d4032辨中邊論無上乘品五頌釋智堅 勝友 戒勝菩提 智軍c3.5s｜d4032辨中邊論無上乘品五頌釋智堅 勝友 戒勝菩提 智軍c3.5s（續4）

對於諸字母不能同時發音，爲了斷除’先前所說的已經剛剛消失，在說後面字母時不會存在’這樣的疑慮，所以說’不間斷地發音’。這是這樣說的：此處認為諸字母是相連的，而不是諸字母相互粘著，這是指無錯誤且不遲滯地發音。 ‘由熟悉而稱為這個名字’是指對’這個事物的名字是這個’這樣的語言符號已經熟悉。這樣通過這兩種方式理解諸字母是有意義的，這是其含義。 ‘相反則是無意義’是指兩者都沒有或任何一個不完整就是相反。‘如是相反者’是指了知。‘對於字母應當如實了知’是指世俗諦，而不是勝義諦，因為勝義諦中無如實分別。通過這個如實了知，菩薩將通達一切遠離聲義的法。 現在爲了如實顯示安立字母的因義，廣說’二相顯現者，如是實非有’。‘二’即是所取能取顯現，若問是什麼，是依他起自性。為什麼呢？因為具有所取能取的種子。此中顯現的含義是什麼呢？因此說’因為顯現其相故’，由於顯現所取能取的相而顯為所取能取，而不是如水晶球那樣近置的情況。‘如是實非有’是指由於二者無自性，故如其所顯現的相那樣是不存在的。 由於如是成為迷亂識生起的因，‘于義所見者即是于彼無顛倒’是指遮除有無而作是念。關於’遮除義有’，此處說明原因：‘因為無所取能取事物故’。義有即是所取能取存在。遮除它是因為空無所取能取相。為什麼遮除無呢？‘因為有彼顯現的迷亂故’，意思是有所取能取顯現的迷亂。 這也稱為世俗諦中的無顛倒，而非勝義諦，因為具有分別。通過此無顛倒智，菩薩完全通達一切法遠離所取能取自性。 現在爲了如實顯示所取能取之因阿賴耶識，廣說’由彼分別熏習，分別作意彼住處’。‘為所取能取分別所熏習即是分別作意’是指于所取能取相顯現的特徵義上，以語言和意識說’這是所取，這是能取’，這稱為分別。為未來生起同類分別而增長種子，故稱為熏習。由於是分別所熏習，故以因安立果而稱為分別作意。

།རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ནི་འདིར་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་ལ་རྟོག་པ་ཡོད་པས་ན་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་དབྱེ་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་རྟེན་གྱི་སྒྲ་མ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེའི་ས་བོན་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་རྟོག་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་ཡིན་པས་འདི་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཡང་མི་ཤེས་ནས། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཅེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། དེའི་ཕྱིར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་སྣང་བའི་རྒྱུ་ལ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཇི་ལྟར་འདི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་སྣང་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྟོག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་བརྗོད་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུང་བ་དང་ འཛིན་པར་སྣང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ།།ཡང་ན་རྟོག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བརྗོད་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བརྗོད་པ་ལས་བྱུང་ བའམ།བརྗོད་པ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་འདུ་ཤེས་པ་ནི་བརྗོད་པའི་འདུ་ཤེས་ཏེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དེས། རྟོག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་རང་གི་ས་བོན་ཡོངས་སུ་གསོས་པས་རྟོག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ སྟེ།དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཞི་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྤོང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་གནས་ངན་ལེན་དེ་བདེ་བླག་ཏུ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ད་ནི་མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།དོན་གྱི་མེད་དང་ཡོད་པ་སྟེ། །སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་བཞིན་དུ་འདོད། །ཅེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །དོན་གྱི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གོང་དུ་བཤད་པ་གང་ཞེ་ན། གཉིས་སུ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ནི། །དེ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །དེ་ནི་ དོན་ལ་མ་ལོག་པ།།ཡོད་དང་མེད་པ་རྣམ་པར་སྤངས། །ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ནི་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འདོད་དེ། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བས་ན། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མེད་བཞིན་དུ། གླང་པོ་ཆེ་ལ་ སོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་སྣང་བས་ན།གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་མེད་པས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མེད་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་པར་སྣང་བ་དེ་ནི།འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་མེད་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་སྣང་བ་ལྟར་ཡོད་པའང་མ་ཡིན་ལ། ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་དེ། དེ་ལྟ་བུར་སྣང་བ་དེ་འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་ ཡོད་པའི་ཕྱིར་མེད་པའང་མ་ཡིན་ནོ།།སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་སྨིག་རྒྱུ་དང་རྨི་ལམ་དང་། ཆུ་ཟླ་ལ་སོགས་པ་ཆུ་དང་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མེད་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དོན་ལ་རྒྱ་ཆེར་སོ་ སོར་སྦྱར་བར་བྱའོ།།འདིར་ཡང་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་། བྲག་ཅ་ལ་སོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དོན་ལ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་ནས། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་སེམས་མི་འཕྲོ་སྟེ། གཡེང་བ་མེད་པར་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ ལོག་པའོ།

分別習氣在此即是分別，由於其有分別，故未作所依能依之分，或者由於未說所依之聲，故稱為分別作意，因為它成為所取能取分別之種子所依。因為依此又生分別故。由於是所依，此即是不顛倒作意，即是不顛倒了知之義。 不知何種作意是不顛倒作意，故問何種作意是不顛倒，為此為顯示作意差別故，說’于所取能取顯現之因’，即是阿賴耶識差別體性之義。為顯示此如何成為所取能取顯現之因故，說’分別作意由言說想所熏故’，配合為’是所取能取顯現之因’。 或者為顯示分別作意是言說趣入之因故，說’由言說想所熏故稱為分別作意’。言說所生或言說等起之想即是言說想，由與彼相應及具足者，以自種子圓滿滋養分別作意，故稱為分別作意圓滿熏習。 此亦是世俗諦不顛倒，勝義諦則非。以此不顛倒，菩薩斷除顛倒所依所取能取執著相，如是則容易斷除習氣。 今為顯示于不散亂不顛倒故，廣說’義之無有及有，如幻等所許’。義之有無即前所說者，前說何者？‘二相顯現者，如是非為有，彼于義不錯，遠離有與無’。 彼如幻等所許，由與幻等相似故，如幻等。為顯示彼故，譬如幻雖以自體無，由顯現為象等體性故，說’于象等事物為有’即由無象等事物，非一切種無，由彼僅是迷亂有故亦非無，彼象等相顯現，由僅是迷亂有故亦非全無。 如是雖有，亦非如所取能取顯現般有，三界心心所自體彼，如是顯現彼僅是迷亂有故亦非無。 ‘等’字即表示陽焰、夢境、水月等如水及男女體性般顯現，如是非有，由彼僅是迷亂有故亦非無。如是于義廣為配合。 此中’等’字應知即表示乾闥婆城及回聲等。如是于義見如幻等已，于有無分別心不散亂，無散見者即是于不散亂不顛倒。

།མི་འཕོ་བ་གང་ཞེ་ན། གཞན་དག་ན་རེ་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ་ཞེའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཇི་ལྟར་མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དེས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སེམས་འཕྲོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདིས་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་ལས་མི་གཡེང་སྟེ། དེ་བས་ན་མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཡིན་གྱི། དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་མི་འཇུག་ཕྱིར། །ཐམས་ཅད་མིང་ཙམ་ཁོ་ན་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །གང་འདི་མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ནས། །ཡིད་དང་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མིང་ཙམ་མོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ནི་མིང་ཙམ་མོ། །དེ་ལ་མིང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཁྱད་པར་དུ་འདོགས་པའོ། །གདགས་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་བཏགས་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ཀུན་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་བརྟགས་པ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་དུ་ན་ནི་མིང་ལ་མི་ལྟོས་པར་མིག་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། བརྡ་ལ་མ་བྱང་བར་མི་འཛིན་པ་མེད་དོ། །དེ་བས་ན་མིག་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི། དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པས་མིག་དང་གཟུགས་ནས་ཡིད་དང་། ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དག་ནི་མིང་ཙམ་མོ ཞེས།དེ་ལྟར་གང་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་འདི་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ནས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་འཇུག་སྟེ། དེ་བས་ན་མིང་ཙམ་དུ་ རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི།རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེའང་ཅི་དོན་དམ་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལའམ་འོན་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ལ་བྱ་བ་མི་ཤེས་ནས། དེའི་ཕྱིར། རང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ལ་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། དེའི་ཕྱིར་ དོན་དམ་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།འདི་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །དོན་དམ་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་མིང་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་འཛིན་པ་མེད་དེ། བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ ལ་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར།འདི་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མིང་ཙམ་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པ་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་རོ། །ད་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ ཕྱིར།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་མ་རྟོགས་པར། །འདི་ལྟར་ཆོས་ཡོད་མ་ཡིན་ཏེ། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །ཆོས་ལ་དབང་མེད་པ་མ་རྟོགས་པའི་ཆོས། གཟུགས་ཅན་ནམ་གཟུགས་མེད་པ་གང་ཡང་མེད་དེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ། གཟུང་བ་དང་ འཛིན་པའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་དེ་ཡོད་པའི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། བརྗོད་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་གཉེན་པོར་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།

什麼是不散亂？其他人說是中道之定。如果是這樣，為何不散亂會成為無顛倒？為此說’因為對有和無心不散亂的緣故’。由於此無顛倒，菩薩無有無之分別，不離緣空性，因此稱為不散亂之無顛倒。這也是世俗諦的無顛倒，而非勝義諦，因為彼離分別故。 爲了顯示自相無顛倒，廣說’因一切分別不行故，一切唯是名’。從’此等眼與色乃至意與法’，這一切都是唯名。即十二處自性一切所知唯是名稱。其中有名之體性和差別假立。所假立之義和能假立皆無自性，因為是遍計所執的自性故，遍計所執也是無故。 否則不依名而能執眼等，未熟悉語言則不能執取。因此眼與色等說為非義之自性，從眼色乃至意法等皆是唯名。如是了知即是一切分別之對治，此即是自相無顛倒。即通過遍計所執法門，一切諸法中行一切分別，因此了知唯名之智是一切分別對治，即說為自相無顛倒。 不知是勝義自相還是世俗自相，因此問’是何自相’，為此說’是勝義自相’。這是無顛倒。勝義自相因不可說故非世俗。為何如此？如是世俗中無執唯此名，因為通過言說於法體性起遍計故，此即是世俗而非勝義，因為唯名分別故。以此無顛倒，菩薩通達世俗與勝義。 今為顯示共相無顛倒，廣說’若未證法界，如是法非有’。未證法無自在之法，無論色法或無色法皆無，因為一切法是不可說自性，離所取能取事故。因此法界即一切法是共相，即於一切法無差別而有，故稱共相。如是了知即是共相無顛倒，是世俗而非勝義，因為彼離分別故。 以此無顛倒，菩薩通達清凈所緣，因為是無分別智之境故。自相與共相二者有何差別？對治言說體性增益，不可說體性即是勝義相。

།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་མཐོང་བ་ཐ་དད་པའི་དབང་གིས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་གྱི། དོན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་ ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་མ་དག་པ་དང་།རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཡིད་ལ་བྱེད། །མ་སྤངས་པ་དང་སྤངས་པ་ལས། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མ་སྤངས་པ་ནི། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་རྣམ་པར་མ་དག་པའོ། །སྤངས་ པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་མ་སྤངས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་མ་དག་པའོ། །སྤངས་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་མ་དག་པ་དང་། རྣམ་ པར་དག་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་སྟེ།གོ་རིམས་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མ་སྤངས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་མ་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་མ་དག་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །དེ་སྤངས་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཕྱིན་ ཅི་མ་ལོག་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་གློ་བུར་གྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་དང་། མ་སྤངས་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །ད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རྣམ་པར་མ་དག་པ་གློ་བུར་དུ་འབྱུང་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས། །རྣམ་པར་དག་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་བཞིན། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནམ་མཁའ བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་མ་དད་པ་དང་ཕྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱང་གློ་བུར་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པས་རྣམ་པར་མ་དག་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཕྱིས་གཉེན་པོ་བྱུང་ནས་དེ་ སྤངས་པས་རྣམ་པར་དག་པ་སྟེ།དེ་གཉི་ག་ཡང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་གློ་བུར་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་རྣམ་པར་མ་དག་པ་ནི་གློ་བུར་ཡིན་ གྲང་ན་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་གློ་བུར་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན།དྲི་མ་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་དག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདིར་བརྗོད་པས་འདོད་པས་ན་ཉེས་པ་འདི་མེད་དེ། དེ་བས་ན་འདི་སྐད་དུ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་ཕྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་ དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་རྣམ་པར་མ་དག་པ་དང་རྣམ་པར་དག་པ་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ།།འདི་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དུས་ན་བཅོས་མ་ མ་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།ད་ནི་མི་སྐྲག་པ་དང་མ་ཁེངས་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་རྣམས་དང་ནི་གང་ཟག་གི། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་དག་མེད། །ཅེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །གང་ཟག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད། རྣམ་པར་དག་པ་མེད། ཆོས་ཀྱང་མེད་དེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་བར་བསྙེགས་སོ། །འདིར་རྒྱུ་སྨོས་པ། འདི་ལྟར་གང་ཟག་མེད་ཅིང་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་གཉིས་ཀྱི་དུས་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་མ་གཏོགས་པར་གང་ཞིག་ཡོད་ན་ནི། དེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའམ་རྣམ་པར་བྱང་བར་ཡོངས་སུ་བརྟག་ཏུ་རུང་སྟེ། དེ་ཐ་དད་པས་འགྲིབ་པ་དང་འཕེལ་བར་ཡང་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ནི་མེད་དེ། མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

遍計所執性的無我是一切法的自性，是共同特徵。如是由於見解差異而有差別，但實際意義上並非如此。現在爲了顯示法界不清凈和清凈的無顛倒，廣說’由於未斷除和已斷除顛倒作意’等。未斷除顛倒作意即是法界不清凈，已斷除即是清凈。關於此，顛倒作意是阿賴耶識的因，即顛倒分別，未斷除此即是法界不清凈，已斷除即是清凈。如是了知者即是對不清凈和清凈無顛倒，依次為：未斷除顛倒作意即是法界不清凈，這是對法界不清凈無顛倒；已斷除即是清凈，這是對清凈無顛倒。為何如此？因為法界被暫時的煩惱所染污。這也是在世俗諦中無顛倒，而在勝義諦中則不然。通過此無顛倒，菩薩能了知法界中障礙的斷除與未斷除。 現在爲了顯示法界清凈和不清凈是暫時生起的無顛倒，廣說’法界以自性清凈故，如虛空’等。法界如同虛空般本性清凈，因此不清凈和後來清凈這兩者都是暫時的。關於此，由於法界被不如實分別的煩惱所染污而說為不清凈。後來生起對治而斷除，即成清凈，這兩者對於法界都是暫時的。為何如此？因為法界如同虛空般本性清凈。對於本性清凈者，不清凈是暫時的，那麼清凈既然恒時清凈，如何是暫時呢？因為此處所說的清凈是指離垢的清凈，故無此過失。因此說清凈是後來清凈。如是了知者即是對法界不清凈和清凈暫時生起無顛倒。這也是在世俗諦中，而非勝義諦。通過此無顛倒，菩薩能了知法界在染污和清凈時是非造作的。 現在爲了顯示對不恐懼和不驕慢的無顛倒，廣說’諸法及補特伽羅，無染污清凈’等。補特伽羅無染污，無清凈，法亦無染污清凈可得。此中說明原因：由於無補特伽羅和無法的緣故。在染污和清凈二時，若離開染污和清凈有某物存在，則可以觀察其染污或清凈，由於其差異而有增減，然而如此的補特伽羅是不存在的，因為不是現量和比量的對境。

