d4043瑜伽行地廣釋c3.5s｜d4043瑜伽行地廣釋c3.5s

D4043

@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཡོ་ག་ཙརྱ་བྷཱུ་མི་བྱཱ་ཁྱ། བོད་སྐད་དུ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པ། ཚིག་གི་མངའ་བདག་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་ཕན་ཕྱིར་ཐོགས་མེད་ཅེས་བྱ་བས། །ཆོས་རྒྱུན་ཏིང་འཛིན་སྟོབས་ཀྱིས དྲངས་པ་བདུད་རྩིའི་ཆོས།།འཕགས་པ་མི་ཕམ་ཞལ་གྱི་བུམ་པ་ནས་བླུགས་པ། །གསན་པའི་སྙིམ་པས་གསོལ་བ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་ཐུབ་པ་དཔག་བསམ་ཤིང་གྱུར་ལས། །ཚིག་གི་ཡལ་ག་འཁྲུངས་པ་ཡི་གེའི་མེ་ཏོག་གི། །ཆར་བས་རྣ་བརྒྱན་བློ་གཏེར་གྱུར་པ་ དཔལ་ཡོན་ཅན།།དེ་ཡི་གཅུང་པོ་དཔལ་ལྡན་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཐེག་པ་གསུམ་པོ་མཐའ་དག་སྟོན་པས་དོན་ཆེ་ལ་རྣམ་པར་མ་བཤད་པས་ཐ་བར་གྱུར་པ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་འདི་བདག་པས་ཀྱང་བློ་ངན་པ་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་སྐབས་སྐབས་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ཐིགས་པ་རྣམས་བསྡུ་བར་བྱའོ།།དེ་ལ་བསྟན་པ་འདི་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་བརྩམས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་གསུམ་ལ་མཁས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་ཅན་དག་ཀྱང་འདི་ཉིད་ལ་བསླབས་ནས་རང་གི་ཐེག་པས་རང་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་རྣམ་པ་གཉིས། ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཉམས་པ་དབྱེ་བར་བྱ་བ་དང་། མ་ཉམས་པ་རྒྱས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། མི་ཤེས་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པས་མ་ཞུགས་པའི་སེམས་ཅན་དག་ཀྱང་ ཡོད་དེ།དེ་དག་ལ་ཆོས་མཚན་ཉིད་མ་ནོར་བ་བསྟན་པས་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞིང་ཚར་བཅད་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཁ་ཅིག་ཞུགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་དགོངས་པ་སྣ་ཚོགས་ཅན་ཀྱི་མདོ་སྡེ་མཉན་ན་བློ་རྣམ་པར་རྨོངས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལ་ཡང་ཕན་ བཏགས་པར་བྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། དྲང་བའི་དོན་གྱི་མདོ་སྡེ་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་མདོ་སྡེའི་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བྱིས་པའི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྟོང་ པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། བསྡུས་པ་ལ་དགའ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དག་ལས་མཚན་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པ་བསྡུ་བར་བྱ་བ་དང་། རྒྱས་པར་དགའ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་སྒྲོགས་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱོགས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དགོངས་པ་དེ་དག་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེ་དེ་དང་དེ་དག་ལས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས། ཡང་དང་ཡང་དུ་རྣལ་ འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །འཕགས་པ་ཟླ་བ་སྒྲོན་མའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ཀྱང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་གང་ ཞེ་ན།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་སྒོམ་པའི་སའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཚངས་པས་ཞུས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་སྐྱེ་བའམ་འགག་པར་མི་བགྱིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཡང་ན་བསྟན་བཅོས་མཛད་པས། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ལུས་སུ་འགྱུར་བ་གཞི་ལྔ་སེམས་ལ་གཞག་པ་རྣམས་བསྟན་པར་འདོད་པ་དང་། དེ་བསྟན་པ་ཙམ་ཐོས་པའི་སློབ་མ་ལ་དེ་རྣམ་པར་དབྱེ་ཞིང་ལན་གདགས་པའི་ཚིག་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་དྲི་བ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། རྣལ་འབྱོར སྤྱོད་པའི་ས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

梵語：Yogācaryabhūmivyākhyā 藏語：瑜伽行地廣釋 頂禮文殊童子語自在主！ 為利世間無著尊，以法流三昧力所引甘露法，從聖彌勒口瓶中流出，以聞器飲用彼者頂禮！ 從聖無著成就如意樹，生出文字枝葉，以文字花雨，莊嚴耳聞成為智慧藏者吉祥賢，頂禮彼之弟兄吉祥者！ 三乘一切教法雖義大，因未詳細解釋而成中等的瑜伽師地論，我為利益諸愚鈍者，將從處處解脫之滴彙集。 此論著作是為二種目的：一為令菩薩通達三乘，二為令聲聞緣覺種性者，於此學習后以自乘而得解脫。 復為二種目的：一為開顯已衰敗之佛教，二為弘揚未衰敗之佛教。 復為二種目的：有些眾生因對大乘懷疑、無知及顛倒而未入，為令彼等以教示無誤法相而得決定了悟，並折服令其通達；有些雖已入大乘，但聞具種種密意之經典時心生迷惑，為利益彼等。 復為二種目的：為令執著不了義經典如言詞義者隨順法相而入經典密意，斷除一切凡夫見；為此亦當斷除怖畏空性者之見。 復為二種目的：為利喜略說者，當攝集經中廣說諸法相；為利喜廣說者，當示說法時無邊法類分別。 若問此等密意等諸經所說者即何瑜伽師地？如《宣說瑜伽師地經》云：‘應當再三修學瑜伽師地’等。 如是《聖海慧問經》亦云：‘正入即是瑜伽師地’。《聖月燈三昧經》亦云：‘何為瑜伽師地？即修三十七菩提分法之地’。《大梵問經》亦云：‘世尊，正入瑜伽師地者不作任何法生滅’等。 或論師欲說論體五事安立心等，為令聞彼略說之弟子，生起詳細分別及答覆之正確言辭因緣，故說’何為瑜伽師地’。

།དེ་ལ་གཞི་ལྔ་ནི་འདི་དག་ཡིན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་། དེ་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང་། སྡེ་སྣོད་གསུམ་བསྡུས་པའི་གཞི་དང་། དེ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྒོའི་གཞི་དང་། རྣམ་གྲངས་ལ་མཁས་པའི་གཞིའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་སྔར་མ་བསྟན་ པར་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བའི་ཚིག་དེ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བར་འཇུག་པའི་ལམ་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས། དེའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་མཉམ་པར་ཟུང་དུ་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་ལས་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་དྲན་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་མཐུན་པར་སྡུད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་དད་པ་དང་། འདུན་པ་ པ་དང་།ཐབས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གི་སྦྱོར་བ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་ལས་རྣལ་འབྱོར་གང་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དད་པ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་ཇི་སྐད་སྨོས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཐབས་ཉིད་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་དེ།དེ་ཡང་རིགས་པ་བཞིའོ། །དེ་གཉིས་ནི་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་བཤད་པའི་སྐབས་ནས་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་ན་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དགོངས་པ་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། རྣལ་འབྱོར་གང་གིས་བསླབ་པ་དེ་དག་ སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་ན་དབྱེ་བ་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་དང་། ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་ལམ་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་ ལས་རྣལ་འབྱོར་གང་ཞེ་ན།དེ་ནི་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ་ཇི་སྐད་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་པ་ལྟ་བུའོ། །བསྡུ་ན་གཉེན་པོའི་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ས་ལས་གཉེན་པོ་སྒོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་ཡིན་པར་བལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་སྨོས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་ཉན་ ཐོས་དང་ཐུན་མོང་བའི་རྣལ་འབྱོར་རོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཤེས་རབ་དང་སྙིང་རྗེའི་ཁྱད་པར་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བར་འཇུག་པ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྣལ་འབྱོར་རོ། །ཡང་ན་གཉིས་ཀྱིས་མི་གཡོས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སས་བསྡུས་པའི་ཡེ་ ཤེས་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། རིགས་པའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས་ཞེས་ཞུས་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཚངས་པ་ཆེན་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་གང་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་འགོག་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། ཆོས་གང་ཡང་གྲུབ་པར་མི་འདོད་ལ། མངོན་པར་རྟོགས་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་སྐྱེ་བའམ་འགག་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། །རྣམ་པར་བྱང་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་ཆོས གང་ཡང་ཐོབ་པར་མི་འདོད་ཅིང་མངོན་པར་རྟོགས་པར་མི་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ཡོངས་སུ་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། ཡང་དག་ཚོལ་བ་མི་གཏོང་ཞིང་། །སྣང་བ་མེད་པ་གང་གི་ཚེ། །གཟུང་བ་དང་ནི་འཛིན་པ་དང་། །གྲོལ་ དང་བཅིངས་པ་མི་མཐོང་བ།།དེ་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་སྙོམས་ཞུགས་པ། །ང་མཐོང་འགྱུར་བར་དོགས་པ་མེད། །ཅེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

關於此，五種基礎是這些，即：瑜伽行地、決定此義、三藏攝義基礎、彼等分別解說門基礎、以及善巧異門基礎。若非如此，則不會出現’若未先說，何為’這樣的問句。 其中，所謂’瑜伽’是指止觀雙運之道，如《分別六處經》中所說：‘彼之止觀平等雙運’等。 或者，稱三摩地為瑜伽，如《等持地》中所說：‘正精進與正念是與瑜伽作意相應攝持之因’等。 或者，稱信心、欲樂、方便、精進為瑜伽，因為解說彼等之修行故。如《聞所成地》中所說：‘何為瑜伽？彼有四種，即信等’。 或者，稱方便本身為瑜伽。或者，指不相應行，彼有四種理。此二者出現于《抉擇攝》中不相應行之處。 或者，指正修行，如《密意義偈》中所說：‘以何瑜伽修學彼等’等。 或者，分類為世間、出世間、加行、無間、解脫、殊勝、小、中、大道稱為瑜伽，如《聞所成地》中所說：‘何為瑜伽？彼有九種’等廣說。 總之，稱為對治瑜伽，如《修所成地》中所說：‘所謂對治修即當視為瑜伽修’等，此為與聲聞共同之瑜伽。 諸菩薩之瑜伽則是智慧與悲心殊勝雙運趣入無住涅槃，此為不共瑜伽。 或者，由於具足二種不動，故地所攝之智慧稱為瑜伽。 或者，指善巧方便，因為合理故稱為瑜伽。 或者，指觀察緣起，如《功德寶源品經》中問：‘云何是瑜伽行？‘而廣說緣起。 或者，指煩惱與清凈二者之無自性，因為修習彼故。如《大梵問經》中說：‘瑜伽行者不生不滅任何法，不欲成就任何法，不欲證悟。‘其中，煩惱無自性之瑜伽行者不見任何法真實生滅。清凈無自性之瑜伽行者不欲得任何法亦不欲證悟故。 或者，稱清凈真如為瑜伽，如《楞伽經》中所說：‘不捨正尋求，何時無所現，不見所取能取及解脫繫縛，爾時瑜伽等持者，必定見我無疑慮。’

།ཡང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ནི་འདི་ ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སར་མི་ལྟུང་ཞིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད་པའི་བར་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ ཉིད་རྣལ་འབྱོར་གྱི་མཆོག་ཡིན་ཏེ།དེ་ཡང་ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རྣལ་འབྱོར་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་གི་ནང་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་རྣལ་འབྱོར་ནི་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །གཙོ་བོ་དང་མི་མཉམ་པ་དང་མཉམ་པའི་བར་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ ཕྱིན་པའི་རྣལ་འབྱོར་འདི་ནི་གོང་ན་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་ན་དེས་བསྡུས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བྱ་སྟེ། བསྟན་པ་ལ་ཁྱབ་པ་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བསྒོམ་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཇི་སྐད་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་གསུང་རབ་མཐའ་དག་སྡུད་པར་ནུས་ན། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ། དེ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་གོ། །དེ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའོ། །ཉན་པ་དང་སེམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་ གྱིས་དེ་དག་གི་སྤྱོད་པ་མཚུངས་པ་ནི་འདུལ་བ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་སྒྲུབ་པའི་རིམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་ནི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །དེ་དག་གིས་དེ་ནི་རྟའི་དཀྱུས་ལྟ་བུ་སྟེ་འགྲོ་བའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ལ་མེད་དོ། །ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་ སྤྱོད་པ་དག་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གིས་ཆོས་བརྟས་པས་མངོན་པར་འཕེལ་བ་སྟེ།ལོ་ཏོག་གིས་དང་འདྲ་བ་དེ་ནི་དེ་དག་གི་ས་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཇི་སྐད་སྨོས་པའི་བར་བསྡུས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དེ་སྐྱེད་པའི་གནས་དང་མཐུན་པ་སྟེ། ས་དང་འདྲ་བས་ན་སའོ། །ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དག་ ས་འདི་ལ་སྤྱོད་པར་བྱེད་ཅིང་རང་གི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པས་བ་ལང་གི་ས་དང་འདྲ་བར་དེ་ནི་དེ་དག་གི་ས་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཏེ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་སྤྱོད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་གི་ཡུལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་སའོ། །དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་གནས་སྐབས་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་དེ་ལ་ཡང་ས་ཞེས་ བྱ་བ་ས་བཅུ་དང་འདྲ་སྟེ་ཕྱོགས་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ།།ས་རེ་རེ་ལ་ཡང་དོན་མང་དུ་ཡོད་པས། ས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མཐའ་ཡས་པར་འགྱུར་བའི་ཉེས་པ་མཐོང་ནས། མདོར་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། །ས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། རང་བཞིན་གང་དང་ཇི་ལྟར་འཇུག་།དེ་ལ་དེ་ཡི་གནས་སྐབས་དང་། །གོ་རིམས་ གང་དང་གང་འཐོབ་དང་།།ཐ་མར་དེ་ཡི་འགྲོ་བ་སྟེ། །གཉིས་དང་གསུམ་དང་བཞི་པོ་དང་། །གསུམ་པོ་དག་དང་གསུམ་དག་དང་། །གཉིས་པོ་དག་གི་ས་རྣམས་ཀྱི། །བསྡུ་བ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་གང་ཟག་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཐོས་པ་དང་།སེམས་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་རིམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་གསུམ་པོ་གང་ཡང་རུང་བ་འཐོབ་པོ། །བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པ་དེའི་འགྲོ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ གནས་སྐབས་དང་།ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ།

或者說，瑜伽即是對空性的作意。如《般若波羅蜜多經》中所說：‘舍利子，菩薩大瑜伽即是此，也就是空性瑜伽。舍利子，修習空性的菩薩不會墮入聲聞地，乃至能清凈佛土’等等。 或者說，聖般若波羅蜜多本身就是最殊勝的瑜伽。如經中所說：‘舍利子，在所有菩薩瑜伽中，般若波羅蜜多瑜伽是最殊勝的，是最上的，是無與倫比的。為什麼呢？舍利子，因為此般若波羅蜜多瑜伽是無上的。’ 或者說，是指由此所攝的無分別三昧。如《遍說經》中所說：‘般若波羅蜜多本身即是瑜伽，對此的修習即是瑜伽修習。’ 僅’瑜伽’一詞就能總攝一切聖教，更何況說’瑜伽師地’呢？這就足夠了。其中’行’是指教法。通過聽聞、思維等次第，與彼等行為相應即是調伏，也就是修行次第等。瑜伽師是指聖聲聞等，應隨宜配合。對他們來說，這就像馬的馳騁之地，是行走的境域。外道中是沒有這個的。 或者說，瑜伽行者依此而自身法力增長，如同莊稼一般，這就是他們的地。或者說，是與能生起前述所攝智慧行為現證的處所相應，因為如同大地，所以稱為地。或者說，瑜伽行者在此地上行持並體驗自身法的受用，如同牛的活動處，這就是他們的地。 或者說，瑜伽行者是指如來們，因為他們行持無住涅槃、平等性智等瑜伽。他們的境界是一切方面無戲論的法界，這就是瑜伽師地。能獲得此地的論典也稱為此名，如同阿毗達磨。或者說，顯示瑜伽行位的教法也稱為地，如同十地，大致如此。 由於每一地都有眾多含義，若詳細安立諸地則會成為無邊過失，所以說’略說’。諸地的安立是：本性是什麼及如何趣入，其中彼之階位，次第何者何時獲得，最後是彼之趣向，二、三、四種，三種、三種，二種地之攝集已圓滿宣說。 其中，當具有分別等行相的識及眷屬本性的補特伽羅趣入時，在等持等階位中，通過聽聞、思維、修習的次第獲得三種菩提中的任何一種。獲得菩提后的趣向有兩種：有餘依涅槃位和無餘依涅槃。

།རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་འཇུག་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྡུད་པ་དང་། དེ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། དེའི་གནས་སྐབས་སྟོན་པ་ནི་ས་གཉིས་དང་། གསུམ་དང་། བཞི་པོ་དག་གིས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྡོག་ པ་ལས་བརྩམས་ནས་ས་གསུམ་དང་།གསུམ་དང་། གཉིས་དང་། བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། འཇུག་པ་དང་ནི་ལྡོག་པ་ཡིས། །བསྡུ་དང་དེ་ཡི་དབྱེ་བ་དང་། །དེ་ཡི་གནས་སྐབས་བཤད་པ་ནི། །ས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཡོངས་སུ་བསྟན། །དེ་ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ས་ དང་ནི།།དེ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ས། །གནས་དང་ལམ་དང་གནས་སྐབས་ནི། །དགུ་དང་བརྒྱད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྟན། །ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན། །སེམས་ཅན་ཇི་ལྟར་འཇུག་པ་དང་། །དེ་ལ་དེ་ཡི་གནས་སྐབས་དང་། །དེ་དག་དེ་ལྟར་ལྡོག་པ་དང་། །དེ་ལ་དེ་ཡི་གནས་སྐབས་སོ། ། རྣམ་གྲངས་དང་པོ་གཉིས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། ས་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་རྟོགས་པར་འདོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་། དེ་ལས ལྡོག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་།ཇི་ལྟར་འཇུག་པ་དང་། འཇུག་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ལྡོག་པ་དང་། ལྡོག་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་ཞེས་དེའི་གཞིའི་དངོས་པོ་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་བཙལ་བར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་དང་མི་སྤོང་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱང་ཤེས་ པར་བྱ་སྟེ།ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་ཀྱང་བཙལ་བར་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ལས་བརྩམས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་འདུལ་བ་ལས་རྒྱལ་པོ་དང་རྐུན་པོ་ལས་བརྩམས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་ལྡན་པ་དང་། རྐུན་པོ་དང་ལྡན་པའི་གཏམ་ཡིན་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ས་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ཅིང་དེ་ཡང་ཡིད་ཀྱིས་པས་སྔར་བསྟན་ཞེ་ན། དམིགས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ་གནས་འབྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལྟ་བུ མེད་ཅིང་རིགས་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ།།དེའི་ཕྱིར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉུང་བས་ན་སྔར་བསྟན་ཏོ། །ཡིད་ཀྱི་ས་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པས་ན་ལོག་པ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕྱིས་བསྟན་ཏོ། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་ མི་སྨོས་པར་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དོན་ལྔ་པོ་དག་ཉིད་བརྗོད་ཅེ་ན།དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། དེ་གང་ལས་འབྱུང་བ་དང་། དོན་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། གྲོགས་ དང་།ལས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་དོན་ལྔ་པོ་དེ་དག་བསྟན་པས་གཞན་ཡང་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀྱང་གྲོགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡང་འདི་ཉིད་དུ་འདུས་པས་ན་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་ ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་ལོག་ནས་ཀྱང་ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་གིས་ནི་ཕུང་པོ་ལ་མཁས་པ་ཡང་བསྡུས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའི་དངོས་པོ་དགུའི་བར་དུ་ཡང་བསྡུས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ལ་མིག་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཏེ། ནམ་ མཁའ་ཕྱོགས་གཅིག་པས་ན་རྫས་དྲུག་པོ་ལུས་དང་།ས་དང་གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་དང་ཐ་དད་པར་མི་གནས་སོ། །ཡང་ན་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་མ་བཞག་ཀྱང་ས་བོན་བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་ཏེ། ཡུལ་ལྔ་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། ལུས་དང་། མིག་གིའོ། ། ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། མ་ཟད་པར་དུ་གཟུགས་སྤྱོད་དང་། །གཡོ་ཞིང་སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དང་། །རྣམ་པ་བཞི་པོར་གྲགས་པ་དང་། །མཛེས་པའི་ལས་ལས་གྱུར་པ་ཡིན། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དངོས་པོ་དང་། བྱེད་པ་དང་། གཞི་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་སོ།

另外，從趣入方面開始，對一切法的攝集、其分類、及其階段的顯示，是由第二、第三、第四地依次顯示。同樣，從還滅方面開始，由三地、三地、二地，攝頌為：‘由趣入及還滅，攝集及其分類，及其階段解說，由諸地而顯示。’ 複次，另外，‘世間地以及，如是出世間地，住處及道與階段，由九八而顯示。‘又另外，‘有情如何趣入，及其階段，彼等如是還滅，及其階段。’ 應當理解’第一數二’等偈頌，諸地的次第也由此顯示。如是，欲通達雜染和清凈的瑜伽行者，首先應當尋求有情實體這一基礎，即是如何趣入輪迴及從中還滅，如何趣入及趣入的階段是什麼，如何從中還滅及還滅的階段是什麼。 也應了知斷除煩惱與不斷除煩惱的階段，因為會生起信解，所以也應尋求階段。所謂’具五識身地’是從五識身開始，如同在律中所說’從國王和盜賊開始的，即知是與國王相關和與盜賊相關的論述’。 為何將五識身合為一地並且在意地之前顯示呢？因為對所緣的分別等，如生起業的差別等相似且同類，故合為一。因此，由於所說內容較少而先說。意地與此相反，故單獨顯示，因為有所說內容而後說。 關於’自性’等，為何不說其他善等，而只說自性等五義呢？因為這些是它們的自性，且由此攝集一切。即是說，由於是其自性、從何生起、是何義等，也能了知自性、因、果、助伴、業，因此顯示這五義也攝集其他。 善等本身也是助伴等，所以善等的分類也包含於此，故未另外顯示。因此，由這些攝集一切。所以後來也說：‘由此五法不僅攝集蘊善巧，乃至也攝集佛語九事。’ 關於’眼識’等，其中眼是以因所成的色，由於與虛空同處，故與身、地、色、香、味、觸六種實體不異住。或者，即使未安立阿賴耶識，也具有十一種種子，即五境、四大種、身和眼。 詞源解釋偈為：‘未盡而行色，動搖及剎那，四相所共知，從妙業所生。‘識被稱為事、作用和所依。

། དེ་ནི་བྱེད་པ་པོར་ཡང་སྣང་སྟེ། ཟས་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་ཅིང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཅི་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་ཤེ་ན། གཟུགས་རྣམས་དང་སྒྲ་རྣམས་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མིག་གི རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པས་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གིས་མིག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བས་དབང་པོ་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མིག་སེར་གྱི་ནད་ལ་སོགས་པས་བཏབ་པ་རྣམས་ཀྱི་མིག་གི་དབང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་ཡང་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་གང་མིག་གི་ཕྱིར་མཐུན་པ་ལ་བྱ་སྟེ། མིག་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ས་བོན་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་དེའི་དབང་གིས་མིག་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བཅད་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མིག་གི་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ མིག་ལ་ཞེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཁོ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་ལ་དེ་ལས་གཞན་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དག་ནི་མ་བསྟན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དུ་མས་བྱེད་པས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཐ་དད་པ་སྤང་བར་མི་བར་མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་སྤྲེའུ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་ མདོ་ལས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པ་དེ་དག་ཀྱང་གང་གིས་བྱས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར་གནས་དང་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་དང་པོར་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སླ་བས་ན་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ངེས་པར་བསྟན་མི་དགོས་སོ། ། ཡང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་སེམས་ནི་རྩེ་བའི་བདག་གི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་ནི་མ་བསྟན་གྱི་མིག་ལ་སོགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་མིག་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།གང་མིག་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཀྱང་གྲུབ་མོད་ཀྱི་གཟུགས་སྨོས་པ་ནི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་རྣམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དམིགས་པ་ལ་ཡང་སྙེགས་པས་ཡིད་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚན་ཉིད་འདྲེས་པར་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་བཅད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་འོག་ནས་རྐྱེན་གྱི་མཚན་ཉིད་བཤད་པའི་སྐབས་ནས་ཁ་དོག་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་ནི་འཛིན་པ་ཙམ་དུ་གྲགས་པའི་ཤེས་པའི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ངེས་པར་འབྱིན་པའི་སྐབས་ནས་ ཀྱང་ཡུལ་རྣམས་དམིགས་པར་འདོད་པ་ཞེས་སྨྲས་ནས།རྟེན་དེས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚོར་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དག་ལ་མེད་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།འདི་ལྟར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གཞི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་ཀྱང་དྲི་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མིག་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མ་སྐྱེས་ན་ལུས་གསོན་པོ་ཡང་རོ་བཞིན་དུ་རུལ་བར་ཐལ་བར་ འགྱུར་བ་དང་།དེ་ཡོད་ཀྱང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་མི་ཟིན་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པར་བསྡུས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།

此亦顯現為作者，如’食喻經’中所說：‘由於能了別且能使了別，故稱為識蘊。何所了別？色聲等。’ 所謂眼識，是依眼根的識，故稱眼識。或者是指能對眼根作利益損害的識，因為與識相應的受能對根作利益損害。 或者是能改變眼識，因為被黃疸等病所侵者，由眼根而識也發生改變。或者是隨順於眼，因為隨順於眼的損壞等。 又所謂眼識，是由於與自種子相關聯，故由其力而從眼根成就。或者爲了區別耳等，故說為’眼的’。或者由於在處所生起識，故說’于眼’。 為何唯識界以自性而說，而其他眼等界則未說？由於識以多種方式作用，故於每一剎那不應舍離差別自性，此如’猿猴喻經’中所說。 若問這些行相是由何造成？為此說處所、所緣等。眼等最初生起的自性如何，即如是執行，故易於了知，因此不必確定說明其自性。 又一方面，心是遊戲自性的實質基礎，故為主要，因為由此成辦其他諸法。因此由諸識而說，而非由眼等。 關於’依眼了別色’，雖然說’依眼而了別’已成立，但說’色’是爲了顯示影像行相的自性。 或者’依’字也涉及所緣，爲了遮除與意識特徵混淆，如下文緣的特徵中說：‘色、香、味、觸是唯取識的所依’。 在出離品中也說’欲取諸境’后說’由此依而生起染污受’。 阿賴耶識為顯示其與其他諸識不共的差別，故說’具一切種子’等。如是眼識非為一切法種子之所依，因為無彼時，如香等，眼等仍可顯現。 也非執受身體，因為若彼不生，活體應如屍體腐爛，又雖有彼，耳等應成不執受。 也非攝屬異熟，因為應成一切時無覆無記。餘者亦當如是配釋，阿賴耶識則具相反的特徵。

