是由未斷隨眠以及與之相應的諸法而生起，為何此處唯說由愛為緣而有取呢？因為生起慾望而尋求時，能令隨眠覺醒，並能引發與之相應的諸法。 前面說無明為緣而有業有，為何此處說取為緣而有有呢？因為由取的力量，使該業能在各處引生識、名色等的功能。 生雖由精血等緣而生起，為何此處唯說由有而生呢？因為有有時其他諸緣必定具足，此為諸緣中最主要者。 老死雖也從時節、恐怖未斷以及他人加害等而顯現，為何此處唯說生為緣呢？因為彼等諸緣的根本即是生，即使無彼等諸緣，老死仍從生而起。 此十二支中，幾支是煩惱道，幾支是業道，幾支是苦道呢？三支是煩惱道，二支是業道，其餘諸支是苦道。 唯是因者有幾？第一支。唯是果者有幾？最後一支。既是因又是果者有幾？其餘諸支。 此問題的另一種答法：三支唯是因，二支唯是果，其餘諸支應視為因果。 各別相有幾？雜相有幾？三支是各別相，從行等其餘諸支是雜相。 諸行若是雜相，為何說為二種？因為善能生不善果，以及成就趣處的功能差別。 識、名色、六處一分雖是雜相，為何說為三種？因為是染污時位、結生時位、趣入時位。 從識乃至受，以及生與老死是雜相，為何說為二種？為顯示苦事的相狀差別，以及顯示能引及能生的差別。 緣起的壞滅義是什麼？已生者不住的意義。 和合義是什麼？諸緣聚集和合的意義。 生起義是什麼？諸緣和合所攝持者新新生起的意義。 什麼是緣起？什麼是緣起性？諸行生起的法性即是緣起，已生起性即是緣起性。 諸支中幾支攝屬苦諦且成為現世苦？二支：生與老死。 幾支唯攝屬苦諦且唯成為後世苦？從識乃至受的種子諸支。