།དངོས་པོ་གཅིག་ལ་དུ་མར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཀུན བརྟགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གཅིག་ནི་དུ་མའི་བདག་ཉིད་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བས་ན་གང་ཟག་དང་ཆོས་གཉིས་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མེད་པས་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་དོ། །དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཞན་གྱི་ དབང་ལ་ནི།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བར་མི་འདོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བརྗོད་དུ་མེད་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་གི་ཡང་མ་ཡིན་པར་འདོད་ན་གོ་དེ་དག་གི་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བས་ཉེས་པ་འདི་མེད་དེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་དེ་དག་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་དེ་གཉི་ག་ལ་ཡང་གློ་བུར་ཡིན་ལ་ཆོས་ཀྱི་ དབྱིངས་ཀྱང་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ལ་སུའི་འགྲིབ་པ་ཡང་མེད་ལ། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ལ་སུའི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་ན། གང་གི་ཕྱིར་སྐྲག་པའམ་ང་རྒྱལ་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་སྐྲག་པ་མེད་པ་དང་ཁེངས་པ་ མེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་སུའི་འགྲིབ་པ་ཡང་མེད་ལ། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་སུའི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དེ། དེ་གཉི་ག་དང་ལྡན་པ་སུ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་དེ་ལ་ངའི་ འདི་མེད་དོ་ཞེས་སྐྲག་པར་འགྱུར་དུའང་ཅི་ཡོད།ངའི་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ང་རྒྱལ་དུ་འགྱུར་དུ་ཡང་ཅི་ཡོད་ཅེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ནི་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། གང་ཟག་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ། །གང་གནས་འདི་གཉིས་མྱོང་བ་དང་འདི་གཉིས་གང་ལ་བརྟག་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་འདི་དག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་ཟད་དོ་སྙམ་མོ།།འདི་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུའོ་དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཟད་པ་དང་འཕེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་མེད་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་ འགྱུར་རོ།།གཞན་ན་རེ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདིས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ། སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའི་ངེས་པར་འབྱུང་ངོ་ཞེའོ། །ཡང་ན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདི་བཅུས། དོན་དམ་པའི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདི་བསྟན་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་བསྟན་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ན་རེ་ གང་དག་ཡི་གེ་དང་།དོན་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། མི་འཕྲོ་བ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དང་། མ་དག་པ་དང་། དག་པ་དང་། གློ་བུར་དང་། མི་སྐྲག་པ་དང་། ཁེངས་པ་མེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དེ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་ བྱས་པའོ་ཞེའོ།།དེ་ལ་ཡི་གེ་དང་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། འབྲེལ་པ་དང་གཉིས་སུ་ལྟུང་བའི་དོན་ནི་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཁོ་ནའི་ཡུལ་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་གཉིས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ པ་ཉིད་དོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། རྟོག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གཉིས་རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་གཡེང་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།

由於對一個事物產生多種分別念，所以遍計所執自性的法也是不存在的，因為一不可能成為多的自性。因此，補特伽羅和法二者如同石女兒等一樣不存在，所以沒有煩惱和清凈。 對於清凈世間智慧的境界依他起性，不承認有煩惱和清凈。為什麼呢？因為是不可言說和無二的自性。 如果認為依他起性也不存在的話，那麼這些就是它的，因為如果它不存在，為斷除煩惱和獲得清凈而作的努力就成為無意義了。 法界有煩惱和清凈的轉變，所以沒有這個過失。在非法界自性上安立這些，因為對法界而言這兩者都是客塵，而法界如同虛空一樣是無變化的。 因此，在煩惱方面沒有任何減損，在清凈方面也沒有任何增益，那麼為什麼要恐懼或驕慢呢？這就是對無畏和無慢的無顛倒。 其他人說：在煩惱方面也沒有任何減損，在清凈方面也沒有任何增益，因為沒有任何人具有這兩者。因為它們不是那樣的，所以有什麼可怕’我沒有這個’而恐懼呢？有什麼可說’這是我的殊勝’而驕慢呢？ 其他人這樣想：補特伽羅確實不存在。經歷這兩種體驗以及對這兩者進行觀察的法也確實不存在。煩惱和清凈這些僅僅是緣起而已。 這也是在世俗諦中，不是在勝義諦中，因為那是無分別的。通過這種無顛倒，可以通達法界無有減少和增長故而無變化。 其他人說：通過這種無顛倒，斷除一切障礙，獲得離障的出離。或者說，通過這十種世俗自性的無顛倒，顯示勝義的無顛倒，因為用其他方式顯示是不合理的。 其他人說：對於文字、義、作意、無散亂、自相、共相、不清凈、清凈、客塵、無畏和無慢的無顛倒，這些是依據三自性而說的。 其中，對文字和義的無顛倒是依據遍計所執自性而說的，因為關聯和二取的義是遍計的緣故。雖然不是真實的境界，但是如此無顛倒是真如的緣故，這兩者是無顛倒性。 對作意的無顛倒是依據依他起自性而說的，因為分別和作意二者本性上是阿賴耶識的緣故。對無散亂的無顛倒是依據圓成實自性而說的。為什麼呢？因為無分別智離開有無的散亂，以及由於無顛倒圓成而攝入圓成實自性的緣故。

།རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ལ་སྟེ། རྣམ་པར རྟོག་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།མ་དག་པ་དང་དག་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལའོ། །གློ་བུར་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ལ་སྟེ། ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་དེ་ལ། སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་འདི་གཉིས་ནི་གློ་བུར་ཡིན་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།མི་སྐྲག་པ་དང་ཁེངས་པ་མེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་ལ་སྟེ། དེ་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲི་བ་དང་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ངོ་བོ་ ཉིད་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བཤད་མ་ཐག་པའི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པའི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་བཅུ་དག་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་བཅུ་པོ་གང་ཞེ་ན། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང་། གནས་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཉིད་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་དང་། འགྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་མི་ཆོམས་པའི ཕྱིར་རྡོ་རྗེ་དང་འདྲ་བས་ན་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།བཤད་མ་ཐག་པའི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཤེས་པའོ། །རྡོ་རྗེ་དེ་ནི་འདི་དག་གིས་རྟོགས་པར་བྱེད། ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པས་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཏེ། རྡོ་རྗེའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཇི་སྟེ་ན་ཡང་ཡི་གེ་དང་དོན་དང་ཡིད་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལ་ ཚིག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲར་བརྗོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཏེ། དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་རྡོ་རྗེ་བཞིན་དུ་མི་ཆོམས་པའི་ཚིག་དེ་དག་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྣམས་མདོ་སྡེ་དང་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་བཀོད་དོ། །ཡང་ན་རྡོ་རྗེའི་ ཚིག་རྣམས་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྣམ་པ་བཅུའི་སྒོ་ནས་བཤད་པར་བསྟན་པའོ།།དེ་ལ་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཉིས་སུ་སྣང་བ་ཀུན་བརྟགས་པ་ དེ་ནི་འདིར་དོན་ཡིན་ཏེ།དེ་ཡང་དེ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འདིར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །རྟོག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉིད་འདིར་གནས་ཏེ། དེ་བས་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ།།སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་གང་སེམས་མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདི་ནི། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་གི་ནང་ནས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་སྦྱར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་རང་ གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་བལྟའོ།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་སྤྱི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བར་བསྡུས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་མ་དག་པའི་བྱེ་བྲག་དང་། རྣམ་པར་ དག་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མ་དག་པ་དང་དག་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་དག་པ་གཉིས་གློ་བུར་དུ་ བྱུང་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདི་ཡང་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ།

對於自相和共相無顛倒是在法界自身，因為超越分別的對境的自性故。對於不清凈和清凈無顛倒是在法界自身的不同狀態差別上。對於客塵無顛倒是在法界自身，如同虛空般本性清凈，於此，心的煩惱和清凈這二者是客塵而安立。對於不畏懼和無慢無顛倒是在法界自身，因為它如同虛空般非造作故，無有減損和殊勝差別故。如是這十種無顛倒應當了知為三種自性。 剛剛所說的這十種無顛倒，應當依次配合經中所說的十種金剛句。什麼是十種金剛句呢？即是有和無、無顛倒、住處、如幻性、無分別性、本性光明性、煩惱、清凈、如虛空、無減及無勝。 其中，因為能摧破一切顛倒且不被它們所摧破，故如金剛，稱為金剛，即剛說的無顛倒智。由此等能瞭解、通達金剛，故為金剛句，即是金剛解釋的異名。又于文字、義理、意等上說為句之聲，因此金剛句即是所緣的異名。又如金剛般不可摧破的句即稱為金剛句。此處爲了將無顛倒配合經典而安立金剛句。或者說明金剛句是從十種無顛倒門中解釋。 其中，文字的義理有無即是有無，因此對文字無顛倒，應知是在金剛句中的有無。二取顯現遍計即是此處的義理，而它並非如是存在，這就是此處的無顛倒，如是對義理無顛倒應當配合金剛句中的無顛倒。分別作意即是此處的住處，因此對作意無顛倒配合金剛句中的住處。 對於如幻等而心不散亂的無顛倒，配合金剛句中的如幻性。法界的自相離分別故為無分別，因此對自相無顛倒應視為無分別性。法界的共相是本性光明，因此對共相無顛倒攝於本性光明。法界不清凈的差別和清凈的差別即是煩惱和清凈，因此對不清凈和清凈無顛倒攝於煩惱和清凈中。對於法界中煩惱和清凈二者是客塵的無顛倒，也應當配合如虛空性。

།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་དུས་གཉིས་ན། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཟད་པ་དང་འཕེལ་བ་མེད་པས། མི་སྐྲག་པ་དང་ཁེངས་པ་མེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། འགྲིབ་པ་ མེད་པ་དང་།ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མེད་པ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་བཅུ་པོ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ལུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གང་དག་གི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་འཇུག་པའི་དོན་དེ་ རྣམས་དེ་དག་གི་ལུས་སོ།།དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞིར་གཞག་སྟེ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དང་། བརྒལ་བ་དང་། ལན་ནོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གསུམ་སྟེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་། ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་དག་སྟེ། ཚིག་དང་པོ་ གསུམ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ།དང་པོ་ནི་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང་། གནས་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་བཤད་དོ། །ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བཤད་དོ། །གཞན་གྱི་དབང་ནི་གནས་སུ་བཤད་དོ། །ཇི་ ལྟར་ཞེ་ན།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཡི་གེ་རྣམས་འབྲེལ་པ་དང་འདྲིས་པའི་ ཕྱིར་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་དོན་གྱིས་དོན་ཡོད་པ་དང་།བཟློག་ན་དོན་མེད་པར་མཐོང་བས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བརྗོད་དུ་མེད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ་ཞེའོ། །གཞན་ན་རེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བསྟན་པའི་ཆོས་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་ དག་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་།ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཉེན་པོའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཀུན་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ་ཞེའོ། ། གཞན་དག་ན་རེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ་ཞེའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པ་སྟེ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་གཉིས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོར་སྣང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་སྟེ། དེ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ན་གནས་ཞེས བྱའོ།།འབྲས་བུ་ཡིན་པས་ན་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དམིགས་པའོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་ན། གང་གིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སོ། །གང་ ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅེ་ན།རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ལའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའི་བྱེ་བྲག་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པས་ན་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ དོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ནི། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་བས་ན་འདི་ཤེས་བྱ་དང་། ཤེས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། །ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ནི་གཟུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ ཤེས་བྱར་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ནི་འཛིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །བརྒལ་བ་དང་ལན་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་བཤད་ཟིན་པའི་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །འདི་ལ་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་ཁ་ཅིག་ནི་བརྒལ་བའི་ལན་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ ཉིད་དང་།འགྲིབ་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

在煩惱和清凈的兩個時期，法界既不會減少也不會增長，對此不恐懼和不傲慢的無顛倒，在金剛句中，與無減和無勝相對應。如是這十種無顛倒，與十種金剛句依次相對應。 所謂金剛句的體性安立，是指金剛句所涉及的那些義理，這些是它們的體性。這些可以安立為四種：自性、所緣、無分別性、問答。 其中自性有三種：圓成實、遍計所執、依他起。這與前三句依次相對應。即是說，第一是有、無、無顛倒和住。其中圓成實說為有無，遍計所執說為無顛倒，依他起說為住。 怎麼說呢？有人說圓成實因為是有無，所以說為有無。為什麼因為有無的特徵而是圓成實呢？有人說因為說為有無的緣故。 其他人說因為文字的關聯和熟悉，通過分別義理而見有義，相反則見無義，從而了知圓成實自性不可言說，因此說有無是圓成實自性。 另有人說大乘所說法是極清凈法界的等流因，是顛倒的對治所緣，所以稱為圓成實自性。即使是分別自性的義理，也不是遍計所執，因此說有無是圓成實自性。 其他人說因為有無無顛倒，所以說為圓成實自性。無顛倒是遍計所執，因為雖非實有，卻顯現為無二的自性相。住是依他起，因為是因故稱為住，因為是果故稱為依他起。 這三種自性是所應知的，故為所緣。所謂無分別性，這裡由詞語安立的差別，若問由何無分別？由無分別智。對何無分別？對自性光明。 其中詞語安立的差別是：由此無分別故為無分別，彼非所分別故為無分別，其事為無分別性。如是無分別性由兩個金剛句所說。 因此這是所知和能知的安立，即三自性和無分別性依次了知。其中三自性因為是所取故安立為所知，無分別性因為是能取故安立為能知。 問答是已說金剛句的其餘部分。此中有些金剛句是問答，即如幻性、如空性、無減性、無勝性。