།ཅི་གཞན་དགག་པ་ཙམ་གྱི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་སྐད་སྨོས་པར་ཟད་དམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ལུང་དང་རིགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ནི་འོག་ནས་ཡིད་ཀྱི་ས་བཤད་པའི་སྐབས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིགས་གསུམ་གྱིས་ནི་མདོར་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་བསྟན་ཏེ།དེ་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོ་ལ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི། ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་ཞེས་གང་སྨོས་པའོ། །གནས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ནི། ལུས་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་སྨོས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེས་ ཟིན་ན་ལུས་རུལ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསྡུས་པ་ཞེས་གང་སྨོས་པའོ། །ཡང་གཅིག་ཏུ་ན་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། སྐུར་པའི་མཐའི་གཉེན་པོར་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་སྐུར་པ་ནི་འདི་དག་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་བ་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་ས་བོན་ཐམས་ ཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ།།སྒྲོ་འདོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བདག་ཏུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་དེའི་གཉེན་པོར་ནི། ལུས་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཉིད་ལ་རྟག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དེའི་གཉེན་པོར་ནི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དུས་ན་མ་བྱུང་བ་ལས་ཕྱིས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མིག་གི་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། ཚིག་རེ་རེ་དང་གཉིས་ཀྱིས་ ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ།།རྒྱུར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ནི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་དོན་ཏོ། །མདོ་སྡེ་ལས་གཟུགས་རྒྱུར་བྱས་ནས་ངའོ་སྙམ་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྒྱུ་ནི་གཟུགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཅིག་ལ་གཅིག་མི་རེག་པར་ཡུལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དོན་ཡིན་ན། མིག་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ལ་ དྲི་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུལ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།དེ་ལྟ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་མིག་གི་རང་གི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་གི་ནམ་མཁའ་ཡུལ་གཅིག་པ་ལ་ཁྱབ་པས་ན་དེ་དག་གིས་བྱས་པའི་ཐོགས་པ་ཡང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ ལ་བསྟན་ཏོ།།གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྔ་རོལ་དུ་འདས་མ་ཐག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། འོག་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་སྐད་ཅིག་གཉིས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡང་མེད་ལ་ཕན་ཚུན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཕན་ཚུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ བར་ཡང་ལྔ་པོ་གཞན་དང་གཞན་འགགས་མ་ཐག་པ་ལས་གཅིག་འབྱུང་བ་ཁོ་ནར་མ་ངེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སྔོན་གྱི་སྤྲོས་པ་དགའ་བ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ནི་ གཅིག་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།སྔོན་གྱི་སྤྲོས་པ་དགའ་བ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཞན་དག་གི་རྒྱུ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་འདི་པ་དག་གི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཁོར་དང་བཅས་པ་དག་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དག་ནི་སྤྲོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཉིད་དགའ་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ། འཁོར་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཉིད་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་རྣམས སུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

如果問是否僅僅爲了遮遣其他而說阿賴耶識的相,不是這樣的,還有教證和理證,這在下文意地解說時當知。其中,‘具一切種子’等三句,略說阿賴耶識為因果體性。其中因體性中,能生因即所說’具一切種子’。住因即所說’執持身’,因為被它執持時身體不會腐壞。果體性即所說’攝藏異熟’。 或者說是為對治增益和損減二邊而說。其中損減是說’這一切都是無因而生’的說法,為對治此而說’具一切種子’。增益有二種:增益為有我體性,為對治此而說’執持身’;特別增益其為常,為對治此而說’攝藏異熟’,因為異熟是在業和煩惱時未生而後生的緣故。 ‘四大種等’等句,是顯示眼根的果相、因相、體性相和差別相,以每句或兩句來顯示。關於’所造’,所造的意思是從因所生的意思。如經中說’緣色生我慢’,即是說色是我慢的因的意思。‘不可示’是說因為不為眼識所見。 關於’有對’,如果有對的意思是互不接觸而有礙的意思,眼根不是有對,因為與香等同處虛空,眼根豈不是兩者都沒有嗎?雖然如此,眼根自身的大種有對,由於它們遍於同處虛空,故說它們所造的有對色。 ‘眼識無間滅識’是指意識,如下文說’五識身不俱生二念,亦非展轉無間而生,不定唯從異滅無間生一’。 ‘先所習氣樂為因’等句顯示阿賴耶識與轉識及其心所是互為因。‘先所習氣樂為因’顯示轉識及其心所是阿賴耶識的因。‘具一切種子’顯示阿賴耶識是其他諸法的因。此中除了此法者的聞所生等識及眷屬外,其他稱為習氣。這些即是樂,因為貪著輪迴的緣故。這些也是因,因為由它們的力量而成就諸趣異熟的緣故。

།ཡང་དོན་གཞན་དུ་སྤྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འོག་ནས་ཀྱང་སྤྲོས་པ་དང་འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་དོན་གཅིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་དགའ་བ་ནི་བདག་ལ་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་ཀུན་ གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་བདག་བདེ་བར་འགྱུར་བར་བྱའོ་ཞེས་ལས་བྱེད་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སྐྱེ་བའི་ཚེ་བདག་ལ་ཆགས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་ལ་དགའ་བ་ནི་མངོན་ སུམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་འོག་ནས་ཐམས་ཅད་འཆི་བའི་ཚེ་མི་གསལ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་མ་གྱུར་པས་ན་ཡུན་རིང་པོ་ནས་གོམས་པས་བདག་ལ་ཆགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་བདག་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས་ལུས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་ དེའི་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་།།ཡང་གཅིག་ཏུ་མ་སྤྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་ལ་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འོག་ནས་ས་བོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་བཤད་པའི་སྐབས་ནས་ཀྱང་ས་བོན་དང་། བག་ཆགས་དང་། སྤྲོས་པ་དང་། རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ས་བོན་གྱི་ རྣམ་གྲངས་སུ་བཏགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྲེད་པས་བསྡུས་པའི་ས་བོན་ནི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ དོན་གཞན་དུ་སྤྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་རྨོངས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་གཞི་སྟེ་ངར་འཛིན་པའོ།།འདི་ལྟར་འོག་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྐབས་ནས། འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་ཞེས། །དེའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་ཁས་ལེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ལ་དགའ་བ་ནི་བདག་ལ་བདེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། དེ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་སྔོན་དུ་བཏང་བས་སྤྲོས་པ་ལ་མང་དུ་གནས་པའོ། །དེ་ལྟར་ལས་གནས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེས་བསྐྱེད་པའི་བག་ཆགས་ནི་སྤྲོས་པ་ལ་དགའ་བ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ས་བོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སུ རྟོགས་སོ་ཞེས་སྔར་སྨྲས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་གཞིར་གྱུར་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚེ་རབས་གཞན་ན་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ནང་རྨོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ངར་འཛིན་པའི་བར་དེས་ནི་མ་རིག་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་དགའ་བའི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ།།འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། ཡན་ལག་བཞིའི་ས་བོན་གྱི་གནས་ཡིན་ནོ། །བག་ཆགས་དེས་ནི་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་ལ་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་ཀྱི་མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདི་འབྱུང་ སྟེ།དེ་ལྟར་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལས་བར་གྱི་མཐའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་མངོན་པར་གྲུབ་པས་ཇི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་དེ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དོན་གཞན་དུ་ན་སྤྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲོས་པའི་བག་ཆགས་ལ་བྱ་སྟེ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དགའ་བ་ནི་སྲེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་ པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།སྤྲོས་པ་དང་དགའ་བ་དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །བག་ཆགས་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་བག་ཆགས་ནི་ལས་ཀྱི་ས་བོན་གང་གིས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དངོས་པོ་གཞན་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ། །སྤྲོས་པའི་བག་ཆགས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ས་བོན་ནོ། །འདིར་ དེ་གཉིས་ཀ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བསྟན་པས་ནི་རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་མཐའ་དག་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ།རང་གི་ས་བོན་དང་ལས་ལས་བྱུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་དེ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པས་ན་དེ་བག་ ཆགས་དེ་དག་ལ་ཡོད།སྔོན་མེད་པའི་བག་ཆགས་བསྒོམ་པ་ཡང་མེད་དོ། །རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་ས་བོན་རྣམས་བརྟས་པར་བྱེད་དོ།

另外，所謂’展開其他意義’是指內在的諸蘊，如此下文也說’展開和我見的事物是同一意義’。對此的貪著就是對我的執著。這是阿賴耶識顯現的因，因為如此想’我要獲得安樂’而造作的業也是異熟的因。或者，在投生時生起對我的執著是結生相續的因，因此對展開的貪著是直接的因。如此下文說’一切臨終時若未處於不明顯的想的狀態，則由長期串習而生起對我的執著，由此力量認為我將死亡而對身體生起強烈貪著，這是其顯現的基礎’等。 另外，所謂’不單一展開’是指種子，如此下文在解說種子異名的段落中也說’種子、習氣、展開、因等是種子的異名’。所謂’貪著’是指貪慾，這兩者都是異熟識的因，如此由愛所攝的種子是有，由愛緣而顯現異熟的緣故。 另外，所謂’展開其他意義’是指內在異熟果愚癡言說的基礎即我執。如此下文在解釋偈頌的段落中說’將生或不生，因此承許展開’。對此的貪著是為我樂而作，由先起強烈貪著而多住于展開。如此住于業的任何業所生的習氣是對展開貪著的因，因為前面說過’因’字是種子的異名。 這是以我執為基礎的阿賴耶識在他世生起的因。其中從內在愚癡到我執之間表示無明。其中由貪著業所生的習氣是無明緣行。由行緣而有識，是四支的種子處。該習氣生起阿賴耶識。緣識而有現在時的名色等果，如此從前際到中際的異熟顯現，說明了阿賴耶識的自性如何顯現。 另外，在其他意義上，所謂’展開’是指展開的習氣，這就是因。貪著是愛緣有所說的因，這展開和貪著二者都是因。習氣有二種：有支的習氣是業種子，由此生起其他異熟事物；展開的習氣是自性種子。此處顯示這二者都是阿賴耶識的因，說明了全部緣的聚集，因為顯示從自種子和業而生。如此，由於它與其他阿賴耶識不同時生滅，所以它存在於那些習氣中，也沒有熏習前所未有的習氣。諸緣令諸種子增長。

།དེ་ལས་སྲིད་པ་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཐོག་མ་མེད་པ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་ན་ཁ་ཅིག་སེམས་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་བགྲང་བ་དང་། ཁ་ཅིག་དེ་ལ་མ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་ཡང་ཁ་ཅིག་ཉན་ ཐོས་ཀྱི་རིས་ཁོ་ནར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ས་བོན་འདི་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྲུབ་སྟེ།འོག་ནས་བྱུང་བའི་ཚད་མ་དག་གིས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཻ་ཌཱུརྱ་ལྟར་སྣང་བ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་ གཟུགས་གཞན་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱང་གཏོགས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་དོག་གཅིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྣ་ཚོགས་མ་ཡིན་པ་ལ་ཟེར་རོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བ་ལ་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་གཞན་དུ་འགྱུར་ བ་ལྟར་ནམ་མཁའ་དེ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལ་ཁ་དོག་གཅིག་པུར་ཟད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟུགས་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཁ་དོག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཁ་དོག་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གཏན་ལ་འབེབས་ཏེ། སྔར་ ནི་གྲངས་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་གཟུགས་དང་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབྱིབས་ལ་མ་ལྟོས་པའི་དངོས་པོ་ཙམ་ལ་བྱའོ། །དབྱིབས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་གཟུགས་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་བསགས་པ་ཁོ་ནའི་གནས་སྐབས་ལ་དབྱིབས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ དེ་ནི་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དེ་ཡང་རྫས་ཉིད་དུ་སྣང་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། གང་གི་ཚེ་ཆོས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གཏན་ཚིགས་འགལ་བ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་སྣང་སྟེ། འདི་ལྟར་འཁྲུལ་པ་མེད་པས་སྔོན་པོ་ ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཁ་དོག་ལས་དོན་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་།རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡང་མེད་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགལ་བར་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཁ་དོག་མེད་པའི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཏགས་པའི་ ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་དེ་དག་ལས་གུད་ན་བུམ་པ་ཅི་ཡང་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ཡང་རྩིང་ཞིང་སླ་སྟེ་ཁོ་བོས་ཀྱང་བརྗོད་ནུས་སོ། །ཁ་དོག་ནི་དབྱིབས་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་དཔེ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །ཡང་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་གཏན་ཚིགས་མ་གྲུབ་པོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་སྐྱོན་གསུམ་སྦྱང་བར་བྱའོ།།གཟུགས་རྒྱས་པ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཡོངས་སུ་གཅད་པའི་རྣམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རིང་པོར་འཛིན་པའི་བློ་ནི་རིང་པོར་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །དེས་གཟུང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིང་ པོའོ།།དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱང་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །རྒྱུར་བྱས་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱང་བུམ་པ་བཞིན་དུ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་སེམས་པའི་དབང་གིས་ དགེ་བ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མེད་དོ།།ཡང་གཅིག་ཏུ་ན་གདགས་པ་རྣམས་ནི་བཏགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་མ་ངེས་པས་ན་དེ་ནི་གྱི་ནའོ། །གང་གི་ཚེ་བཏགས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་འཕེན་པར་བྱེད་ པ་ཡང་མ་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། ཇི་སྐད་དུ་རྒྱུ་དང་བཅས་རྐྱེན་དང་བཅས་གཞི་དང་བཅས་པའི་མདོ་ནི་ལུང་ལས་མིང་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྙོག་པ་ཅན་གཏི་མུག་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཏི་མུག་གོ། །རྨོངས་ པའི་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲེད་པའོ།

從此產生輪迴，就像無始輪迴中有些被計為有情的事物，有些則不是，其中有些僅成為聲聞種姓等一樣，此種子也是以自性成立，應當以下文所說的量來了知。 所謂’也有多種’是因為青等差別的緣故。所謂’虛空’，有些人說除了如同琉璃般顯現外是由其他色法所造。又有些人說也包括它自身的狀態。所謂’同一顏色’，有些人說是指非雜色。又有些人說是指不變異，就像瓶等顏色會變異，而虛空不是那樣，因為沒有大種的緣故。又有些人說它僅是一種顏色，如同三昧色。 以’又是何種顏色’等來確定諸顏色的自性，因為前面只是顯示了數量而已。所謂’與色相似’是指不依賴形狀的事物本身。形狀是什麼？所謂’廣大色’是指唯有色塵微聚集的狀態稱為形狀，因此說它是假有。 由於攝屬於色處，是否如同青等也顯現為實體？當爲了成立所詮差別而立相違因時，如何顯現？如此由無錯亂故，如同青等非異於顏色自身，也證成無長短自性等。由無相違錯亂故也非不定，如此由於聲等界所不攝無色之瓶等是假有的緣故。 若說’離彼等外別無瓶等，故具能立’，此說粗淺易解，我也能說。顏色離形狀外無有，故無有喻。又因無有所依故因不成。如是于’因為是眼識境’等也應清除因的三種過失。 ‘廣大色是長等相的遍計相’中，了知為長的心是遍計長。其所取即是長。以’即彼’詞也顯示錶業亦是假有。 因為所造是無記，表業是否如同瓶等應成無記？由於依能發起的思力安立為善等，故無此過失。又或者，諸假立並非必定隨順一切假法之事相，故此乃是另當別論。 若假立非善不善自性亦非能引發，為何安立為業？如經中說：‘有因有緣有所依的經典中說，依名色生起愚癡雜染的作意。其中無明即是愚癡，迷惑的慾望即是貪愛。’

།སྲེད་པ་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལས་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ལས་སུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་རིག་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ་སེམས་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ནི་ཚུལ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེས་པ་འགགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ནི་ཆོས་འདི་པ་ཁ་ཅིག་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་གནས་གཟུགས་ནི་དུས་གཞན་དུ་ཡང་གནས་པར་འཛིན་ཅིང་དེ་ལྟར་རྟོག་པ་དག་ཡོད་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་མཐུན་པའི་རྒྱུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པར་ངེས་པའི་སེམས་ པ་གཅིག་ལས་གཅིག་བྱུང་བ་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་ལས་བསླང་བའི་རྩོལ་བས་བསྐྱེད་ནས་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་དུ་གཟུགས་འབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་པའི་རླུང་གིས་སོ།།བར་དུ་མཆོད་པའམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དབྱིབས་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་མ་འཁྲུགས་པར་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བའོ། །བར་དུ་ཆོད་པ་དང་ བཅས་པའམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པས་སོ།།འབྱུང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །ཕྱོགས་དེ་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་བ་འབྱུང་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་གཡོ་བ་མེད་ཀྱང་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་སྤྱི་དང་ བྱེ་བྲག་སྟོན་ཏེ།དེ་ལ་སྤྱི་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྒྱས་པ་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ལས་དང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དག་གོ། །བྱེ་བྲག་ནི་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བྱུང་བའི་ཁ་དོག་གསོལ་བའོ། །བསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ནས་སོ། །རིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབྱིབས་ རྒྱས་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཤས་ཆེར་འབྱུང་བའོ།།ཐུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བས་ཐུང་བའོ། །སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོབ་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཉེས་བར་སྤྱོད་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་རྩོལ་ཞིང་གཡོ་བར་བྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་གཡོ་ བ་ཞེས་བྱའོ།།རྒྱུར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རི་མོ་ལས་བཞིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཆེར་རྩོམ་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་སོ། །སྤྱོད་ཡུལ་དང་། ཡུལ་དང་། དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་གང་གི་བྱ་བ་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་དེ་ནི་དེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །ཡང་གང་ གི་བློ་གང་ལ་སྤྱོད་པ་ལ་བྱའོ།།ཉོན་མོངས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཆིང་བར་བྱེད་པའི་དོན་ནི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཆིང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བྱ་བ་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་སྟེ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །བདག་ཏུ་སྣང་བའི་འཛིན་པ་བསྐྱེད་པའི་དོན་ནི་དམིགས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁ་དོག་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་དུ་བ་དང་ཁུག་རྣ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལྟར་ན་དམིགས་པ་དེ་ནི་བསྟན་པ་དང་། བཤད་པ་དང་། བཤད་པའི་བར་དུ་དབྱེ་བ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། རྣམ་གྲངས་དང་། བསྡུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། གཟུགས་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། མདོར་ན་ཁ་དོག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྔོན་པོ་དང་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་དང་།ཡང་ཁ་དོག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་ལ་ཁ་དོག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་ཁ་དོག་ལས་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར། ཡང་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པས་ཁ་དོག་ཉིད་ཀྱི་བསྡུ་བ་བསྟན་ཏོ།།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ཞིང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཟུང་བ་ཁོ་ནས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བ་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་གྲུབ་པོ་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱ་ བའི་ཕྱིར་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་བརྗོད་པས་སེམས་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པས་སེམས་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཚིག་གཞན་ཡང་སྨོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་གྲོགས་ཀྱི་དོན་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྒྲ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དང་མི་འཁྲུལ་བའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པས་ཉེས་ པ་མེད་དོ།

由於說’有貪著的表業即是業’，世尊說此即是明知，如思心所。或者，是隨順世間的緣故。 ‘已生已滅’這句話，是爲了遮除一些內道有人執持表業的處所色在其他時間也存在並如此分別的說法。 ‘不相順因’是指由確定造作的一個思生起另一個思，從發起心所引發的努力而生起，在該方向產生色法與不相順的風。 ‘中間無間斷’是指表業形態不散亂地前往其他處所。‘中間有間斷’是指一再散亂。 ‘生起’是指顯示作用的本性。‘在該方向也不變而生起’是指表示表業雖無動搖也是作用的本性。 ‘屬於分類’是指顯示總相和別相。其中總相是指顏色、形狀、廣大、表業、業和作用等。別相是指顯現等。 其中’顯現’是指在一處生起的顏色明顯。‘遍滿’是指周遍。‘長’是指形狀廣大在一處較多生起。‘短’是指比那個短。 ‘行為’是指對已獲得的對境不正當行為的身業。‘動作’是指對未獲得的對境努力活動的身業，這稱為動作。 為顯示因，如繪畫一樣。‘周遍動作’是指對這兩者都大力精進的身業。 ‘行境’、‘境’和’所緣’這些詞的意義差別是：某事物的作用無礙，即是它的行境。又是指某心識對某境的執行。 被種種煩惱束縛的對象稱為境，因為被種種所束縛。或者是作用無礙，如前所說。 能生起我相執著的對象是所緣的意義。‘如顏色’是指煙、塵等。 如是，所緣通過顯示、解說、分別解說、自性、異名和攝義來說明。 即如’何為色’等，‘略說顏色’等，‘青色’等，‘複次何為顏色’等，‘其中顏色是’等，以及’即彼’等詞的次第來顯示。 其中形狀和表業離開顏色外別無所有，故以’即彼’等顯示唯是顏色的攝義。 ‘與彼俱生及相應的心所法’中，雖然僅說’相應’也能成立俱生和心所性，但爲了確定唯是俱生，以及說’心所’聲詞表明依止於心，顯示心是主要，故又說其他詞。因此，這些是爲了伴隨義而說。 或者是總相和別相的聲詞，因為是不混雜於他的差別，故無過失。

།རེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་སྡུག་པ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ལས་བཟློག་པ་ཉིད་དུ་གཟུང་བའི་རྣམ་པ་སྟེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའི་རྟེན་པོ་ཡིན་ལ། དབང་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུའོ། ། འདི་ལྟར་སེམས་ལས་འབྱུང་བར་བརྗོད་པར་སྣང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་མེད་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་དོ། །ཡང་གཅིག་ཏུ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚད་མ་གསུམ་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ལུས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག བསྟན་པ་དེ་དང་དེ་དག་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དང་།དེ་བཞིན་དུ་མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ། གསུམ་འདུས་པ་ནི་རེག་པའོ། །རེག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་སེམས་པའོ་ཞེས་ཇི་སྐད་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་གསལ་བ་རྣམས་ནི་མངོན་སུམ་སྟེ། རང་གིས་རིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བ་ལྟར་ན་ཡུལ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་དང་། ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་ཡིན་ནོ། །མདོ་སྡེ་པ་ཁ་ཅིག་ གི་ཕྱིར་ཚོར་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ཡོད་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་གཞན་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་དེ་ལས་ཕུང་པོ་གཞན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་བཞིན་ཏེ། རིགས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་སོགས་པའོ། །ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་ལྔ་ཁོ་ན་ཞེ་ན།དེ་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མེད་ན་ཡུལ་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཉུང་བར་ཡང་མ་ཡིན་ལ་དྲན་པ་དང་། འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་བ་ཁོ་ནར་ འགྱུར་ཏེ།ཚོགས་པ་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉེ་བར་གནས་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་གཅིག་ཏུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། སེམས་པ་མེད་ན་མ་བསྒྲུབས་ཤིང་མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་འགྱུར།འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་མེད་ན་ཡུལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་དང་། མྱོང་བ་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ནི་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །རེག་པ་མེད་ན་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་དག་ཀྱང་མི་འབྱུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། རྟེན་པོ་མེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། རེག་པ་བྱུང་ན་ཚོར་བ་འབྱུང་ལ། ཚོར་བ་བྱུང་ན་འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་རེག་ པ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུའི་མདོ་ལས་ཀྱང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་འབྱུང་སྟེ། རེག་པ་མེད་ན་ཚོར་བ་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །འདུན་པ་ནི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་ལ་མ་ཡིན་ནོ། །དྲན་པ་ཡང་དྲིས་པའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ལ་སྟེ། གཞན་ལ་མ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་འཁྲུལ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ནི་ལྔ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་དང་། དད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའོ། ། རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད་པར་རྟོགས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་བཞིན་དུ་དེ་དག་དམིགས་པ་ཡང་ཐ་དད་པར་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། དམིགས་པ་གཅིག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

所謂觸，是指對於可愛、不可愛以及非二者的境相的執取形態，依次是樂受、苦受以及不苦不樂受的所依，也是諸根轉變的因。 如此，所說的從心所生起的作意等，若無彼等則眼識不會生起，因此彼等是實有。 或者，一切作意等也應以三量來了知。其中，如世尊所說’身為六處，若彼等作意近住’等， 同樣，如所說’依眼色生起眼識，三者和合為觸。與觸俱生的是受、想、思’。 受等明顯者為現量，因為是自證故。若依唯識宗，由於各別了別境相及業用差別，如色般異於識。 某些經部師認為，由於說受等是心所，因此觸和作意等也是異體。 或者，由於是異蘊故，如色般，此等為其道理。由於彼五者是遍行故而說。 若問為何唯五？若缺其中任一者，則境受用之事不能圓滿，故非太少；而念、欲等則有錯亂故非太多。 其中，若無作意則必定不生識，因為聚合不完整故。世尊亦如是說：‘若作意近住則生起眼識’。 再者，若無作意和思，未加功用且未造作，識如何能生起？ 若無想和受，則必定無相的執取和領受，因此識的生起將毫無意義。 若無觸，則受、想、思等必定不生，因為無所依故。 世尊亦于生滅經中說：‘觸生則受生，受生則想和行生。’ 又說：‘凡是受蘊、想蘊、行蘊，彼等一切皆依于觸。’ 同樣，長老舍利子經中亦說：‘以觸為緣生受，若無觸則不生受。‘因此彼等必定生起。 欲唯于所欲事生起，于其他則不然。念亦唯于所憶事，于其他則不然。其他類似者亦有錯亂故不定，因此遍行唯有五種而已。 ‘其他心所法’是指念、信、貪等。 為斷除如其他心所般彼等所緣亦有差別的疑惑，故說’於一所緣’。

།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དམིགས་པའི་དངོས པོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།།རྣམ་པ་དུ་མ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པས་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རང་གི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འོག་ནས་ཀྱང་ཡུལ་དེ་ཉིད་ལ་སྡུག་པ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ལས་བཟློག་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེག་པས་རིག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ ཉིད་ལས་ཐ་སྙད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་རིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་།།རེ་རེ་འབྱུང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡེ་ཚན་གཅིག་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་འབྱུང་གི་གཉིས་པ་མི་འབྱུང་སྟེ། དོན་བྱས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་གི་ཚེ་མིག་གི་ཡུལ་ཡང་གཟུགས་ཡིན་པའི་ཚེ་དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནར་རྣམ་པར་གཞག་པ། མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། གང་དམིགས་པ་དང་བཅས་ན་བྱུང་ལ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་དེ་མེད་ཀྱང འབྱུང་བ་དེ་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་འདི་ལ་ཡུལ་ནི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅི་ཞེ་ན། འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པས་ན་བརྩད་དུ་མེད་དོ། །དེ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་དག་གི་ལས་ནི་མང་དུ་ཡོད་མོད་ཀྱི་ལས་རྣམ་པ་དྲུག་ཁོ་ནར་བརྗོད་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལྟར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རང་གི་ལུས་དང་། གཞན་གྱི་ཡུལ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱི་དང་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་། དུས་གསུམ་དང་། རྒྱུན་ལ་ཡང་དམིགས་པས་ན་དེ་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་བཞི་པོ་དེ་དག་ སྨོས་སོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རང་དབང་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གིས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་ལྔ་པོ་དག་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལས་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་། སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ཡང་ དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་བརྩམས་ནས་ཟིན་པས་བསྐྱོད་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་དང་། མ་ཟིན་པས་བསྐྱོད་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་དང་དེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། ། དེ་ལ་ཟིན་པས་བསྐྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཟིན་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ཚིག་གསུམ་དང་། བཞི་དང་། གཉིས་དང་སྦྱར་རོ། །མ་ཟིན་པས་བསྐྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རླུང་དང་ཤིང་གི་སྒྲ་གཅིག་པུ་དང་སྦྱར་རོ། །དེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ སྟེ།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཐ་སྙད་མ་ཡིན་པ་དང་། གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་དང་། གཅིག་དང་དུ་མ་སྟེ་ཚིག་བཞི་དང་། གསུམ་དང་། གཉིས་དང་སྦྱར་རོ། །རྣམ་པར་བྱང་བ་ལས་བརྩམས་ནས་ཐོག་མ་དང་། བར་དང་། ཐ་མ་རྣམས་སུ་ལུང་མནོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྒྲ་ལ་སྨོས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་ གར་བྱེད་པའི་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གར་མཁན་གྱི་ལུས་དང་རྒྱན་གྱི་སྒྲའོ།།སྒྲ་བོ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་སྣ་ཚོགས་འདྲེས་པ་ལས་རློམ་པ་དང་བཅས་པའི་སྒྲ་འབྱུང་ངོ་། །ཕུང་པོ་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་དེ་རབ་དབྱེ། །རྣམ་པར་བྱང་བ་གསུམ་ གསུམ་སྟེ།།སྒྲ་ཚིག་བཅུ་དང་དགུ་དག་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྟན། །ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་དེ་ཉིད་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པ་ལས་བརྩམས་པ་སྟེ། དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་ནི་བཞི་སྟེ། མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་།ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཚིག་གསུམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །དེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་ཚིག་བཅུ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏོ།

有人問：由於緣于自性的差別，它們的所緣不是有差別嗎？雖然如此，但由於所緣的事物是一體的，所以這樣說。 ‘多種行相’是指由於境的特徵不同而有不同的執取行相，故是指自身行相的差別。如下文也說：‘對於同一境，觸能了知可愛、不可愛及二者相反的特徵。對於同一境，想能了知言說的特徵’等等。 ‘各自生起’是指在一組中只生起一個心所，不會生起第二個，因為已完成其作用。 關於’有所緣’，當眼的對境也是色法時，為什麼只安立心所為有所緣，而眼等不是呢？答：若有所緣則生起，無所緣則不生起，這才是有所緣。若無所緣也能生起，則非有所緣。 又此中境非所緣，為什麼？因為是執取的行相，故無需爭論。 ‘應當觀察其六種’，雖然它們的作用很多，但只說六種作用，是爲了與意識作區別。因為意識能緣自身、他境、自相、共相等、三世及相續，爲了與之區別而說這些詞。 意識由自力和他力而成為善等性，而前五識僅由他力。因為無分別。對於發起業和領受愛、不愛果報也應如是說。 聲的安立是依染污和清凈而建立。其中從染污開始，宣說執受所動發聲、非執受所動發聲及其分類。其中執受所動發聲又有三種：由執受和非執受所生、由執受所生，分別配合三句、四句和二句。非執受所動發聲配合風與樹的一句。 其分類也有三種：大種所造非言說、明瞭與不明瞭、一與多，分別配合四句、三句和二句。從清凈開始，初、中、后領受教法等聲的說明相配合。 其中’舞者聲’是指舞者身體和裝飾的聲音。‘大聲’是指執受和非執受所生的各種聲音混雜而生起的帶有傲慢的聲音。 蘊攝頌說：‘染污及分類，清凈各三種，聲詞十與九，餘者皆宣說。’ 又另一種分類是依趣入和退出而建立。其中趣入相有四種：從非執受大種因所生、從執受與非執受大種因所生、從執受大種因所生，以兩個三句來說明。其分類以十三句來說明。

།རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྟེན་ཏུ་གཏོགས་པ་དང་། རྗོད་པ་དང་། བརྗོད་ པར་བྱ་བར་གཏོགས་པ་དང་།ཚད་དུ་གཏོགས་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། འགྱུར་བར་གཏོགས་པའོ། །དེ་ལ་རྟེན་ནི་སེམས་ཅན་དུ་བགྲང་བ་དང་སེམས་ཅན་དུ་བགྲང་བ་མ་ཡིན་པའོ། །སེམས་ཅན་ཡང་རྣམ་པར་བྱང་བར་རུང་བ་དང་མི་རུང་བའོ། །མི་རུང་བ་ནི་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་ བ་སྟེ།དེ་ནི་གླང་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེ་དྲེགས་པ་དགའ་བའི་སྒྲ་འུ་རུ་རུ་ནི་སྒྲ་བོ་ཆེ་ཞེས་བྱའོ། །རུང་བ་ནི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པའོ། །སེམས་ཅན་དུ་བགྲང་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་རླུང་དང་ནགས་ཚལ་གྱི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །རྗོད་པར་གཏོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། །བརྗོད་པར་བྱ་བར་ གཏོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་དོན་དང་ལྡན་པ་དང་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ།།ཚད་ནི་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་པོ་དང་ཆེན་པོ་ཉིད་དོ། །རང་བཞིན་ནི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པར་མ་འཁྲུགས་པ་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པའི་སྒྲ་སྟེ། ཆུ་ཀླུང་གི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །འགྱུར་བ་ནི་ཆོས་གཞན་གྱིས་ཤིན་ཏུ་གཡེངས་པ་ལས་ གཞན་དུ་འགྱུར་བ་འབྱུང་བའི་གནས་དེ་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ།ཅ་ཅོའི་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འབྱེད་པར་བྱད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རླུང་གིས་ཆུ་དག་བསྐྱོད་པ་ལས་སྒྲ་འབྱུང་བ་དེ་ལ་བྱའོ། །ལྡོག་པ་ཡང་དུས་བཞིའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ལེན་པའི་དུས་དང་། དེ་ནས་འདོན་པའི་དུས་དང་། དེ་ནས་འཆད་པའི་དུས་དང་། དེ་ནས་བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒོལ་བ་ལ་ཚར་བཅད་པ་དང་ཕན་གདགས་པའི་དུས་སོ། །བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། འཇུག་དང་དེ་ཡི་རབ་དབྱེ་དང་། །ལྡོག་པ་ཡང་ན་རྣམ་པ་བཞི། །དུང་དང་སྒྲ་ཆེན་ལུང་ནོད་པའི། །སྒྲ་ལ་སོགས་པས་ཡོངས་སུ་བསྟན། །གང་ནང་དང་ཕྱི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་འབྱུང་བདག་ནི་སྒྲ་འབྱུང་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་གནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྒྲའི་གནས་ནི་རང་གི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་ཁོ་ན་སྟེ། སྒྲ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །གང་དབང་པོ་དང་ཐ་དད་དུ་མི་གནས་པའི་སྒྲ་དེ་ནི་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་ཁོ་ན་ལ་གནས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་པར་ འདོད་དོ།།སྒྲ་འབྱུང་བ་ན་ཡུལ་ཇི་སྲིད་དུ་གྲག་པའི་ཡུལ་དེ་ཉིད་དུ་འཕྲལ་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་ཅིང་ཅིག་ཅར་འབྱུང་སྟེ། མར་མེའི་འོད་དང་འདྲའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆེ་ཆུང་དུ་འབྱུང་ཞིང་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དྲི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བརྡའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྣམ་པ་བསྡུ་བའི་མཚན་ ཉིད་དང་།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཕན་འདོགས་པ་དང་། གནོད་པ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་གི་ངོ་བོར་གཏོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་ངོ་བོར་གཏོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏེ། གཅིག་དང་གཅིག་ དང་གཉིས་དག་དང་།།གསུམ་པོ་དག་དང་གཅིག་དང་ནི། །ལྔ་པོ་དག་དང་བཞི་རྣམས་དང་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྟན། །རོ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རེག་བྱའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་གདགས་པར་བྱ་བའི་གཞི་དང་། གདགས་པར་བྱ་བའོ། །གདགས་པར་བྱ་བའི་གཞི་ནི་འབྱུང་བ་ རྣམས་སོ།།གདགས་པར་བྱ་བ་དག་ནི་ཡང་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དག་ཁོ་ན་ལ་གདགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ལྕི་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་། ལྕི་བ་རྣམས་དང་། དང་བ་རྣམས་དང་། དང་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་། ཆུ་དང་རླུང་འདྲེས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ནི་གོ་ རིམས་བཞིན་དུ་ཡང་བ་ལ་སོགས་པ་འདོགས་པར་བྱེད་དོ།།སྟོན་པ་མ་ཚང་བ་རྣམས་ལ་ནི་བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་དང་། ཉམ་ཆུང་བ་དག་གོ། །དེ་མ་ཚང་བ་མེད་ཅིང་མི་མཉམ་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ངོམས་པ་དང་ཉམས་སྟོབས་སོ།

又有差別分類，因為有差異故有四種，即：所屬依處、能詮、所詮、量度所屬，以及自性、變化所屬。其中依處是有情數和非有情數。有情又分為堪能清凈和不堪能清凈。不堪能者即是畜生等趣，如大象，大象歡喜時發出的’烏嚕嚕’聲稱為大聲。堪能者即是女人和男人。非有情數即如風聲和林木聲。能詮所屬差別即是清晰與不清晰。所詮所屬差別即是有義和無義。量度即是小、中、大。自性即是法之本性無亂，依于處與非處的聲音，如河流聲。變化即是由其他法極度散亂而生起變化之處所依的，如喧譁聲。如是，由名為’分離’之風吹動水而發出的聲音亦是如此。 還有四種還滅，以四時差別而分四種：領受時、宣說時、解說時，以及為自他諍論作折伏與饒益時。攝頌曰：‘趣入及分類，還滅亦四種，螺聲及大聲，傳承聲等說。’ 所謂內外緣性者，內外大種是聲音生起的作因，而非處所。聲音的處所唯是自身的四大種，如聲音本身安住。若聲與根不異住，則唯住于根之四大種，因此認為是所執。聲音生起時，于所聞之處立即遍滿同時生起，如燈光。因此不是大小生起而行進。 以香等詞句，顯示標誌相、攝類相、共相、饒益相、損害相、差別相、自性所屬異名相、他性所屬異名相，一與一與二，及三與一，五與四等，餘者皆已說。味亦應如是說。 觸的安立即是能施設基礎和所施設。能施設基礎即是諸大種。所施設即是輕性等，因為唯于如是大種上施設。其中於非重者、重者、澄凈者、非澄凈者、水風和合所生者，依次安立輕等。于不圓滿者立飢渴及羸弱。于圓滿無不平等者立飽足及強健。

།མི་མཉམ་པར་གྱུར་པས་འཁྲུལ་བ་འབྱུང་བ་རྣམས་དང་། ན་ཚོད་རྣམ་ པར་གྱུར་པ་བྱུང་བ་རྣམས་དང་།སྲོག་གི་དབང་པོ་འགགས་པ་རྣམས་དང་། ཁྲག་གི་ཉེས་པ་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། ཟས་ངན་པ་ཟོས་པས་ངལ་བ་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། ས་དང་ཆུ་འདྲེས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། འབད་པ་དང་ཤ་ཐང་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། འབད་པ་དང་ཤ་ཐང་བ་མེད་པ་རྣམས་དང་། མཉན་ ཞིང་སྙི་བ་རྣམས་དང་།དྲི་མས་ཡོངས་སུ་གོས་པ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ནི་ནད་ལ་སོགས་པ་འདོགས་པར་བྱེད་དོ། །གདགས་པར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་འདི་དག་ཡིན་ཏེ། མི་འབྱིང་བ་དང་འབྱིང་བ་ལས་ནི་ཡང་བ་ཉིད་དང་ལྕི་བ་ཉིད་དོ། །མནབས་ན་ཕན་པ་དང་གནོད་པ་ལས་ནི་འཇམ་པ་ ཉིད་དང་རྩུབ་པ་ཉིད་དོ།།རྐང་པ་ཕྱིལ་བ་ལས་ནི་འདྲེད་པ་ཉིད་དོ། །ངེས་པར་བཙིར་དུ་རུང་བ་ལས་ནི་ནེམ་ནེམ་པོ་ཉིད་དོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ལུས་འགྱུར་བ་ལས་གདགས་པར་བྱའོ། །མིག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པ་ལས་མིག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མཉམས་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ ནི་གཅིག་མ་ཚང་ན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མིག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ལྷག་མ་མ་ལུས་པ་དང་། ཉམས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། ལས་ལས་གྱུར་པ་དང་། ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱིས་གནོད་པར་འགྱུར་པའོ། །ལྷན་ ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམུས་ལོང་ལྟ་བུའོ།།གཟུགས་ཀྱང་སྣང་བར་གྱུར་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་གང་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་། ཧ་ཅང་ཕྲ་མོ་མ་ཡིན་པ་དང་། མ་རེག་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་པ་དང་། སྣང་བ་དང་བཅས་པ་དང་། ཧ་ཅང་བསྐལ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། རང་དང་འོག་མའི་ས་པ་ དག་གོ།།ལྷའི་མིག་དང་ལྡན་པ་ཁ་ཅིག་གིས་ནི་མུན་ཁུང་ན་ཡང་མཐོང་སྟེ་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །དེ་དང་འབྱུང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། འདོད་པ་དང་། གོམས་པ་དང་། གཞན་གྱིས་མཚོན་པ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཡུལ་རགས་པས་སོ། །དེ་དང་འབྱུང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་རང་གི་བག་ཆགས་སད་པས་གནས་ཡོངས་སུ་མ་ཉམས་པ་དེ་དང་། གཟུགས་སྣང་བར་གྱུར་པ་དེ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའོ། །སེམས རྣམ་པ་གསུམ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པའི་རིགས་པ་ལས་དམིགས་པར་གྱུར་ཏེ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བགྲང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཙམ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ཡང་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་པས་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་དོ།།འོག་ནས་ཀྱང་དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྩོལ་བ་མེད་ལ་རྣམ་པར་གཡེངས་ཤིང་མ་འདྲིས་པ་ལ་དམིགས་པ་ན། འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བར་ བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།།འོན་གང་འདོད་པ་ཁོ་ན་ནས་དང་པོ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། དང་པོ་ཉིད་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བ་ བཞིན་ནོ།།ཚོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བའི་ལུས་འདས་པ་དེ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་བྱའོ། །གསལ་བ་དེ་ཉིད་འདི་ནི་སྔོན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུ་ཤེས་དང་འབྲེལ་བའི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ངེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་དོན་ཙམ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ནོ། །ཚོལ་བ་པ་ནི་དོན་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མ་ལ་རྗེས་སུ་དཔྱོད་པ་དང་མཐུན་པའོ། །ངེས་པ་ནི་དོན་ལ་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་དང་།དེའི་མིང་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའོ།

由不平衡而產生的錯亂諸病，以及年齡變化所生諸病，以及命根阻塞諸病，以及血液失調所生諸病，以及食用不良食物而生疲勞諸病，以及地水交雜所生諸病，以及具有勞累疲憊諸病，以及無勞累疲憊諸病，以及柔軟溫和諸病，以及遠離污垢染著諸病等，皆是病等所依。 所依諸法的建立也是如此，即由不沉與沉而有輕性與重性。由穿著利益與損害而有柔性與粗性。由腳踝扭傷而有扭曲性。由可擠壓而有柔軟性。其餘諸法則由身體變化而建立。 所說’眼亦損壞’的道理中說’眼亦損壞’，是爲了顯示若缺一種，則識亦不生。眼的分類也有五種：具足余分、具有損壞、俱生、業力所成、內外所損。俱生是指如生盲。 ‘色雖現起’是指色法若是可見、非極微細、未受觸礙、未被遮蔽、具有光明、非極遙遠，以及屬於自地及下地者。有些具天眼者于暗處亦能見，應隨宜配合。 ‘彼與生起作意亦近住’中，作意由五種而近住：欲求、串習、他所顯示、憶念及粗大境界。‘彼與生起作意’是指由自習氣力而生起的心行，處所未損壞，與彼色法顯現、眼識共同成就。 所說’三種心生起’的道理中說’所緣’，是爲了與眼識一同計數。‘從近住所生’是指僅由境的自性近住故。如是意識亦成如是相，故許為從近住所生。 如下文所說：‘于彼中，意識無功用、散亂、不熟悉所緣時，無慾等轉起的意識，亦說為從近住所生。‘若問：‘豈非唯從欲求，初者是眼識’之說？應觀察為’初者即是眼識’，因為彼恒時無分別故。‘初’是如從近住所生。 ‘尋求’是指對已被眼識所見的過去境，以顯明方式尋求。‘明瞭’即是與’此是青色’等想相應，具唸的意識生起，此即稱為’決定’。 其中，從近住所生是緣取境的自性，即是境之影像體性。尋求是有分別于境，即隨順考察影像之相。決定是分別于境，並緣取其名。

།ངེས་པའི་སེམས་ཕན་ཆད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། རང་གི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་མ་ཐག་ཏུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་འཕེལ་བར་བྱེད་ པས་དེའི་ཕྱིར་དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ།།འདིར་ཚོལ་བ་བ་ནི་འཁོར་ལོ་དང་པོ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་གི་ངེས་པའི་འོག་ཏུ་འབྱུང་བ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཁོར་ལོ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་མི་འབྱུང་སྟེ། ཡུལ་གསལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ རོ།།འོན་ཚོལ་བ་པ་ནི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ངེས་པར་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། འཁོར་ལོ་དང་པོ་ལ་འབྱུང་བ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྨྲས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ། །ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་རྣམ་པར་མ་བཞག་ན་ཚོལ་བ་པ་ཡིན་པར་ལྟའོ། །རྣམ་པར་བཞག་ ན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱས་ཟིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ནི་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་མེད་ཀྱང་རྣམ་པར་བཞག་ལ། གཞན་ནས་ནི་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། འདིར་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བག་ཆགས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པར་བཤད་ ལ།གཞན་ནས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ་བསྟན་བཅོས་ཐམས་ཅད་དང་འགལ་བ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ནི་ཚུལ་རྣམ་པ་བཞིས་ཟབ་པ་ཡིན་གྱི་མ་རྟོགས་བཞིན་དུ་སྤོང་བར་མ་བྱེད་པར་སྡོད་ཅིག་།རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཚུལ་ནི་འགྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཆུ་ཀླུང་གི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་ཀྱང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་སེམས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ བུའོ།།མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ནའི་ཚུལ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞུག་པའི་ཚུལ་ནི་ཁ་ཅིག་དོན་ཞིབ་མོ་དག་ལ་ཁད་ ཀྱིས་གཞུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་འདི་ཉིད་དུ་འདི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨོས་ཀྱང་དེའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མ་བྱས་ཏེ། དམིགས་པ་ཕྲ་བ་དང་། གྱ་ཚོམ་དུ་འཇུག་པར་དགའ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བར་ཡང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ མ་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ།།མདོ་སྡེའི་ལྡེམ་པོར་དགོངས་པའི་ཚུལ་ནི་འོག་ནས་བསྒོམས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ལས་མཐའ་དག་ནི་བྱམས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་སྐབས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཡིན་ཞེས་ རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དགོངས་པ་མ་རྟོགས་པར་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སའི་བཤད་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་རྣམ་པར་བཤད་པ། ཡིད་ཀྱི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་དང་ཡིད་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་མ་རྟོགས་པ་དག་གཟུང་བར་བྱའོ། །གང་གི་ ཚེ་བྱེ་བྲག་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་བྱ་བ་དེའི་ཚེ་ནི་འདས་མ་ཐག་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཁོ་ན་ལ་བྱའོ།།ཡང་ན་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བྱའོ། །གནས་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ས་བོན་གྱི་གནས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །འབྱུང་བའི་གོ་འབྱེད་པའི་གནས་ནི་འདས་ མ་ཐག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།

所謂’從決定心以後’是指它就是分別，與自己的貪著等相應，並且立即增長眼識等的貪著等，因此以’其同類因’來說明。 此處尋求者僅在第一輪中出現，而不會在決定之後出現的眼識等之後的第二輪等中出現，因為境相變得明顯的緣故。 若問尋求者是否必定隨後出現？因為是就依靠第一輪中出現的眼識等而說的，所以無過失。 若未安立俱行，則為尋求者。若已安立，則不是，因為已被俱行本身明顯顯示的緣故。 此處雖無俱行仍安立，而在他處則說’與俱行一起’，此處說阿賴耶識是習氣之所依，而他處則說是色等，難道不是與一切論典相違嗎？ 瑜伽師地論有四種甚深之理，不要在未理解的情況下就捨棄。 隨順之理如《轉法輪經》所說：‘諸菩提分是修道’等，以及《攝抉擇分》中說：‘轉識和色的差別是心的習氣之所依，因為未安立阿賴耶識的緣故’等。 真實性之理是爲了宣說圓滿且非密意的真實性相，如《攝抉擇分》中所說的俱行等。 引導之理是爲了漸次引導某些人趣入細微義理，如在此安立中雖提及阿賴耶識，但未作其所緣等的分別，因為所緣微細且樂於隨意趣入的緣故，如同也未分別俱行一樣。 經典密意之理如下文所說：‘一切修所生業是慈’，以及在緣起品中分別說：‘什麼是識？是六轉識’等。因此，在未理解論典密意的情況下捨棄是不應理的。 以上是五識身相應地的解釋。 瑜伽師地論解釋：關於’什麼是意’，‘意’這個詞是一切識的異名，如《攝抉擇分》中說：‘這一切識也稱為心和意’等。 此處應理解為上述未了知的五識。 當作為特殊異名時，僅指等無間意和染污意。 或者，‘意’是指作為所依的識。所依有四種：種子所依是阿賴耶識，開啟生起之門的所依是等無間識。

།མཚན་མ་ལ་འཆིང་བའི་གནས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་ཀྱང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ཡིད་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡིད་མ་འགགས་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་རྣམས་ཀྱང་མཚན་མ་ ལ་བཅིངས་པ་ལས་མི་འགྲོལ་ལ།།འགགས་ན་དེ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་གནས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡིད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཐམས་ ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།ས་བོན་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བཞི་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ན་ས་བོན་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གནས་ཀྱི་དངོས་པོར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་གནས་ཀྱི་དངོས་པོར་གནས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ ཚིག་སྔ་མ་ཕྱི་མས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་དོན་གཞན་དུ་ན་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེས་ཟིན་པ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས། ཀུན་གཞི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་དེ་གནས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་།ས་བོན་གྱི་དངོས་པོར་རོ། །དེ་ལ་གནས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་དེས་ཟིན་པའི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་འབྱུང་ལ། མ་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིང་དང་གཟུགས་དག་མདུང་ཁྱིམ་གྱི་ཚུལ་དུ་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཅིང་གནས་ཀྱི་དངོས་པོར་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེས་ཟིན་ན་གཟུགས་ཀྱང་སེམས་ཅན་དུ་བགྲང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དོན་གཞན་དུ་ན་མཐོང་བ་དང་གནས་པ་དང་འཕེལ་བ་ དང་ཆུད་མི་ཟ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་ཚིག་བཞི་པོ་དག་གིས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་དོན་གཞན་དུ་ན་ཀུན་གཞིའི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དེ་ལ་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའམ། དེ་དག་ལ་དེ་རྒྱུའི་དངོས་པོར་ སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་དང་།སེམས་ཅན་རྣམས་དེ་ལ་བདག་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་དང་པོ་ཁོ་ནར་མེར་མེར་པོར་ཞུགས་པ་ན་གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེས་ལུས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལེན་པར་བྱེད་པའི་དོན་ནི་ཀུན་གཞི་ཞེས་ བྱའོ།།དོན་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ཚིག་བཞི་པོ་རྣམས་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཚིག་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་ཀུན་གཞིའི་དོན་གསལ་བ་ཁོ་ནར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པར་བསྡུས་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཇི་སྐད་སྨྲས་པའི་ཚིག་ཙམ་གྱིས་གྲུབ་པར་ཟད་དམ།འོན་ཏེ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐབས་འགའ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ཅེ་ན། ཏེ་པོར་ཡོད་དེ། རེ་ཞིག་ལུང་ནི་ཐེག་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ནི་འདུལ་བ་སྒྲོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདུལ་བ་ཟབ་མོ་ལ་ མོས་པ་ཞེས་བྱ་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་རིག་པའི་རྩ་བ་རྣམ་པར་གཞག་པ་གང་ལགས་ཞེས་ཞུས་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་སྔོན་གྱི་མཐའ་མངོན་པའི་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ས་བོན་དུ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གནས་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཤེས་བྱའི་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གསུངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ཤེས་བྱའི་གནས་ཉིད་ཡིན་པར རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ཏོ།

執著相的所依是染污意，如《攝抉擇分》中說：‘彼意識亦名依止於意，若意未滅，諸識亦不能從相縛中解脫，若已滅，則從彼得解脫。’ 染凈所依是意識，因為是貪等和信等的所依。因此，‘意’字所攝一切。 關於’具一切種子’等四句的安立，云何是具一切種子？因為成為所依事。云何安住所依事？因為是能執受，以後句解釋前句故。 又另一義，因為是五蘊所攝諸法習氣之所依，及執受所緣等所依事，如《攝抉擇分》中說：‘阿賴耶識以二種方式作為轉識的緣的作用，即給予所依及種子體性。其中給予所依，謂于彼所執受的有色根上五識生起，于非所執受者則不生。’ 識與名色如束蘆相依而住，成為所依事，由彼所執受故色亦成為有情數。 又另一義，由見、住、增長、不失壞的差別，顯示四種因，此等亦由四句依次顯示。 又另一義，阿賴耶義有四種：由諸有為法于彼成為果體，或彼于彼等成為因體故名阿賴耶；由諸有情執彼為我故名阿賴耶；由最初入胎時即成就及安樂一味故名阿賴耶；由彼執受身故名阿賴耶。執受義即是阿賴耶。 此四種義與四句依次配合。如是由彼四句唯顯阿賴耶義，餘者則顯其體性。 關於’攝異熟阿賴耶識’，豈僅由如是所說阿賴耶識相的言詞而成立？抑或為令通達故亦有某些方便？確實有之。首先教證有二，其中大乘《調伏聲聞經》中，菩薩調伏深解脫者請問世尊：‘無明根本安立云何？‘世尊答言：‘善男子，于取識中以無始時來前際現行無明習氣為種子攝持的方式。’ 又彼經中說：‘善男子，異熟識是諸行種子所依。‘《阿毗達磨經》中亦說：‘佛世尊宣說所知處的殊勝差別’，由此廣分別顯示即是所知處。

།འཕགས་པ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་རིན་པོ་ཆེ་བཀོད་པ་ལས་ཀྱང་། བློ་གྲོས་ཡངས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེས་དེ་ལྟར་ལུས་འདི་ཉེ་བར་བཟུང་ཞིང་བླངས་ པ་ན་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་དེ་ནི་ལུས་འདི་ལ་གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་དང་རབ་ཏུ་འབྲེལ་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །བློ་གྲོས་ཡངས་པ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ཅིང་གནས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་དག་འབྱུང་ བར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་སྡེ་ཡངས་པའི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྲས་བུ་ དང་བཅས་པ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་གང་ལགས་ཞེས་ཞུས་པ་དང་།རིགས་ཀྱི་བུ་བསྒོམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པ་ན་མིང་དང་གཟུགས་འགྲུབ་པའི་རྐྱེན་གྱི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཉིད་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་ཉིད་དུ་གདགས་པ་ཉིད་ཡིན་ ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྒྱུ་བཞི་དག་གིས་འབྱུང་ངོ་། །བཞི་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། རང་གི་སེམས་སྣང་བ་ལ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་དང་། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་སྤྲོས་པའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཟུགས་ ཀྱི་བག་ཆགས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཟུགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་པ་ཡིན་ཏེ། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་རྒྱུ་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆུའི་ཀླུང་ལྟ་བུ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རླབས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་གསུངས་སོ།།ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ནི་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ཅག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་བཀག་ནས་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཀྱང་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འགགས་བཞིན་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་མ་འགགས་པའི་ཕྱིར་མ་འགགས་པའོ། །ཡུལ་ ལ་འཇུག་ཅིང་འཛིན་པ་མེད་པས་ནི་འགགས་སོ།།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུ་ཞིང་འཇུག་པ་དེ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་། ས་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་གཞན་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་དང་། མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སླ་བ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་སྟུག་པོ་བཀོད་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཟླ་བ་སྐར་མའི་ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་མཁའ་ལ་གནས་པ་ལྟར། །དེ་བཞིན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ལུས་ལ་གནས། །རང་གི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པས་དབང་པོ་རླུང་ གིས་ཁྱབ་ནས་ལྟར།།རྣམ་པར་ཤེས་པའང་རླབས་བདུན་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་བཞིན་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་རྣམ་ཤེས་བདུན་གྱི་བག་ཆགས་དང་། །རྟག་ཏུ་ལྷན་ཅིག་གནས་ཤིང་འབྱུང་ཡང་ཉོན་མོངས་འགྱུར་བ་མེད། །ཅེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མ་ཡིན་ཏེ།གཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་ལུང་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སྟོན་པ་དང་། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་སྟོན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་ཐབས་སྟོན་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ ལ་ཡང་གསུས་པོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་མདུང་ཁྱིམ་གཉིས་ནམ་མཁའ་ལ་བསྒྲེངས་ཏེ་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཅིང་འདུག་གི་ཇི་སྟེ་གཅིག་ཕྱུང་ན་ནི་ཅིག་ཤོས་ཀྱང་འགྱེལ་བར་འགྱུར་རོ།