།ཁ་ཅིག་ནི་བརྒལ་བ་ཉིད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་བརྒལ་བའི་ལན་དང་བརྒལ་བ་ནི། བརྒལ་བ་དང་ལན་ཏེ་མི་མཐུན་པ་གཅིག་མ་བཅུག་པའོ། །དེ་ལ་ བརྒལ་བ་ནི་གལ་ཏེ་ཀུན་བརྟགས་པ་དང་གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་མེད་ན།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །ཇི་ལྟར་དམིགས་པར་འགྱུར། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །ཇི་སྟེ་ཡོད་ན་དེ་ལྟ་ན་གོ་ ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཉིད་དུ་མི་རུང་སྟེ།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་བརྒལ་བའོ། །དེའི་ལན་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་བྱས་པ་ལྟ་བུ་ནི་མེད་ཀྱང་དམིགས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སྒྱུ་མ་ནི་དམིགས་སུ་ཡོད་ཀྱང་དེའི་ཕྱིར་ དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ།།གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཉིད་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་སྔར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ལ་ཕྱིས་རྣམ་པར་བྱང་ཞེས་བརྒལ་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ན། ནམ་དུ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མི་འཐད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་ལན་ནི་ ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ། གློ་བུར་གྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་སོ། །དེ་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པར་བྱང་ངོ་ཞེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ ཡང་གློ་བུར་གྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་སོ།།དེ་དང་བྲལ་ན་རྣམ་པར་བྱང་ངོ་། །གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བྱུང་སྟེ། སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བསལ་ཏེ། ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བར་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་རེ་རེས་ཀྱང་སེམས་ ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་འཁོར་བ་དང་ཕྲལ་ཏེ།མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བཙུད་ན། དེའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་འཁོར་བ་རྒྱུན་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཕེལ་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བརྒལ་བ་དེའི་ལན་ནི་འགྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་ དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ཚད་དང་ལྡན་པའི་དངས་པོ་ནི་འགྲིབ་པའམ་རྒྱུན་ཆད་པར་སྔོན་གྱི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དེ་ལ་ནི། འགྲིབ་པར་ཡང་མི་མངོན་ན་རྒྱུན་ཆད་པར་ལྟག་ལ་མངོན་ཏེ་ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་དཔག་ཏུ་ མེད་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱང་མེད་ན།དེ་འཕེལ་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། ནམ་མཁའ་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བ་དང་སྒྲིབ་པ་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ལུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་གཉིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །གང་ལ་གང་ཞིག་གང་ལས་འཁྲུལ། །མ་འཁྲུལ་གང་ཞིག་གང་ ལ་དང་།།འཁྲུལ་དང་མ་འཁྲུལ་འབྲས་བུ་ཉིད། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ནི་ཐ་མའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་འཁྲུལ་པའི་ཡུལ་དང་། འཁྲུལ་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། འཁྲུལ་པའི་རྒྱུ་དང་། འཁྲུལ་པའི་འབྲས་བུ་དང་། འཁྲུལ་པའི་འབྲས་བུ་མཐར་ཕྱིན་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་ མ་འཁྲུལ་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་།མ་འཁྲུལ་བའི་ཡུལ་དང་། མ་འཁྲུལ་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དེའི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡང་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་གང་ལ་འཁྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སྟེ། ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་རྗོད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། དེའི་འབྲེལ་ པ་ནི་དངོས་པོའི་ངོ་བོར་ཀུན་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་ཞིག་འཁྲུལ་ཅེས་བྱ་བ་ལ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་འཁྲུལ་པ་སྟེ། །བདག་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར། གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལས་འཁྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གནས་ལས་འཁྲུལ་པ་སྟེ། གནས་ནི་རྟོག་པས་ཡོངས་སུ་ བསྒོས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་དོ།།མ་འཁྲུལ་གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་དོན་གྱི་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་མི་འཕྲོ་བ་ནི་མ་འཁྲུལ་པའོ།

有些是諍論，即煩惱和清凈。因此諍論的回答和諍論，就是諍論和回答，即不加入一個不相應的。其中諍論是，如果遍計所執和依他起相的諸法不存在，則’所取和能取’等詞的剩餘。如何能成為所緣？意指’所取和能取’。如果存在，那麼諸法就不應該是本性光明的，因為以所取和能取的自性而存在。這是諍論。 對此的回答是如幻性，譬如幻化之物雖然不存在卻可成為所緣，雖然幻化可以成為所緣，但因此不能了知它是真實存在的。如果諸法本性是光明的，那麼為何先前有煩惱後來清凈？這是諍論。即如果本性清凈，則任何時候都不應該有煩惱。對此的回答是，煩惱和清凈應當了知如虛空，譬如虛空本性清凈，但因暫時的客塵而有煩惱，遠離彼等即是清凈。同樣，法界雖本性清凈， 但因暫時的客塵煩惱而有染污，遠離彼等即是清凈。如果無量諸佛出世，清除無量眾生的煩惱，在無始輪迴中每一尊佛都使無量眾生脫離輪迴而入涅槃，那麼為何輪迴不會斷絕而涅槃不會增長？這個諍論的回答是無減無勝義，因為眾生界和清凈分都是無量的。 有量之物可以減少或斷絕，但對於無量的往昔眾生界，既不見減少更不見斷絕，如同虛空。清凈也是無量，因此也無殊勝可言，如何會增長？如同虛空離障和生障一樣。‘二種體性安立’是與’金剛句’相連。‘於何何者從何迷，何者無迷於何及，迷與無迷之果性，即是彼之究竟者’，這是以金剛句顯示迷亂的對境、迷亂的自性、迷亂的因、迷亂的果以及迷亂果的究竟。 同樣也顯示了無迷的自性、無迷的對境、無迷的果及其究竟。其中’於何迷’是指有和無，即對文字的有無相之義，能詮和所詮及其關係執著為實有的自性故。‘何者迷’中，顛倒即是迷亂，因為自身雖無二相卻顯現為二相。‘從何迷’是從所依而迷，所依即是遍計分別熏習的作意，即阿賴耶識的自性。‘何者無迷’是指如幻等，于義的有無不動搖即是無迷。

།དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་འཁྲུལ་པའི་གཉེན་པོ་ཡང་མ་འཁྲུལ་པ་སྟེ། དེ་ནི་སྒྱུ་ མ་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་།རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏོ། །གང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་དེ་སེམས་མ་འཁྲུལ་བའོ། །དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཉིད་ལ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མཚན་ཉིད་ལའོ། །འཁྲུལ་དང་མ་འཁྲུལ་འབྲས་བུ་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལ། འཁྲུལ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། འཁྲུལ་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །མ་འཁྲུལ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་མ་འཁྲུལ་བ་ནི། མ་འཁྲུལ་པའི་འབྲས་བུའི་ཕྱིར་མ་འཁྲུལ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་སྟེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི ལྷག་མའོ།།ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་བརྗོད་པས་དེའི་འབྲས་བུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་བཤད་དེ། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གང་གིས་འཁྲུལ་བ་དང་། མ་འཁྲུལ་པའི་འབྲས་བུ་དེ་དག་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་གྱི། དེ་དེའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་ནི་མཐའ་མའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་འགྲིབ་པ་མེད་པ་ དང་ལྷག་པ་མེད་པས་མཐར་ཐུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཤད་དོ་ཞེའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འཁོར་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར། འབྲི་བ་མེད་པས་འགྲིབ་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཐའ་མའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་འཕེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།རྡོ་རྗེའི་ཚིག་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཞར་ལ་བཤད་ཀྱི་མདོར་བྱས་པ་ལས་ནི་མི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བས་ན། ཡོད་མེད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་དང་། །གནས་དང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད། །མི་རྟོག་པ་དང་རང་བཞིན་གྱིས། །རྟག་ པར་འོད་གསལ་ཉིད་དང་ནི།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་བྱང་དང་། །དེ་བཞིན་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཉིད། །འགྲིབ་དང་མེད་པ་ལྷག་མེད་པ། །རྡོ་རྗེའི་ཚིག་ནི་བཅུ་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བ་བར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྡུད་དོ། །འདི་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་སྒྲ་དང་དོན་འབྲེལ་པར་ལྟ་བའི་ཕྱིན་ཅི་ ལོག་དང་།དོན་རྣམས་ཇི་ལྟ་བུར་སྣང་བ་དེ་ལྟ་བུར་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཡོད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། དོན་དེ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། དོན་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པར་ལྟ་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། མིང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ལྟ་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་ ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་།བཀྲ་ཤིས་པ་དང་བཀྲ་ཤིས་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པས་ལས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་རྣམ་པར་མ་དག་པར་ལྟ་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། གཅིག་ཁོ་ན་ལ་རྣམ་པར་མ་དག་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པར་ལྟ་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་སྤང་བ་དང་།འཐོབ་པ་དང་འགྲིབ་པ་དང་ཁྱད་པར་དུ་ལྟ་བས་སྐྲག་པ་དང་བརྒྱལ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྟེ། འདི་དག་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཅུའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་དེ་དག་མེད་པས། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གནས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་ བསྒོམ་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པའི་འོག་ཏུ་མཐའ་གཉིས་སྤང་བ་སྒྲུབ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། མཐའ་གཉིས་སྤང་བ་སྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། དེའི་ཕྱིར་གང་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དབུ་མའི་ལམ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འོད་སྲུངས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལ་སློབ་པར་འདོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཚུལ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཆོས་ལ་སྦྱར་བར་ བྱའོ།

對於執著實有和非實有的迷亂，其對治即是不迷亂，這是依次以如幻和無分別來說明的。‘於何’是指於何處心不迷亂。這是指于本性光明，即于圓成實性的體相。‘迷亂與不迷亂之果’中，迷亂之果即是煩惱，這是’迷亂隨順’的省略語。不迷亂隨順的不迷亂，因為是不迷亂之果，不迷亂之果即是清凈，這是’相應’的省略語。 說’性’字是爲了解釋其果為煩惱和清凈，以’如虛空性’說明法界中迷亂和不迷亂之果即是煩惱和清凈的本性，但那並非其自性，爲了顯示這一點而說。‘此二為究竟’，有人說煩惱和清凈二者的究竟是涅槃，因為無有減少也無有增加，所以說是無有究竟。 其他人說，因為輪迴無量，無有減少故無有衰減，這是煩惱的究竟。因為涅槃無量，無有增長，所以無有殊勝，這是清凈的究竟語。這十種金剛語是在無顛倒的附帶解釋中說的，在略論中並未出現。因此，以’有無無顛倒，住處及如幻，無分別及以，本性恒光明，煩惱及清凈，如是如虛空，衰減無增上，此為十金剛’這兩個偈頌來總結。 在此，對圓成實的聲音和意義關聯的顛倒，對諸法如何顯現即如何實有的顛倒，對彼法生起因的顛倒，對法增益和誹謗的顛倒，如名般執著法體性的顛倒，對諸法自相和共相執實有的顛倒，以吉祥和不吉祥行為觀待業清凈和不清凈的顛倒，唯於一法見不清凈和清凈的顛倒，對煩惱和清凈的斷除、獲得、衰減、殊勝的恐懼和昏厥的顛倒，這些是十種顛倒。 菩薩無有這些顛倒，對上述諸義無顛倒而安住，應知這就是修習毗婆舍那。隨順法修已說完畢。在隨順法修之後，當說遠離二邊之修，因此問道：‘什麼是遠離二邊之修？‘為此說’如在《寶積經》等法門中為顯示正修的體性而說中道’。‘迦葉，如是，欲學《大寶積經》法門的菩薩應當如理精進修法。’

།ཚུལ་བཞིན་དུ་ཆོས་ལ་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། གང་བདག་མེད་པར་རྟོག་པ་དང་། སེམས་ཅན་མེད་པ་དང་། སྲོག་མེད་པ་དང་། གསོ་བ་མེད་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་མེད་པ་དང་། གང་ཟག་མེད་པ་དང་། ཤེད་ལས་སྐྱེས་མེད་པ་དང་། ཤེད་བུ་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་འདི་ནི། འོད་སྲུངས་དབུ་མའི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མར་མེའི་དཔེ་གཉིས་པ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། །མཐའ་གང་སྤངས་པས་དེ་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་གང་སྤངས་པས་དབུ་མའི་ལམ་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེའི་ཕྱིར། ཐ་དད་པ་དང་གཅིག་མཐའ་དང་། །མུ་སྟེགས་ཉན་ཐོས་གཉིས་ཀ་དང་། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །བཅོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་མཐའ་གཉིས་དབྱེ་བ་སྟེ། འདི་དག་སྤངས་པས་དེ་རིག་པར་བྱའོ། །འདིར་ཐ་དད་པ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བའི་མཐའ་ནི་ཕྱོགས་རེ་རེ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ གདགས་པར་བྱས་པའོ།།དེ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་བདག་ཐ་དད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མཐའོ། །གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མཐའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་ཁམས་རྣམས་ནི་བདག་རྟག་པའི་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་འོས་སུ་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ དག་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་བདག་ཐ་དད་དོ་སྙམ་པའི་མཐའོ།།ནང་གི་འདུ་བྱེད་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ནས་གང་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། ཤེས་པ་དེ་ནི་བདག་ཡིན་ལ། ཕྱིའི་རྣམས་ནི་བདག་གི་བ་ཡིན་པར་རྟོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་བདག་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་མཐའ་སྟེ།གང་མདོ་སྡེ་ལས་སྲོག་ཀྱང་གཞན་ལ་ལུས་ཀྱང་གཞན་པ་དང་སྲོག་དེ་ལུས་དེ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་བ་ཉིད་འདིར་མཐའ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་བདག་དེ་ཉིད་དང་ གཞན་གྱི་མཐའ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དབུ་མའི་ལམ་གང་ཆོས་ཙམ་ཞིག་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གང་བདག་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ནས་ཤེད་བུ་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་པའི་བར་དུའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཆོས་ཙམ་དུ་མཐོང་བས་ནི་བདག་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་བཞིན་ དུ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་བདག་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་སྟེ།རྗེས་སུ་རྟོགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་དམ་གཞན་དུ་འཛིན་པར་ལྟ་ག་ལ་འགྱུར། བདག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ལ་སོགས་པ་རྣམ་ གྲངས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་སྨོས་ཤེ་ན།ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་ཐམས་ཅད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དེའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་གཞན་བཤད་དོ། །ཡང་ན་དེའི་དུས་སུ་གཡེངས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་དེའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བརྗོད་ པར་བྱ་བ་དེ་ཉིད་བརྗོད་ན་ནི་གཞན་དག་གིས་བརྙས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་མཐའ་སྟེ། དེ་དག་ནི་རྟག་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ནོན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དངོས་པོ་ཁོ་ནར་མངོན་པར་ཞེན་ནས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་གོ། །མི་ རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མཐའ་སྟེ།དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དངོས་པོའི་ངོ་བོར་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་མཐའ་ཉིད་དེ། ཤིན་ཏུ་འཁོར་བ་ལས་སྐྱོ་བར་བྱེད་པ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཐར་ལྟུང་བར་བྱེད་པས་མི་རྟག་པར་ལྟ་བའི་མཐའོ། ། དེ་གཉི་ག་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པར་ལྟ་བ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། གང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟག་པར་ཡང་མི་རྟོག། །མི་རྟག་པར་ཡང་མི་རྟོག་པའོ། །དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། གང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་རྟག་པའམ།མི་རྟག་པར་མི་རྟོག་པའོ།

什麼是如法修行呢？就是這樣：對諸法如實觀察，即觀察無我、無眾生、無生命、無養育、無士夫、無補特伽羅、無意生、無意子，這就是迦葉所說的中道，乃至如同第二盞燈的比喻，廣泛闡述。 若問捨棄何種邊見而了知，意思是捨棄何種邊見而了知中道。因此，廣說’差別與一性邊，外道聲聞二者邊’。 這十五種是二邊的分類，捨棄這些而應了知。此中，執著差別等見的邊，是因為執著於一邊而將果標立為因。 其中，說色等與我異是邊，說一是邊。對此，認為色等諸蘊、諸處、諸界是常我所受用的對象，這些是色等與我異的邊見。 對內在的諸行色等執我想后，凡是所見、所聞、所知即是我，外在諸法是我所，如此執著即是色等與我一的邊見。如經中所說’命是他物身是他物’與’命即是身’的見解，在此稱為邊見之名。 所謂為斷除彼故，即是為斷除色等與我一性或異性的邊見。 中道即是僅以法為境的智慧。為顯示此義，故說從觀察無我乃至觀察無意子。 由見唯法故，了知我如同石女兒般不存在，而觀察無我，意思是隨後了知。 既然如此，怎麼會執著彼與色等是一或異？若僅由我的名稱即能瞭解其義，為何還要說眾生等異名呢？ 並非所有人都能瞭解一切異名，因此為使所有人瞭解其義而說其他異名。或者，為使當時散亂者通過其他異名瞭解其義，因為若直說其義，會遭他人輕視。 說色等是常，是外道的邊見。他們因為為常見顛倒所覆，對遍計所執的色等執著為實有，而認為是常。 說無常是聲聞的邊見。他們也對遍計所執自性的色等，增益為事物自性是無常，故為邊見。因為極度厭離輪迴並墮入涅槃邊際，故為無常見邊。 為斷除彼二者故，即是為斷除常見與無常見而說中道，即是於色等既不執常亦不執無常。 這是什麼呢？即是無分別智，於色等不執色等為常或無常。