在《聖者海慧所問經》中也說：‘識是有漏的種子。’ 同樣在《聖寶嚴經》中也說：‘廣慧啊！當此識如是執取此身時，稱為取識。如是，由於此識與此身成就及安樂一致的緣故，由於相連及極相連，也稱為阿賴耶識。廣慧啊！依止並安住于彼取識，六識聚得以生起。其中，依于具識之眼與諸色，眼識得以生起’等等。 在《極廣大品廣行儀軌經》中也說：‘世尊，何為識唯具果之相？‘當如是問時，‘善男子，若無熏習識，則無名色成就之緣的諸想，如是，被諸行所熏之識即是名色之緣。’ 同樣在《聖楞伽經》中也說：‘大慧，眼識由四因而生。何為四因？即：不了知自心顯現，從無始以來執著戲論習氣處的色之習氣，識的自性體性，以及執著種種色相為稀有。大慧，由此四因，從如江流般的阿賴耶識中生起轉識之波’等等。 又在此經中說：‘瑜伽師們雖作是念：我等遮止諸識而入定，然彼等實是在識未滅時入定，因習氣種子未滅故未滅。由於不趣入執取境故說為已滅。大慧，如是流轉執行的阿賴耶識極其微細，除如來及安住地的菩薩外，其他聲聞、緣覺及外道瑜伽師們難以了知。’ 同樣在《聖密嚴經》中也說：‘如月與星眾共住于空中，如是阿賴耶識亦與身共住。如被自業所引遍及諸根風，識亦與七浪同時而生起。’ 又在此經中說：‘如是阿賴耶識與七識習氣，常時俱住生起然無煩惱變。’ 大乘諸經並非非佛說，因為如從一處延伸的教言等一樣，宣說菩提分、宣說人無我、宣說三寶功德、宣說斷除煩惱的方便等無量因故。 在聲聞乘中，如《大腹經》所說：‘具壽舍利子，譬如豎立兩根標槍于虛空中，互相依靠而立，若抽出其一，另一也將倒下。’

།དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་གཉིས་པོ་འདི་དག་ཀྱང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཅིང་གཅིག་ལ་ གཅིག་བརྟེན་ནས་གནས་པ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་མདོ་སྡེ་དག་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལས་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ བཞི་པོ་དེ་དག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཤིང་།གང་དུ་ཡང་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མིང་དང་གཟུགས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་བཞིར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པར་འདོད་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དང་པོའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། བཙུན་པ་འདི་ལྟར་འདུ་བྱེད་ རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་དང་འབྱུང་ལགས་ན་ཅིའི་སླད་དུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བགྱི་ལགས།དགེ་སློང་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་པོ་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་ པ་དང་།མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་ཞིང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་འགགས་པ་རྣམས་ནི་ཚེ་རབས་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གར་སྐྱེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བག་ཆགས་འཇོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་དགེ་ འདུན་ཕལ་ཆེན་སྡེ་དང་།གནས་བརྟན་པའི་སྡེ་དང་། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་སྡེ་དང་། གོས་དམར་སྡེ་དང་། ས་སྟོན་སྡེ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བའི་སྡེ་དག་ལས་ཀྱང་། རྩ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དང་། ཀུན་གཞི་དང་། འཁོར་བ་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་རང་གི་སྒྲ་དང་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཅི་རིགས་སུ་བསྟན་པ་དག་གིས་ལམ་པོ་ཆེ་བཏོད་པས་དེ་ལ་སོགས་པས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཡིན་ནོ།།མདོ་སྡེ་སིལ་བུ་རྣམས་ཀྱང་སྔར་བཤད་པའི་གཏན་ཚིགས་དག་ཁོ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཉིད་ཡིན་པར་ ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ།རེ་ཞིག་ལུང་ནི་དེ་དག་ཡིན་ནོ། །རིགས་པ་ཡང་ངེས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པར་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། རབ་ཏུ་གསལ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་མི་མཐུན་པ་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་ པར་འཇུག་པའི་སེམས་བཞིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་གཟུགས་ཙམ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚོར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ལྡོག་པ་ནི་རི་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡང་རེ་རེ་ནས་ བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་གི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྒྱུ་གཅིག་ཅིང་དུས་གཅིག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ་བག་ཆགས་སྒོ་བར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་ཏེ།དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ལྡོག་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྟན་པའི་ཚིག་ནི་བདེན་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པའི་ཚིག་བཞིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ གཤེགས་པས་གསུངས་པ་ཉིད་ཡིན་པར་ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ།།ཁོ་བོས་གཞན་གྱི་ངོར་བྱས་ཏེ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་བརྗོད་པར་ཟད་ཀྱི་ཞིབ་མོ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་རྟོག་གིས་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་མདོ་སྡེ་ལས་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

同樣地，這兩種法也是互相依靠、互相依存而存在的，即：以識為緣而有名色，以名色為緣而有識。 又在諸經中，世尊對名色的分別中說到：‘即是四種非色蘊’。在其他處也未說別的，因此應當承認除了與名色同時生起的四蘊外，還有另一種識。 同樣在《初分別品》經中也說：‘尊者，如是諸行與六識聚及與識相應而同時生起，為何說行緣識？比丘，如是六識聚與福行、非福行及不動行同時生起並相應，未滅者以轉生他世識的方式，在異熟識中留下諸行的習氣。’ 同樣在聖大眾部、上座部、說一切有部、赤衣部、說地部、分別說部等部派中，也都以根本識、有支、阿賴耶、輪迴蘊等各自的名稱和異名，隨其所應地開示，由此等開闢了大道，並在《大乘集論》等論中予以確立。 對於零散經典，也應當以前述理由理解其確實是佛說。以上是教證。 理證則是：意識必定與所依的心同時執行，因為其行相明顯，如同依於它的想等；相違的情況則如滅盡定中的心。 同樣，關於眼識方面，因為只緣於色而現前，如同依於它的受，應當如是說。相反的情況則如山等。同樣地，對於耳識等也應當逐一闡述。 又關於五識聚方面，因為緣於色的一分，應當如前所說。同樣，意識依于同因同時的識而存在，因為它能熏習習氣，如同與之相應的貪等。相反的情況如前所述。 同樣，阿賴耶識的教說是真實義，因為是如來所說。如同蘊等的教說，因為本就是如來所說等。 我僅是為他人而說此比量，至於細微的自證法不應以分別來安立，如經中所說：‘世尊善說諸法，是諸智者各自證知。’

།ཡང་གྲོགས་པོ་དག་ངས་ནི་ཟབ་མོ་མཐོང་བར་དཀའ་བ་བརྟག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཐུགས་སུ་ཆུད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ བཞིན་དུ་ངག་དང་ཚིག་གི་ཆེད་དུ་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་།ལུང་མ་གཏོགས་པར་རྟོག་གེ་ཡིས། །ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་གནས་མ་ཡིན། །དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་པ་གང་། །དེ་ཡང་ལུང་ནི་སྔོན་དུ་བཏང་། །ལོང་བ་རྐང་པས་ནོམ་བྱེད་ཅིང་། །ཉམ་ངའི་ལམ་དུ་བརྒྱུག་རྣམས་ལྟར། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་གཙོར་འཛིན་རྣམས། ། རྣམ་པར་ལྟུང་བ་དཀའ་མ་ཡིན། །ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གང་དག་ཁ་ཅིག་གསུང་རབ་མཐའ་དག་ལས་འབྱུང་བའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྟོག་གེ་སྐོམ་པོ་ཙམ་གྱིས་གནོད་པ་བྱེད་པ་དེ་དག་ནི་ཤིན་ཏུ་གཟུ་ལུམས་བྱེད་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས། དེ་དག་གིས་རྟོག་གེ སུན་དབྱུང་བར་བྱས།སྐབས་དེ་རེ་ཞིག་གཞག་གོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ལ་རྟག་ཏུ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་སྟེ་གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་ པོ་ཁོ་ན་དག་དང་རྟག་ཏུ་མཚུངས་པ་ལྟར་གཞག་ཅེ་ན།དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ན་ལུས་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངར་འཛིན་པ་ཕྲ་མོ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་བདག་དང་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བར་བལྟའོ། །དེ་མེད་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་བདག་ལ་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །རྨོངས་པ་མེད་ ན་གཞན་དག་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་ཉུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་མང་དུ་ཡང་མེད་དེ། རྒྱ་ཆེར་ནི་འོག་ནས་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པར་བསྡུ་བར་བཤད་པར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཇི་སྐད་སྨྲས་ པ་དེ་ཡང་ལུང་དང་རིགས་པས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་ལུང་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའོ། །ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་ཤེས་ནི། །མཚན་ཉིད་དོན་དུ་རབ་ཏུ་བརྟགས། །བརྒྱད་པོ་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་མིན། །མཚན་གཞི་མེད་ཅིང་ མཚན་ཉིད་མེད།།ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་བཞིན་རྣམ་ཤེས་བདུན་པོ་ནི། །སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་ལྡན་པའོ། །ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྔར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པའི་སྐབས་སུ་འཕགས་པ་སྟུག་པོ་བཀོད་པའི་མདོ་ལས་ བྱུང་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་སྨོས་པ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཇི་སྐད་དུ་མདོ་སྡེ་སིལ་བུ་དག་ལས་ཀྱང་། ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིད་རྟག་ཏུ་ཡང་། ། ཉོན་མོངས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཡང་། ཉོན་མོངས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ཞིང་འགག་།དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དག་ལས། །གྲོལ་བར་མ་གྱུར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། ། རིགས་པ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་བོན་གྱི་གནས་ལས་གཞན་པའི་གནས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་ཏེ། ཆོས་མི་མཐུན་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡང་གཅིག་དུ་དེ་མ ཐག་པའི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔ་མ་ཁོ་ན་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་རབ་བཞིན་ཏེ་ཕྱོགས་ནི་དེ་ལྟའོ། །གཞི་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པར་གྱུར་པས་གཏན་ཚིགས་ འགལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་དེ།ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་དང་། འཕགས་པ་གནས་བརྟན་པ་དག་གིས་ཀྱང་གནོད་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གནས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བའམ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་ གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལ་གནས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞིན་པས་དེ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དག་གིས་ཀྱང་གནོད་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།

複次諸友，所說’我已證悟甚深難見、不可思議、非尋思境界之法’等。同樣，在為語言文字所作中也說：‘除經教外，以尋思理論，諸法不得安立。聖者們的智慧，也是以經教為先導。如盲人以足探路，在險道上奔跑般，執著推理為主者，其墮落並非難事。‘是故說此。因此，有些人僅憑乾癟的理論對一切經典中所說的阿賴耶識加以破斥，這些人實在是極不公正，如《瑜伽師地論·攝抉擇分》中說破斥他們的理論。暫且擱置此事。 關於’染污意’等，其中我見緣于阿賴耶識而同時生起，恒常現行，其他煩惱亦復如是。為何染污意唯與四種煩惱恒時相應？因為在行善等時，與身俱生的微細我執相隨，故應知有我及我所見。由於無此則不生，故生我愛及我慢。若無愚癡則其他煩惱不生，故有無明。因此不會太少，瞋等煩惱與此相反故也不會太多。詳細內容將在下文《攝抉擇分》中解說。 所說染污意的特徵也應通過經教和理證來理解。其中經教包括大乘和聲聞乘。如《楞伽經》中說：‘心意識等相，為義故分別，八種無別相，無所相能相。‘又于彼經中說：‘如是七識等，與心俱和合。‘同樣，前文阿賴耶識抉擇時所引《密嚴經》的兩個偈頌也應在此提及。 如諸零散經典中說：‘染污意恒時，與煩惱俱生，與煩惱俱生滅，若未從煩惱，解脫則不得。‘理證方面，意識具有異於種子依處的俱有所依，因為有善等諸多差別，如眼識，相違例如虛空等。又因從等無間意生起，如前。同樣，因為能執著色等境，如前。或者因為能遍知法界，如依此的智慧，此為論點。 不能說因為所依是色法而有相違過失，因為一切有部和聖上座部已予以破斥，且意識具有俱有所依，因為有分別故，或因為以法界為境故，如依此的心所，以此等推理亦予以破斥。

།འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་མ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡིད་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཟག་པ་དང་བཅས་ཤིང་འཇིག་ རྟེན་པའི་ཡན་ལག་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་བས་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པས་ཉེ་བར་གནས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་འབྱུང་བ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་པོ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཀར་བས་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་གཟུང་བར་བྱའོ།།བསྟན་དུ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྫས་སུ་ཡོད་པ་དང་། བཏགས་པའི་ཡོད་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་གྲུབ་པའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྣམ་པར་བསྒྲུབས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་སྣང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་དེ་ལ་དྲི་ལ་སོགས་པ་ཡང་ མེད་ལ་ས་ལ་སོགས་པ་ཡང་མེད་དེ།འབྱུང་བའི་བྱེད་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། །དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་འོག་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ནའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེར་ནི་བརྟེན་པའི་འབྲས་བུ་ རྟེན་གྱིས་བརྗོད་པར་ཟད་དེ།བདག་གི་དོན་དེ་རྣམ་པ་འདི་དག་གིས་ཐོས་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ས་གང་དང་ལྡན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ནི་འབྱུང་བ་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ ལ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་ཀྱང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འབྲས་བུའི་གཟུགས་གང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་གཏོགས་པ་དེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དང་འདྲ་བའི་གཟུགས་ བརྙན་ལ་དམིགས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་ཟད་ཀྱི།དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་སྤོང་བའི་སེམས་པ་ལ་གདགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།གཟུགས་སུ་བརྗོད་པ་ནི་སེམས་པ་དེའི་བྱེ་བྲག་གི་དབང་གིས་འབྱུང་བའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་ལུས་དང་ངག་བསྐྱོད་པ་ལ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་མ་གཏོགས་པས་ས་བོན་རྣམས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ སོ།།སྔ་ན་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་མ་སྨོས་ཤེ་ན། དེ་དག་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ལས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་མཚན་མ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་དེ་ དག་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བཞིན་དུ་ཡུལ་རྣམས་ལས་དོན་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སའི་སྐབས་སུ་འཆད་པར་བྱས་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་དང་རྟགས་ ཀྱང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ།།ལུང་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུན་པའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདག་གི་སེམས་ནི་ཅི་ནས་ཀྱང་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་དག་ལ་བདག་མེད་པར་མོས་སོ།

不是聖道所不確定的，有些人說因為是意識所轉變。又有些人說因為有漏且是世間支分的差別，因此意識是成立的。 所謂’緣于了別所緣而安住’是指生起了別所緣，雖然這也是一切識的特徵，但由於從七識的差別中分離出來，所以應當單獨執取意識。 關於’無見無對色’，這有兩種：實有和假有。由三摩地殊勝所成就的果即是實有。 此三摩地是世間有漏的，而不是出世間無漏的。因為它是無分別的緣故。此色是由有分別的三摩地所成就，因為它僅僅是顯現而已，其中既無香等，也無地等，因為無大種作因，且無作用。 若問：下文不是說’三摩地所行境之色是由具有彼三摩地者的大種所造’嗎？那裡只是依所依而說所依果而已，如說’以這些方式聽聞我的義理’。 是說具有某地的大種所依的三摩地，即是那些大種的果，這也僅僅依于等至，而非依于大種。 如《抉擇分》中也說：‘等至果色若屬法處者，應知唯依等至，不依大種。因為緣于相似影像而成就三摩地的緣故，說是以大種為因而已，並非依彼而生。’ 無表色是假有，因為是假立於斷心思。說為色是因為由彼心思差別所生的風界令身語動作而說。 又因為不相應，不攝在行蘊中，爲了別說種子，故說’一切種子’。 若問：為何不說前所未有等和瓶等？因為它們不異於心心所，僅是心心所的影像相而已。或者如同表色一樣，因為不異於諸境，所以僅僅是言說而已。 關於’作意’等，作意等五法在五識身相應地中已經解說完畢。其餘諸法的現量和比量如前所述。 經證當說，如世尊所說：‘一切法皆從欲為根本而生。‘同樣，‘愿我心於此內六處悟無我。’

།དེ་བཞིན་དུ་དྲན་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། རབ་ཏུ་དྲན་པ་དང་། ཉེ་བར་དྲན་པ་དང་། དྲན་པ་ཉིད་དང་། མི་བརྗེད་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་། སེམས་པའི་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སེམས་གནས་པ་དང་། ཡང་དག་པར་གནས་པ་དང་། རབ་ཏུ་གནས་པ་དང་། ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་གནས་པ་དང་། མི་གཡེང་བ་དང་། མི་འཕྱར་བ དང་།བསྡུས་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་དང་། ཉེ་བར་རྟོག་པ་དང་། སྟོན་པ་དང་། རབ་ཏུ་རྟོག་པ་དང་། ཡོད་པར་འཛིན་པ་དང་། ཡིད་གཞུངས་པ་དང་། བློ་དང་། མཁས་པ་དང་། རྟོག་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་དད་པས་ཞེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་གཉིས་པོ་ནི་འཇིག རྟེན་སྐྱང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པའོ། །ཡང་ངོ་ཚ་བར་བྱ་བས་ན་ངོ་ཚ་བར་བྱེད་ལ། ཁྲེལ་བར་བྱ་བས་ཁྲེལ་ཡོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ བརྩམས་པ་ལ་གནས་པ་ནི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་།དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་དགའ་བས་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བའི་ཆོས་གང་དག་ཇི་སྙེད་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བག་ཡོད་པའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བརྣབ་སེམས་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་བསལ་ བའི་ཕྱིར་སེམས་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱེད་དོ།།བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་པ་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཁས་པ་ཉེ་བར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆགས་པས་ཆོས་རྣམས་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་ཅན་ནི་ཞེ་སྡང་གིས་ཟིལ་གྱིས་ གནོན་པ་ཡིན་ནོ།།རྨོངས་པ་ནི་གཏི་མུག་གིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་ཆེའོ་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དེས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གསུམ་སྤངས་པ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ པ་དང་།ཐེ་ཚོམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཀཱ་ཏྱཱའི་བུ་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་གནས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། མེད་པ་ཉིད་ལ་གནས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་དང་། ཡང་དེ་ནི་ཆད་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། ཚངས་པའི་དྲ་བ་ལས་ཀྱང་རྟག་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་འཆལ་པར་འཛིན་པ་ནི་རང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ཅིང་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཁྲོ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། སྒྱུ་དང་། གཡོའི་བར་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐོས་པ་དང་མི་ལྡན་ པ་ནི་ཅི་ནད་མེད་པའི་རྒྱགས་པས་མྱོས་པ་དང་།ལང་ཚོའི་རྒྱགས་པས་མྱོས་པ་དང་། གསོན་པའི་རྒྱགས་པས་མྱོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཐོ་འཚམས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ངོ་ཚ་བར་བྱ་བས་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། སྡིག་པ་མི་དགེ་ བའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེས་པས་ངོ་ཚ་བར་མི་བྱེད་དོ།།ཁྲེལ་བར་བྱ་བས་ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེས་པས་ཁྲེལ་བར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེའི་ལུས་ཀྱི་རྨུགས་པ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཆེ་བ་ནི་ལུས་ལྕི་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་པ་ནི་རྒོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཁ་ཅིག་ཇི་སྲིད་དུ་མ་དད་པས་སེམས་ལ་ཁྱད་པར་བྱས་ཏེ་མི་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་དེས་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཞན་པ་ནི་ལེ་ལོ་ཅན་ཡིན་ནོ།

同樣地，所謂念、隨念、正念、近念、念性、不忘失法性、意言表述。 同樣地，心住、正住、安住、近住、極住、不散亂、不掉舉、攝持、止、三摩地、心一境性，這就是三摩地。 同樣地，于諸法簡擇、遍簡擇、法遍簡擇、正觀察、近觀察、開示、遍觀察、執持、意直、慧、智、觀察、毗婆舍那，這就是般若。 同樣地，如說’以信仰如來而執著’等，同樣地，‘二法護持世間，即慚與愧。又以應慚故生慚，以應愧故生愧’等。 同樣地，無貪、無嗔、無癡是善根。同樣地，如說’住于精進修習者即具有力’等。 同樣地，‘以喜故身極輕安’。同樣地，‘所有一切生起的善法，皆從不放逸根本而生’。 同樣地，‘為斷除貪慾與憂惱故，心保持舍。住于舍者具足正念與正知’。 同樣地，‘智者近知即是不害’。同樣地，如偈所說’以貪故不知諸法’。 同樣地，‘嗔者為嗔所勝，愚者為癡所勝’。 同樣地，‘此三者是慢的種類，即我大等’。同樣地，‘彼已斷除三種結使，即身見、戒禁取見、疑’。 同樣地，如說’迦旃延，此世間住于有無二邊’，此說為邊執見，又說’彼即是斷見’，梵網經中說’是常見’。 同樣地，‘顛倒見即是邪見’。同樣地，如說’執持邪法即是住于執著自見為最勝’等。 同樣地，‘忿怒、怨恨、誑、諂’。同樣地，如說’無聞凡夫為無病慢所醉、為年少慢所醉、為壽命慢所醉’等。 同樣地，‘以加害他人為性者即是害’。同樣地，‘對應慚之事無慚，對所生惡不善法不生慚。對應愧之事無愧，對所生惡不善法不生愧’。 同樣地，‘彼身將生昏沉。又昏沉睡眠即身重’。同樣地，‘彼即是掉舉’。 同樣地，‘於此若有人乃至不信未令心特殊安住之時，彼即不能斷除諸善法’。同樣地，‘精進薄弱即是懈怠者’。

།དེ་བཞིན་དུ། བག་ཡོད་བདུད་རྩིའི་གནས་ཡིན་ཏེ། །བག་མེད་འཆི་བའི གནས་ཡིན་ནོ།།ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་གནས་པ་ནི་བརྗེད་ངས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཞུགས་པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་བསྟན་པ་དང་། འགྱོད་པས་འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པ་དེ་ ནི་ལུས་ཞིག་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་།དེ་བཞིན་དུ་མང་དུ་ཟ་བ་དེ་ནི་གཉིད་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཚིག་སྨྲ་པར་བྱེད་ཀྱི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ ཆོས་མངོན་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བས་མ་སྨྲས་སོ།།ཉོན་མོངས་པའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་འོག་ནས་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་ས་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་སྐབས་ནས་འབྱུང་ངོ་། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཁྲོ་བ་ནི་གཟུ་ ལུམས་སུ་སྨྲ་བ་སྟེ།ཁོང་ཁྲོ་བས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའོ། །འཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་ནང་གི་བསམ་པས་དགྲའི་དངོས་པོར་འཛིན་པའོ། །འཆབ་པ་ནི་སྡིག་པ་མཁྱུད་པའོ། །འཚིག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཏེ་ཡོངས་སུ་གདུང་བའོ། །ཕྲག་དོག་ནི་ཕ་རོལ་འབྱོར་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ ཕྱོགས་ཏེ་མི་བཟོད་པའོ།།སེར་སྣ་ནི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པའོ། །སྒྱུ་ནི་སླུ་བའི་བསམ་པས་གཞན་དུ་གནས་ལ་གཞན་དུ་སྟོན་པའོ། །གཡོ་ནི་སེམས་དྲང་པོ་མ་ཡིན་པས་མི་གསལ་ཞིང་གསལ་བ་མ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའོ། །རྒྱགས་པ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བས་ཁེངས་པས་ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་གྱི་སེམས་གང་ཡིན་པའོ།།རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་སེམས་ཅན་བྲེད་ངས་པ་ལ་ཐོ་འཚམས་པར་རྩོམ་པ་སྟེ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་བདག་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་མི་འཛེམ་པའོ། །ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པས་སོ། །རྨུགས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་བློང་བའོ། །རྒོད་པ་ནི་ཉེ་དུའི་རྣམ་ པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉེ་བར་མ་ཞི་ཞིང་འཕྱང་བའོ།།མ་དད་པ་ནི་དད་པ་དང་མི་མཐུན་པ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པའོ། །ལེ་ལོ་ནི་འདོད་པའི་བསོད་ཉམས་ལ་ཕན་ཡོན་དུ་ལྟ་ཞིང་དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་བར་མི་སྤྲོ་བའོ། །བག་མེད་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སེམས་ མི་སྲུང་བ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བ་མི་བསྒོམ་པའོ། །བརྗེད་ངས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པའི་དྲན་པའོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་སྤྱོད་པ་མི་རྟོག་པའི་རྒྱུ་སྟེ། སེམས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བའོ། །ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །འགྱོད་པ་ནི་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་མ་ བྱས་པ་ལ་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་ནས་ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ།།གཉིད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་མངོན་པར་སྡུད་པར་བྱེད་པའོ། །རྟོག་པ་ནི་ཤེས་པ་དང་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དུས་ན་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་དང་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་གོ་བར་བྱ་བ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་གོ་བར་བྱ་བའི་ རྣམ་པས་རགས་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་ཡིད་ལ་བརྗོད་པའོ།།དཔྱོད་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། ཞིབ་མོར་རྗེས་སུ་དཔྱོད་པའི་ཡིད་ལ་བརྗོད་པའོ། །དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རུ་གདུག་དང་འཕྱ་སྨོད་ལ་སོགས་པ་དག་སྟེ། དེ་དག་མཚན་ཉིད་ཀྱང་གཞན་ལ་གནོད་པའི་ངང་ཚུལ་ནི་རུ་གདུག་ གོ།།འཕྱ་བའི་ངང་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ནི་འཕྱ་སྨོད་ཅེས་བྱ་སྟེ། གཞི་བསྡུ་བའི་སྐབས་ནས་གཟུང་བར་བྱའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། སོ་སོར་ངེས་པར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །དེ་ལ་ཀུན་ཏུ་ འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སའི་སྐབས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་བྱས་ཟིན་ཏོ།

同樣地，有偈頌說：‘謹慎是甘露之處，放逸是死亡之處。’ 同樣地，不具正知而安住則會變得忘念。 同樣地，隨順趨入五種欲妙是心散亂，以此說明散亂。 以追悔而死亡的人，身體毀壞后等等。 同樣地，偈頌說：‘過度飲食的人會伴隨昏沉。’ 也說：‘具有尋伺者能說話，無尋伺者則不能。’ 作意等的特徵與《阿毗達磨集論》等相同，故未說明。 煩惱根本等下文在有尋等地中煩惱廣分品中出現。 其餘諸法的特徵差別當說明：其中忿是兇暴語言，由嗔恚纏縛。 恨是由此內心意念執持怨敵之相。 覆是隱藏罪過。 惱是具煩惱性的熱惱。 嫉是對他人富足的不隨喜對治，即不能容忍。 慳是對資具的執著。 誑是以欺詐心住於此而顯示為彼。 諂是心不正直，造作不明晰且不清凈。 慢是由任何圓滿而生起傲慢的具煩惱心。 害是對眾生髮起傷害，即無悲憫。 無慚是不顧自己而不避惡行。 無愧是不顧他人。 昏沉是身心沉重。 掉舉是依于親友尋思等而不寂靜且飄動。 不信是與信相違，即對善法心不信解。 懈怠是視欲樂安逸為功德而對善法心不歡喜。 放逸是不護心於遍染污，不修清凈。 忘念是具煩惱的念。 散亂是身語行為不思維的因，即心散逸。 不正知是具煩惱的慧。 追悔是緣已作未作的可意不可意而心中懊惱。 睡眠是令五識蘊收攝。 尋是智慧和思維的自性，在現證時依次依于慧心，以應知和別別應知的行相粗略尋求的意言。 伺是如是別別觀察的行相，即細緻隨觀的意言。 所謂如是相應是惡毒和譏諷等，其特徵為：惡毒是損害他人的性質。 譏諷等是譏諷的性質等，應從攝事品中理解。 這些心所法也安立為遍行、別境、善、煩惱、隨煩惱等。 其中遍行諸法已在五識身相應地中安立。