།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་རྣམས་དང་། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བསྡུའོ། །བདག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་གང་ཟག་ཏུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། ཐ་དད་པའམ། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའང་རུང་སྟེ། བདག་མོ་གཤམ་གྱི་བུ བཞིན་དུ་རྫས་མེད་པར་མཐོང་ཡང་།གང་ཟག་ལ་བདག་ཏུ་དངོས་པོའི་ངོ་བོར་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་མཐའོ། །བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་ལ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ཞེས་བྱ་ན། བདག་ནི་མེད་པས་ཇི་ལྟར་བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སྐུར་པ་ འདེབས་པའི་མཐར་འགྱུར་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བདག་མེད་པར་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཏེ། གང་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འབྲེལ་པར་མངོན་པའོ། །ཡང་ན་སྤྱིར་གང་དུ་ལྷ་དང་མིར་ གདགས་པའོ།།དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ལྟ་བ་ཡོངས་སུ་སྤང་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ནི་དབུ་མའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་བརྟག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་བདག་དང་བདག་མེད་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེའི་དབུས་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་མི་ རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ།།གཟུང་བའི་དོན་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མཐའོ་ཉིད་དུ་བསྟན་ནས། འཛིན་པའི་དོན་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མཐའ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཡང་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་གང་ཟག་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་བསྟན་ནས། ཆོས་ ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།སེམས་ཡང་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །སེམས་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དང་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི། ཆོས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའ་སྟེ་སེམས་ཀྱི་ ངོ་བོ་ཉིད་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སེམས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའོ། །དེ་ནི་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་དང་བྲལ་བའི་བདག་ཉིད་བརྗོད་དུ་མེད་པར་ཡོད་ཀྱང་མེད་པར་མཐོང་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐུར་པ་འདེབས་ པས་ན་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའོ།།དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་ཆོས་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། དེ་ནི་གང་ལ་སེམས་མེད་པ་དང་། ཡིད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ ཞེན་པ་འབྱུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ།།ཡང་ན་ཡུལ་གང་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བག་ཆགས་བསགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སེམས་མི་འཇུག་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སེམས་པ་མེད་པ་དང་། རློམ་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཡིད་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་མེད་པ་འདི་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་སེམས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བག་ཆགས་བསགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་སེམས་འཇུག་པར་ བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།།ཡིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ། །མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའོ།

所謂’色等’的’等’字，是包括受、想、行、識諸蘊，以及地、水、火、風、空諸界，以及眼、耳、鼻、舌、身、意諸處。 ‘有我’之聲，是增益執著補特伽羅的邊執，即是對蘊、界、處，無論是異或不異，雖見如石女兒般無實體，但對補特伽羅增益執著為實有我的自性，故為邊執。 ‘無我’是誹謗邊執，即是對實有之法執著為無，稱為誹謗。然而，我本無有，何以說’無我’成為誹謗邊執呢？因此說’因為誹謗假有之故’，這是與’誹謗無我的邊執’相連。 此又是諸法之相續，即是顯現因果相連者。或者，泛指假立為天人之處。 為斷除彼等故說中道，即是為斷除有我見和無我見。 今為觀察何為中道，故說’彼有我無我二者之中’。其中為何？即是無分別智。 已說所取對境分別為邊執后，為說能取對境分別為邊執故，說’心是真實’等。或者，已說補特伽羅增益和誹謗邊執后，為說法增益和誹謗邊執故，說’心是真實’等。 ‘心如其所顯現、如其所言說般真實存在’，此是對法增益邊執，因為對非真實的心體性增益執著為真實故。 ‘心非真實’是誹謗邊執。彼雖以離所取能取的本性不可言說而存在，卻見為無，因為對法體性一切種類誹謗，故為誹謗邊執。 ‘為斷除彼故’，即是爲了通達遠離增益和誹謗的無我法故，即是中道。即是’于彼無心、無意、無識’，此是’無有生起執著’之語詞餘分。 或者，於何境界中有漏習氣積集本性之心不行，無有造作相之思，無有我慢相之意，無有分別之識，此即稱為中道。 其中，心是阿賴耶識，因為積集一切有漏法之習氣故。思是意業，即是令心趣入善、不善、無記的作用。意是染污意。識是六識聚。 不善等諸法即是煩惱，是違品邊執。

།དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཉེན་པོའི་མཐའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི།ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཇི་ ལྟར་སྣང་བ་དང་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བར་ལྟ་བ་ནི།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའ་དང་། གཉེན་པོའི་མཐའོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བ་ནི་མི་བདེ་བའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཕྱིར་རོ། ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཟག་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་བྱས་ནི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོ་ནི་དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་རོ། ། དབུ་མའི་ལམ་མི་ཤེས་ནས། དེའི་ཕྱིར། གང་མཐའ་དེ་གཉིས་ཁས་མི་ལེན་ཅིང་མི་བརྗོད་མི་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ཁས་མི་ལེན་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའོ། །མི་བརྗོད་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོའི་མཐའ་དེ་ལ་གཞན་དག་ཡང་དག་པར འཛིན་དུ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་སྨྲ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོ་གཉིས་མི་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མུ་སྟེགས་ཅན་དང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མཐའི་གཉེན་པོར་དབུ་མའི་ལམ་བསྟན་ནས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མཐའི་གཉེན་པོར་དབུ་མའི་ལམ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་ཟག་དང་ཆོས་དེ་གཉིས་ཡོད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པའི་མཐའོ།།མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པའི་མཐའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་རྟག་པར་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར། ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པའི་མཐའོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཕྱིར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པའི་མཐའོ། །དེ་ཡོངས་ སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ།མཐའ་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མཐའ་གཉི་ག་དང་བྲལ་བ་ནི་འདིར་དབུ་མར་འདོད་དོ་ཞེའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདི་གཉི་གའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདིར་མཐའ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སོ་ཞེའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་རྟོག་པ་ལྟ་ བུའམ།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལྟ་བུར་ཤེས་བྱ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་རྫས་ཉིད་དང་དོན་དམ་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ནི་རྟག་པའི་མཐའ་སྟེ། དེ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་དུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ནི་ཆད་པའི་མཐའ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་རྟག་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ རོ།།དེ་བས་ན་དེ་བསྩལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆད་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་དབུས་རྫས་ཉིད་དང་དོན་དམ་པར་མེད་པ་ལ་བཏགས་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉི་གའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ མཐའི་དབང་དུ་མཛད་དེ་མ་རིག་པ་ལ་གཟུང་བའོ།།འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། དེའི་གཉེན་པོ་འདུས་མ་བྱས་ལ་གཟུང་བའོ། །འཛིན་པའོ་ཞེས་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། འདིར་རྒ་ཤིའི་བར་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མཐའ་སྨོས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་ དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་བསྡུའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གཟུང་བའོ་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མཐའོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིང་དང་། གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་ལ་གཟུང་བའོ་འཛིན་ པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མཐའོ།།དེ་ལ་མ་རིག་པ་ནི་བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་མི་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་པས་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

‘善等是出離’這句話中,‘對治邊’等詞,是指有罪過的、世間的、出世間的、有漏的、無漏的、有為的、無為的等。其中,善法與不善法如何顯現和表述,同樣地,煩惱和清凈的見解,是違品邊和對治邊。其中,不善是不安樂的意思。有罪過是因為引發惡行。世間是因為顛倒。有漏是因為漏增長。有為是因為由諸緣所生。與此相反的應知是善等。 爲了斷除它而說’中道’。違品和對治以’它’字相連。由於不知中道,所以說’不承認、不表述、不說那兩邊’。不承認是對違品和對治無執著。不表述是爲了不讓他人對違品邊和對治邊生起執著。不說是爲了不說違品和對治二者。 為外道和聲聞邊的對治而說中道后,為菩薩邊的對治而說中道,所以說’人我和法我二者存在是常邊,不存在是斷邊’。因為增益自相為常,所以說存在是常邊。因為完全誹謗自性,所以說不存在是斷邊。爲了斷除它而說中道,即是這兩邊的中間。 有人說:‘離兩邊即是此處所許的中道。‘其他人說:‘具有這兩者的特徵即是此處兩邊的中間。‘怎麼說呢?如同遍計所執或法界,認為所知和所詮的事物實體和勝義中存在的執著,是常邊,因為它不是如此存在的。如是見為如兔角般完全不存在是斷邊。為什麼呢?因為它恒常存在。因此爲了遮遣它而說斷邊。所以,存在性和不存在性的中間,即是實體和勝義中不存在而假名存在,這是二者的特徵。 依違品和對治增益邊的意趣,無明有所取和能取是邊。同樣地,無明和諸行及其對治無為有所取和能取也是邊。此處說’乃至老死’的邊,也包括識、名色等。識有所取和能取也是邊。同樣地,名色、六處、觸、受、愛、取、有、生、老死有所取和能取也是邊。 其中,無明是不知諦和三寶的本性。諸行是福、非福和不動的自性,因為有漏的思令後有現行造作的緣故。

། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་བཤད་པའི་ཚུལ་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རིག་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་གཞན་ལས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར གཉེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།གཞན་དག་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཅན་ཡིན་པས་ན། འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཅར་ཡང་འདིར་འདོད་དོ། །གཉེན་པོ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་པ་སྟེ། ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །དེ་འགོག་པ་ལ་གཟུང་བའོ་འཛིན་པའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མཐའ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་རྒ་ཤི་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་སྦྱར་རོ། །འགོག་པ་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་དམ་རྒྱུ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་ནས། དེའི་ཕྱིར། ལམ་གང་གིས་མིང་དང་གཟུགས་འགག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་གིས་མིང་དང་ གཟུགས་དེ་འགག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་སོ། །རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་དེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་དེ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི། འདིར་ཡེ་ཤེས་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ་ལམ་མོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིས་འགག་པར་བྱེད་པས་འགོག་པའོ། །དེ་ལ་ མཐའ་གང་ཞེ་ན།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་འདི་ཉིད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་མེད་པའི་རང་བཞིན་དག་ལ་མེད་བཞིན་དུ་གཉིས་སུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་དང་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ མཐའ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ།ནག་པོའི་ཕྱོགས་ནི་མ་རིག་པ་ནས་རྒ་ཤིའི་བར་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་འགག་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་མ་རིག་པ་འགག་པ་ནས། རྒ་ཤི་འགག་པའི་བར་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སོ། ། དེ་ལ་འདིས་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་འགག་པར་འགྱུར་བས་ན། དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལམ་ཉིད་ལ་འགོག་པའི་སྒྲར་བརྗོད་དོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་མཐའ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ཡང་མི ཤེས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་འདི་ནི་གཉིས་སུ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཇི་ལྟར་ན་རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་ནས། རྒ་ཤི་དང་རྒ་ཤི་འགག་པའི་བར་དུ་གཉིས་སུ་མེད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། ། དེའི་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རིག་པ་དང་། མ་རིག་པ་དངོས་པོ་མེད་པར་མཚུངས་པས། རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་གཉིས་སུ མེད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེ་འགོག་པ་ནས་འགོག་པ་དང་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འདིར་དབུ་མའི་ལམ་གང་ཞེ་ན། རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་འདི་ནི་གཉིས་སུ་མེད་དེ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པར་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་དེའི་རིག་པ་བསྐྱེད་ པར་བྱ་བ་ཡང་མེད་ཅིང་མ་རིག་པ་དགག་པར་བྱར་ཡང་མེད་པ་དང་།འདུ་བྱེད་རྣམས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་མེད་ལ། དེ་འགོག་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡང་མེད་པ་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཉིས་སུ་དབྱེར་མེད་པའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་ལ།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ལས་དང་ཚེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་བདག་དང་གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་ པའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་དང་།ཚེའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ།

同樣地，應當廣泛地以解說遍染特徵的方式來闡述識等。明覺是無漏智慧。諸行的對治是無為智慧。正因為如此，爲了區分其他無為法而說’對治’。其他人認為，由於是不生的緣故，此處承許八種無為。對治是無漏思維，認為是因為不再造作後有。 對於彼等之滅，所取能取也是邊際。‘彼’這個詞是從識等直至老死都要配合。對於滅，由於不知是自性還是因，所以說’以何道而名色滅’。以何而使名色滅呢？以名色的對治無漏道。明與無明，彼等無二無別，此處是具眷屬的智慧即道。因此由此滅除故為滅。 其中何為邊際？即是對所取能取的執著。為什麼呢？因為在無明等無二自性中雖無二相，卻起增益二相。同樣，以黑白品的差別，所取能取有兩種邊際。其中，黑品是從無明到老死的十二有支。同樣，白品也是以無明等滅的差別，從無明滅乃至老死滅共十二種。 其中，由於此能滅無明等，故說其對治道即是滅。‘為斷彼故’是與’為斷所取能取邊際而說中道’相連。彼亦不知，故說’此明與無明是無二’。如何從明與無明乃至老死與老死滅是無二呢？因此說’因為明與無明等所取能取無實故’。 其無實是因為無明等是無二自性故。或者，明與無明是遍計所執自性，因此遍計所執自性的明與無明同樣無實，故明與無明無二。同樣應當說諸行與無為、識與彼滅乃至滅與老死。此中何為中道？即是了知明與無明無二無別，既無需生起彼明覺，也無需遮止無明，既無需斷除諸行，也無需證得彼滅，如是了知即是不可分為二。 遍染有三種，其中，諸煩惱是業和壽遍染的因，自身也成為煩惱故稱遍染。或者，因為是損害自他的因故稱遍染。業也是由煩惱力而生，成為壽命之因，自身某些也成為煩惱故稱遍染。