།སོ་སོར་ངེས་པར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་དང་། ངེས་པ་དང་། འདྲིས་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། དམིགས་པ་ལ་སོ་སོར་ངེས་པར་འཇུག་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་ བྱའོ།།དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་དུས་དྲུག་པོ་ངེས་པའི་དུས་དང་། སྡིག་པ་ལས་ལྡོག་པའི་དུས་དང་། དགེ་བའི་ཕྱོགས་བྱ་བའི་དུས་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་དུས་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་དུས་དང་། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ དུས་སུ་འཇུག་པ་ལས་བརྩམས་ནས།གཅིག་དང་། གཉིས་དང་། བཞི་དང་། གཅིག་དང་། གཉིས་དང་། གཅིག་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པས་སྔར་སྨོས་ཤིང་ ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་བཟའ་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཟབ་མོ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །དེ་ལ་བཟའ་བར་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་ བ་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམས་ཏེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཟ་བ་པོ་ནི་སེམས་ཅན་ཏེ། དེ་ལ་བདག་ཏུ་རབ་ཏུ་འཛིན་ཅིང་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཡང་དག་པར་ངེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་ལོག་པར་ ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པའོ།།དེ་གཉིས་ཀྱང་ལྟ་བ་རྣམས་དང་ཐེ་ཚོམ་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་གཞི་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཐབ་མོ་དང་རྩོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་དང་། རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་གཞི་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནོད་ པའི་གཞི་དང་།ཞི་གནས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞི་དང་། དབང་པོ་ལྔ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་གཞི་དང་། བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་དྲི་མའི་གཞི་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་བཞི་དང་། དྲུག་དང་། གཉིས་དང་། གཉིས་དང་། དྲུག་དང་། བཞི་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ནི་མ་དད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ནི་བག་མེད་པ་སྟེ། དེ་དག་གིས་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྒོམ་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དྲི་མ་ནི་འགྱོད་པ་ཡིན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་འགྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ པར་མ་དག་པར་ཤེས་པ་ན་རྒྱུན་དུ་འགྱོད་པའི་དྲི་མས་གོང་དུ་མི་རྩོལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་འདིར་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །གང་ཉེས་པ་བྱུང་ན་སྐད་ཅིག་ཉིད་དུ་འགྱོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཉིད་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དྲི་ མ་ཡིན་པས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་དྲི་མ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཤིན་ཏུ་ཡུན་རིང་པོར་ངེས་པར་རྟོག་པ་དྲན་པ་རྨོངས་པ་དང་བློ་འཁྲུགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་ཀྱང་། དེ་གཉིས་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་ཡིན་པར་བརྗོད་ པར་བྱའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་དགེ་བ་ལ་སོགས་པར་དགེ་བའི་ཆོས་མ་ཕྱེ་བས་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་ཡིན་པར་རྟོགས་དཀའ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་དེ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། རེ་རེ་ཡང་མི་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་སྟེ།གང་དུ་གཅིག་འབྱུང་བ་དེར་གཉིས་པ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དགེ་བའི་སེམས་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་གཉིས་སོ། །ཁམས་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྨུགས་པ་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་དོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འགྱོད་པ་ལ་སོགས་པའོ།

各別決定遍行者即是欲、決定、熟習、觀察、所緣境之各別決定趣入性，應當依次安立。 諸善法之安立，是從六時即決定時、離惡時、行善時、離世間貪時、離出世間貪時、利益有情時而趣入，依次為一、二、四、一、二、一。 諸煩惱是隨煩惱之所依，故為根本，因此隨煩惱以別相先說而另外顯示。彼等亦是于所食、甚深及其顛倒中邪行故而安立。 其中所食即是樂受、苦受及不苦不樂受，于彼等邪行即是貪、嗔、癡，依次配之。 食者即是有情，于彼執我而邪行即是慢。 于彼無顛倒即是正確決定，于彼邪行即是邪決定及不決定。此二即是諸見及疑，依次配之。 諸隨煩惱是因六種所依而安立，即斗諍等所依、利養等世間法所依、戒律損害所依、與止相違品所依、五根不相應品及果所依、三學垢染所依，彼等依次為四、六、二、二、六、四。 其中信等五根之不相應品即是不信等，彼等之果即是放逸，因為彼等不修諸善法故。 戒律垢染即是追悔，極度追悔者知戒律不清凈時，因常被追悔垢染而不向上精進，故此處承許為隨煩惱。若有過失即刻追悔則是善法，故非隨煩惱。 如是睡眠亦應說是三摩地垢染。 慧之垢染即是尋伺二者，如是長時決定尋思則成念惑亂及心散亂故。 因此于抉擇攝中亦應說彼二即是隨煩惱性。若不如是，則因未分別善等善法，隨煩惱性將難以了知。 複次，另一分類，彼等是因四種相應而安立，即一一皆與不善及有煩惱心相應故有忿等十，因為何處生一則第二不生故。 因與一切不善心相應故有無慚、無愧二者。 因與三界一切有煩惱心相應故有昏沉等八。 因與有煩惱及無煩惱心相應故有追悔等。

།འཇུག་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་དང་དེའི་སྐད་ཅིག་མས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་དག་གིས་སོ། །དེའི་ རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དག་གོ། །དེའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དུ་འབྱུང་ངོ་། །ཁྱད་པར་གྱུར་པའི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་སྔ་ མ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ར་རོ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆང་འཐུངས་ཏེ་འཁྲུགས་པར་བྱས་པས་འབྱུང་བ་འཁྲུགས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ལུས་འགྱུར་བ་དང་སེམས་འགྱུར་བར་གྱུར་པའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་བདུན་པོ་དག་རྣམ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། གཉིས་དང་། གསུམ་དང་། གཉིས་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །འདས་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་འདས་པ་གསལ་བར་མྱོང་བའི་མཚན་མ་ཡུལ་དུ་བྱས་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་མཚན་མ་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །མ་འོངས་པའི་ཡུལ་མཚན་མ་བཀྲ་བར་ཡོད ཀྱང་དམིགས་པ་མ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་མཚན་མ་ཅན་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་གསལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གི་ངང་གིས་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་དག་ནི་གཞན་དུ་རྣམ་པར་འཆད་དེ། སྔོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དོན་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་དང་འདྲ་བ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཁོ་ན་དག་ལ་སྔོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ་ མཚན་མར་བཟུང་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་ཅན་ཡིན་ཏེ།འདིར་ནི་གང་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མངོན་པར་ཕྲད་པ་ནི་མཚན་མ་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་མཚན་མ་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། མཚན་མར་བྱ་བ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མངོན་པར་ཕྲད་པ་མ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།འདས་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ལྟོས་པས་གཉིས་ཀར་ཡང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། མཚན་མར་བྱ་བ་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡོད་པ་ཉིད་དང་མངོན་པར་ཕྲད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བས་ན་འདིར་མ་བརྗོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་ནི་དམིགས་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་ ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་འདུས་པར་མི་རུང་བར་འགྱུར་རོ།།ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ཁོ་ནས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་ཀྱང་ཡུལ་ཉེ་བར་གྱུར་ཅིང་ཉེ་བར་གནས་པ་ཙམ་ལས་སོ། །ངེས་པ་ཕན་ཆད་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་བསྟན་ཟིན་པའི་ཕྱིར་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་བྱའོ།།མེད་པ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པར་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན། རིགས་པ་མ་ཡིན་པར་བསྡུས་པ་ཡིན་པ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་མི་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།དགག་པ་ཙམ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་མཐའ་དེ་གཉིས་ཀའི་གཉེན་པོར་དབུ་མར་བསྒྲུབས་པ་གཟུང་བས་ན་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་བདག་གིས་སྤྱོད་ལམ་དང་བཟོ་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ ཡིན་ཏེ།བདག་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱེད་དོ། །རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་དག་གིས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རང་གི་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ལུང་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྟོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་གནས་ པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་རང་རང་གི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པས་རྣམ་པར་གནས་པ་ལ་བྱའོ།།རྟོག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པས་སོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་ངེས་པར་འཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ།

所謂’隨後趣入’是指由因所引發以及由其剎那所引發。 ‘由其因所生而隨順因緣引發’是指意識即是從其因所生而隨順因緣，即是善與不善的眼識等。其引發即是生起善與不善性。 ‘殊勝業’是指前業不共於五識聚。 ‘令醉’是指飲酒後擾亂而使大種紊亂，因此身心發生變化。 七種分別由相、自性及相應而安立，依次為二、三、二。 緣過去的分別是以明顯經歷過去的相為境，因此稱為’有相’。 未來境雖有明顯之相，但因未經歷所緣，故唯是’有相’，這是因為它不明顯。 ‘自然滅’等是由近住所生等自性差別，故有三種。 相應也有二種：染污和非染污。 其他人則作別解：‘對於先前經歷過的諸境’是指對現在與先前經歷相似的境，隨順先前經歷而增益，執為相而趣入，故為有相。此處認為凡是實有且現前接觸的即是殊勝之相。 因此，緣未來的分別非有相，雖有所相但非實有且未現前接觸。 緣過去的分別就相對而言不可說為二者，因為所相不明顯，且非實有現前接觸，故此處未說。 如此則非緣境分別，將導致一切聚集不應理。 ‘唯由境力’是指即使無慾等，僅由境近及安住。 決定之後所有反覆分別皆是擇法。 ‘無記’是指已說染污故，是指無覆無記。 關於’不增益無’，無記既非應理亦非不應理，因不增益攝於不應理，於此豈不有過失？答：因欲說唯遮故，以二邊對治而成立中道為所取，故無過失。 或者無記也是增益，即’我的威儀及工巧’等，但不執著增益為’我是常’等。 以理所生的諸種解釋，依次顯示由自分別所生、由教所生、由證悟所生的智慧。 ‘法住’是指諸法各自安住于自共相等。 ‘分別’是指在加行位中執相。 ‘遍知’是指由此必將獲得。

།ར་རོ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། འདིར་ཚིག་ གཉིས་ཀྱིས་ནི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པ་བསྟན་ཏོ།།སྐྲག་ཅིང་འཇིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཆོག་ཏུ་སྐྲག་པ་ནི་སྐྲག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁྱད་པར་སྨྲ་བར་མི་འདོད་པ་ནི་འཇིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འབྱུང་པོས་བརླབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མ་ཡིན་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་སྟེ། སྐྲག་པ་མེད་ཀྱང་དེ་སེམས་རྣམ་པར་ གཡེང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མུན་པའི་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རུང་སྟེ། མུན་པའི་མཚན་མ་ལ་ཡིད་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །དེའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་མི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིར་དེའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིད་ལ་བྱའོ། །གཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའོ། །ཆུང་ངུས་ནི་དམིགས་པ་རྣམས་ལ་མི་གསལ་བར་འཇུག་གོ། །འབྲིང་གིས་ནི་སེམས་དང་བཅས་བཞིན་དུ་གཉིད་ལོག་གོ། །ཆེན་པོས་ནི་རང་གི་སེམས་རྒྱུན་ཆད་པའམ་ཤུགས་ཀྱིས་སད་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་མི་ བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།རླུང་དང་མཁྲིས་པས་དཀྲུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཁྲིས་པ་ནི་རྒྱུའི་གཙོ་བོའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནོ། །རླུང་ནི་གྲོགས་པོ་ཙམ་ཉིད་དུ་ཟད་དོ། །བརྒྱལ་བའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་བརྒྱལ་བས་ཟིན་གྱིས་ནོན་པ་ཡང་ཀུན་ནས་ དཀྲིས་པ་གཞན་དང་འདྲ་བར་སྟོན་ཏོ།།བརྒྱལ་བའི་དུས་ཀྱི་འོག་ཏུ་རང་གི་ལུས་སོ་སོར་རིག་པའི་ངོ་བོའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བརྒྱལ་བ་ལས་ལྡང་བར་བྱེད་པའི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱི་གནས་ལྟ་བུའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་སྤྱོད་ལམ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱའོ།།ཚིག་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བརྗོད་དོ་ཞེས་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་འདུན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །གནས་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་རྒྱུ་ཡིན་པར་བརྗོད་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གནས་ལྟ་ བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་རྣམ་པ་དང་རྟགས་དང་མཚན་མ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དང་རྟགས་དང་མཚན་མ་གང་ཡིན་པ་དག་ཡིད་ལ་མ་བྱས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འདོད་པའི་ཁམས་ སུན་འབྱིན་པའི་རིགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་གཞི་ལ་སོགས་པའོ། །རྟགས་རྣམས་ནི་གང་དག་གིས་བདག་རིང་པོ་མི་ཐོགས་པར་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བའམ། སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའམ། ལྡང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་ ཤེས་པར་འགྱུར་བ་སྟེ།གྲོང་དུ་འཇུག་པའི་རྟགས་ཡིན་ནོ། །མཚན་མ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དམིགས་པ་དང་གཞིའོ། །ཡང་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ལ་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ འདོད་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་སྐྱེད་མཆེད་དྲུག་གི་མདོ་ལས་ཀྱང་དགེ་སློང་དག་ངས་ཁྱེད་ཅག་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། མིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་ རྟོག་པ་རྣམས་དང་།སྦྱོར་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་དང་། ཆགས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དགེ་སློང་དག་གལ་ཏེ་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་བྱེད་ན་དགེ་བ་དག་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཉོན་མོངས་པས་ བསྒྲིབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཤས་ཆེ་བའི་བསམ་གཏན་པའོ།

關於’使之破壞’，此處兩個詞表示業的過失。 關於’恐懼畏怯’，極度恐懼稱為恐懼，不願說明細節稱為畏怯。 ‘被鬼神所附’是指被非人加持，雖無恐懼但因其是心散亂的因故。 ‘作意黑暗相’是指無論有光明與否，都將心專注于黑暗相。 關於’其纏縛不堪忍’中，此處’其’字是指睡眠。睡眠的纏縛有三種：小、中、大。小的使所緣不清晰；中的是帶著意識入睡；大的則使自心斷續或猛然醒來，因此稱為其纏縛不堪忍。 關於’風膽攪動’，膽是主要因素，風僅是輔助而已。 關於’昏厥的纏縛’，‘纏縛’一詞表示被昏厥所壓制，如同其他纏縛一樣。 昏厥之後必定生起能了知自身的意識本性的意識，因為意識專門具有從昏厥中醒來的作用。 ‘如身語業處的意識’是指生起’應當做如此行為’、‘應當說如此言語’這樣作為身語業因的意樂。‘如處’一詞表示是因，如經中所說’近住諸法是欲貪的所依處’。 關於’不作意其行相、標誌、相’，是指由於不作意任何行相、標誌、相而退失。清凈即如欲界離貪、呵責欲界的道理等，以及對初禪的歡喜所依等。 諸標誌是指能知’我不久將入初禪’或’已入定’或’將出定’的標誌，這是入定的標誌。 相有二種：所緣和所依。或者指三摩地境界的影像。 關於’退失之法’，退失之法即是對欲的尋思等，如六處經中所說：‘諸比丘，我為汝等說退失之法’等，以及’依眼所識色而生起欲尋思、相應、貪著，諸比丘，若對此生起歡喜，則于善法退失’等廣說。 ‘煩惱所障’是指貪等重大的禪修者。

།སྡིག་པའི་བསམ་པ་ཤས་ཆེན་པོ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡིག་པའི་བསམ་པ་དང་སྡིག་པ་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་དེ་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེས་ནི་བསམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་རྒུད་པར་སྟོན་ ཏོ།།ལྷུན་སྟུག་པར་བྱེད་པས་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྷུན་སྟུག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་བསྟན་པ་སྟེ། དེས་ཆད་པའི་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འགྱོད་པར་མི་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་མེད་པར་གྱུར་པས་ཕྱིར་བླང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཡིད་ལ་གཙིགས་པའི་ གནས་མེད་པར་སྟོན་ཏོ།།ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་ཞིང་ངེས་པར་རྟོགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ངེས་པར་བཅོམ་ནས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་བའམ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཚེའི་ཚད་ཡོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀ་ཡང་འཆི་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་བསམས་ནས་ ཚད་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ།།གང་དག་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་ཚེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཁོ་ནས་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་དག་ནི་མདོ་སྡེ་ལས་ཚེ་ཟད་པས་འཆི་བར་འགྱུར་གྱི་བསོད་ནམས་ཟད་པས་ནི་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་དང་འགལ་ལོ། །མ་ཞུ་ བ་རྩ་བ་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསད་པའི་དོན་དེ་དགྲ་བསད་པ་དང་འདྲའོ། །མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་བསྟེན་པས་ཁམས་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་སུ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉན་ཐོས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གཏན་ལ་ དབབ་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ས་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན།ཇི་ལྟར་དགེ་བཞིན་དུ་འཆི་བ་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བའི་ཡང་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གཟུགས་མཐོང་བ་འཁྲུལ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་མཛའ་བཤེས་དང་ཉེ་དུ་ལ་སོགས་པ་ངོ་མི་ཤེས་པས་ལོག་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་མཆོག་མ་བྱས་པའམ་མང་དུ་མ་བྱས་པའོ། །གང་ལན་མང་དུ་གོམས་པར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་བྱ་རོག་དག་ལས་ཞོ་བསྲུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ཉེ་ བར་མཚོན་པའི་དོན་ཏོ།།ཤིན་ཏུ་ལྕི་བ་དང་ཉེ་བ་ནི་དེའི་ཚེ་ན་ཆེས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་སྤྱད་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕལ་ཆེར་སྤྱད་པ་ལ་བྱའོ། །འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་ལྟས་རྣམས་མྱོང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དང་སྦྱར་གྱི་སྔར་བྱས་པ་འདི་དང་སྦྱར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱེ་མ་རེད་ཀྱི་དུས་སྨོས་པ་ནི་ཕྱེ་མ་རེད་ཀྱི་ དུས་ན་གྲིབ་མ་ཆེ་བ་བཞིན་དུ་དེས་འདས་པའི་ལས་སྔོན་རབ་ཏུ་ཉལ་བ་ཡང་དེའི་ཚེ་ན་ལྟས་འབྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བས་རྣམ་པར་མཆེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འབབ་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་ ཡིན་ཏེ།ཚིག་ཕྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཆུང་བ་དང་། ལྷག་པ་དང་། མངོན་དུ་ཤས་ཆེ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདོལ་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཉིད་མུན་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ནག་པོ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་ནི་མེད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ ཆད་པར་འགྱུར་རམ་འོན་ཏེ་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་མ་འོངས་པའི་ལུས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་བྱེད་པའོ།།མངོན་པར་སྤོང་བར་བྱེད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བག་མེད་པར་སྤྱོད་པ་ཉམ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་ནི་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བདག་ཏུ་ ལྟ་བ་དེ་གང་ཡིན།།རེ་ཞིག་ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ།

所謂’具有極大惡念而過分行持之法’，是指同時具有惡念和過分行持惡法這兩者，這表明其思想和行為都已墮落。 ‘持續不斷地趨向終點’中，‘持續不斷’是指連續不斷，因為這將導致趨向最終的墮落。 ‘不生悔意’是指由於無慈悲心而成為挽回的因緣，表明沒有值得重視的心理基礎。 ‘生疑而確實了知’是指摧毀邪見後生起懷疑，或者是因為生起了正見，這是其詞義。 ‘壽命有限’是指考慮到兩者都是死亡的因，所以說’有限’等。 有些人說一切眾生唯有無量壽才是殊勝的，這與經中所說’有些是因壽命盡而死，而非因福德盡而死’等說法相違。 ‘未消化則拔除根本’中，‘拔除’意為殺害，如同殺死敵人。 ‘行非梵行’是因為過度貪慾會導致精氣耗盡。 關於’住于無記心’，如果說聲聞抉擇中提到’生起欲界善心之後會生起上地煩惱’，那麼如同善終所示，生時也是如此，因此無過。 ‘見色迷亂’是因為無法認出親朋好友等而產生錯誤認知。 ‘即使不做也可以’是指未行善惡之最或未多行。 ‘多次習慣所作’是比喻性的含義，如同’防護烏鴉偷食酸奶’一樣。 ‘極為沉重且臨近’是指此時具有極大力量。 ‘若行此’是指大多數的行為。 ‘此處’是與’將經歷預兆’相連，而非與前面所作相連。 提到午後時分是因為如同午後影子變長一樣，那時過去的業雖然早已沉睡，但在此時會因預兆顯現等事而廣大展現。 ‘流注’等詞依次為小、中、大三種程度，因為細微詞語表示小義，超勝和明顯表示大義。 ‘是不善業果’是指賤民等即是黑暗，因為與黑法相應。 ‘念我將不復存在’是指思維’我將斷滅還是不會斷滅而會轉生’，並對未來之身生起歡喜。 ‘明顯捨棄’是指破壞趣入，因為放逸行為軟弱。 關於’我將不復存在’這種我見是什麼？首先不是遍計所執，因為預流果等已斷除此見。也不是俱生我見，因為已遮除其執行。

།ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་འགལ་ ཏེ་འདི་ལྟར་དེ་ནི་རྟག་ཏུ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ལ་བརྟེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཅན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འོག་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམས་ ནི་དེའི་ཚེ་བདག་ལ་ཆགས་པ་དེ་ཀུན་སྤྱོད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉེན་པོའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པར་གྱུར་པ་དང་།གྲོགས་ཕལ་ཆེར་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་པ་རྣམས་ནི་འཆི་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་ཕྱིར་མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་སྨོས་སོ། །དབང་པོ་ཉམས་པ་རྣམས་ནི་རིམ་ གྱིས་ཤི་བ་ཡིན་ནོ།།ལུས་འདོད་པ་ནི་ལུས་གྲུབ་པའི་རྟེན་ཡིན་ཏེ། གནས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལུས་ལ་ཆགས་པ་སྐྱེས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨྲས་མ་ཐག་པའོ། །རང་གི་ས་བོན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ། ཡང་ དང་ཡང་དུ་རང་གི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་འཐོབ་པའི་སྟོབས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ས་བོན་ལས་སོ།།ཕྱར་བ་ནག་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ར་བལ་ལས་བྱས་པ་སྟེ་མི་ཕལ་པའི་གོས་ཡིན་ནོ། །དེ་རིགས་ནི་མཐུན་པའི་མིག་ཇི་ལྟ་བུའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ལྷའི་མིག་ཤིན་ ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།བདག་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེས་པས་སྐྱེས་པའི་ལྟ་བུའོ། །མིག་ནི་ཐུར་དུ་གསལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་པ་དག་གི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །དུད་འགྲོ་རྣམས་ནི་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་དང་མཐུན་པར་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འོག་མར་རོ།།བསོད་ནམས་བརྟེན་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་གོང་མའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་འགྲོའོ། །ངེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཞག་བདུན་དུ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་དེ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདུན་ཕྲག་བདུན་ གྱི་བར་དུ་ཡང་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་བར་མ་དོའི་སྲིད་པའི་ལས་ཀྱི་ཤུགས་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེའི་ཚེ་ན་ལས་གཞན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པས་ན་རིགས་མི་མཐུན་པ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ལས་གཞན་གྱི་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པས་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་གལ་ཏེ་སྔོན་བྱས་པའི་ལས་གཞན་མངོན་དུ་གྱུར་པས་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་གང་བྱས་པ་དེས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགྲ་བཅོམ་པ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བ་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ལ་གནས་པ་ཁོ་ ན་ནི་སྐྱེ་བའི་མཚན་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ལོག་པར་ལྟ་བས་དེར་སྐྱེ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ལས་འདས་པ་ཕན་ཆད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་ཚེ་ན་ལས་རྣམས་ཀྱི་ཆོགས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་བདུན་པ་དང་པོ་ཉིད་ནས་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་ཙམ་ གྱིས་ན་ལས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་རབ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དེས་གཟུང་བར་དཀའ་བའི་སྟོབས་ཀྱི་རྐྱེན་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཞག་བདུན་གྱིས་ཤི་འཕོས་པ་དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞག་བདུན་ཕྲག་བདུན་པོ་གང་ཡང་རུང་བ་དག་གིས་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་གཞན་དུ་སྐྱེ་ བར་འགྱུར་བ་སྟེ།འདིར་བར་མདོའི་སྲིད་པ་དེ་ཉིད་དུ་བྱས་པའི་ལས་ཀྱིས་སམ་གཞན་གྱིས་ཡིན་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་སོ། །བར་མ་དོའི་སྲིད་པའི་ལས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་དང་། ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲུབ་པའི་མཐའ་འདི་ནི་ ཁོ་བོ་ཅག་གི་མ་ཡིན་ནོ།།སྔར་བཤད་པ་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེར་ཡོད་པར་སྨྲ་བར་ཆོས་མངོན་པ་ལ་འདྲིས་པ་ལས་འོངས་པ་ཡིན་ནོ། །དྲིའི་ཕྱིར་འགྲོ་བས་ན་དྲི་ཟ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཨརྷཱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

不還者沒有與染污意相應的集起，這種說法是矛盾的，因為它是經常集起的。 它既不是遍計所執，也不是依染污意，它是另一種與分別俱生、應當以修行斷除的，下文將會理解。 不還者們那時不會執行對我的貪著，這是因為已生起對治力，並且大部分助緣不具足。 地獄眾生除了對死亡歡喜之外。諸根損壞者是漸次死亡。 所說身欲是身體形成的所依，因為是住處的主要因，因此說’對身生起貪著’。 所說’這兩種因’即是剛才所說的。‘從自種子’是指本性成就，即從能生起中有存在獲得集起的力量、反覆成為自果的種子。 ‘黑毛毯’是指用山羊毛製成的，是普通人的衣服。 問：此類成為何種相似眼的境界？答：說’是極為清凈天眼的境界’。 ‘與我同等者’是指如男人對男人。 ‘眼向下明亮’是就地獄眾生而言。 諸旁生隨其所生處相應，往地獄世間。 依福德者是由業力以上界想而去。 ‘無定’是因為它已顯現。 ‘又住七日’是因為壽命僅有如此。 ‘乃至七個七日’是因為到那時中有業力將盡，因此那時被其他業力壓制而轉生到其他種類。 ‘若其他業的作用轉變’是指若先前所造的其他業現前，則由住于中有的異熟所作而圓滿。 有些人說：‘自認為是阿羅漢而實際上會生於地獄的人，在死有時必定會看到生相，因邪見而生於彼處’。 有些人說：‘超過那個之後’是指那時為成辦諸業的聚集。 問：為何不從第一個七日就做？答：因為那時業力已完全成熟到達極點，由於其力量難以把握而引生緣起。 ‘七日死後轉生者’是指任何一個七日期滿后死去，轉生為其他中有，這裡不確定是由中有本身所造業還是其他業所致。 圓滿中有業以及現世受報這一宗義並非我們所持。 前述諸多內容大多來自有部阿毗達磨的熟習。 ‘因趨向香故稱為食香’中，‘arha’是’去’的意思。

།དྲིས་བརྟས་པར་འགྱུར་བཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་དེའི་ཟས་ ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ།།ལུས་ཀྱི་འགྲོ་བས་འགྲོའི་དམིགས་པའི་འགྲོ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའང་ཕྱིར་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ཡིན་གྱི། གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་ནི་ཡུལ་རྒྱུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ལ་འཛིན་པ་ལྟ་ བུས་འགྲོ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ནི་རྒྱུན་ཆད་ཅིང་མི་རིགས་ཏེ། འབྲུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་གྱིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིས་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་འབྱུང་བ་ནི་དམིགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་བ་བཀག་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཕོ་བ་ ཞེས་བྱ་བ་ལས།བཟང་སྐྱོང་གང་ཁྱོད་འདི་སྐད་དུ་ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིས་ལུས་བོར་ནས་འཕོ་ཞིང་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུ་དང་། རྒྱའི་འབུར་ལྟ་བུར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བསྟན་པ་དེ་ནི་བྱིས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་འཇིག་ རྟེན་འདི་ནས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་འཕོའོ་ཞེས་ཡུན་རིང་པོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་ཉིད་དང་།རྟག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པར་གོམས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་ཡོད་པས། དེ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་གཞན་དག་རྒྱའི་འབུར་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་པས་ན་དེ་ལ་འགལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། མདོ་སྡེ་དེའི་དོན་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་མི་བཞེད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། དོན་གཞན་དུ་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ག་འགལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡི་གེ་བསྒྱུར་བ་ཙམ་གྱིས་མདོ་སྡེ་རྣམས གཞན་དུ་དྲང་དུ་རུང་ན་ནི་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་འཆོལ་བས་ན་ཡིད་བརྟན་དུ་ནི་མི་རུང་ངོ་ཞེ་ན།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ལུང་དང་རིགས་པ་ཡོད་པས་ན་དེ་དག་གིས་བར་མ་དོའི་སྲིད་པའི་ལུས་སུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་དེའི་དོན་དེ་ལྟར་དྲང་དུ་རུང་ངོ་། །དེ་ལ་རིགས་པ་ནི་སྨྲས་ཟིན་ཏོ། །ལུང་ཡང་ ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ནི་འོག་ནས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འཕགས་པ་དམ་པའི་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་མནར་མེད་པ་ལས་བརྩམས་ནས་དེ་ཡང་མཐོང་བ་རྣམ་པར་འཁྲུལ་ཅིང་སྣུམ་ཟད་པའི་མར་མེ་བཞིན་དུ་དེའི་བར་མ་དོའི་ སྲིད་པའི་གཟུགས་ཐོགས་པ་མེད་པའི་བྱིས་པ་ལོ་བརྒྱད་ལོན་པ་ཙམ་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་མངལ་དུ་འཇུག་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དགའ་བོ་འདི་ལ་ཕ་དང་མ་ཆགས་པར་གྱུར་པ་དང་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་གནས་པའི་བར་དུ་གྱུར་ན། དགའ་བོ་དེ་ལྟར་འཇུག་པར་འདོད་པའི་ དྲི་ཟ་ནི་བར་མདོའི་སྲིད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་།།རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ལུང་དག་ལས་ཀྱང་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་སྲིད་པ་བདུན་པ་ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་སྲིད་པ་བདུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། བར་མ་དོའི་སྲིད་པའི་ བར་དག་སྟེ།དྲི་ཟ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་སྐད་དུ་གནས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་ན་མངལ་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། མ་ཉམས་བདེ་ཞིང་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕ་དང་མ་ཆགས་པར་གྱུར་ཅིང་ཕྲད་པ་དང་། དྲི་ཟ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་ཀྱང་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།སྐྱེ་བ་དང་འགག་པའི་ཚུལ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲང་གི་མགོ་མཇུག་མཐོན་དམན་དུ་འགྱུར་བའི་ཚུལ་བཞིན་དུའོ། །དེ་དེར་ལོག་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རི་དགས་བཤོར་བར་བྱའོ། །རྩེད་མོ་བྱའོ་སྙམ་པ་ལས་དེའི་འོག་ཏུ་བརྡེག་པ་དང་དུ་བར་ འགྱུར་བའོ།།ཡོངས་སུ་ཚ་བ་ཆེན་པོས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་མེས་སོ། །དེ་ནས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་དེར་དགའ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་གོམས་པ་བཞིན་དུའོ།

所謂’將成為詢問’是說明那個就是它的食物。‘以身體的行走而行走，而不是以所緣的行走’是說如同瓶子等物一樣，雖然與其他處所相應也是以身體行走，而僅僅是無色的識，因為沒有境界的執行，所以不是以如執著所緣那樣的方式行走。 眾生相續不應中斷且不合理，因為如同穀物等一樣是以相續而轉。因此，這就否定了說’在生處的生起僅僅是所緣而已’的說法。 那麼，大乘經中《識轉經》說：‘賢護，如你所說，這識如何捨身而轉移前往呢？就像鏡中影像和印章的印記那樣前往。‘這是什麼意思呢？那個教說是爲了否定那些從長久以來習慣於執著識為我和常的凡夫等眾生，他們認為從此世間轉移到他世間。爲了否定這種觀念，所以教導說依靠這些蘊而生起其他蘊，恰如印記一樣，而不是爲了否定中有的存在，因此有什麼矛盾呢？ 如何知道這部經的意思就是如此，而不作其他解釋呢？應當理解為其他意思，說是沒有任何矛盾。如果僅僅通過改變文字就可以隨意解釋經典的話，那麼一切經典都會混亂，就不可信賴了。 為什麼會這樣呢？因為有教證和理證，由此證成中有身的存在，所以可以如此解釋那部經的意義。其中理證已經說過了。教證方面，聲聞乘的教證將在下文說明。 現在說大乘的教證：在《聖正法念處經》中，從無間地獄開始說：‘如同見到油盡的燈火那樣迷亂，其中有身顯現為無障礙的八歲孩童形態。‘同樣在《入胎經》中也說：‘慶喜，在此若父母生起貪慾，而且有香陰近住，慶喜，那欲入胎的香陰就是中有。’ 在其他教證中也提到中有，如在《七有經》中說：‘所謂七有是指地獄有、業有、中有等，稱為香陰。‘又如說：‘三種條件具足時則入胎：母體健康且有月經，父母生起貪慾並交合，以及香陰近住。’ ‘生滅的方式如前所述’是指如同秤桿高低升降的方式。‘于彼處顛倒’是指本想打獵玩耍，但隨後遭受毆打和煙燻。‘並且以大熱惱’是指地獄之火。‘然後如前所說于彼處歡喜’是指如同往昔習慣那樣。

།མ་ཉམས་བདེ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངལ་གྱིས་འཛིན་ནུས་པའི་ལུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། ཅི་འདྲ་ཞེ་ ན།ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཕ་ཉམས་བདེ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་སྨོས་སོ། །དེ་ཇི་སྐད་དུ་མངལ་དུ་འཇུག་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དགའ་བོ་ཟླ་མཚན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་དང་དུས་ཚོད་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་བུད་མེད་ཁ་ཅིག་ནི་ཞག་གསུམ་ནའོ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།དེ་ལ་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་ཉེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་གནས་ཀྱི་ཉེས་པ་ནི་གློ་བུར་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའོ། །གློ་བུར་ནི་རླུང་གིས་མ་རུང་བར་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དག་ནི་དབྱིབས་གྱུར་པ་དང་། དབྱིབས་མ་གྱུར་ན་ཡང་པགས་ཤུན་ལ་ སྐྱོན་ཡོད་པའོ།།དེ་ལ་དབྱིབས་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་གནས་ཀྱིས་ཁུ་ཆུ་གཞི་བས་ནས་ཕྱིར་འཛག་པའམ་མི་འཇིབ་པའོ། །པགས་ཤུན་གྱི་སྐྱོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨའི་སྐྱོན་ཡོད་པའི་དོན་ཏེ། དེ་ན་རྣག་དང་ཆུ་སེར་ལ་སོགས་པ་འདྲེས་པ་ཡོད་ན་ཁུ་ཆུ་དེ་རུལ་བར་འགྱུར་རོ། །སྐ་བ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་དེ་སྐ་བར་གྱུར་ན་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྐམ་པར་འགྱུར་བས་ནལ་ནལ་པོར་མི་འཇུག་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེར་ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ན་ཕ་མ་གཉིས་པོ་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་ཡང་མེད་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པར་སྟོན་པའོ། །གལ་ཏེ་བུད་མེད་དུ་འགྱུར་བར་འདོད་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་མངལ་དུ་དབང་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེས་ཐ་སྙད་དུ་བརྗོད་དོ།།ཉལ་བར་འདོད་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སྤྱོད་པར་འདོད་པའོ། །བུད་མེད་དང་བྲལ་བར་འདོད་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིར་བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མ་ལ་བྱའོ། །སྔ་མ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་དེ་མི་སྣང་བར་འགྱུར་ཞིང་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའོ།།འཇུག་པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་སེམས་ལ་མི་བྱའི་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་ན་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་སེམས་དེ་ལ་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ན་དེ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇུག་ པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་སྐྱེ་གནས་ན་གནས་པ་ཁོ་ནའི་ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་གི་ཐིགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབང་གིས་མངལ་གྱི་གནས་སུ་འཇུག་པ་ལ་བྱའོ།།དེ་ལས་གཞན་པའི་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཆ་ཕྲ་བ་དང་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོ་མེད་པའི་གོང་བུ་སྔ་མ་དེ་ལ་འབྱུང་བ་ ཆེན་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་ལས་གཞན་པ་དབང་པོའི་གནས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཆ་ཕྲ་བ་དག་དང་འདྲེས་པ་ལ་བྱའོ།།དེ་དང་མཐུན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱང་དེའི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ ལ་སོགས་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་པོ་སྟེ།ཐ་མི་དད་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། །དབང་པོའི་རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་མིག་གི་འབྲས་བུ་དཀར་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་སུ་ སྦྱར་རོ།།ལུས་ཀྱི་ནི་གཞན་དག་གི་རྟེན་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་མ་གཏོགས་པར་རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་གུད་ན་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ལ་གཅིག་གྲུབ་པ་དང་བདེ་བས་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུས་པོ་ཆེའི་མདོ་ལས་མདུང་ཁྱིམ་གྱི་དཔེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ས་བོན་ ཡོངས་སུ་ཚང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་པ་ལ་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་མེད་དེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི།དེའི་བག་ཆགས་བསགས་པའི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

所謂’未損且安適’是指能夠受胎的身體狀態。如何理解呢？說’具有月經’，因此未說’父親未損且安適’。如同《入胎經》中也說：‘賢者，所謂月經是指時節，其中有些女人是三日’。 那麼，生處有何過患？生處的過患有暫時的和俱生的。暫時的是指被風損壞等。俱生的是形狀改變和形狀未改變但面板有缺陷。 其中’形狀改變’是指生殖器積存精液而外漏或不能吸收。‘面板缺陷’是指有傷口的意思，如果那裡混有膿液和黃水等，精液就會腐敗。 ‘有硬結’是指如果變得堅硬，會反覆乾燥而不能行淫，因此精液和血液會耗盡。‘父母二人未行淫’是表示顛倒。 ‘如果想轉為女人’是指胎中將出現的根據器官而言。‘生起欲求交合’是指想要雙修。‘生起遠離女人的慾望’中，此處’女人’是指母親。 ‘如前所知’是指中陰身消失而成就生有。‘入胎時’不是指生有的心，而是指處於中陰有時的心，因為那時沒有如此清晰的意識。 ‘將入胎’是指由於識的力量，精血滴入生處中已有精血的胎位。‘與其他根大種微細部分相混’是指與前面無根團相比，除了已有的大種外，與其他根處的微細大種相混合。 ‘與之相應’是指具有根的自性也捨棄了它的形相。‘那些根大種’是指作為眼等色法所依的，不相離而產生的。 ‘諸根所依大種’是指如眼球白色的大種等，其他也應如理類推。身根則除了其他根的所依大種外，沒有單獨的所依大種。 ‘相互成就且安樂入住’如《象腹經》中以箭筒為喻所說。‘種子圓滿’，有人說是指有漏法和無漏法的功能。 有人說：阿賴耶識中沒有出世間法的種子，因為如論中說：‘出世間法是從緣真如的種子所生，而非從其習氣積累的種子所生。’

།དེ་ལ་ཕྱོགས་སྔ་མ་སྨྲ་བ་དག་གིས་ལན་བཏབ་པ། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ ལ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་བརྟས་པར་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་གི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་བག་ཆགས་བསགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་དེ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་ས་བོན་མེད་ན་ནི་དང་པོ་ཉིད་ནས་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཅན་དང་།དེ་དག་གི་རིགས་མེད་པའོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཁོ་ན་ཡང་མི་རིགས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བའི་རྒྱུས་ས་བོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་རིགས་ཡོད་དོ། །འབྲས་བུའི་ བྱེ་བྲག་བྱང་ཆུབ་རྣམ་གསུམ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།དམིགས་པ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་འདོད་པ་བཞིན་བྱེད་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ན་འདི་ལྟར་གཅིག་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་ལ། གཅིག་ནི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་ བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྒྱུད་ལ་གནས་པའི་རྒྱུ་ཡོད་པར་འདོད་པར་བྱའོ། །ཕྱོགས་གཉིས་པ་སྨྲ་བ་དག་གིས་སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་ནི་གཞན་དུ་དྲང་བར་མི་ནུས་ཏེ། གལ་ཏེ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་བག་ཆགས་དེས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ན་འཇིག་རྟེན་ལས་ འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ས་བོན་གང་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་གི་རྒྱུ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ས་བོན་ཡིན་པར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྒྲིབས་ཏེ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རིགས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་བསྟན་ཏེ། གང་དག་གི་རྒྱུད་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་དམིགས་པ་རྟོག་པར་མི་ འགྱུར་བ་གཏན་དུ་བའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་རིགས་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ནི་མེད་ལ།གཏན་དུ་བའི་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཁ་ཅིག་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་ཡིན་པ་དང་། །ཁ་ཅིག་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ རིགས་ཅན་ཡིན་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།གང་དག་ལ་དེ་གཉིས་ཀ་མེད་པ་དེ་དག་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རིགས་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་སྟེ། འབྲས་བུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །གཞན་དག་གིས་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ས་བོན་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་པ་གསུམ་པོ་གང་མེད་པས་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ས་བོན་གང་མེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་ལས་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ་ནུས་པ་དང་རིགས་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པའི་ས་བོན་མཇུག་ཐོགས ཁོ་ནར་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ཀྱང་འོག་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ལུང་ནི་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་ལ་རིགས་པ་ནི་ཡོད་དེ། ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པའི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་བཞིན་ཏེ། ཆོས་མི་མཐུན་པ་ནི་ནམ་མཁའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ས་བོན་ཡིན་ཏེ། ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་བཞིན་ཏེ། ཆོས་མི་མཐུན་པ་ནི་ནམ་མཁའོ། ། ཇི་ལྟར་བཀོད་པའི་བསྟན་བཅོས་ནི་དྲང་བར་མི་ནུས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་ཡང་རྣམ་པར་གཞག་ཏུ་རུང་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་བདེན་པ་བཞི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཞིན་ནོ། །འགལ་བ་ཡང་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི ཚོགས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་མཇུག་ཏུ་གཏན་ཚིགས་སྨྲས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

對此前論者們回答說：論典的含義是這樣的，以真如為所緣的諸緣的種子得以增長，這是它們的因，而不是積累惡習的習氣，因為這是惡習的情況。 如果識中沒有無漏種子，從一開始就不應該建立聲聞種性、獨覺種性、如來種性以及無種性的區分，因此由無漏法生起的因而有種子差別的種性。 果的差別三種菩提也將不存在，因為所緣無差別的緣故。對於真如若有隨意作為，如此一者為斷煩惱而安住，一者為斷所知障而安住，因此應當承認相續中有因的存在。 第二方論者們說：論典不能作他解，如果惡習的習氣包含一切種子，那麼出世間法生起的種子是什麼？因為它們的因不應該是惡習的種子，這樣遮蔽而說。 種性的建立也從此而說：凡是相續中有永遠不能觀察真如的障礙種子的人，是不般涅槃種性；相續中無煩惱障種子而有永遠的所知障種子的人，有的是聲聞種性，有的是獨覺種性。 凡是兩者都沒有的人是如來種性，這樣出現，果的建立也由此而說。 其他人說：如果完全沒有菩提種子，三種中哪一種沒有而成為三種菩提的種子都沒有且不般涅槃的法性呢？ 在菩薩地中說利根等是因，認為是能力和種性。因為下文說’信等種子相續即是惡習’這樣的說法也是不存在的。 教證不是決定的，但有正理：無漏心和心所是從異熟識中安住的種子所生，因為是有生起的緣故，如同一切有漏心和心所，相違法是虛空。 緣真如是出世間種子，因為是道的緣故，如同世間道，相違法是虛空。 如此安立的論典不能作他解，因為非常明顯地廣泛分別的緣故。因此兩者都可以建立，如同建立真如和四諦的現證。 也沒有相違，因為在五識身相應中已說理由。

།ཁ་ཅིག་གིས་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་གཉིས་ཀ་རྣམ་པར་གཞག་ན་དེ་གཉིས་ལས་གཅིག་ནི་དྲང་བ་ཡིན་ལ་གཅིག་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་བསྟན་པ་འདི་ཉིད་ལ་བདེན་པ་བཞི་དག་རབ་ཏུ་རྒྱ་ཆེར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས་ བརྩམས་ཏེ་རྣམ་པར་གཞག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་བདེན་པའོ་ཞེས་གསུངས་པས་ན།དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་གང་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་གང་ནས་གསུངས་ཏེ། ལུང་དང་རིགས་པ་དག་གི་སྐབས་ཀྱང་ཡོད་པས་འདི་ལ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཐབས་མེད་དོ། ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་བརྗོད་པའི་དི་ནི་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་ངེས་པར་བྱ་བའོ། །ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསམས་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀ་ཆེས་རྒྱ་ཆེ་བར་འགྱུར་བས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིང་གི་རྒྱ་ཆེར་འགྱུར་བ་ནི སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་མང་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་གྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བར་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་བསམས་པའོ། །དེ་ལ་སའི་ཁམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡུལ་གནོན་ཅིང་སྐྱེ་སྟེ། དེ་དང་ནམ་མཁའི་ཡུལ་གཅིག་ པའི་ཕྱིར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་གནོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྐྱེའོ།།འཛག་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་བརྟན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིའི་ཁམས་ཀྱང་འཛག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ཁྱད་པར་དུ་བསྟན་ཏོ། །སྤྲོས་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཉིད་གཙོ་བོའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་ལྟའོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དེས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ས་བོན་ཉིད་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡིན་པས་ན་ལས་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངལ་དུ་ཞུགས་པ་དག་གོ། ། མངལ་དུ་གནས་པ་ལ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡུལ་གྱི་རྐྱེན་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་སོགས་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ཁོ ན་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཔེར་ན་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གང་ཡུལ་གྱི་རྐྱེན་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ཡུལ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ལ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་ནི་ཆེད་འགའ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ སོ།།ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གྲུབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གསོས་པའི་གནས་སྐབས་གཞན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་སྤྱད་ཟིན་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་ སོགས་པའི་ས་བོན་གྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ཁོ་ན་ལ་སྟེ།དེའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པའི་ས་བོན་ལས་དེ་འབྱུང་ངོ་། །ལུས་རང་གི་ས་བོན་ལས་འབྱུང་བར་སྨྲས་ནས། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡང་རང་གི་ས་བོན་ལས་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པར། རང་གི་ས་བོན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ བསྟན་ཏོ།།འབྲས་བུ་གཞན་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྟེ། ལུས་ལས་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚེ་ཟད་པ་ནི་འདིར་ས་བོན་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེའོ། །གང་དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དེས་ནི་དེའི་སྔ་རོལ་དུ་འབྱུང་བའི་ཚེ་ན་འབྲས་བུ་སྤྱད་ཟིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་པའི་ས་བོན་བསྐྱེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ས་བོན་དེ་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ས་བོན་འདུག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་ནུས་པ་ནའོ། །གཅིག་ལ་ཆགས་ན་ཡང་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རང་གི་ལུས་ལ་ཆགས པ་ན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལུས་སྤངས་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ཆགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ལུས་ནི་འདོད་པའི་ལུས་ཀྱི་ས་བོན་ཡིན་ཏེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའོ།

有人說：如果兩者都成立，那麼這兩者中一個是方便，一個是主要的，就像在此教法中廣泛建立四諦，雖然也建立了如是性，但說’如是性的建立才是真實的’，所以那是主要的。同樣在這裡，哪裡說明了什麼是主要的呢？由於有教證和理證的機會，在這裡是沒有必然的出路的。 過分推論的說法應當在《抉擇分攝》中確定。‘任何身體成就’是指非聖者們，這是其意趣。‘兩者都極為廣大’中，名稱廣大是因為從六處門中多有生起。‘直到身體圓滿成就而生’是指思維物質圓滿成就。 ‘以地界為因’是指它佔據處所而生，因為它與虛空處所相同，所以以因所造色的生處受損而生。‘以不漏泄的方式使之堅固’是說人界也會漏泄，所以特別指出。‘見到戲論歡喜性是主要因’是說一切種子識為其所生。 有些人說：由於種子本身是因緣，所以業是增上緣。‘聖者們執為苦’是指入胎者。‘住胎時是自然的’是指本性，因為阿賴耶識與之相應。‘是從境緣所生’是指從境界力而生，如煩惱等。 有些人說：唯從境界力所生的，如出世間見那樣。關於’從境緣所生’，若問：境界現前時是否必定生起？對此說’樂與苦有時’等。 ‘從無始時來存在’是說言說熏習的種子體性已經成就。‘覺醒’是指獲得另一圓滿狀態。‘已經受用果報’是指眼等種子的第一剎那，此後從異熟種子中生起。 說了身體從自種子生起后，圓滿也唯從自種子生起，以’自種子也’等來說明。‘其他果報生起’是指外在的，因為異於身體。‘壽命盡時此種子’是指將成熟的。 其因在先前生起時已受用果報，因為將生起異熟種子。‘彼種子也是彼之種子所在’是指能出生果報時。‘若執著一處也應說執著一切’中，若問：色界有情執著自身時，如何會執著已捨棄的欲界身？色界身是欲界身的種子，這是就凡夫而言。

།དེ་ཆགས་པ་ན་དོན་གྱིས་དེའི་འབྲས་བུ་འདོད་པའི་ལུས་ལ་ཡང་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལུས་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ ཆགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཅིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ན་ཡང་ཐམས་ཅད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རང་གི་ལུས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཁམས་གསུམ་པའི་ལུས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ ན།ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྩོམ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལུས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་སྤང་བའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་རྩོམ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་སྨྲས་མ་ཐག་པ་ཐམས་ ཅད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལོ་ཞེས་བྱའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཇི་ལྟར་འདིའི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཁོ་ན་དང་འདྲའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ས་བོན་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་འཁོར་དང་བཅས་པ་དག་གི་ས་བོན་ཡིན་ནོ། །གནས་ངན་ལེན་ཞེས་ བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་སུ་མི་རུང་བའི་དོན་གྱི་གནས་ངན་ལེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ། །ས་བོན་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས། ས་བོན་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་པའི་གནས་ངན་ལེན་ཡིན་ ནོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་ནི་གནས་ངན་ལེན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལས་གཞན་པ་དག་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པ་ལ་བྱ་སྟེ། བག་ཟན་གྱི་རྟ་བཞིན་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ འདི་སྐད་དུ་གང་གི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་སྨོས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་མཐའ་དག་ལ་གནས་ངན་ལེན་མེད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་མི་འབྱུང་བས།དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པར་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་དུ་ འདོགས་པར་མཛད་དོ།།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་ནམ་ཡང་དེའི་རྗེས་སུ་མི་འགྲོ་བས་དེ་དག་ལ་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་གྱིས་བསྐྱེད་པའམ། རང་དང་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་འཛིན་པས་ན་ཁམས་སོ། །དེ་ལས་བྱུང་བས་དོན་གྱིས་ རིགས་གཞན་དང་འདྲ་བས་ན་རིགས་སོ།།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ན་རང་བཞིན་ནོ། །བྱེད་རྒྱུའི་དངོས་པོར་འཇུག་ཅིང་འགྲོ་བས་ན་རྒྱུའོ། །འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་ཡིན་པས་ན་འཇིག་ཚོགས་སོ། །འཇིག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ནི་ས་བོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་རྣམ་ པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས་ཀྱང་ས་བོན་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོ་སོ་སོར་དབྱེ་ཞིང་གཞན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་ནུས་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱུང་བའི་འདུ་བྱེད་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་ས་བོན་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའོ། །སྤྲོ་བར་བྱ་བ་དང་སྤྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་སྤྲོས་པ་སྟེ། གཟུང་ བ་དང་འཛིན་པར་གྱུར་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་སོ།།དེ་དག་ཉིད་ས་བོན་ཡིན་ཏེ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །རྒྱུད་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་དེ་ནི་ལུས་དེ་ལ་འབྲེལ་ཞིང་རབ་ཏུ་འབྲེལ་བ་ན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ས་ བོན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་འབྲས་བུ་ལེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལེན་པའོ།།འབྲས་བུར་གྱུར་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ དེ་དག་གི་གནས་ཡིན་ནོ།།རྣམ་གྲངས་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་བསྟན་པའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་དང་། ལས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །བྱེ་བྲག་ནི་བླང་བར་བྱ་བ་དང་། ལེན་པར་བྱེད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བླང་བར་ བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ།

當生起貪著時，實際上也貪著其果報所欲之身。或者說是因為對作為因的身體直接貪著。 關於’從一處離貪時也稱為從一切處離貪’這句話，如果欲界有情對自身離貪就等於對三界之身都離貪的話，為什麼還要爲了離色界和無色界的貪著而精進呢？因為雖然對作為因的身體離貪，但爲了斷除作為果報的貪著而精進修行。或者說剛才所說的是從一切處離貪的意思。 有些人說這就如同僅僅離欲界貪一樣。 ‘凡是種子煩惱分’是指煩惱及其眷屬的種子。 ‘也無隨眠’是指因為沒有不堪能性的隨眠。 因此說’如是’等。 攝抉擇分中說:‘一切種子都是阿賴耶識中的隨眠’，這是因為善法的種子具有隨眠，其他業是隨眠的自性。 ‘自性’是指本質，如同麵團中的馬一樣。 ‘因此’等詞是這樣說的：由於如上所說的特徵，一切身都無隨眠，所以不會生起苦性，因此如來們爲了攝受有漏的信心等，安立為行苦性所苦。無漏法永遠不隨之而行，所以對它們不會有過失。 由他所生或能持自類果故稱為界。由彼所生故義同其他種類故稱為種性。以自性成就故為自性。作為能作因而執行故為因。是壞滅自性的聚集故為壞聚。 那些是壞滅性質的蘊稱為種子，如攝抉擇分中說:‘種子雖然不能在諸行中各別分開安立，但是如是生起的諸行本身即稱為種子’。 由所增益和能增益故稱為戲論，即所取能取的處界等。這些即是種子，如前所說。 由與相續相關故阿賴耶識稱為根本，如說:‘如是它與彼身相關及極相關時稱為根本’。 彼種子效能取果故為取。若成為果時即是行苦性所苦。或者說從彼所生諸法是苦。 因為是身見和我慢的所緣故是彼等之所依。 這些異名的安立也是顯示體性和差別。體性是以因、果、自體、業來顯示。差別是以所取和能取的差別分為二種，所取是蘊界處等。