།ཚེ་ཡང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་དང་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ལྟ་བ་ནི་ལྔ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ཉིད་རྒྱུ་སྟེ། མྱ་ངན་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་དང་ཡང་སྲིད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ནི་དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དབང་པོ་དང་། དོན་དང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་བག་ཆགས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པའོ་ཞེས ཟེར་རོ།།དེར་སྣང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུའོ་ཞེས་དེ་སྐད་ཀྱང་འཛེར་ཏོ། །ཡང་སྲིད་པ་ལ་སྨོན་པ་ནི་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་འདོད་པའོ། །དེའི་གཉེན་པོ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་དེ་ལ་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ཤེས་པ་ནི་འདིར་ སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པའོ།།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུའི་གཉེན་པོ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཤེས་པ་སྟེ། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་པའི་ཕྱིར་རམ། མཚན་མ་མེད་པ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་པ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཤེས་པ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡུལ་ དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་སྲིད་པར་སྨོན་པའི་གཉེན་པོ་ནི་སྨོན་པ་མེད་པ་ཤེས་པ་སྟེ། ཡང་སྲིད་པར་སྨོན་པ་དང་བྲལ་བའམ། ཡང་སྲིད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཤེས་པ་ནི་སྨོན་པ་མེད་པ་ཤེས་པའོ། །ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་ལ་འཕེན་པའི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་གཉིས་སོགས་པ་དང་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའོ།།དེའི་གཉེན་པོ་ནི་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་པ་གང་གིས་ལས་ཀྱིས་དེའི་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ཤེས་པ་སྟེ། དེའང་ དེ་བཞིན་ཉིད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའོ།།ཚེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཡང་སྲིད་པར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་སོ། །སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཕན་ཆད་མ་ཤི་ཚུན་ཆད་དོ། །ཡང་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་།དེའི་འོག་ཏུ་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་དང་། དེ་ནས་ཡང་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་འཆི་བའི་སྲིད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པའོ། །དེའི་གཉེན་པོ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཤེས་པ་ དང་།འབྱུང་བ་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀུན་བརྟགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་པར་ཤེས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཤེས་པའོ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་པ་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པ་ཤེས་པ་སྟེ།དེས་དེ་དག་གིས་འབྱུང་བ་མེད་པ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །མོ་གཤམ་གྱི་བུ་བཞིན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་རྒྱུན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཤེས་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་རྣམ་ པ་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བདུན་གྱི་གཉེན་པོའོ།།ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་། ཆེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་དེ་གསུམ། རྣམ་པ་བདུན་དུ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་དེ་དག་དང་བྲལ་བ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་སྟེ། བྲལ་བ་ནི་སྤངས་པའོ། ། གཞན་དག་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ལམ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་སྟེ། འདི་ལ་ལམ་འདིས་བྲལ་བ་ནི་བྲལ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ།

壽命也是由業和煩惱的力量而產生的,因為是一切損害的所依處,所以稱為遍煩惱。爲了說明煩惱的遍煩惱分為三種,所以廣說’遍煩惱也有三種’。其中見有五種,即身見等。貪、嗔、癡是因,因為是憂惱等的因以及後有的因。其他人說貪等的因是隨順於它的根、境、非如理作意,以及貪等習氣住于阿賴耶識。 也說彼等顯現是貪等的因。希求後有是希望未來的有。其對治是空性智,如廣說中,諸見的對治是空性智,于空性境界的智慧在此即是空性智。貪等因的對治是無相智,因為遠離一切相,或者以無相為境的智慧是無相智,因為遍計所執的貪等空性成為境界。 希求後有的對治是無愿智,即遠離希求後有,或者以後有空性為境的智慧是無愿智。業的遍煩惱是造作善不善業,即是引發有的善不善二業等的成就造作。其對治是無為智,即以何智慧不造作業的後有,這也是以真如為境。 壽的遍煩惱是後有的出生,即結生相續心。已生的心和心所剎那剎那生起,即從結生相續到未死之間。後有相續即是有煩惱的死有,其後是中有,然後是生有。獲得無色定者則是死有之後即生有。其對治是無生智、無起智、無自性智,其中了知一切法以遍計自性無生的智慧,以及以空性為境的智慧即是無生智。 以遍計諸法空性為境的智慧是無起智,因為通達彼等無生起。如石女兒般無有,所以了知事物相續無自性的智慧即是無自性智。空性智等七種智慧,是如前所說的不順品見等七種的對治。 煩惱、業和壽的遍煩惱這三種分為七種差別,遠離彼等即是清凈,遠離即是斷除。其他人認為真如、道和涅槃是清凈,由此道遠離即是遠離,如是詞句安立差別故,認為真如等是清凈。

།དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ།སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ཤེས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། འབྱུང་བ་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་ བསྡུའོ།།ཤེས་བྱ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལ་ཡང་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཤེས་བྱ་མཚན་མ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཤེས་བྱ་སྨོན་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཤེས་བྱ་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། ཤེས་བྱ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། ཤེས་བྱ་ འབྱུང་བ་མེད་པ་དང་།ཤེས་བྱ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཡོངས་སུ་བསྡུའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་ཅི་རིགས་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་མི་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་བྱ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་བཤད་མ་ ཐག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ལས་དང་ཚེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དག་ཐ་དད་པར་གྱུར་པའོ། །རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མི་བྱེད་པའོ། །ཅི་རིགས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིར་རིགས་པས་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སྟོང་པ་ ཉིད་ཤེས་པ་ཤེས་བྱ་སྟོང་པ་ཉིད་ལྟ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་མི་ལྡན་ཞིང་བྲལ་བར་མི་བྱེད་དེ།ལྟ་བའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཚན་མ་མེད་པ་ཤེས་པས་ཤེས་བྱ་མཚན་མ་མེད་པ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་དང་ བྲལ་བར་མི་བྱེད་དེ།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི། བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨོན་པ་མེད་པ་ཤེས་པས་ཤེས་བྱ་སྨོན་པར་མི་བྱེད་དེ། སྨོན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྨོན་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ ཤེས་པས་ཤེས་བྱ་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཤེས་པས་ཤེས་བྱ་སྐྱེ་བ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། སྐྱེ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འབྱུང་བ་མེད་པ་ཤེས་པས་ཤེས་བྱ་འབྱུང་བ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་འབྱུང་བ་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འབྱུང་བའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་འབྱུང་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་ཤེས་པས་ཤེས་བྱ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཡང་ སྲིད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་ཅི་རིགས་པར་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་ཚེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ཕྱེ་བ་དང་། ཤེས་བྱ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། ཆོས་གང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐ་དད་པ་གང་དང་སྦྱར་བར་རིགས་པའི་ཆོས་དེ་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མི་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ལྟ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡང་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཤེས་པ དང་སྦྱར་བའི་བར་དུའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱེད་ཅེ་ན་འདི་ལྟར། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་ལྟ་བ་རྣམས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པས་སྟོང་པར་མི་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཤེས་པས་མཚན་མ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རང་བཞིན་གྱིས་མཚན་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

關於’如是通達空性等’這句話，‘等’字包含了通達空性、通達無相、通達無愿、通達無為、通達無生、通達無起、通達無自性等。 關於’所知空性等諸法’這句話，這裡的’等’字也包含了所知空性、所知無相性、所知無愿性、所知無為性、所知無生、所知無起、所知無自性圓成實相等。 對於那三種煩惱，隨應不以空性等為間隔，這是指所知空性等諸法與剛才所說的煩惱、業和壽命的煩惱是有所區別的。 關於’自性空性等’這句話，是指不以通達空性等而成空性。 ‘隨應’的意思是，這裡的道理是：通達空性不與所知空性的見煩惱相應也不遠離，因為見的空性不是自身見的本性。 同樣，通達無相不使所知無相遠離貪等相，因為貪等相的空性不是自身無相的緣故。 通達無愿不使所知成為無愿，因為愿的空性本性就是無愿相。 通達無為不使所知成為無為，因為有為的空性本性就是無為相。 通達無生不使所知成為無生，因為生的空性本性就是無生相。 通達無起不使所知成為無起，因為心與心所剎那剎那生起的空性本性就是無起相。 通達無自性不使所知成為無自性，因為後有的自性本性就是無自性。 或者，廣說’對於那三種煩惱隨應’是指：將煩惱、業和壽命的煩惱分為七種，在所知空性等諸法中，某法與某種差別煩惱相配合適宜的法，不以通達空性等而成空性，而是應當了知。 其中見煩惱與通達空性相配。如是乃至後有相續與通達無自性相配。 為何不作？因為法界本性不成為煩惱性，所以它們自性是空性等。 其中諸見不被通達空性而成空，因為它們本性就是空性相。 貪等之因不被通達無相而成無相，因為法界本性就是無相。

།དེ་བཞིན་དུ་ཡང་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་ཤེས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་མི་བྱེད་པའི་བར་དུ་སྟེ། འདི་ལྟར་ གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་ཀྱང་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ།།དེ་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བའམ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བའོ་སྙམ་དུ་རྟོག་པ་འདི་ནི་མཐའ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་ ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་དག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ་གང་སྟོང་པ་ཉིད་རིག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་བྱ་སྟོང་ པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྣམས།དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བར་སྟོང་པར་མི་བྱེད་ཀྱི། རིག་པ་མ་སྐྱེས་སུ་ཟིན་ཀྱང་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ ངོ་།།དེ་བཞིན་དུ་གང་མཚན་མ་མེད་པས་ཆོས་རྣམས་མཚན་མ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་ཀྱིས་མཚན་མ་མེད་པ་ནས། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ཆོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་བར་དུའོ། །གང་དག་དེ་ལྟར་སོ་སོར་རྟོག་པ་འདི་ནི་འོད་ སྲུངས་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་རིག་པ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡོད་པ་ཡང་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྲལ་བར་བསྟན་པས། སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་རྟག་ཏུ་འདས་པའི་རྣམ་པར་ རྟོག་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དེ་ལས་འདི་ནི་གཞན་ཡིན་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་གཉིས་རྣམ་པ་བདུན་ནོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་ཡོད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །དངོས་པོ་མེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ་ཞེས་པ་སྨོས་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་ དེའི་ཕྱིར།གང་ཟག་ཡོད་དེ་དེ་གཞིག་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་བདག་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ་སྙམ་དུ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་མི་བྱེད་ན། དེས་ན་གང་ཟག་ཡོད་དེ་དེ་གཞིག་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། ། ཡང་ན་གང་ཟག་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཉེན་པོ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་གང་ཟག་ཡོད་པའམ། བདག་མེད་པ་ཡང་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེ་ན། དེ་མེད་པ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའོ། །ཡོད་པ་དང་མེད་པར་རྣམ པར་རྟོག་པའི་མཐའི་འདི་གཉིས་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་འདི་ལྟ་སྟེ།འོད་སྲུངས་གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞིག་པའི་ཕྱིར། སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་གྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་ངོ་ཞེས་མདོ་ལས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་གང་ ཟག་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་གྱི་གང་ཟག་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་།གཞིག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར། དམག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་བཏགས་པར་ཡོད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་གི། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་གང་ཟག་ཏུ་སླ་བཏགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་གཏན་ མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་བྱས་ན་གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དངོས་པོ་མ་ཡིན་གྱི་དེ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་དེ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྔོན་གྱི་མཐའ་སྟོང་པ། ཕྱི་ མའི་མཐའ་སྟོང་པ།ད་ལྟར་བྱུང་བ་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དུས་གསུམ་ཆར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ། །ཡང་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་དུས་དག་ནའང་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དུས་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའོ།

同樣地，了知輪迴相續無自性，直至不使其成為無自性，即使對治尚未生起，遍計所執性本來就是不存在的。由於如此的緣故，若認為法界會成為染污或清凈，這是邊執。為什麼呢？因為’自性本非染污者，無有染污及清凈’，如同虛空。 爲了斷除這兩種邊執，故有中道，即以空性智慧的本質，不使所知空性等法圓成實性的本質，遠離其違品依他起性的見解等而成為空，而是即使智慧未生，諸法自身以遍計所執性而空。 同樣，不以無相使諸法成為無相，諸法自身本無相；乃至不以無自性使諸法成為無自性，諸法自身本無自性。迦葉，如是觀察即名為于諸法正確觀察。 同樣，通過顯示智慧的存在及其違品的存在都離遍計所執性，即遠離增益和損減二邊。此與前述過去分別的差別不同，分別的二邊有七種。 為顯示分別的差別，說道：‘執著有事物是邊執，執著無事物也是邊執’。如何呢？因此說：‘認為有補特伽羅，為破除它而有空性；或者認為無我也不存在’。 若諸法以自性空故不以空性令其空，則應有補特伽羅，為破除它而有空性。或者因為無補特伽羅，無我也應不存在，因為對治不是無有所對治。因此必定應知有補特伽羅或無我也不存在。這種無的執著也是分別的邊執。 為斷除有無二種分別邊執，經中廣說此中道：‘迦葉，不是為破除補特伽羅而有空性，而是以空性本空。’ 其中，不是為破除染污補特伽羅和生起清凈補特伽羅而有空性，而是因為無有所破和所生的事物，如軍隊等唯是假立，故以空性而空，而非以我見假立為補特伽羅，因為那是完全不存在的。 如此，補特伽羅和法的自性空並非實事，因為離彼故。然以圓成實性並非無事。為顯示彼空是圓成實性，故說：‘前際空，后際空，現在空’，顯示三世皆如是存在。 或者顯示在凡夫、有學、無學位中皆如是存在，其中凡夫位是前際。

།མི་སློབ་པའི་ དུས་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའོ།།སློབ་པའི་དུས་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་མཐའོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འོད་སྲུངས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་པར་བྱའི་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །གང་ཟག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཞི་བར་བྱ་བར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་སྤོང་བར་བྱེད་པར་རྟོག་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྲག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཞི་བར་བྱ་བ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །ཞི་བར་བྱེད་པ་ནི་སྤོང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྤོང་བར་བྱེད་པ་བརྟགས་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྐྲག་པ་སྐྱེའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ན། གལ་ཏེ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ལྟ་ན་གོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་ཟག་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །སྤང བར་བྱ་བ་མེད་ན་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐྲག་པ་སྐྱེ་སྟེ་འདི་ཡང་མཐའ་ཉིད་དུ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ལ་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་དག་རྫས་སུ་ཡོད་དོ་ཞེས་མངོན་པར་ ཆགས་ཏེ།ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་བདག་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་པར་མ་ཤེས་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྲག་གོ། །དེ་བས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དཔེ་ནམ་མཁའ་སྟེ། འོད་སྲུངས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན། མི་ལ་ལ་ནམ་ མཁའ་ལ་སྐྲག་ཅིང་འཇིགས་ནས་བྲང་རྡུང་ཞིང་ངུ་སྟེ།ནམ་མཁའ་ནི་སོལ་ཞེས་དེ་སྐད་ཟེར་ན། འོད་སྲུངས་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། ནམ་མཁའ་དེ་བསལ་བར་ནུས་སམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་རྔོ་མི་ཐོགས་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འོད་སྲུངས་དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེ་ གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྲག་རབ་ཏུ་སྐྲག་ན།དེ་དག་ནི་སེམས་འཁྲུགས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་ང་སྨྲའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་འོད་སྲུངས་དེ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྤྱོད་ན། དེ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་གཟུགས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་སོང་བས་བསལ་བར་མི་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ།ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་གནས་པར་བསལ་བར་མི་ནུས་ཏེ། ཆོས་མ་སྤངས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་གནས་པ་ལས་བསལ་བར་ཡང་མི་ནུས་ལ། ཆོས་བསལ་བས་སྟོང་པ་ཉིད་གཞག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ ནི་སྐྲག་པའི་གནས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།སྐྲག་པར་བྱ་བར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །སྐྲག་པར་བྱ་བ་དེ་ལས་འཇིགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། གང་ལ་འཇིགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་སྐྲག་པར་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལས་འཇིགས་པ་བྱུང་བས་ན་འཇིགས་པ་སྟེ། དེ་ལས་མི་ འདོད་པའི་འབྲས་བུའོ།།སྐྲག་པར་བྱ་བ་དེ་དང་འཇིགས་པ་དེ་ལ་གང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ནི་མཐའ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁོང་སྔངས་པས་ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྲག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བྱིས་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་གཟུགས་ལ་ སོགས་པ་ལ་དངོས་པོར་ཀུན་བརྟགས་ནས།དེ་དག་ལ་མི་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་འཇིགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁོང་སྡངས་པས། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་དང་། དེའི་མཚན་མ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པར་འགྱུར་རོ།

無學位的時候是后際，有學位的時候是現在際。由於如是有無自性是空性的緣故，因此說’迦葉，應當依止空性’，這是顯示無分別智的境界。‘非是補特伽羅’這句話僅僅是言說而已。 寂滅的分別念也是邊際。為什麼呢？因此說’由於所斷和能斷的分別而怖畏空性’。其中，所寂滅是所斷，能寂滅是能斷，認為諸法是所斷，空性是能斷，因此生起對空性的恐懼。為什麼呢？三種煩惱是所斷，如果認為它自性是空的話，那麼補特伽羅就不成為所斷了。若無所斷則也無能斷，如是生起對空性的恐懼，這也是邊際。 為什麼呢？色受等法如同顯現於識的自性一樣，執著它們實有，不知遍計所執性的色等諸法如同我性一樣自性本空，因此怖畏空性。因此爲了斷除這兩種分別的邊際，以虛空為喻：‘迦葉，譬如有人怖畏虛空而恐懼，捶胸哭泣說虛空要消失。迦葉，你怎麼想？虛空能被除去嗎？‘回答說：‘世尊，那是不可能的。‘世尊說：‘迦葉，同樣地，若有沙門或婆羅門怖畏空性極為恐懼，我說他們心生大亂。為什麼呢？迦葉，因為他們行持空性卻又怖畏空性的緣故。’ 這是說明：如同虛空隨順一切色法而不能被除去一樣，一切法中的空性恒時安住而不能被除去，不是由於不捨諸法而能除去空性的安住，也不是由於除去諸法而能建立空性。因此這顯示不是怖畏的處所。 怖畏所緣的分別念也是邊際。對於怖畏所緣而起恐懼的分別念也是邊際，所謂對什麼生起恐懼即是怖畏。由於從彼生起恐懼故稱為恐懼，即從彼生起不欲的果。對於彼怖畏所緣和恐懼而起分別即是邊際。為什麼呢？因此說’由於苦惱而驚怖，故對遍計所執的色等生起怖畏’。愚者對遍計所執性的色等執為實有，對彼等分別不欲的果即恐懼。因此由於苦惱而驚怖，對彼色等及其相而生起恐懼和怖畏。

།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དཔེ་རི་མོ་མཁན་ཏེ།འོད་སྲུངས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་རི་མོ་མཁན་ཞིག་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་གཟུགས་འཇིགས་འཇིགས་ལྟ་ཞིག་བྲིས་ནས། དེས་འཇིགས་སྐྲག་སྟེ། ཁ་བུབ་ཏུ་འགྱེལ་ནས་བརྒྱལ་བར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་འོད་སྲུངས་ བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས།གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པ་དེ་དག་གིས་འཁོར་བ་ན་འཁོར་ཡང་། ཆོས་དེ་དག་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །ཇི་ལྟར་རི་མོ་མཁན་ཞིག་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གནོད་སྦྱིན་གྱི་ གཟུགས་འཇིགས་འཇིགས་ལྟ་ཞིག་བྲིས་པ་ལ་ལོག་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པས།གནོད་སྦྱིན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་དག་པའོ་སྙམ་དུ་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ། དེས་སྐྲག་ནས་བརྒྱལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། བྱིས་པ་ལོག་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ཞུགས་པ་སྐད་ཅིག་གི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་ནི། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་གིས་འཁོར་བ་ན་འཁོར་ཏེ། རིགས་མཐུན་པར་སྐད་ཅིག་ཀྱང་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེ་སྔ་མ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་པའོ། །འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལས་བརྩམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉན་ཐོས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་འདྲིས་པར་མ་བྱས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྲག་གོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ཆོས་ལ་རྣམ་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདི་གཉིས་ལ་དོན་དུ་བྱེ་བྲག་མེད་མོད་ཀྱི རིས་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་གཉིས་སུ་བརྗོད་དོ་ཞེའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཉན་ཐོས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྲག་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་མ་རྟོགས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་ཆོས་ཀྱིས་སྐྲག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྔ་མ་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཉེན་ པོའོ།།འདི་ནི་ཆོས་སུ་འཛིན་པའི་གཉེན་པོའོ་ཞེའོ། །གཟུང་བར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །འཛིན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །གཟུང་བ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་ལ་འཛིན་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དེ་དག་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། འབྲས་བུས་ ཤེས་པར་བྱར་ཡོད་བཞིན་དུ།བདག་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས། དེ་ལྟར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་ལ་དངོས་པོར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནི་འདིར་མཐར་འདོད་དོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར། དཔེ་སྒྱུ་མ་བྱེ་བ་ པ་སྟེ།འོད་སྲུངས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་བྱེད་པའི་མི་ཞིག་གིས་སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་ནས། སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་པ་དེས་སྒྱུ་མ་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཟོས་པ་དེ་བཞིན་དུ། འོད་སྲུངས་དགེ་སློང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དམིགས་པ་གང་དང་གང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དེ་ལ་གསོག་ཏུ་སྣང་ངོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་ འབྱུང་བའོ།།ཇི་ལྟར་འདིས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་འདི་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤོང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པས་དོན་དངོས་པོ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས། དོན་དངོས་པོ་མེད་པར་ཤེས་པ་དེས་ཀྱང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་བཟློག་གོ། །དོན་ དངོས་པོ་མེད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་འདི་ནི་འདིར་མཚུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྒྱུ་མ་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པའོ། །སྤྲུལ་པའི་གནོད་སྦྱིན་ལྟ་བུ་ནི་དོན་དངོས་པོ་མེད་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དོན་དངོས་པོ་མེད་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པས་ རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་སྤྲུལ་པ་བྱེད་པ་སྤྲུལ་པ་ཟོས་པ་དེ་བཞིན་དུ། དོན་དངོས་པོ་མེད་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཟོས་ཏེ། དོན་ལ་དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བས། དོན་མེད་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ།

爲了完全斷除這兩種分別唸的邊執，以畫師為喻。迦葉，譬如一個畫師自己畫了一個可怕的夜叉形象，因此而恐懼，面朝下倒地昏迷。迦葉，如是凡夫眾生，對於自己所造作的色、聲、香、味、觸等，雖然在輪迴中流轉，卻不能如實了知這些法。 就像一個畫師自己畫了一個可怕的夜叉形象，由於錯誤的分別念，執著夜叉為實有，因此恐懼而昏迷。如是，凡夫陷入錯誤分別念，一切剎那的狀態都是自己所造作，以自己的分別念在輪迴中流轉，因為相似的剎那也不會停留。 前面的比喻是針對聲聞等說的，這個是針對菩薩們說的。對此，有人說聲聞因為未熟悉空性而害怕空性；菩薩則對遍計所執法生起煩惱，因為分別念是煩惱。 其他人說這兩者實際上沒有差別，只是因為兩類根機而說為二。又有人說聲聞因為害怕空性而未能證悟所應證悟的；菩薩們則是因為害怕分別所執的法。 有人說前者是對治我執，這個是對治法執。所取分別念是邊執，能取分別念也是邊執。所取的色等和能取的識蘊等，雖然以自相和果可以認知，卻如同我等一樣被增益為實有自性，如何能成？如是，對所取和能取二者執著為實有，在此被認為是邊執。 爲了完全斷除這兩種分別唸的邊執，以幻師為喻。迦葉，譬如一個幻師變化出幻化物，那幻化物反而吞噬了幻師自己。如是，迦葉，瑜伽行的比丘對於任何所緣作意，這一切都顯現為虛幻。 如何以此斷除這兩種分別唸的邊執呢？為此，由了知唯識而知境無實，由知境無實又遣除了唯識的了知。若境無實，則識不可能存在，因此這裡是相等的。 如幻師比喻唯識的了知，所幻化的夜叉比喻了知境無實，因爲了知境無實是由唯識了知所顯發的。如同幻化物吞噬幻師，了知境無實也吞噬了唯識的了知，因為緣境稱為識，若無境則唯識也不存在。執著為真實性也是邊執。

། ལོག་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དུས་ན་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ན་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུའམ། ལོག་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་མཐའ་གཉིས་སོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཡང་དག་པ་ཉིད་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །ལོག་པ་ཉིད་ནི་ཟག པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ།།དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ན་དག་པ་ཉིད་དུ་ཆགས་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བ་དང་། ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྟེ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ནའོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟ་ཡང་ཁམས་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ དགེ་བ་བཞིན་དུ་ལོག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། དཔེ་ཤིང་གཉིས་ལ་མེ་འབྱུང་བ་དེ། འོད་སྲུངས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཤིང་གཉིས་རླུང་གིས་དྲུད་པ་ལས་མེ་བྱུང་སྟེ། བྱུང་མ་ཐག་ཏུ་ཤིང་དེ་གཉིས་ཚིག་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། འོད་སྲུངས་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་ རྟོག་པ་ཡོད་ན་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་སྐྱེ་སྟེ།སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཉིད་ཚིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མེའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཤིང་གཉིས་ལས་མེ་འབྱུང་སྟེ། བྱུང་ནས་ཀྱང་ཤིང་གཉིས་ཚིག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་ དུ་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལས།ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་སྐྱེ་སྟེ། སྐྱེས་ནས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཉིད་ཚིག་པར་བྱེད་དེ། རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་པར་ འཇིག་པ་དེ་ཡང་ཚིག་པ་དང་འདྲ་བར་བྱེད་པས་ན་ཚིག་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་སྟེ།གྱུར་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་འདི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཡང་། ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ། །བྱེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ ཡང་མཐའོ།།མི་བྱེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་ནི་བློ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་བྱེད་པའམ། མཐུ་མེད་པར་རྟོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་ཡེ་ཤེས་འདིས་མི་ཤེས་པ་སྤོང་ངོ་སྙམ་དུ་རྟོགས་ནས་དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བྱེད་ པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའོ།།ཡེ་ཤེས་ནི་སྐད་ཅིག་པ་ཡིན་པས་སྤྱོད་པ་བྱེད་པའི་དུས་ན་མི་སྲིད་དེ། དེ་བས་ན་མི་ཤེས་པ་སྤང་བའི་མཐུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མི་བྱེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མར་མེ་སྟེ། འོད་སྲུངས་འདི་ ལྟ་སྟེ།དཔེར་ན་མར་མེ་བྱུང་ན་མུན་པ་མུན་ནག་ཐམས་ཅད་མེད་པར་འགྱུར་ཡང་། འོད་སྲུངས་མར་མེ་འདི་ལྟར་བདག་གིས་མུན་པ་མུན་ནག་ཐམས་ཅད་བསལ་ལོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མར་མེ་ལ་བརྟེན་ནས་མུན་པ་མུན་ནག་མེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ འོད་སྲུངས་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ན་ནི་མི་ཤེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།ཡེ་ཤེས་ནི་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གིས་མི་ཤེས་པ་བསལ་ལོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ལ་བརྟེན་ནས། མུན་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །འདི་སྐད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མར་མེ་ནི་བྱེད་ པས་སྟོང་ཞིང་མུན་པ་མུན་ནག་བསལ་བར་བསམ་པ་མེད་ཀྱང་།ཕྱོགས་གང་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱོགས་དེར་མར་མེ་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་མུན་པ་མུན་ནག་ཐམས་ཅད་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུད་གང་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་དེ་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་རྒྱུད་དེ་ལས་མི་ཤེས་པ་ མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།ཡེ་ཤེས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ནི་བྱེད་པའི་མཐུ་མེད་ལ། མར་མེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེལ་ཏོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །དུས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་ པ་ཡང་མཐའོ།

邪見分別也是邊執，在順抉擇分時如實觀察時，或執為正確，或執為錯誤，這兩種都是邊執。怎麼說呢？正確的是無漏法，錯誤的是有漏法。如果在如實觀察時執著為清凈，那麼就不能如實觀察有漏善法。如果認為只是不正確的相，那麼就像三界相應的善法一樣成為錯誤。爲了斷除這兩種邊執，以兩根木頭生火為喻。 迦葉，譬如兩根木頭被風摩擦而生火，火生起后立即燒燬這兩根木頭。同樣，迦葉，如果有如實觀察，就會生起聖慧根，一旦生起就會燒燬如實觀察本身。這個意思是說，就像不具火性的兩根木頭能生出火，火生起后又燒燬兩根木頭。同樣，不具正確性相的如實觀察能生起具有正確性相的聖慧根，生起后又燒燬如實觀察本身，也就是說將其摧毀。 這種摧毀因為與燒燬相似所以稱為燒燬，因為看到其轉變。這種如實觀察雖然是有漏的，但因為隨順於正確性，所以稱為如實觀察。執著有作用的分別也是邊執，執著無作用的分別也是邊執。怎麼說呢？因此說’智慧是以心為前導而有所作為，或認為無力用’。 如果認為’以此智慧斷除無明’而為斷除它而趣入，這是執著有作用分別的邊執。智慧是剎那性的，在運作時是不存在的，因此沒有斷除無明的力用，這是執著無作用分別的邊執。爲了斷除這兩種分別的邊執，以燈火為喻。 迦葉，譬如燈火生起時一切黑暗都會消失，但是迦葉，這燈火併不會想’我要驅除一切黑暗’，然而依靠燈火黑暗就會消失。同樣，迦葉，當智慧生起時無明就會消失，智慧並不會想’我要驅除無明’，然而依靠智慧，黑暗就會消失。這樣說的意思是： 譬如燈火雖然離開作用且沒有驅除黑暗的想法，但在任何生起的地方，僅僅因為燈火的存在就使一切黑暗消失。同樣，在任何相續中如果生起了無分別智，僅僅因為它的存在，那個相續中的無明就會消失，因為智慧是無分別、無觀察的。 這樣，智慧雖然沒有作用的力量，但如同燈火一樣，僅僅因為存在就能驅除對立面。執著無生的分別也是邊執，執著同時性的分別也是邊執。

།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པའམ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལྟར་དུས་ཇི་སྲིད་དུ་སྔོན་གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ད་ཡང་མི་སྐྱེའོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པར་རྟོག་པའི་མཐའོ། །ཡང་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡུན་རིང་བ་ཉིད་དུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་མི་ཤེས་པ་དང་།ཡེ་ཤེས་མི་མཐུན་པར་གནས་པས་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བའི་མཐུ་མེད་དོ། །ཇི་སྟེ་བརྒྱ་ལ་སྐྱེས་སུ་ཟིན་ན་ཡང་མི་ཤེས་པ་དེ་ཡུན་རིང་པོ་ནས་གནས་གནས་པའི་ཕྱིར། ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་པ་དེས་བསལ་བར་བྱ་མི་ནུས་སོ། །དེ་བས་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་གཉིས་ དུས་མཉམ་པ་ཉིད་དོ་སྙམ་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་མར་མེའི་དཔེ་གཉིས་པ་སྟེ།འོད་སྲུངས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཁྱིམ་མམ་ཁང་པའམ་ཁང་ཕྲན་ལོ་བརྒྱ་སྟོང་འདས་པར་སུས་ཀྱང་ལན་འགའ་ཡང་མར་མེ་མ་བུས་པ་དེར་མི་ལ་ལ་ཞིག་གིས་མར་ མེ་བུས་ན།འོད་སྲུངས་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། མུན་པ་མུན་ནག་དེ་འདི་ལྟར་བདག་ནི་ལོ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་བསགས་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་འདི་ནས་མི་འགྲོའོ་སྙམ་དུ་སེམས་སམ། གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་མི་སེམས་ཏེ། མར་མེ་བྱུང་ན་མུན་པ་མུན་ནག་ལ་མི་མཆི་བའི་ནུས་པ་མ་མཆིས་ཀྱི། གདོན་མི་འཚལ་བར་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། འོད་སྲུངས་དེ་བཞིན་དུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་བསྐལ་པ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་བསགས་པ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སོ་སོར་རྟོག་པ་གཅིག་གིས་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །འོད་སྲུངས་མར་མེ་ཞེས་བྱ་བ དེ་ནི་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའི་ཚིག་བླ་དགས་སོ།།འོད་སྲུངས་མུན་པ་མུན་ནག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཚིག་བླ་དགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདིས་ནི་སྐྱེ་བ་རྐྱེན་ལས་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་གཉེན་པོ་མི་སྐྱེ་བ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་དང་། དུས་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ལན་བཏབ་པ་སྟེ། ནག་པོའི་ཕྱོགས་སྟོབས་ཆུང་ཞིང་གཉེན་པོ་དེ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མུན་པ་མུན་ནག་དང་མར་མེ་བཞིན་ནོ། །མཐའ་གཉིས་སྤངས་པ་སྒྲུབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མཐའ་གཉིས་སྤངས་པ་སྒྲུབ་པའི་འོག་ཏུ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ཁྱད་པར་མེད པ་སྒྲུབ་པ་སྨོས་པས།དེའི་ཕྱིར་མཐའ་གཉིས་སྤངས་པ་སྒྲུབ་པ་བཤད་པའི་འོག་ཏུ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། ཁྱད་པར་མེད་པ་སྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པ་དང་། དེའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་ཅན་དང་ཁྱད་མེད་ནི། །ས་བཅུ་དག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །ས་བཅུ་པོ་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་སྒྲུབ་པ་ རྣམ་པ་གཉི་གའོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། ས་གང་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་གང་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ལ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་དེ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ས་དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ། གཞན་དག་པས་ཤས་ཆེར་གྱུར་པས་ན་ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ས་དང་པོ་ལ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཤས་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་སྒྲུབ་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ས་བཅུ་པ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བར་དུའོ། །ས་དེ་དང་དེར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྷག་མ་ཐམས ཅད་ལ་ཡང་།ཁྱད་པར་མེད་པར་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པ་ནི་དེ་དག་ལ་སྒྲུབ་པ་ཁྱད་པར་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་ས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ལ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཤས་ཆེ་བ་ཡིན་ཏེ། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་ཅི་ནུས་ཀྱི་འོས་སུ་ཡང་དག་པར་མི་སྒྲུབ་པ་མ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་བཞིན་དུ་ས་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྒྲུབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་དམིགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བབ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་ གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།དེའི་འོག་ཏུ་དེ་དམིགས་ཀྱིས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་གཞག་དང་དེ་བཞིན་དབྱིངས། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་སྟེ། རྣམ་པར་གཞག་པའི་དམིགས་པ་ནས། ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དམིགས་པའི་བར་དུའོ།

怎麼說呢？因此說’如果對治未生’等。如此，認為從前對治未生時那樣現在也不會生起，這是執著無生的邊。或者說，認為煩惱長期存在，即由於無明與智慧相違而住，故無有生起智慧的力量。即使百次生起，由於無明長期安住的緣故，剎那的智慧也無法斷除。因此，爲了斷除煩惱與清凈二者同時存在的分別邊，以第二個燈的比喻說明： ‘迦葉，譬如有人在一間屋子、房舍或小屋中，百千年來從未有人點燃過燈火，若有人在其中點燃燈火。迦葉，你認為如何？那黑暗是否會想：我已積聚百千年，我不會離開此處？’ ‘世尊，不會這樣想。若有燈火出現，黑暗必定無法不離去，必定會消失。’ 世尊說道：‘迦葉，同樣地，百千劫所積聚的業和煩惱，也會被一個如理作意的觀察所斷除。迦葉，所謂燈火是聖者智慧根的譬喻語。迦葉，所謂黑暗是業和煩惱的譬喻語。’ 因此，這說明了由於生起依賴因緣，對治不生和煩惱同時存在的答覆，即如同黑暗勢力微弱而對治力量強大，如黑暗與燈火一般。 已說明遠離二邊的修行。在遠離二邊的修行之後，說明殊勝與無差別的修行，因此在說明遠離二邊的修行之後，問：‘什麼是殊勝與無差別的修行？‘為此說：‘應知殊勝與無差別，在十地中。‘在每一地中都有兩種修行。 怎麼說呢？為此廣說’在某地中某波羅蜜增上’等。菩薩住于某地時，殊勝修習某波羅蜜，即是說該菩薩在該地中此波羅蜜較其他波羅蜜增上，故稱為殊勝。如初地中佈施波羅蜜增上，這稱為殊勝修行。如是乃至第十地中般若波羅蜜。 在彼彼地中，對其餘一切波羅蜜平等修行，稱為無差別修行。如經中說：‘在極喜地中佈施波羅蜜增上，但其餘諸波羅蜜也隨力修行。‘同樣，對其餘諸地也應如經所說理解。 已說明無上修行。現在輪到說明無上所緣，因此問：‘什麼是無上所緣？‘其後為區分所緣而說：‘安立及法界’等。所緣有十二種，從安立所緣乃至殊勝所緣。

།དེ་ མ་ཡིན་པའི་དམིགས་པ་གཞན་ཐམས་ཅད་པས་མཆོག་ཡིན་པས་ན།དམིགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་གང་དག་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ གཞག་པས་ན་རྣམ་པར་གཞག་པའོ།།དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་བྱེད་པས་ཀྱང་ཆོས་བརྟགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཆོས་རྣམས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བརྟགས་པ་སྟེ། འདིས་རྣམ་པར་ གཞག་པའམ་ཡང་ན་དེ་འདིར་གཞག་པས་ན།ཆོས་བརྟགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར། འདིར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམས་སུ་བལྟའོ། །གཉིས་པ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གཏོགས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ། གསུམ་པ་ནི་སྒྲུབ་པའི་དམིགས་པའོ། །བཞི་པ་ནི་སྒྲུབ་པའི་དམིགས་པའོ། །དེ་དག་ཉིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་དང་གཉིས་པའོ། །གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དང་པོ་ནི་སྒྲུབ་པའི་དམིགས་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་སྒྲུབ་པའི་ དམིགས་པ་སྟེ།འདིར་རྒྱུ་སྨོས་པ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་མངོན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ་ དང་པོ་ནི་སྒྲུབ་པའི་དམིགས་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་སྒྲུབ་པའི་དམིགས་པའོ། །ལྔ་པ་ནི་འཛིན་པའི་དམིགས་པ་སྟེ། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པའི་དམིགས་པའོ། །ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་འཛིན་པས་ན། ཐོས་པ་ལས་ བྱུང་བའི་ཤེས་པ་ནི་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཛིན་པའི་དམིགས་པ་ནི་འཛིན་པའི་དམིགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དེ་ཉིད་དེ། རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །དྲུག་པ་ནི་བསམ་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། རྟོགས་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྟོས་པ་དང་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། འཐད་པ་སྒྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོས་པའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པ་སྟེ། དེའི་ངེས་པ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་དམིགས་པའོ། །བདུན་པ་ནི་བསྒོམས པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ།།སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སོ་སོ་རང་གིས་དོན་འཛིན་པས་ན་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་སྟེ། ས་དང་པོ་ལ་འཇུག་པར་སྦྱོར་བ་ཅན་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པའོ། །དེ་ཡང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནས་ བརྩམས་ནས་སྟོབས་ཀྱི་བར་དུ་སྟེ།དེའི་དམིགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་འཛིན་པའི་དམིགས་པའོ། །བརྒྱད་པ་ནི་ས་དང་པོ་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སོ་སོ་རང་གི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་རྟོགས་པའོ། །ཡང་ན་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་ པ་རྣམས་དང་།ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་གྱི་ཡུལ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པའི་དགྲ་བོ་རྟོགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་མཐོང་བའི་ལམ་མོ། །དེའི་དམིགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་དམིགས་པའོ། །དགུ་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་སྟེ། ས་བདུན་པའི་བར་དུའོ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དེ་ཉིད་གོམས་པར་བྱས་པས། གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་ཞུགས་པར་འགྲོ་བས་རབ་ཏུ་རྒྱས་པ་སྟེ། བསྒོམ་པའི་ལམ་ས་བདུན་པའི་བར་དུའོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་དེའི་དམིགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་རྒྱས་པའི་དམིགས་པའོ། །བཅུ་ པ་ནི་དེ་ཉིད་ན་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དམིགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །ཆོས་རྣམ་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་དེ་ཉིད་ན་མདོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ རྣམ་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ན་རྣམ་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའོ།

由於這是比其他一切所緣更為殊勝，故稱為無上所緣。其中第一是波羅蜜多法，諸佛菩薩為利益眾生而建立，故稱為建立。爲了說明此義，註釋者也說’法假安立所緣’。諸法即是波羅蜜多、菩提分及蘊等假立，由此建立或於此建立，故稱為法假安立。應當了知此處建立所緣等的次第是與現觀相順的。 第二即是真如，因為屬於法界的異名。關於第三和第四，第三是修行所緣，第四是修行所緣。‘于彼等’是指第一和第二。‘依次’中，第一是修行所緣，第二是修行所緣。此處說明原因：由於通達法界，故能了知波羅蜜多等諸法。由通達法界而現證無漏波羅蜜多，這是其含義。第一是修行所緣，第二是修行所緣。 第五是執持所緣，即聞所生慧的所緣。僅以聞法而執持波羅蜜多等諸法和法界，故聞所生慧稱為執持。執持所緣即是執持所緣，也就是第一和第二，即建立和法界所緣。第六是思所生，‘由瞭解而執持’是指通過觀待、作用、證成和法爾等道理而瞭解所聞之義並執持。決定執持是思所生慧，其決定即是決定執持所緣。 第七是修所生，此處應與’所緣’連線。‘由自證知故’是指由自身領會義理而稱為殊勝執持，即是入初地加行的修所生慧。這包括從念住直至力，其所緣即是殊勝執持所緣。第八是初地見道的，指證悟無二法界遍一切處。或者說是通達見所斷煩惱以及遍行義境上無染無明敵對，即是殊勝通達，這就是見道。其所緣即是殊勝通達所緣。 第九是修道的，直至第七地。即由串習通達法界，而漸次增勝，稱為殊勝增長，即是直至第七地的修道。此修道的所緣即是殊勝增長所緣。第十即是彼處世間和出世間道的所緣。‘由通達諸法故’是指于彼地中，以離經等法相的執著方式而通達諸法，故稱為通達。

།དེ་ཉིད་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ས་བདུན་པ་ཉིད་དུའོ། །རྣམ་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དམིགས་པ་ནི། རྣམ་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དམིགས་པའོ། །བཅུ་གཅིག་པ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ལའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཚན་མ་དང་འབད་པའི་ཡིད་ ལ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ནས་རང་གི་ཚུལ་གྱིས་རྣལ་དུ་འདུག་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ།བསྒོམ་པའི་ལམ་དེ་ཉིད་ལ་རྣལ་དུ་འདུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣལ་དུ་འདུག་པའི་དམིགས་པ་ནི། རྣལ་དུ་འདུག་པའི་དམིགས་པའོ། །བཅུ་གཉིས་པ་ནི་ས་དགུ་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ལའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི།ས་དགུ་པ་ལ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་བཅུ་པ་ལ་ནི་ལས་ལ་དབང་བ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ལྷག་མ་རྣམ་པར་དག་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ས་དགུ་པ་ལ་ སོགས་པ་གསུམ་ལ་ཡེ་ཤེས་དང་།ལས་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་ས་དེ་དག་ལ་གནས་པའི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ལམ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཉིད་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོར་ཕྱེ་ནས། ས་གསུམ་པོ་དག་ལ་ཕུལ་ དུ་བྱུང་བའི་དམིགས་པར་བཤད་དོ་ཞེའོ།།དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དེ་དག་ནི་དེ་དང་དེའི་དམིགས་པའི་མིང་འཐོབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དམིགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ན་དེ་ དང་དེའི་མིང་འཐོབ་སྟེ།ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པའི་དུས་ནི་འཛིན་པའི་དམིགས་པ་སྟེ། འཛིན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་ཐོས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་འཛིན་པའི་ཤེས་པ་ལ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དམིགས་པའི་རབ་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ས་དགུ་པ་དང་བཅུ་ པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་དེའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་བརྙེས་ཏེ།འདིའི་དམིགས་པ་ནི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དམིགས་པའོ། །དམིགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་བྲ་ན་མེད་པ་ ཉིད་ཀྱི་སྐབས་སུ་བབ་པས་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྒྲུབ་པ་དེ་དང་དེས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པས་ན་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་ཁྱད་པར་ ཅན་དེ་ལས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མ་ཚང་མེད་དང་མི་སྤོང་དང་། །མི་གཡེང་བ་དང་རབ་རྫོགས་དང་། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྐྱེན་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཡང་ དག་པར་འགྲུབ་པའོ།།དེ་ལ་རྐྱེན་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ནི་རིགས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྐྱེན་རྣམས་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཚོགས་པའོ། །དེ་དག་ཚོགས་ན་རིགས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་སྟེ། རྒྱས་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་དུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཡང་སྐྱེས་བུ་དམ་ པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་།དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རིགས་དང་། བཤེས་གཉེན་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་མ་ཚང་བས་མ་ཚང་བའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མི་སྤོང་བ་དེ་ནི་མོས་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གལ་ཏེ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་མཚན་ཉིད་ཐེག་ པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་མི་སྤོང་ན།དེ་ལྟར་ན་དེའི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མོས་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །ཐེག་པ་དམན་པར་མི་གཡེང་བ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལས་ལྡོག་པའི་རྐྱེན་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའམ། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པར་དེས་སེམས་མི་འཇུག་ན། དེ་ལྟ་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་བརྟས་པར་འགྱུར་རོ།

這就是所謂的修道，即在第七地。通達所緣即是通達所緣。第十一是在第八地，是說遠離一切相和勤作作意，以自然方式安住而趣入，因此稱此修道為安住。安住所緣即是安住所緣。 第十二是在第九地等三地，是說在第九地獲得殊勝的無礙解智慧，在第十地獲得殊勝的業自在，在佛地獲得殊勝的煩惱障和所知障的清凈，如是在第九地等三地中以殊勝的智慧、業和清凈，住于這些地中的所緣即稱為殊勝所緣。 其他人說，將殊勝道分為小、中、大三品，解釋為三地的殊勝所緣。‘第一和第二獲得彼彼所緣之名’是說，這些所緣即是法安立所緣和法界所緣。其中，彼所緣在彼彼智慧中獲得彼彼之名，如聞所生慧時為執持所緣，因為執持智慧的對境是聞法，因此執持智慧稱為執持。同樣應當宣說殊勝所緣。 在第九地、第十地和佛地獲得出世間智慧和其後得清凈世間殊勝智慧，此之所緣即是殊勝所緣。無上所緣已經解說完畢。 現在輪到無上正成就品，為顯示此故說’何為正成就’。以彼彼修行而正成就故稱為正成就。超勝其他正成就，且無有超勝此殊勝正成就者，故稱無上。 為顯示此故，廣說’無不足、不捨、不散亂、圓滿’等。其中從無缺乏因緣開始直至顯示一切菩提為止的十種即是正成就。 其中’無缺乏因緣是種姓正成就’是說，諸因緣無所缺乏即是具足一切。諸因緣具足則種姓正成就，意即增長、成為殊勝。此即依止善士、聽聞正法、如理作意等。種姓、善知識等彼等缺乏即是不具足。 ‘不捨大乘即是勝解正成就’是說，若不捨棄甚深廣大相的大乘法，如是則增長其決定執持本性的勝解。‘于小乘不散亂是發心正成就’是說，若發菩提心，縱有退失菩提心的因緣，然心不趣入聲聞乘或獨覺乘，如是則菩提心得以堅固。

།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་འགྲུབ་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དག དེའི་དབང་གིས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ།།འཕགས་པའི་ལམ་བསྐྱེད་པ་ནི། སྐྱོན་མེད་པར་འཇུག་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐོག་མ་ཉིད་དུ་སྔོན་མ་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པའི་ ལམ་བསྐྱེད་པས་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།།སྐྱོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེས་པའམ་ཟག་པ་སྟེ། གང་ན་དེ་མེད་པ་དེ་ནི་སྐྱོན་མེད་པ་སྟེ། རླུང་མེད་པ་བཞིན་ཏེ་ཟག་པ་མེད་པའི་སའོ། །ངེས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡང་ངེས་པ་ཉིད་ངེས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེས་ན། བདེ་ འགྲོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་འགྱུར་རོ།།དགེ་བའི་རྩ་བ་འཕེལ་བ་ནི་ཡུན་རིང་པོ་ནས་འདྲིས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཐོས་ནས། དེའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ཡུན་རིང་པོར་འདྲིས་པར་ བྱས་གོམས་པར་བྱས་པས།དགེ་བའི་རྩ་བ་འགྲུབ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འཕེལ་བའོ། །དེས་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་ནུས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་འཕེལ་བ་ནི། སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེའི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་ སྨིན་པར་བྱེད་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་འདིས་ཡུན་རིང་པོ་ནས་གོམས་པར་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་དགེ་བའི་རྩ་བ་བརྟན་པོར་བྱས་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡང་དག་པར་ འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དེ་ལྟར་བསྒོམས་པས། དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་འཕེལ་ནས་གཅིག་ཏུ་བགྲོད་པའི་ལམ་གྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མཚན་མ་དང་འབད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་སུ་རུང་སྟེ། ལས་སུ་རུང་བ་དེའི་དབང་གིས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཤེལ་ལ་ སོགས་པ་ལྟ་བུར་སྟོན་ཏེ།དེ་བས་ན་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །མདོ་གཞན་ལས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་འདོད་པས། རང་གི་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་ པ་ནི།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་ལུང་བསྟན་པ་ཐོས་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལྟར་སེམས་ལས་སུ་རུང་བས་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ལ་མི་གནས་པར་ འགྱུར་ཏེ།སེམས་ཅན་ལ་ལྟ་བའི་ཕྱིར། །སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་མངོན་པར་མཐོ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་སོ། །བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གསུམ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས། འཁོར་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་འཁོར་བ་ལ་ཡང་མི་གནས་སོ། །ཡང་ན་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་པ་ནི། དེ་ལས་མི་ལྡོག་པའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་ལ་ལྟ་བའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ལས་མི་ལྡོག་པ་སྟེ། སྙིང་རྗེས་འཁོར་བ་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་ ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་མི་ལྡོག་གོ།།དེ་ལྟར་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་མི་གཡོ་བ་ལ་གནས་པས། སངས་རྒྱས་སུ་ལུང་བསྟན་པ་འཐོབ་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ ཐོབ་པ་དང་།ལུང་བསྟན་པ་ཐོབ་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི། །ས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་ལྟར་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པས་སྐུ་གསུམ་དུ་བསྡུས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ ས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ།དེ་བས་ན་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ།

關於’波羅蜜多圓滿即是真實成就’這句話，由於發起菩提心的緣故，佈施等波羅蜜多圓滿，從而廣大成就一切智性。 關於’生起聖道即是無過失趣入真實成就’這句話，最初生起前所未生的聖道，從而趣入無過失。所謂過失即是過患或漏，無彼即是無過失，如無風一般，即是無漏地。所說’決定趣入’，即是決定性的決定，如是生起見道時，決定趣向善趣和涅槃。 關於’善根增長即是成就圓滿成熟有情真實成就’這句話，為長時熟習的緣故，聽聞見道后，從其後得修道中長時熟習、修習，善根成就即是善根增長。由此能夠成熟有情，因此善根增長即是成就圓滿成熟有情真實成就。其他人說，其成熟有情真實成就是如此：即依此長時修習，使諸有情相續中的善根堅固。 關於’心調柔即是清凈剎土真實成就’這句話，如是修習后，善根增長，由一向趣入道遠離違品分別相與勤勉故心調柔，由此調柔力，如所欲顯現如水晶等佛剎。因此心調柔即是清凈剎土真實成就。其他經中也說：‘欲清凈佛土者，應清凈自心。’ 關於’不住輪迴與涅槃即是獲得不退轉地授記聞法真實成就’這句話如何理解呢？為此說’從輪迴與涅槃二者不退轉故’。如是由心調柔而不住輪迴與涅槃，為觀察有情故，由攝受佈施等三波羅蜜多果增上而不住涅槃。由攝受精進等三波羅蜜多，不為輪迴煩惱所染，因此亦不住輪迴。 或者說不住輪迴與涅槃即是不退轉。其中為觀察有情故不退轉輪迴，因為以悲心受生輪迴。以智慧不退轉涅槃。如是不住輪迴與涅槃的菩薩，住于不退轉不動地，成就獲得佛陀授記真實成就。或者說成就獲得不退轉地與授記真實成就。 關於’無障礙佛地真實成就’這句話，如是斷除一切俱生煩惱障和所知障，成就攝於三身的佛地真實成就，因此無障礙即是佛地真實成就。

།དེ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དེ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དུ། བྱང་ཆུབ་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ནི། བྱང་ཆུབ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ། འདིར་ཡང་དགའ་ལྡན་གྱི་གནས་རབ་ན་བཞུགས་པ་དང་། ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། བལྟམས་པ་དང་། འཁྲུངས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། མངོན་པར་འབྱུང་བ དང་།དཀའ་བ་སྤྱོད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཆེན་པོ་བསྐོར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འདིར་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ནི་དེ་དག་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེ་ཙམ་དུ་སྨོས་སུ་ཟད་ པས།ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་གཟུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིར་ཚིག་གི་དོན་དཀྱུས་མ་རྣམས་རྫོགས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དོན་དང་མཐུན་པའི་མིང་དུ་བརྗོད་པའམ། རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་དོན་དུ། འདི་ནི་དབུས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདིར་འཛུད་པ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ སྨོས་པ།དབུ་མའི་ལམ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་འདིར་འདི་ལྟར་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐའ་དང་བྲལ་བ། དབུ་མའི་ལམ་རབ་ཏུ་བསྟན་པས། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་འདི་དབུས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དབུས་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ་དང་། རབ་ཏུ་ བཤད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདི་ནི་དབུས་མ་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདིར་རྒྱུ་སྨོས་པ། དབུས་དང་མཐའ་གཉིས་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དབུས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། །མཐའ་ ནི་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པའོ།།ཡང་ན་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་སྤངས་པའི་དབུས་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་རྟོག་པ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་ནི། འདིར་དབུས་དང་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་ཏེ། རབ་ཏུ་ སྟོན་ཏོ་ཞེའོ།།རྟོགས་པར་དཀའ་དང་སྙིང་པོའི་དོན། །ཞེས་བྱ་བ་དང་གོ་རིམས་བཞིན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་དོན་ཏོ། །ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་དག་གིས་མི་ཤིགས་པའི་ཕྱིར་སྙིང་པོའི་དོན་ཏེ། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ནི་འདི་རྣམ་པར་ མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྙིང་པོའི་དོན་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་ཆེན་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཆེད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པའི་ཆེད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་དེ་ཡང་བདག་དང་ གཞན་གྱི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་གྱི་དོན་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་ཆར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་མེད་ཐམས་ཅད་སེལ་བའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་ དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ།།བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དོན་བསྡུས་པ་བརྗོད་པའི་དགོས་པ་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མདོར་བསྡུ་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱས་པར་ནི་མཐའ་ཡས་པའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་བླ་མེད་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་དང་ཞེས་གང་ གསུངས་པའོ།།སྒྲུབ་པའི་གཞི་ནི་དམིགས་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པའོ། །སྒྲུབ་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་དག་འགྲུབ། །བསྟན་པ་ཉིད་དུ་འདོད་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པའོ། །སྒྲུབ་པ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན་དམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དམ་པ་བཅུ་གཉིས་བདག་ཉིད་དེ། །ཞེས་གསུངས་པའོ། །གང་གིས་ཤེ་ན། ཐེག་པ་ཆེན་པོར་ ཇི་ལྟ་བུར།།ཆོས་རྣམས་གདགས་པར་མཛད་པ་དག། །ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རྟག་པར་ཡང་། །ཤེས་རབ་གསུམ་གྱིས་ཡིད་བྱེད་པའོ། །ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

所謂’不斷其相續即是正等覺遍示圓滿’，是指由於大悲心的緣故，只要世間存在，就會不斷示現佛的菩提，這就是遍示菩提的圓滿。此處也包括住兜率天宮、入胎、誕生、出生、受用欲樂、出家、苦行、轉大法輪、示現大涅槃等，這些都在此處顯示，因為遍示菩提與這些並非有別。 ‘遍示菩提’只是舉例而已，其餘的也應當包括在內。‘如是’是指此處文義次第完整，爲了與義相應的名稱表述或爲了完全理解，所以說’此是辨中邊論’。 此處說明入論之因：‘為顯示中道故’。因為此論如是顯示遠離常斷二邊的中道，所以此論稱為辨中邊，即是解釋和廣說中道之義。 此論也是辨別中邊，此處說明原因：‘為顯示中和邊二者故’，所以稱為辨中邊論。其中，‘中’是指不二法界，‘邊’是指增益和損減。 或者說’為顯示離於始終的中故’，有人說這是指真如。其他人說是指無始無終的遍計所執，在此與中邊相配合而顯示。 ‘難解和要義’按次第，是指因為非是尋思境界故難以理解。因為不被他論者所破故為要義。非尋思境界是指此為無分別智之境界。 要義是指如實顯示真實義故。‘大義’是爲了自他二利故，即是爲了菩薩行故，因為菩薩行能成辦自他二利。 同樣，‘一切義’是指涉及三乘故，因為解說聲聞、緣覺、菩薩諸道故。‘遣除一切無義’是指斷除煩惱障和所知障。 關於’無上義攝’，攝義的必要已如前說。略說無上性有三種，廣說則無量。‘修行’即如所說’無上之修行’。 ‘修行所依’即如所說’所緣’。‘修行果’即如所說’正等成就顯示’。 若問此修行如何，說為’殊勝’，即如所說’十二種殊勝自性’。由何而知？由’于大乘中如何安立諸法’等所說。因為經中說：‘菩薩恒常以三慧作意’。

།དེ་བཞིན་དུ། དེ་ནི་ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་བཅུ་དང་། །ཡང་དག་ལྡན་པར་ཤེས་པར་ བྱ།།ཞེས་བྱ་བའོ། །ཇི་ལྟ་བུར་ཞེ་ན། རྣམ་པ་གང་གིས་ཞི་གནས་བསྒོམ་པ་ལ་གཡེང་བ་མེད་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡེང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡི་གེ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་གི་དོན་དུ་ཞེ་ན། དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་དོན་དུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཐའ་གཉིས་སྤངས་པ་སྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་འབྱུང་བའོ། །གང་དུ་ཞེ་ན། ས་བཅུ་དག་ཏུ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་ཅན་དང་ཁྱད་པར་མེད་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ས་བཅུ དག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ།།ཞེས་འབྱུང་བ་སྟོན་ཏོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་ཡི་གེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཞི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་དང་ལྷག་མཐོང་གི་མཚན་མ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབྲེལ་པའི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་མཚན་མ་གཉིས་ཀ་ཡང་སྣང་བ་ཙམ་དུ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དང་།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཞི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གཉིས་སུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ས་བོན་བསགས་པ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བ་དང་། མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ གི་མཚན་མ་ལ་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པས་ལེགས་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དང་།རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་དེའི་གཉེན་པོ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་བརྗོད་པ་དང་བྲལ་བ་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ལམ་བསྒོམ་པ་དང་། སྤྱིའི་ མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྤྱིར་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་དང་།མ་དག་པ་དང་དག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་དེའི་སྒྲིབ་པ་མ་སྤངས་པ་དང་། སྤངས་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ལ་གློ་བུར་གྱི་ ཉོན་མོངས་པས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ལ་གཞན་དུ་ན་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བར་ འགྱུར་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་སྐྲག་པ་དང་། ཁེངས་པ་མེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས། ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་དེ། སྒྲིབ་པ་མེད་པར་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ། །བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། ཐེག་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ལེའུར་བཅད་པ་ལྔའི་ འགྲེལ་བཤད་དེ།སློབ་དཔོན་བློ་བརྟན་གྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ཡེ་ཤེས་སྡེ་ལ་སོགས་པས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་བབ་པའོ།

同樣地，應當了知這與十種法行相應。如何呢？所謂’于修止無有散亂’是因為無有六種散亂。‘于修觀無有顛倒’是因為于文字等十種無有顛倒。 為何目的？爲了以中道而得出離。即是說遠離二邊之修行。於何處？於十地中。如何？因此說’有差別與無差別’。是什麼？即指應當了知於十地中。 總攝諸無顛倒之義：由於文字無顛倒而現見遠離關聯自性之止相與觀相；由於義理無顛倒而通達二種顛倒相唯是顯現；由於作意無顛倒而遍斷阿賴耶識中二取執著種子積集之顛倒基礎； 由於無散亂無顛倒而善巧通達顛倒相如幻等，無有實有非有之執著；由於自相無顛倒而修習其對治離言無分別法之自相境；由於共相無顛倒而通達一切法普遍清凈之自性； 由於不凈與清凈作意無顛倒而了知其障未斷與已斷，因為法界本性光明被暫時煩惱所染污；由於其暫時性無顛倒而如實了知染污與清凈，因為本性光明中不可能有染污與清凈； 由於無畏與無慢無顛倒而於法與補特伽羅無執著，無障礙地出離。 《辨中邊論》無上乘品五頌釋，由堪布智堅造畢。 由印度堪布勝友、戒勝菩提及大校譯師班智達智軍等譯校潤定。