།ལེན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྟེ། རྣམ་གྲངས་གཅིག་དང་གཅིག་དང་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བུ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ཆགས་དང་བྱེད་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། ། རྐྱེན་རྣམས་དང་མི་ལྡན་པར་བྱེད་ཅིང་ཞེས་གྲོགས་ཉམས་པས་ན་ཡོད་ཀྱང་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་མར་འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་འགྱུར་བའི་ནུས་པ་མེད་པ་ལ་བྱའོ། །ནང་གི་རྐྱེན་ལ་དབང་བ་ཡང་འཐོབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་ལ་ནང་གི་རྐྱེན་རྣམས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡུལ རྣམས་ཀྱིས་མི་འཕྲོགས་པ་ལ་བྱའོ།།མངལ་དུ་འཇུག་པའི་མདོ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བོ་དེ་ལ་བུ་དེ་ནི་ཞག་བདུན་པ་དང་པོ་ལ་མའི་མངལ་དུ་མེར་མེར་པོར་འགྱུར་ཏེ། མེར་མེར་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་འབྲས་ཁུའམ་ཞོ་ག་ཆུ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ མདོ་སྡེ་ལས་རབ་ཏུ་མང་དུ་གསུངས་པ་རྣམས་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཞག་བདུན་པ་རྣམས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མེར་མེར་པོ་དང་ནུར་ནུར་པོ་དང་ལྟར་ལྟར་པོ་དང་མཁྲང་གྱུར་དང་ཡན་ལག་འབུར་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་བཞིས་ནི་རྐང་ལག་འགྱུས་པ་དང་། མཁྲེགས་པ་དང་། བུ་ ག་དགུ་དང་།ནང་གྲོལ་རྣམས་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་དང་། ཆུ་རྒྱུས་རྣམས་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་དྲུག་གིས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་གནས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། དང་བ་དང་། གསལ་བ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་རིམ་གྱིས་འཐོབ་པར་འགྱུར་ རོ།།བཞིས་ནི་རུས་པ་དང་། རུས་པ་སྦོམ་པོ་དང་། ཁྲག་དང་། པགས་པ་དང་། པགས་པ་གསལ་བ་དང་། ཁྲག་གསལ་བ་དང་། སྐྲ་དང་དེ་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། །བརྒྱད་ཀྱིས་ནི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་བརྒྱད་དང་། པགས་ཤུན་དང་། མདོག་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། ། གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཡན་ལག་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །དྲུག་གིས་ནི་མི་གཙང་བ་དང་། དྲི་ང་བ་དང་། མུན་པ་ལ་མི་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་གསུམ་འབྱུང་ངོ་། །གསུམ་གྱིས་ནི་རླུང་གི་དབང་གིས་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་སྒོ་ལོགས་སུ་བསྒྱུར་ཏེ་འདུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་བྱའོ། །དེ་ནས་ཞག་བཞི ལོན་ན་བཅའ་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེར་ཟླ་བ་དགུ་ཚང་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཕལ་ཆེ་བས་དེ་སྐད་བསྟན་ཏོ། །དངས་མ་སྐ་བ་དེས་བརྟ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཟས་ཞུ་བ་ན་དེ་ལྟ་བས་ན་འཇུག་པའོ། །མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཚེ་ན་ནི་སྲ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཏོར་བས་བརྟས་པར་འགྱུར་ རོ།།ཡང་བ་མ་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མས་སོ། །བྲང་ལོགས་སུ་མདུན་གྱིས་ཕྱོགས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་དང་བསྟེན་པར་འདོད་པས་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་གན་རྐྱལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་བྱའོ། །སྒལ་ཚིགས་ཕྱོགས་སུ་མདུན་གྱིས་ཕྱོགས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་དང་བསྟེན་པར་འདོད་ པས་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་སེམས་དེ་དང་རྗེས་མཐུན་པར་འདུག་པ་ལ་བྱའོ།།སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཙས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྟོ་ན་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུག་པའོ། །སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་རེག་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཙས་པའི་གནས་སྐབས་ན་འབྱུང་བ་ལ་བྱའོ།།འདོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བརྡའོ། །སྐྱེས་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སྐྱེས་པ་ནི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལ་བྱའོ། །གཞན་དག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་དང་མ་དག་ལས་གཞན་པ་ དག་གོ།།སྨྲ་བའི་ཐ་སྙད་དག་སློབ་ཏུ་འཇུག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ལས་བོར་ཏེ་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་བསྟན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་བསླབ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཐ་སྙད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སྤྱི་ལ་སྙེགས་པས་ བརྩད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་བས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྒོ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་གདགས་ཏེ་བསྟན་ཏེ། གང་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་ཡུལ་དང་དུས་ནའོ། །སུ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དང་དེ་ལས་གཞན་པའོ།

能取者是阿賴耶識，它通過自性、因和果，即以一、一、三數來說明。‘如是相應者’是指習氣和作因等。‘使其不具諸緣’是指由於助緣衰敗，雖然存在但因無力故，對後來不能產生結果的功能。‘也獲得內緣的自在’是指對眼等內緣，不被心和心所法的境界所奪。 ‘如入胎經中說’是指：‘難陀，其子在第一個七日中，在母胎中成為凝酪位。凝酪位的自性是什麼呢？譬如稀粥或者乳汁水’等，經中廣說的內容，這裡簡要說明。其中各個七日依次成為凝酪位、胞胎位、血肉位、堅肉位和支節位。 接下來的四個七日出現手足蠕動、堅實、九竅、內臟、飢渴感、筋脈和眼等。其他六個七日則是眼等處所的分別、清凈、明顯，以及眼等四根逐漸獲得。 四個七日形成骨骼、粗骨、血液、面板，以及面板明顯、血液明顯、毛髮及其明顯。八個七日產生園林等八種想，以及表皮和膚色。兩個七日使肢體發育。六個七日產生不凈、臭穢、厭惡黑暗三種想。三個七日由風力使其轉向產門而住。 然後’過四日即將出生’是指滿九個月的緣故，大多數如此說。‘由精液滋養’是指食物消化后因此而進入。在成為凝酪位等時，因為沒有堅實性，所以由滴注而得滋養。 ‘未舍輕者’是指母親。‘胸向前’是指因想依附父親而入胎，故仰臥而入。‘脊向前’是指因想依附母親而入胎，故其心與之相應而住。 ‘屬於生分’是指出生的階段稱為生，因為與之相應的緣故。‘住于腹中’是指安住。‘屬於生分的觸’是指出生階段所生起的。 ‘施設’是指世間的名言。‘生起的因’是指名色生起是諸根成熟的隨順因。‘其他’是指除父母之外的其他。 ‘使其學習言說名言’中，為何捨棄身業只說語業呢？有人說因為身業不是必須學習的。又有人說’名言’一詞是通指，所以無需爭論。

།ཅི་ཡང་མེད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་བུའམ་ཕུ་ནུའོ།།བདག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྟེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་གོམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཇིག་པ་དང་འཆགས་པར་འགྱུར་བའི་ལས་ ཀྱིས་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་དུ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞིག་པའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་ན།ཇི་ལྟར་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། དཔེར་ན་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ལོངས་སྤྱོད་མེད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་དེ་དང་མི་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ནང་གི་ རྣམས་ཞེས་བྱ་བས་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་དཔེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཚེ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་ཉིད་མེད་པས་ན་ཟད་པ་ཡང་མེད་དེ། དེ་ནི་དམ་བཅའ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་ལ་སྲོག་ ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་གི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ཚེ་ཟད་པས་འཆི་བ་མེད་དེ།སེམས་ཅན་གྱི་ཆོས་སུ་གྲགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །ཆོས་མི་མཐུན་པ་ནི་མི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་དེ་དག་གི་སྒྲུབ་པ་བསྟན་ཏོ། །སེམས་ཅན་གྱི་ཆོས་སུ་གྲགས་པ་མེད་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་ པོ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།གཟུགས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་སེམས་ཅན་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་ལས་སྣ་ཚོགས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ལྟར་སྣོད་ཀྱང་ དེ་དག་གི་ལས་ཁོ་ནས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་དེ་ལ་རིགས་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་དེ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་བས་ན་དེ་དག་ལ་ནི་བསྐལ་བ་ལས་ལྷག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་རིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་དེ་དག་གི་སྣོད་ཀྱི་གནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་གྲངས་ཀྱི་གདགས་ པས་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ཀྱི་ཆ་དེ་ཙམ་ལ་གྲངས་གཅིག་ཏུ་ཐ་སྙད་གདགས་པའི་ཕྱིར་གཞག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འཇིག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེས་འཇིག་པ་ལས་བསམས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་འཆི་འཕོས་པ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ ཚེ་སེམས་ཅན་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་ལ་བྱའོ།།དུད་འགྲོ་འཇིག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་རིམས་སྨྲ་བར་མི་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཡི་དགས་འཇིག་པ་བས་སྔར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་འདི་དུད་འགྲོ་རྣམས་ལ་བསམས་པའོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་བར་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པ་ མདོར་བསྡུས་པའོ།།ཐན་པ་བྱུང་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆར་འབབ་ན་ཚ་བ་ཆེན་པོ་མེད་དེ་ཆུ་འབྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་གྱིས་སྟོང་པ་ཁོ་ནས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ན་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ལྷའི་བུ་མི་གནས་ཤིང་ དེས་སྟོང་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་རླུང་གི་དབང་གིས་འཁོར་བར་འགྱུར་རོ།།ལུང་ལས་ཀྱང་ལྷའི་བུ་ཉི་མ་ནི་རི་རབ་ཀྱི་ལྷོའམ་བྱང་གི་ངོས་གང་དུ་དེ་མཐོང་བ་དེར་སོང་ནས་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དྲུག་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སྐེམས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་པོ་དག་གིས་ བསྐམས་པའི་ལྷག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲུག་པ་ཤར་བ་ན་ཉིན་མོ་ཁ་ཅིག་གིས་ཟད་པར་བྱེད་དོ།།མདོ་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་རྒྱས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་སློང་དག་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་མར་རམ་འབྲུ་མར་ནམ་མཁའ་ལ་བསྲེགས་ཤིང་ཚིག་པ་ན་དུ་བ་ཡང་མེད་པ་བཞིན་དུ་ས་ཆེན་པོ་འདི་ དང་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་ཀྱང་བསྲེགས་ཤིང་ཚིག་པ་ན་དུ་བ་ཡང་མེད་ལ་ཐལ་བའི་ལྷག་མ་ཡང་མེད་དེ།དགེ་སློང་དག་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་ལྟར་མི་རྟག་པ་མི་བརྟན་པ་སྟེ། ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གཞན་དག་ནི་འདི་ཉིད་དུ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ ཕྱེ་བས་ན་མ་བྲིས་སོ།

‘無有任何’是指兒子或兄弟。對於’我也’等詞也應當如是解說。 ‘極難理解’是指世間的，因為對我執極為熟習的緣故。 ‘由眾生壞滅與產生之業而成’中，‘壞滅’因為是不可示現的緣故，僅是壞滅的自性，那麼如何是由業因而生呢？譬如由不與取而無受用，如是因為是與彼相違的果報的緣故。由’內’等詞是以不相順的比喻來說明的緣故。 ‘並非如壽命耗盡’是指因為無有壽命自體所以也無有耗盡，這是立宗。為什麼呢？‘如是’等詞是因，因此對於主張外道有命者們來說，他們沒有因壽盡而死，因為無有眾生法的名聲，如虛空。不相順法是如人等，這是顯示他們的論證。 爲了分別無有眾生法的名聲，說’外在諸事物是有色’等，因為唯是有色事物的緣故。對其他也應當如是說明是與眾生相違。 ‘如是彼等造作種種業’中，如是器世間雖然也是由他們的業而成就，但在此是由同類而生。 因此’于彼等超過劫’是就眾生類而言，並非是指他們的器世間住處。 ‘那是以數目安立稱為大劫’是指對如此時分以一數目安立名言的意思。 ‘那是最後一切壞滅’是就火災而言。 ‘當彼等一切死亡時’是指當無有一個眾生時。 ‘畜生壞滅’是因為不願說次第，所以比餓鬼壞滅先說。或者這是就畜生而言。 ‘乃至第二禪’是略說經中所說。 ‘因乾旱發生’是指若下雨則無大熱，因為水會消除。日輪唯由無眾生而生起。若不如是，則日輪一切時中無天子住而唯空，由風力而轉。經中也說：‘日天子于須彌山南面或北面何處可見即往入彼處’。 ‘第六之一分令乾涸’是指被前五所幹的餘留，當第六齣現時，由某些日子而令盡。 ‘如經中所說般廣說’是指：‘諸比丘，譬如酥油或胡麻油在虛空中燃燒時無有煙，如是此大地與山王須彌燃燒時亦無有煙，亦無灰燼餘留。諸比丘，一切行如是無常不堅，不可依靠’等如是說。其他因在此已極為分別，故未書寫。

།ཐལ་བའི་ལྷག་མ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་དཔེར་ན་ཐལ་བ་ས་ལ་གནས་པ་ནམ་མཁའ་ལ་རླུང་གིས་གཏོར་བ་ན་ས་ལ་གནས་པའི་ལྷག་མ་དེ་ནི་རྡུལ་གྱི་བག་གམ་རྟགས་ཙམ་ཡང་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་ཚུན་ཆད་ཆུས་འཇིག་ པ་ལན་བདུན་འདས་པར་གྱུར་བ་དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་མེས་འཇིག་པ་ལན་ཅིག་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེས་འཇིག་པ་ལན་བདུན་འདས་ཤིང་ཆུས་འཇིག་པ་ལན་རེ་རེ་འབྱུང་བ་ལན་བདུན་དུ་བགྲངས་པའི་འོག་ཏུའོ།།འདི་ལྟར་འགའ་ཞིག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རླུང་གིས་གཟེགས་མར་འཇིག་པར་ བྱེད་པ་ཡིན་པས་སུ་ཡང་མ་རྟོགས་ཤིག་ཅེས་སྟོན་ཏོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་སྣོད་འཆགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམ་པར་གཅད་པའོ། །དེ་ལ་འཇིག་པ་གསུམ་པའི་རྩེ་མོ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་མ་རྣམས་ སུའོ།།མི་དགའ་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྐྱོ་བའི་རྣམ་གྲངས་ལ་བྱའི། ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡིན་པར་མི་བརྗོད་དོ། །དེའི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚངས་པར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་རིས་བཞི་པོ་དག་གི་གཞལ་མེད་ཁང་ནམ་མཁའ་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་ནས་འཐབ་བྲལ་གྱི་བར་གྱི་གཞལ་མེད་ཁང་རྣམས་ལ་བྱའོ།།ནམ་མཁའ་ལ་སྤྲུལ་པ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བར་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩལ་བའི་རྒྱུན་གང་དུ་ཡང་མི་གནས་ཤིང་བྱ་བ་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་བཀོད་པ་མེད་པ་བཀོད་པ་སྣ་ཚོགས་དང་ལྡན་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་ཁོ་ ན་ལས་འབྱུང་བའོ།།དེ་དག་ཏུ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཀུན་ཏུ་མཐའ་ཡས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྲུབས་པ་ལ་བྱའོ། །སྟེང་གི་ཆུའི་འཁྲུག་པ་ཐུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆུས་ལྕགས་ལ་སོགས་པ་ནི་འཇིག་པར་འགྱུར་གྱི་གསེར་ནི་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འོག་ཆུའི་འཁྲུག་པ་ཐུབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསེར་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཆུས་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་ན་གྲུ་བཞིར་བསྐོར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །རི་དེ་དག་གི་མིང་རྣམས་ནི་དེ་དག་གི་རྩེ་མོའི་རྣམ་པ་འདྲ་བའི་བྱེ་བྲག་ལས་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩེ་མོ་ཉི་མའི་ཤིང་རྟའི་གཉའ་ཤིང་འཛིན ནུས་པ་དང་།རྩེ་མོའི་དབུས་བཏུད་པ་དང་། རྩེ་མོ་རྟའི་རྣ་བ་འདྲ་བ་དང་། རྩེ་མོ་བལྟ་ན་སྡུག་པ་དང་། རྩེ་མོའི་ཤིང་སེང་ལྡེང་གི་འདྲ་བ་དང་། རྩེ་མོ་ཤིང་རྟའི་མངལ་ལྟ་བུའི་རྟའི་རྒྱ་ཡོད་པ་དང་། རྩེ་མོ་ནི་མི་དབྱིབས་ཞེས་བྱ་བའི་དབྱིབས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིང་གཉའ་ཤིང་ འཛིན་ལ་སོགས་པར་བཏགས་སོ།།རི་རབ་ཆུའི་ནང་དུ་ནུབ་པའི་ནང་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟར་སྣང་བ་ནས་ཆུ་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རི་རབ་ཀྱི་མཐའ་ཡོད་པ་ནའོ། །དེའི་འོག་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གངས་ཀྱིའོ། །ཉི་ཚེ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ནས་ ཕལ་ཆེ་བར་ཟད་ཀྱི་དེ་དག་ནི་གཞན་ཡང་ཡོད་དོ།།ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། །བསིལ་དང་ཡང་དང་འཇམ་པ་དང་། །ཞིམ་དང་གསལ་དང་དྲི་ང་མེད། །འཐུངས་སམ་འཐུངས་པར་བྱེད་པ་ན། །ལྟོ་དང་མགུལ་ནད་མི་འབྱུང་བའོ། །ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འབྱུང་བའོ། ། རི་རབ་དེའི་དྲུང་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བའི་ཆ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཁོ་ར་ཁོར་ཡུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཁོ་ནའོ། །རྫིང་བུ་དེའི་ནས་པདྨའི་རྩ་བ་དང་རྩ་ལག་བླངས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲངས་པ་ལ་བྱའོ། །བཟང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་མཛེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི མིག་ཏུ་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་ཆུ་རླུང་བཞི་གྱེས་ཏེ་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་ངོས་བཞི་ནས་འབྱུང་བ་ལ་བྱའོ། །རི་རབ་དེའི་སྟེང་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྟེང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོག་ལ་བྱའོ། །རི་རབ་ དེའི་ཕྱོགས་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་ལ་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་འདི་ནི་ཕྱོགས་ཙམ་མོ་ཞེས་བྱ། འདི་ནི་ཕྱོགས་ཙམ་མོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཅིག་ནི་སྲིན་མོའི་གླིང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྔ་ཡབ་གླིང་ལ་བྱའོ།

‘灰塵的殘餘也不會存在’這句話，有些人說，比如灰塵在地上，被風吹到空中時，留在地上的殘餘連微塵的痕跡也不會存在。 在水劫七次過後，隨後會有一次火劫發生，這是指在火劫七次過後，每一次水劫發生七次的計數之後。 以’如此某些’等詞，是表明風將摧毀成碎片，任何人都不要執著。 ‘如此器世界形成’是指有情眾生的區分。‘從第三滅頂’是指從第二禪開始。‘同樣也要應用於一切’是指下面諸處。 ‘變得不喜’這個詞是厭煩的同義詞，不是指不悅。‘其心造作’是指生於梵天的因。 ‘欲界四類天眾的宮殿出現在空中’是指從三禪天到離諍天的宮殿。 ‘如同在空中幻化般出現’是指力量的相續不住于任何處，無需其他作為而安立，具有種種莊嚴，僅從虛空中顯現。 ‘在那裡也如前’是指壽命盡等。‘普遍無邊’是指攪動。 ‘能抵擋上方水的攪動’是指水能毀壞鐵等，但不能毀壞金。‘能抵擋下方水的攪動’是指金等界的水環繞在風輪之上成四方形。 ‘這些山的名稱應從其峰頂形狀的差別來看’是指因為峰頂能承載日車軛、峰頂中間下垂、峰頂如馬耳、峰頂悅目、峰頂如紫檀樹、峰頂如車胎形狀寬度、峰頂如人形，因此依次命名為持軛等。 ‘在須彌山沉入水中之內’是指從表面看有八萬由旬深的水，那是在須彌山邊際處。‘在其下’是指雪山。 ‘孤獨地獄’是指那裡大部分結束，但其他處還有。 ‘具有八支’是指：‘清涼輕柔且甘美，清澈無臭飲用時，不生腹部喉嚨病’這個偈頌所說的。 ‘在那須彌山腳下’是指僅在顯現部分的周圍一方。‘從池中取出蓮根和枝’是指拔出。‘善妙’是指最為莊嚴。‘可愛’是指悅目。‘美麗’是指能生信心。 ‘從那裡分出四道水流’是指從四邊流出。‘在須彌山頂上’中的’頂上’是指最上方。‘須彌山四方’中的’方’是指方位，如說’這只是方位’等。‘一個是羅剎女洲’是指仰布洲。

།སྔ་མ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲངས་པ་ལ་བྱའོ། །ཟད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་བཞིན་ནོ།།ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་པའི་ཕྱིར་གྲགས་པ་ཁོ་ན་བརྗོད་པའོ། །འོད་གསལ་གྱི་ལྷའི་རིས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པར་ཏེ། གསར་བུ་སྐྱེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་ དུའོ།།གཞན་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་བཟང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་མཆོག་ཏུ་མཛེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་ལྷས་བྱིན་ནི་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཙམ་ལས་ངེས་ པར་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་མདོ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཚང་བ་མེད་པ་དང་དབང་པོ་དམན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་མཛེས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། །མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་རྒྱས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་འཇོག་པའི་སྟེང་ཆུས་གཅིག་ཏུ་ ཁྱབ་པར་གྱུར་པ་ལ་རླུང་གིས་སྤྲིས་མར་བྱས་པ་དེ་ནི་སའི་བཅུད་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ཏེ།ཁ་དོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་མར་སར་ལྟ་བུའོ། །རོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་སྦྲང་མའི་སྦྲང་རྩི་མ་བསྐོལ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་སེམས་ཅན་བརྐམ་པའི་རང་ བཞིན་ཅན་ཞིག་གིས་དེ་སོར་མོའི་རྩེ་མོས་མྱངས་ཏེ་ཟོས་ནས་གཞན་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་དོ།།དེ་ནས་དེ་དག་གི་ལུས་སྲ་བ་དང་ཕྱི་བར་གྱུར་ནས་ཁ་དོག་ཀྱང་ཡལ་ལོ། །སའི་བཅུད་དེ་ཡང་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་སའི་ཞག་ལ་སོགས་པ་ཡང་བྱུང་ནས་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ པ་དག་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེའི་འོག་ཏུ་ཕན་ཚུན་མིག་གིས་མིག་ཚུགས་སུ་བལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་མངོན་སུམ་དུ་རྟོག་ཅིང་མཚན་མར་འཛིན་པའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་གཉིས་ཀྱིས་གཉིས་སྤྲོད་པས་ཉལ་བོ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་གཉིས་ཀྱི་དབང་པོ་གཉིས་སྤྲོད་ཅིང་གཅིག་ཏུ་ སྦྱོར་བའོ།།གཞན་ཡང་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེ་དང་རྗེའུ་རིགས་དང་དམངས་རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་འཇོག་དེ་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཁ་ཅིག་གིས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དེ་ནི་ནད་དོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ནི་འབྲས་སོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་ པའི་ཟུག་རྔུའོ།།ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྩ་བའོ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་ནས་དགོན་པའི་གནས་སུ་དོང་ཞིང་། །སྤྱིལ་པོ་དང་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་དག་བྱས་ཏེ་འཁོད་ནས། དེ་དག་ནུབ་མོའི་ཟན་འདོད་ན་ནི་དགོངས་ཀར་ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་གྲོང་དུ་འཇུག་གོ། །དྲོ་ཀའི་ཟན་འདོད་ན་ནི་སྔ་དྲོ་ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་ གྲོང་དུ་འཇུག་གོ།།དེ་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཁ་ཅིག་གིས་བསམ་གཏན་དེ་དང་རབ་ཏུ་དབེན་པ་དེ་དག་མངོན་པར་མ་རྟོགས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་དོང་སྟེ། སྤྱིལ་པོ་དང་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་དག་ཏུ་འཁོད་ནས་འདིར་བདག་ཅག་གིས་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་དག་བྱའོ། །རིག་བྱེད་དག་སྦྱར་ བར་བྱའོ་ཞེས་དེ་དག་དེ་ནས་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་དག་བྱེད་ཅིང་རིག་བྱེད་དག་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།།དེ་ནས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཁ་ཅིག་གིས་བསམ་གཏན་དེ་དང་། རབ་ཏུ་དབེན་པ་དེ་དང་། གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་དེ་དང་། རིག་བྱེད་སྦྱར་བ་དེ་དག་མངོན་པར་མ་རྟོགས་ནས་ཡང་དགོན་པ་ནས་ ཕྱིར་གྲོང་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཁྱིམ་སྒོ་བཞི་པ་དག་བྱས་ཏེ་འཁོད་ནས་འདིར་བདག་ཅག་གིས་སྦྱིན་བདག་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་བྱའོ།།དེ་ན་འདི་དག་ནི་གྲོང་ནས་དགོན་པར་བརྟེན་པས་ན་ཕྱི་རོལ་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་བྱུང་ངོ་། །ཡང་འདི་དག་ནི་བསམ་གཏན་ མི་བྱེད་པས་ནི་ཚིག་འདོན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།གྲོང་ལ་བརྟེན་པས་ན་གྲོང་མི་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་ཏེ། གནས་འཇོག་སྔོན་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ནི་དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་སྟེ། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་སྦྱར་རོ།

‘如前所說’是指引用。‘滅盡’等也是如此。‘唯’這個詞，因為說’如前’，所以是表達衆所周知的意思。‘從光明天’是指初禪等，因為是新生的緣故。‘將生於此’是指瞻部洲。‘不在他處’是因為無有無量壽等。‘形貌端正’是因為形貌最為美妙，譬如說提婆達多具有端正相貌。‘意生’是因為僅從意識中產生。‘如是一切皆如經中所說’是指無有缺陷、諸根無損、端嚴等。‘應當如經中所說詳細闡述’是指地基被水完全覆蓋，被風凝結成膜，那是大地精華，具有殊勝的色香等，色澤就如同新鮮的酥油，味道就如同未經煮煉的蜂蜜。後來，有一個貪婪本性的眾生用指尖嚐了嚐並吃了，其他眾生也如此效仿。之後，他們的身體變得堅硬粗糙，膚色也褪去。地之精華也消失了。同樣地，地之脂膏等也出現后消失，這些也應當闡述。‘此後互相凝視’是指彼此直接觀察並執著相貌。‘此後二二交合行淫’是指男女二根相合為一。另外，如經中所說，婆羅門、剎帝利、首陀羅種姓出現於世間，是指如《安立經》中所說，其中一些眾生認識到’執取即是病，執取即是瘡，執取即是刺，執取是苦根’，便前往寂靜處，搭建茅舍和樹葉小屋居住。若想要晚餐，則傍晚入村；若想要早餐，則清晨入村。之後，一些眾生未能證得禪定和遠離，便前往一處，住在茅舍和樹葉小屋中說：‘我們在此當造咒術論，當修習吠陀。‘於是他們便造咒術論，修習吠陀。之後，一些眾生未能證得禪定、遠離、咒術論和吠陀修習，便從寂靜處返回村中，建造四門房舍居住，說：‘在此我們當行佈施’等等，應當廣說。因為他們從村落依止寂靜處，稱為’外道’，故有’婆羅門’之名。又因為他們不修禪定而誦經，依止村落而住，故稱為’村民’。如《安立經》中說，昔日婆羅門種姓如是出現於世間，其他種姓也應當如是闡述。

།དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་ འཁོར་ནི་ཆེས་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉི་མ་ནི་ཟླ་བ་གཅིག་གས་ཁྱིམ་ལས་འདའ།ཟླ་བ་ནི་ཉིན་ཞག་གཉིས་དང་ཉིན་ཞག་གི་བཞི་ཆ་གཅིག་གིས་ཁྱིམ་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་འགྲོས་བསྣན་པ་ལས་བསམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན། འགྲོས་ཕྲིན་ཡང་ཉི་མ་བས་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེའི་བསམ་པ་ནི་དོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་ནི་གླིང་གཉིས་ཅིག་ཅར་སྣང་བར་བྱེད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་དུ་ཡང་སྣང་མོད་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་མཐར་གྱིས ནུབ་པའི་ཆ་གང་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་ཤར་བར་ཟད་ཀྱི་ཆ་ཉིད་གསུམ་ཆར་སྣང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བས་ན་གཅིག་ཏུ་ཉི་མ་ཕྱེད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཚེ་ཉིན་ཞག་མཉམ་པ་དེའི་ཚེ་དེ་ལྟར་བགྲང་གི་གཞན་ན་ནི་ཆ་གཞན་ཡོད་པར་ལྟའོ། །དེ་དག་གང་གི་ཚེ་རི་རབ་ལས་ཐག་རིང་དུ་རྒྱུ་བ་དེའི་ ཚེ་ནི་དགུན་དུ་མངོན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་ལོགས་སུ་རིང་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་བས་ན་རྒྱང་རིང་བའི་ཕྱིར་ཚ་བ་ཡང་མེད་ལ་གྲིབ་མ་ཡང་བྱང་ཕྱོགས་ལོགས་སུ་གཞོལ་ཞིང་མ་བསྒྲིབས་ཀྱང་མྱུར་དུ་མི་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཚེ་ཉི་བར་རྒྱུ་བ་དེའི་ཚེ་ནི་ཚ་བའི་ དུས་སུ་མངོན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གླིང་འདི་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་བས་ན་ཚ་ཞིང་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཡང་ཡུན་རིང་དུ་སྣང་ངོ་། །ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་ཡིད་ཙམ་གྱིས་སྟེང་དུ་འཛུར་བས་ན་ཟླ་གམ་དུ་སྣང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་ཟླ་བའི་འགྱུར་བའི་སྦྱོར་བ་དེ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ འཕྲོ་སྟེང་རོལ་ན་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེའི་གྲིབ་མས་བསྒྲིབས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་ཟླ་བ་ཤས་ཆུང་བའི་ཚེ་ན་གྲིབ་མས་བསྒྲིབས་པའི་ཕྱིར་འཕྲོ་སྟེང་རོལ་ནས་སྣང་བ་ཡིན་ན་ཚེས་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྣང་སྟེ། འདི་ ལ་སྣང་བའི་གཟུགས་ཀྱི་རྫས་རྣམས་ནི་ཇི་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་ཀྱིས་ཀྱང་གནས་པར་སྣང་སྟེ།དཔེར་ན་ཁྱིམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་ཡང་ཡོད་དོ། །རུས་སྦལ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་མདོ་སྡེ་ལས་རི་བོང་གི་གཟུགས་བརྙན་དང་དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ཡོད་དོ་ ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་བསྡུ་བར་བྱའོ།།དེའི་འོག་ཏུ་སེམས་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་ཚུལ་ལས་དགོངས་པའོ། །མདོ་སྡེ་དག་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ལྷ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེའི་འོག་ཏུ་སེམས་ཅན་ དམྱལ་བའི་སྲུངས་མ་རྣམས་ནི་སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སེམས་ཅན་དག་ལྟ་བུར་སྣང་བ་ལ་བྱའོ།།ཆུའི་རྒྱུན་ལ་རྒྱུན་འཆད་པ་མེད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའོ། །བར་མཚམས་མེད་པར་འབར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་གཞན་དང་ཡུལ་གྱི་ གོ་སྐབས་རིང་པོ་མེད་དེ་རྒྱུན་གཅིག་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་བར་འཚམས་མེད་པ་ལ་བྱའོ།།དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་གཅིག་ཅེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འབྱུང་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མཉམ་དུ་འབྱུང་ཞིང་འཇིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ ཞིང་གཅིག་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ཉི་ཚེར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པར་མ་ཟད་པའི་ཕྱིར། དེར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བྱུང་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྨོས་སོ།

在這兩者之中，月輪執行更快這句話是說：太陽一個月過一宮，而月亮兩天零四分之一日就過一宮。 如果說這是根據增加的執行速度來考慮的，那麼即便是執行速度，月亮也確實比太陽快，所以這種考慮是沒有意義的。 太陽輪同時照耀兩洲這句話，雖然也照耀三界，但因為說明其作用而如此說。或者說，逐漸落下的部分正如升起的部分一樣，但三個部分並非同時可見。 因此，說’太陽在正午’是指晝夜平分時如此計算，其他時候則有其他部分。 當它們遠離須彌山執行時顯現為冬季，這是因為遠離南贍部洲向南方而去，所以因為距離遠，既沒有熱度，陰影也向北方傾斜，即使沒有遮蔽也很快就不可見了。 當太陽近處執行時顯現為炎熱季節，這是因為接近此洲，所以炎熱且太陽輪也長時間可見。 月輪因稍微向上彎曲而顯現為月牙形這句話，如果月亮的變化顯現是這樣的話，為什麼光芒會在上方呢？因此毗婆沙師們說這只是被陰影遮蔽。 如果說月亮變小時是因為被陰影遮蔽而光芒在上方顯現，那麼為什麼在初八等時不顯現呢？在這裡，可見物質無論以何種形狀都能顯現，就像有在家人等一樣，在那裡也有。 ‘龜等’中的’等’字，也包括經中所說的兔子影像及其他形象。 其後’任何眾生’這句話是從隨順方式來理解的。在經中說是菩薩。有些人說是天人。 其後’地獄守衛如幻化般出現’這句話是指非眾生而顯現如眾生。 水流不斷這句話是指相續不斷。 無間斷燃燒這句話是指沒有其他相續和長的空間間隔，如同單一相續般無間斷。 說’這是一佛土’這句話是指如來出現之處。因此，同時生起和滅盡的一切，因為是一個作用，所以稱為一佛土。 不僅僅是為眾生利益而已，所以也說了’如來出現于彼處’等。

།འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་བཅུ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ལུང་བར་མ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་ལས་བརྩམས་ ནས་ཁྱིམ་པ་དག་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་བཅུ་པོ་འདི་དག་ཡིན་ཏེ།བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཁྱིམ་བདག་འདི་ན་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཁ་ཅིག་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བབ་ཅོལ་དུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དག་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཆོས་མ་ཡིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་པ་དག་བསྒྲུབས་ནས་ཀྱང་བདག་ཀྱང་ ལེགས་པར་བདེ་བར་ཚིམ་པར་མི་བྱེད་ལ།ཕ་མ་ལ་ཡང་མ་ཡིན། བུ་དང་ཆུང་མ་དང་བྲན་དང་བྲན་མོ་དང་ལས་བྱེད་པ་དང་ཞོ་ཤས་འཚོ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་མ་ཡིན། མཛའ་བཤེས་དང་ཉེ་དུ་དང་བློན་པོ་དང་། སྣག་གི་གཉེན་མཚམས་ལ་ཡང་མ་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་ཡང་ གོང་དུ་འགྲོ་བ་དང་།སྐལ་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་བདེ་བ་དང་། ཕྱི་མ་ལ་མཐོ་རིས་སུ་འགྱུར་བའི་སྦྱིན་པ་དག་དུས་དུས་སུ་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཁྱིམ་བདག་དེ་ནི་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་པོ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ན་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་འདི་ན་འདོད་ པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཁ་ཅིག་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བབ་ཅོལ་དུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དག་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ།།དེས་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བབ་ཅོལ་དུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དག་བསྒྲུབས་ནས་ཀྱང་བདག་དང་ཉེ་དུ་དང་སྣག་གི་གཉེན་མཚམས་ཀྱི་བར་དག་ཀྱང་ལེགས་པར་བདེ་བར་ཚིམ་པར་ བྱེད་ལ།དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དག་ལ་ཡང་དུས་དུས་སུ་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་དེ་ནི་གཉིས་པའོ། །གཞན་ཡང་འདི་ན་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཁ་ཅིག་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བབ་ཅོལ་དུ་ལོངས་སྤྱོད་དག་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། དེས་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བབ་ཅོལ་དུ་ལོངས་སྤྱོད་ དག་བསྒྲུབས་ནས་ཀྱང་བདག་ཀྱང་ཉེ་དུ་དང་སྣག་གི་གཉེན་མཚམས་ཀྱི་བར་དག་ཀྱང་ལེགས་པར་བདེ་བས་ཚིམ་པར་བྱེད་ལ།དེ་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་དག་ལ་ཡང་དུས་དུས་སུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་དེ་ནི་གསུམ་པའོ། །ཆོས་མ་ཡིན་པས་གསུམ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ ཡིན་པས་བབ་ཅོལ་དང་བབ་ཅོལ་མ་ཡིན་པས་ཀྱང་གསུམ་མོ།།དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་གཞན་ཡང་འདི་ན་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཁ་ཅིག་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བབ་ཅོལ་དང་བབ་ཅོལ་མ་ཡིན་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དག་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པས་བབ་ཅོལ་དང་ བབ་ཅོལ་མ་ཡིན་པར་ལོངས་སྤྱོད་དག་བསྒྲུབས་ནས་ཀྱང་བདག་ཀྱང་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱིས་བབ་ཅོལ་མ་ཡིན་པར་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་དགུ་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཕྱི་མ་ལ་མཐོ་རིས་སུ་འགྱུར་བའི་བར་དུ་བརྗོད་ ནས།ལོངས་སྤྱོད་དེ་དག་ལ་ཆགས་པ་དང་ཞེན་པ་དང་། མདུད་པ་བོར་བ་དང་། བརྒྱལ་བ་དང་། ལྷག་པར་ཆགས་པ་དང་། ལྷག་པར་ཆགས་པར་གྱུར་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་སུ་མི་ལྟ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་མི་ཤེས་པར་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པའོ། །བཅུ་པ་ཡང་དགུ་པ་དང་འདྲའོ། །བྱེ་བྲག་ ནི་ལོངས་སྤྱོད་དེ་དག་ལ་ཡང་མ་ཆགས་པ་དང་།ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཤེས་པའི་བར་གྱི་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་ཕུང་པོ་དང་ས་བོན་དང་འབྲས་བུ་བསྡུས་པ་རྣམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་འགྲོ་བའི་ལས་ཀྱི་ས་བོན་ དེ་ཡང་སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་འགྲོ་བ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བ་འདྲེས་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན།མི་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་དང་། དེའི་ལས་ཐ་མི་དད་དོ་ཞེས་སུས་སྨྲས། ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བ་ཙམ་གྱིས་འདྲེས་པ་ནི་མི་འདོད་དེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། དེའི་ས་བོན་ ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་འགྲོ་བ་འདྲེས་པར་འགྱུར་བ་མེད་དོ། །ཤ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བུའི་དཀྲིས་པའོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་དག་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངན་སོང་རྣམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་སམ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ལ་བྱའོ། ། ཐུར་དུ་མི་ལྟུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུའི་དོན་ནི་གཞིའི་དོན་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ།

關於十種享受慾望，如同在《中阿含經》中所說，以無依食施為例，在家人享受慾望有這十種。什麼是十種呢？在家人，有些享受慾望者以非法胡亂獲取享受，他以非法獲取享受后，既不能使自己善妙安樂滿足，也不能使父母、子女、妻子、奴僕、工人、傭人滿足，也不能使朋友、親屬、大臣、姻親滿足，也不能對沙門、婆羅門佈施能夠上升、獲得福報、得到善果報、來世生天界的佈施。在家人，這是第一種享受慾望，是世間所存在的。 又有些享受慾望者以非法胡亂獲取享受。他以非法胡亂獲取享受后，能使自己和親屬乃至姻親善妙安樂滿足，但不能對沙門、婆羅門隨時佈施，如前所述，這是第二種。 又有些享受慾望者以非法胡亂獲取享受。他以非法胡亂獲取享受后，能使自己和親屬乃至姻親善妙安樂滿足，也能對沙門、婆羅門隨時佈施，如前所述，這是第三種。 如同以非法的三種情況，以法與非法胡亂與不胡亂也有三種。其中區別是：又有些享受慾望者以法與非法胡亂與不胡亂獲取享受，他以法與非法胡亂與不胡亂獲取享受后，自己也不行等等，如前所述類推。 同樣以法不胡亂等其他三種。其中第九種的區別是：說到來世生天界為止后，對這些享受貪著、執著、繫縛、昏迷、極度貪著、極度貪著性、不見過患、不知出離而受用。 第十種與第九種相似。區別在於對這些享受無貪著乃至知曉出離而受用，如是所說。 關於’地獄眾生的蘊、種子和果報所攝’等，如果地獄道業的種子也是地獄道，那麼怎麼不會成為混雜的道呢？誰說非道與其業無差別呢？僅僅由生起而混雜是不承認的，因為色界、無色界的禪定及其種子也會成為欲界性的過失，因此諸道不會混雜。 ‘尸摩’是指胎衣。‘任何六處生起’是指惡道有二處或三處等。‘不墮落的因’中，因的含義表示是基礎的意思。

།འཛག་སྣོད་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤ་སྦྲང་དང་སྦྲང་བུ་མཆུ་རིངས་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། །ཆེད་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆེད་དུ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།རྣམ་གྲངས་འོག་མ་གཉིས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་སོ། །ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་རྒྱུའི་རྣམ་པ་བཞིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ལས་ཀྱིས་འཆིང་བའི་རྒྱུ་ནི་བདག་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་གསོ་བའི་རྒྱུ་ནི་ཞིང་གི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕ་རོལ་དུ་བདེ་བའི་རྒྱུ་ནི་ བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ།།འདི་ལ་བདེ་བའི་རྒྱུ་ནི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ལ་སྦྱོར་བའི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡོ་བྱད་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མཐར་གྱིས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། གནས་པའི་ཡོ་བྱད་དང་ལྟ་བའི་ཡོ་བྱད་ དེ།གཉིས་དང་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །ཡང་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། འགྲོ་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འདོད་པས་ཕོངས་པའོ། །དེ་ལ་འགྲོ་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་གཞོན་པའོ། །རྒྱུན་མི་འཆད་པར་རྗེས་སུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་ནང་པར་ནས་བརྩམས་ཏེ་བྱ་བ་ གང་ཡིན་པ་སྟེ།དེ་ཡང་རང་གིས་བྱ་བ་དང་གཞན་དག་ལ་ཡང་སྦྱོར་དུ་གཞུག་པར་བྱ་བས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །པ་ཅ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་ཚ་བའི་གནས་གཡོགས་པའོ། །དེ་དང་ལྡན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་པ་ཅ་ར་ལ་སོགས་པ་དང་ངོ་། །སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོང་ནས་དང་པོ་ཁོ་ནར་འཛུམ་པའི་ བཞིན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ཚིག་བརྗོད་པའོ།།གཏམ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བབ་ཅོལ་དུ་སྨྲ་བའོ། །སོ་སོར་མགུ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་བྱོན་ཏམ་ཞེས་སྨྲ་ཞིང་རི་མོར་བྱ་བ་དང་བཅས་པའི་ཚིག་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བས་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །བག་ མ་གཏོང་བ་དང་བག་མ་ལེན་པ་ནི་ཉི་མ་བཟང་པོ་རྟོགས་ནས་ཡོ་བྱད་སྡུད་པའོ།།ལྷག་པར་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོ་ན་ཆེར་ཟ་བའོ། །འདུས་ཤིང་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ཏུ་ཚོགས་ནས་ཟ་བའོ། །འཕགས་པ་ཡེ་བྱད་བསྙུངས་པ་ཅན་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ བསྙུངས་པའི་དགོས་པ་དང་ལྡན་པའིའོ།།སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་བསལ་བར་བྱ་བའི་གཏམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ལས་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་པའིའོ། །རྒྱས་པར་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཏམ་དང་། ཏིང་ངེ་ འཛིན་དང་།ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་གཏམ་དང་། འདོད་པ་ཆུང་བའི་གཏམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཉེས་རྩོམ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་སྨད་པ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་བཅས་ པར་གྱུར་པ་དང་།རྒྱུར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་གྱུར་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མ་ཐོབ་པའི་ཡུལ་རྣམས་བསྒྲུབས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒྲུབས་པ་རྣམས་བསྲུངས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྲུང་བ་ཉམས་པ་དང་། ཕྲོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ ཏེ།ཚིག་བཞི་དང་། བཞི་དང་། བཅུས་བསྟན་ཏོ། །རྒྱུར་གྱུར་པ་ཡང་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་རྩོམ་ནི་གཡོ་བྱེད་པ་དང་སྒྱུ་གང་ཡིན་པ་ཡང་འདྲིད་པའི་སྒྲས་བསྟན་ཏོ། །ལུས་ཀྱི་སྒྱུ་དང་གཡོ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ལུས་ ཀྱི་ལས་གང་ཡིན་པ་ན་དྲག་ཤུལ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།།ངག་གི་ནི་བརྫུན་ཟེར་བའོ། །གཞལ་བླུགས་ལ་སྒྱུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཀཱཪྵཱ་པ་ཎ་ལ་སྒྱུ་བྱེད་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཞལ་བ་ནི་བྲེ་ཡིན་ཏེ། གཞན་བྲིད་པའི་ཕྱིར་དེའི་དབྱིབས་འཆོས་པ་ལ་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ རོ།།སེམས་ཅན་གྱི་རིས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དག་ཏུ་རུང་བ་རྣམས་དང་། དེ་དག་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་བརྩམས་ཏེ། རྣམ་པར་གཞག་གོ།

所謂’漏器’，是指蚊蟲和長嘴蟲等。所謂’故意’，是因為由身體造作而生。所謂’非故意’有兩種，即與下面兩種情況相應者。 所執持的事物是依四種因相而建立：業繫縛因是我等；其治療因是田地等事物；後世安樂因是福德事；現世安樂因是業邊加行事等。 資具是依一相而建立，即漸次而作。又依二相，即住處資具和觀看資具，以此二者及其餘者。又依三種苦相，即俱生苦、趣生苦、貪慾匱乏苦。其中趣生苦是年少。 相續不斷隨行者，是指從早晨開始所作之事，這也依自作和令他作而建立。 ‘遮障’是指遮蔽羞恥處。‘具有彼’是指具有遮障等。‘言說’是指前往後首先以帶笑容的面貌說話。‘談論’是指隨意說話。‘互相歡喜’是指說’善來’等並以禮儀相待的言語等令人生歡喜。 ‘嫁娶’是指選擇吉日聚集資具。‘過量食’是指各自大量進食。‘聚食’是指聚集一處而食。‘聖者少欲具足’是指具足身等資具少欲之義。 ‘除心障之談’是指為斷除心的障礙業而住。‘如經中廣說’是指如戒律之談、禪定、智慧、解脫、解脫知見之談、少欲之談等。 二十二種過失的建立是入于訶責，這也包括因果和為因。其中具因果者有三種：從獲得未得境界而生、從守護已得而生、從守護衰損和被奪而生，分別以四句、四句、十句來說明。 為因者也依身語意差別分三種：其中意的過失即詭詐欺騙，也以誘惑之聲說明。身的詭詐欺騙唯從身業所生，即說明為身業即是粗暴。語的是妄語。 ‘度量欺詐’，有人說是對迦利沙波那行騙。有人說度量是指鬥，為誘騙他人而改變其形狀。 六十四種有情類是依一切有情差別的煩惱和清凈、趣入彼等、唯入清凈三種差別而建立。

།དེ་ལ་དང་པོ་ ནི་འགྲོ་བ་དང་རིགས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་།སེམས་ཅན་དུ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དང་། ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་སྟེ་ཚིག་བཅོ་ལྔས་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་གཞི་དང་། བྱ་བ་དང་ཡང་དག་པར་བླང་བ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། བསྡུ་བར་གཏོགས་པའི་བྱེ་ བྲག་ལས་བརྩམས་ཏེ་ཚིག་གཉིས་དང་།གཉིས་དང་། གསུམ་དང་། གཉིས་དང་། གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །གསུམ་པ་ནི་སྡོམ་པའི་བྱེ་བྲག་ལས་ཏེ། སྡོམ་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་ཕྱིར་ནི་ཚིག་བདུན་གྱིས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སྡོམ་པ་ཅན་མཆོག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟོན་ཏོ། །སྡོམ་ པ་ཅན་མཆོག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཅན་ཡང་བྱེ་བྲག་རྣམ་པ་ལྔའི་ཕྱིར་ཏེ།དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དང་། སྡུད་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་། བསྟན་པ་ལ་གནོད་པ་དང་ཕན་པའི་བྱེ་བྲག་དང་། ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བྱེ་བྲག་དང་། མིའི་ལུས་ཐོབ་ནས་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་ འདས་པའི་མཆོག་བརྙེས་པའི་བྱེ་བྲག་སྟེ།ཚིག་གསུམ་དང་། དགུ་དང་། དྲུག་དང་། བཅུ་དང་། གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། རྟོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་བདེན་པ་ མཐོང་བ་རྣམས་ལ་སོགས་པའོ།།འཚོ་བ་རྣམས་ནི་ཤ་ཐང་བ་ཆེན་པོ་དང་འབྲིང་དང་ཆུང་ངུས་འཚོ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིག་འབྲུ་རྣམས་སོ། །གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་རེ་རེ་ནས་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཤོད་དགོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བགྲང་ བ་དེ་ཉིད་ས་ལ་འགོད་པར་བྱེད་པའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཤོད་དགོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡོམ་གོང་དུ་སྤང་བ་ལ་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རྩིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྡོམ་པའོ། །ཀུན་ནས་བསྲུང་བ་རྣམས་ནི་གང་གིས་གང་བསྲུང་བ་དང་། གྲོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་བརྩམས་ཏེ་རྣམ་པར་གཞག་ གོ།།དཔུང་བུ་ཆུང་གི་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམག་མིའོ། །ནོར་གྱི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཛོད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ནི་རང་ལས་བྱུང་བ་དང་། གཞན་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཆོག་མི་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བ་སྡུག་བསྔལ་ལས་བརྩམས་ཏེ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ང་ རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་ནི་ཕ་རོལ་དམན་པ་དང་།འབྲིང་དང་། ལྷག་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་བླ་མ་དང་ངན་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་བརྩམས་ཏེ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཆུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ལྷག་པ་ལ་བཞུགས་པའོ། །རྒྱགས་པ་རྣམ་པ་བདུན་ལ་བཞི་ནི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་ན་བ་དང་ འཆི་བ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ།།ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱིས་བསྒྲུབས་པའི་ཆོས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ནང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་ལ་ལྟོས་པ་རྣམ་པར་གཅོད་པའོ། །རང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་དག་གི་རྒྱུད་གཞན་དག་རྣམ་ པར་གཅོད་པའོ།།ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱིས་འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་གཟུང་བར་མི་ནུས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་དང་། རང་གི་རྟོག་པས་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོངས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོ་སོར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སོ་སོར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བཞི་ནི་ཉེས་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ཏེ།ཉེས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་ལོག་པར་རྟོག་པའི་ཉེས་པ་དང་། ཤེས་པ་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཉེས་པ་དང་། དེ་ཁོ་ནའི་ངོ་བོའི་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཉེས་པ་དང་། ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཉེས་པའོ། །ཐ་སྙད་ཀྱི་ གཞི་མང་པོ་དག་གང་ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་གི་གཞི་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། །ངེས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དང་མཐུན་པས་མིང་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲོས་པའི་གཞི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་རབ་འབྱམ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།དོན་བསྡུས་པའི་གཞི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན། །དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་གིས་ནི་གཉིས་གཉིས་སོ། །གཞིའི་ཚོགས་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་པ་ནི་གཅིག་གིས་སོ།

關於第一點，即以十五句闡述了眾生、種類安立、有情分別以及業的差別。 第二點，即以二句、二句、三句、二句、三句闡述了煩惱和清凈的所依、作用、攝受、果報以及攝集所屬的差別。 第三點，即關於律儀的差別，為八種律儀而說七句。其餘諸句則說明具律儀者殊勝的分類。具律儀者殊勝的分類又有五種差別：善法方面的差別、所攝對境的差別、于教法有害與有益的差別、教證與證悟的差別、獲得人身後世間與出世間殊勝的差別，分別以三句、九句、六句、十句、二句來闡述。 其中關於教證與證悟的差別，說明了凡夫與聖者如何安立，以證悟的差別說明見諦者等。 生計者是以極大、中等、微小的辛勞謀生而安立。 ‘文字’是指字母。‘數目’是指從一、二等逐一增加等。‘排列’是指將這些數目排列在地上。 有人說’排列’是指向上除去總數。‘計算’是指增加等的總和。 諸守護是依據誰守護何物以及何人為伴侶而安立。 ‘小隊伍’是指士兵。‘財力’是指庫藏。 諸苦是依據自生、他生以及不知足而生的痛苦來安立。 七種我慢是依據他人低劣、中等、殊勝、無我、上師及惡法而安立。‘稍勝慢’是安住于殊勝中。 七種憍慢中的四種是對生、老、病、死的觀察的對治。其餘是對內外所成就法的觀察的對治。 ‘內’是指排除外在的。‘自’是指排除內在的其他相續。 或者說是世間無法如是把握的，因為未曾經驗，以及以自己的分別遍斷他人的分別。 關於’別解’等，‘別解’等四句是四種過失的對治。四種過失是：邪解的過失、心不專注境界的過失、阻礙真實性的過失、隱蔽的過失。 何為眾多言說之基？即所謂’詞源之基’等。‘詞源’是指依義安立名故。‘廣說之基’是指世間言說廣大繁多之所依故。 關於’攝義之基’，以’地’字攝一切。以’根’等六者各攝二類。彼等基聚以一句顯示。

།བཤད་པ་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། དེ་ཡང་ བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདུལ་བ་དག་ལ་འཇུག་པ་ལས་བརྩམས་པ་ཡིན་ནོ།།འདུལ་བ་དེ་དག་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་དག་གོ། །དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱ་བ་དང་། བདག་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་གང་ ལ་རྣམ་པར་ངེས་པར་བྱ་བ་དང་།གནང་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཐོབ་པ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བདུན་པོ་གང་གིས་ཚིག་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་དང་། གདགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་གིས་དོན་ངེས་པར་བྱ་བ་དེ་སྟོན་ཏོ། །གདགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་དུ་གདགས་པ་ལ་ བྱའོ།།དེ་ལས་གཞན་པ་ཡང་ཁྱིམ་པ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་ཁྱིམ་བ་ནི་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གིས་དོན་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། ཕ་དང་མ་ལ་སོགས་པ་དག་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གང་གི་དོན་དུ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། དེ་ཡོངས་སུ་ གཟུང་བའི་ཉེས་པ་འཁོར་བ་ཡུན་རིང་དུ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས།རྒུད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དེ་དག་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་དེ་ལ་སྐྱོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བས་ཡང་ཇི་ལྟར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དོན་རྣམས་ཡང་དག་ པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྟོན་པར་བྱེད་དེ།རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དོན་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མངོན་དུ་འོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། སྤྲོས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དག་གིས་བསྟན་ཏོ། ། ཤེས་རབ་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གོ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ན་ཉམས་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། བསྒྲགས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ཁྱིམ་བདེའི དོན་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་དགོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་སྟེ།དེ་ལྟར་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྩོད་པ་བྱུང་བ་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཚེ་འདིའི་ཉེས་དམིགས་བསད་པ་དང་བཅིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། རྙོག་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་ བའི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་གང་ཡིན་པ་དག་འབྱུང་བས་ན་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་སྟེ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།།གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ཁྱིམ་ལ་བྱའོ། །ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གང་གི་མཐུས་རྣམ་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ ཀྱང་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཡིད་ཆེས་བའི་ལུང་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དེ་དག་ནི་མཇུག་ཏུ་བསྟན་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱ་བ་དང་གང་གི་མཐུས་བྱ་བ་དེ་དག་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ཏོ། །བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། མུ་སྟེགས་ཁྱིམ་པ་དགེ་སློང་ལ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ བཤད་པ་ནི།།ཇི་ལྟར་གང་གི་མཐུ་ཡིན་པ། །དེ་ངག་བསྟན་བཅོས་ཚིག་གིས་བཤད། །ངོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལས་བར་གྱི་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་གནས་དང་དམིགས་པ་དང་གྲོགས་རྣམས་བསྡུའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་བཏགས་པའི་ཡོད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་པ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱུང་བའོ། །དེ་དག་དབྱུང་བ་ནི་གཟུགས་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལས་སྐབས་དེའི་རྩོམ་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཡང་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ ཀྱང་འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དེ།འདིར་ནི་ཕྱི་དང་ནང་གི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་དང་པོ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་བོན་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ལྷ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་བ་ན། གཟུགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ཉིད་ས་བོན་གྱི་གཞི་ ཡིན་པར་དེ་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ།