d4054阿毗達磨集論釋勝子 吉那彌多羅 耶謝德c3.5s dz｜d4054阿毗達磨集論釋勝子 吉那彌多羅 耶謝德c3.5s dz（續2）

生天和生於富貴種姓這兩種，是顯示增上生因。隨順清凈法的攝持，是顯示獲得涅槃之因。 對治善法是什麼？即是能破對治、斷對治、所依對治、遠離對治、制伏對治、離系對治、煩惱障對治、所知障對治。能破對治等這些將在後面解釋。 寂滅善法是什麼？即是斷除一切貪慾、斷除一切嗔恚、斷除一切愚癡、斷除一切煩惱、滅盡想受、有餘依涅槃界、無餘依涅槃界、無住涅槃。 等流善法是什麼？由獲得寂滅的緣故而得世間和出世間殊勝功德，如神通等共同和不共同的功德。 何謂不善？不善有幾種？為何觀察為不善？應當從自性、相應、隨逐、等起、勝義、生得、加行、現前、損害、攝持、違品、抉擇等方面觀察不善。 是諸蘊、十界、四處的一分。爲了斷除執著非法我而說。 自性不善是什麼？除了與意相應的色界和無色界煩惱外，其他的煩惱、隨煩惱以及引發惡行。其中欲界非自生的和從自生引發惡行的是不善。其餘的應知是有覆無記。 相應不善是什麼？與那些煩惱和隨煩惱相應的諸法。 隨逐不善是什麼？即是彼等的習氣。 等起不善是什麼？由彼等所引發的身業和語業。 勝義不善是什麼？一切輪迴。 生得不善是什麼？即是由串習不善而成就不善自性的異熟，由此而樂住于不善中。 加行不善是什麼？即是依止非善士、聽聞非正法、非如理作意而造作身惡行、語惡行、意惡行。 現前不善是什麼？即是依止任何天眾，以損害為先或以邪見為先而供養天神，或於眾多人造作非福業處而修供養事。其中’以損害為先’是指殺羊、水牛等。以邪見為先是為求福德和殊勝。于彼處以不食等煩惱而供養天神。 損害不善是什麼？即是以身語意邪行加害眾生。

།ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་མི་དགེ་བ་གང་། འདི་ལྟ་སྟེ། ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པའམ། ངག་དང་ ཡིད་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པ་ཡང་།ངན་འགྲོ་འམ་བདེ་འགྲོར་འབྲས་བུ་མི་འདོད་པས་འཕེན་པའམ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་འཛིན་པའོ། །འཕེན་པའམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི། ངན་འགྲོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འཕེན་པའོ། །བདེ་འགྲོར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ པར་བྱེད་པ་ཉིད་དེ།གང་གིས་དེར་སྐྱེས་ནས་དབུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་མི་དགེ་བ་གང་། གཉེན་པོའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། །བར་དུ་གཅོད་པས་ མི་དགེ་བ་གང་།དགེ་བའི་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། །དེ་ནི་ཡང་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་བརྟག་།ངོ་བོ་ཉིད་དང་། འབྲལ་བ་དང་། རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ དང་།སློང་བ་དང་། དོན་དམ་པ་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། མདུན་དུ་བྱས་པ་དང་། ཕན་འདོགས་པ་དང་། ཉེ་བར་སྤྱད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། གཉེན་པོ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པས་ཀྱང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། ཁམས་བརྒྱད་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་དང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །དེ་ལ་ཁམས་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་ནི། དེ་རྣམས་ཉིད་དོ། །བདག་ལ་ཆོས་དང་། ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་བྲལ་བས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་བརྒྱད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་དང་། སྲོག་གི་དབང པོ་དང་།རིས་མཐུན་པ་དང་། མིང་གི་ཚོགས་དང་། ཚིག་གི་ཚོགས་དང་། གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཚོགས་སོ། །འབྲེལ་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། སྡང་བ་ཡང་མ་ཡིན། དང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སེམས་སུ་གྱུར་པའི་མིང་དང་། ཚིག་དང་། གསལ་བྱེད་དང་། དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །སྡང་བ་ཡང་མ་ཡིན་དང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སེམས་སུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལས་བཟློག་པར་སྟོན་ཏོ། །དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེའི་རྣམ པར་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྗེས་སུ་འབྲེལ་བས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། དེ་དག་ཉིད་བརྗོད་པའི་བག་ཆགས་སོ། །མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་མ་ལ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་བག་ཆགས་བསྒོས་པའོ། །སློང་ བས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་།དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་གང་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་སོ། །སྡང་བ་ཡང་མ་ཡིན་དང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱི་མིང་ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་རྣམ་པ་ རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའོ།།དོན་དམ་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། ནམ་མཁའ་དང་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་འགོག་པའོ། །སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་ པའོ།།སྦྱོར་བས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དགེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་སྤྱོད་ལམ་མམ་བཟོའི་གནས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན། དགེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་སྤྱོད་ལམ་མམ། བཟོའི་གནས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ལ།དགེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སེམས་སུ་གྱུར་ན། དེ་ལ་སྤྱོད་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དུ་ན་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ།

由執著所生的不善，即：以身造作惡行，或以語和意造作惡行，以及投生惡趣或善趣中不可意的果報，或圓滿成就執著。投生或圓滿成就是：就惡趣而言是投生，就善趣而言是圓滿成就，即生於其中而感受貧窮等痛苦，稱為圓滿成就。 由違品所生的不善是什麼？即是對治的違品法。由障礙所生的不善是什麼？即是障礙善法的諸法。這也包括在眾中聚集等。 如何是無記法中的無記？為何觀察為無記？應當從自性、相離、隨系、等起、勝義、生得、加行、現前、利益、受用、執持、對治、寂靜、等流等方面觀察無記法。 八界、八處，以及余蘊界處的一分。其中八界是：眼界、耳界、鼻界、舌界、身界、香界、味界、觸界。八處即是這些。爲了斷除對我法與非法的執著。 自性無記是什麼？八種有色界處及與之相應的意、命根、同分、名身、句身、文身。 相離無記是什麼？非嗔非喜的心所攝的名、句、文，以及由彼等所攝的心心所法。所謂非嗔非喜的心，即是遠離善與不善的顯示。所謂由彼等所攝，是由於以彼等意言而轉起。 隨系無記是什麼？即彼等言說的習氣。為使未來名身等言說生起而熏習於心的習氣。 等起無記是什麼？由彼等所攝的心心所法所等起的身語業。由非嗔非喜心的名等言說相而等起。 勝義無記是什麼？虛空與非擇滅。生得無記是什麼？不善法與有漏善法的異熟。 加行無記是什麼？與非煩惱非善心相應的威儀或工巧處。所謂與非煩惱非善心相應的威儀或工巧處，即若是非煩惱非善心，則其威儀等成為無記；若非如此，則成為善或不善，隨應配合。

།མདུན་དུ་བྱས་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ གང་།འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷའི་རིགས་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་མདུན་དུ་བྱས་ནས་འཚེ་བའམ་ལྟ་བ་ངན་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་སྟེ། ལྷ་རྟེན་བྱེད་པ་དང་། གང་དུ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པོ་ཆེ་བསོད་ནམས་ཀྱང་མི་སྐྱེད་ལ། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ཡང་མི་སྐྱེད་པར་ལྷ་རྟེན་འཛུགས་པའོ། །ཕན་ འདོགས་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་།འདི་ལྟ་སྟེ། བྲན་དང་། གླ་མི་དང་། ལས་བྱེད་པ་རྣམས་སམ། བུ་དང་ཆུང་མ་རྣམས་ལ་སྡང་བ་སྤང་བ་ཡིན་ནོ། །དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པའོ། །ཉེ་བར་སྤྱད་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོར་ བརྟགས་པ་མ་ཡིན་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་སྤྱད་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མི་དགེ་བ་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་ འབྱེད་དོ།།ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། འདི་ལྟ་སྟེ། བཟོའི་གནས་ལ་གོམས་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་ན་དེའི་ངོ་བོའི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེས་མྱུར་བ་མྱུར་བར་བཟོའི་གནས་དེ་ཉིད་ལ་བསླབ་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཡོངས་སུ་ འཛིན་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།བཟོའི་གནས་ལ་གོམས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉེན་པོས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། འདི་ལྟ་སྟེ། སོ་སོར་མ་བརྟགས་པས་སྨན་བསྟེན་པའོ། །ནད་ཀྱི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བར་ ཞི་བས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་། སྤྲུལ་པའི་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའོ། །རྒྱུ་མཐུན་པས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་སྤྲུལ་པའི་ སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་པ་ནི།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་གིས་རྩེ་བའི་ཕྱིར་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་ན། དགེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་བསྟན་པས་ཀྱང་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་། གང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་ན་དེ་དག་དེ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་གང་ཡང་མེད་དོ། །བསྟན་པས་ཀྱང་དགེ་བ་ལ སོགས་པ་ནི་གང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པས་འདུལ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་སྟོན་པའོ།།མི་དགེ་བ་ཇི་ལྟར་སྟོན་ཅེ་ན། ཆོམ་རྐུན་ལ་སོགས་པར་སྤྲུལ་ནས། དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཅན་འཇིགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལག་པ་དང་རྐང་པ་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དུ་སྟོན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ། འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་པ་དང་ལྡན་པར་བརྟག་།འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པར་བལྟ་ བར་བྱའོ།།འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་ཙམ་དང་ཡང་མི་ལྡན་པ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཞན་དུ་ན་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་མ་ ཐག་ཏུ་སྤོང་བ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་བའི་གནས་ངན་ལེན་སྤང་བའི་ཕྱིར།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི། འདིར་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་ལས་ཀྱི་དབང་ གིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར།འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་ནོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ན། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ན་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་ལས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་ བཞི་དང་།དྲི་དང་། རོ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་དང་། དྲི་དང་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ།

什麼是面向無記？即依止任何天眾，面向而修，遠離損害或邪見，供養天尊，以及在大眾不生福德也不生非福德之處建立天尊供養。 什麼是利益無記？即是對奴僕、僱工、做工者，或兒子妻子等斷除嗔恨。以非信心之心行佈施。 什麼是受用無記？即是以非觀察且非煩惱心受用諸受用。所謂非觀察即是區別于善法。所謂非煩惱心即是區別于不善法。 什麼是攝受無記？即是為熟習工巧明處，而於未來攝受其體性之身，由此迅速圓滿學習該工巧明處。此即攝受無記。由於熟習工巧明處的習氣而攝受如是之身故。 什麼是對治無記？即是不經觀察而依止藥物。為對治疾病故。 什麼是寂止無記？即是色界和無色界所行的煩惱，因具足止故。 什麼是等流無記？即是與化心俱生。等流無記與化心俱生者，即是以心及心所為遊戲而變化，因為是為利益有情，應知是善。 又以顯示亦有善、不善及無記，其為何？即是諸佛及獲得波羅蜜多的諸菩薩為利益有情而顯示，然彼等實無如是圓滿。顯示亦有善等者，即是諸佛等為調伏之義而普遍顯示。 云何顯示不善？即是化現為盜賊等，為令其他有情恐懼而顯示砍斷手足等。 云何是欲界系？欲界繫有幾種？為何觀察為欲界系？未離欲貪的有漏善法、不善法及無記法，應視為欲界系。 所謂未離貪者，即全無離貪分，是獲得三摩地見的異名。否則，則無所屬三摩地將成為欲界系。 獲得三摩地后即喜樂斷除，為斷除成為違品的隨眠，應知是屬於離貪分。 外在色等，由此處未離貪業力所成故，是欲界系。 若說由一切有情共業力所生，則於色界、無色界諸有情亦有未離貪業種子故。 四界及香、味、鼻識界、舌識界。二處及香處、味處。

།དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་ སྤྱོད་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་མ་གཏོགས་པའོ། །བདག་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ། གཟུགས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པར་བརྟག་།འདོད་པ་ ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ།གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་གཟུགས་དང་། རབ་ཏུ་ལྡན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཁམས་བཞི་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་བཤད་མ་ཐག་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་ པོ་དང་།ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཟག་པ་མེད་པ་མ་གཏོགས་པའོ། །བདག་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ། གཟུགས་མེད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་ལ་བརྟག་།གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ། གཟུགས་མེད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པར བལྟ་བར་བྱའོ།།ཕུང་པོ་བཞི་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཁམས་གསུམ་དང་ཡིད་དང་། ཆོས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ། །ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་མ་ གཏོགས་པའོ།།བདག་གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། མཐའ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་།རྟོགས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། གནོན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། ལེགས་པར་སྟོན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། སའི་ དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ།ས་བརྒྱད་པའི་བར་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐའ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། དགུ་བའི་སྤང་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་འཇིག་ཚོགས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ ནས་སློབ་པ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ།།མི་སློབ་པ་ནི་མཐའ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྟོགས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སོ། །གནོན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ བ་ནི།འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སོ། །ལེགས་པར་སྟོན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཉིད་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་བཅུ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ ཉིད་དང་།གནོད་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། ཉེ་བར་བསྟན་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། རྨོངས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། གཉེན་པོས་འདོད་ཆགས་དང་བལ་བ་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་ ཤེས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་།སྤོང་བས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། གོང་མ་དང་བཅས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། གོང་ན་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ། །འདིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་ནི་མི་འཕྲོད་པར་འཛིན་པའི་དོན་ནི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།གདོན་མི་ཟ་བར་སྤོང་བའི་དོན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རང་བཞིན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྟེ། ཇི་སྲིད་དུ་སྤངས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་སྤངས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག་རྣམ་པར་གཟུང་བར་བྱ་བའི་རིགས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།

除此之外的蘊、界、處的一部分。除去色界、無色界所行和無漏。爲了斷除我對欲界貪著的執著。如何與色相應？與色相應者有幾種？為何觀察與色相應？應當觀察已離欲界貪而未離色界貪的善法和無記法與色相應。除去四界和二處，即前述諸法。除此之外的蘊、界、處的一部分。除去欲界、無色界所行和無漏。爲了斷除我已離欲界貪的執著。 如何與無色相應？與無色相應者有幾種？為何觀察與無色相應？應當觀察已離色界貪而未離無色界貪的善法和無記法與無色相應。四蘊即受等。三界即意界、法界、意識界。二處的一部分，即意處和法處。除去欲界、色界所行和無漏。爲了斷除我已離色界貪的執著。 複次，離貪性有六種：即部分離貪性、完全離貪性、斷除身見的離貪性、通過證悟的離貪性、通過壓伏的離貪性、通過善說的離貪性。其中，部分離貪性是就地位而言，為斷除乃至第八地煩惱種類。完全離貪性是為斷除第九地。又就斷除身見的離貪性而言，有學是部分離貪性，無學是完全離貪性。通過證悟的離貪性是以見道。通過壓伏的離貪性是以世間道。通過善說的離貪性應知是以出世間道的離貪性。 複次，離貪性有十種：即本性離貪性、損害離貪性、示現離貪性、殊勝離貪性、愚癡離貪性、對治離貪性、遍知離貪性、斷除離貪性、有上離貪性、無上離貪性。此中十種離貪應知是就不相應義而言為離貪性義，非就必定斷除義而言。本性離貪應知是如’本性離貪即本性離貪’，乃至’斷除離貪即斷除離貪’等語詞應當如是理解。

།རང་བཞིན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་གང་མི་འཕྲོད་པར་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། །གནོད་པས་འདོད་ཆགས་དང་ ལ་བ་ཉིད་གང་།འཁྲིག་པས་ཞུགས་པ་གདུང་བ་དང་བྲལ་ནས། གང་མི་འཕྲོད་པར་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། །ཉེ་བར་བསྟན་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་། འགྲངས་པར་ཟོས་པ་ཟས་ཞིམ་པོ་ལ་ཡང་གང་མི་འཕྲོད་པར་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། །ཕུལ་དུ་བྱུང་བས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ བ་ཉིད་གང་།ཐབས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས་ཐབས་དམར་བ་ལ་གང་མི་འཕྲོད་པར་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། །ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་ཐབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ཐོབ་ནས་གྲོང་དཔོན་ལ་སོགས་པའི་གནས་དམན་པ་ལ་མི་འཕྲོད་པར་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྨོངས་ པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་།བྱིས་པ་རྣམས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་མི་འཕྲོད་པར་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཞི་བ་ཉིད་དུ་མི་ཤེས་པ་གང་། བདག་འཇིག་ཚོགས་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉེན་པོས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་། འཇིག་རྟེན་ པའམ།འཇིགས་རྟེན་ལས་འདས་པས་ལམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་། མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པ་ཁམས་གསུམ་པ་ལ་གང་མི་འཕྲོད་པར་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པས་ཁམས་གསུམ་པ་ ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡིད་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྤོང་བས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་། ས་དང་སར་ཉོན་མོངས་པ་རབ་ཏུ་སྤོང་བའི་མི་མཐུན་པར་འཛིན་པ་ཉིད་གང་ཡིན་ པའོ།།གོང་མ་དང་བཅས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །གོང་ན་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སློབ་པ། སློབ་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་པར་བརྟག་།ཐར་པ་ལ་བརྩོན་པའི་དགེ་བ་ནི་སློབ་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཚོགས་བསགས་པའི་ གནས་སྐབས་ནས་བཟུང་སྟེ།ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཚོགས་བསགས་པའི་གནས་སྐབས་ནི། མངོན་པར་འགྲོ་བར་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་བཅུ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ བདུན་དང་།གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། ཆོས་རྣམས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཞིའི་ཕྱོགས་སོ། །གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ། །བདག་ཐར་པ་བརྩོན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་མི་སློབ་པ། མི་སློབ་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ ཕྱིར་མི་སློབ་པར་བརྟག་།བསླབ་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་དགེ་བ་ནི་མི་སློབ་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །སློབ་པ་མཐར་ཕྱིན་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལྷག་པའི་སེམས་དང་། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་རྣམས་མཐར་ཕྱིན་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །ཕྱུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས བཅུ་དང་།སྐྱེ་མཆེད་བཞིའི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་གྲོལ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན། སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ པར་བརྟག་།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཐར་པ་ལ་བརྩོན་པ་མ་གཏོགས་པ་སྟེ། དེ་ནི་བསླབ་པ་ལ་སློབ་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །སློབ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། འདི་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་མི་དགེ་བའོ། །ཇི ལྟར་རིགས་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི།བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །མི་སློབ་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།

什麼是自然離貪？對苦受以及苦受所依諸法不生執著。 什麼是因損害而離貪？遠離交媾之苦惱后，不生執著。 什麼是因示現而離貪？飽食之後對美味飲食不生執著。 什麼是因殊勝而離貪？獲得極大權勢后對低劣權勢不生執著。如同世間獲得城主等高位后，對村長等低位不生執著。 什麼是因愚癡而離貪？凡夫對涅槃不生執著。其中不知寂靜性者，是因執著我見。 什麼是因對治而離貪？以世間或出世間道斷除煩惱。 什麼是因遍知而離貪？獲得見道者對三界不生執著。所謂獲得見道者對三界，是因具足了知諸行是苦性，而厭離一切有漏事物。 什麼是因斷除而離貪？于地地中斷除煩惱的違品。 什麼是有上離貪？世間、聲聞、緣覺的離貪。 什麼是無上離貪？諸佛菩薩的離貪，因為是眾生利樂之處。 如何是有學？有學有幾種？為何稱為有學？為求解脫的善業應視為有學。從積資糧位開始，應知為求解脫而精進。資糧位應知順解脫分。諸蘊、十界、七識界、色、聲、諸法。四處分。色、聲、意、法處。為斷除我執解脫精進。 如何是無學？無學有幾種？為何稱為無學？圓滿學處的善業應視為無學。所謂圓滿學處，是指圓滿增上戒學、增上心學、增上慧學。諸蘊、十界、四處分。為斷除我執解脫。 如何是非學非無學？非學非無學有幾種？為何稱為非學非無學？凡夫的善、不善、無記，除求解脫外，應說為學處。有學的有漏及無記，其中有漏是不善。應知相應的無記是有覆無記。無學的無記應知是無覆無記。無為應視為非學非無學。

།ཁམས་བརྒྱད་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བརྒྱད་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ། །བདག་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བར་བརྟག་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་རྣམས་དང་། དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཉན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ལྟ་བ་ལྔ་པོ་དག་གོ། །ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་བཟུང་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འཇིག་ཚོགས་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ལྷན ཅིག་སྐྱེས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ངའི་བདག་གང་ཡིན་ཞེས་སྐྲག་པ་གང་ལས་བྱུང་བའོ། །ཐེ་ཚོམ་དང་། ལྟ་བའི་གནས་དང་། ལྟ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་། དེའི་ས་བོན་ནི། ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་དང་། ལྟ་བ་ལོག་ པར་ཞུགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་རྣམས་དང་། ལྟ་བའི་སྒོ་ནས་ཞུགས་པ་དང་། དེ་ལ་དམིགས་པ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་གང་རྣམས་སོ། །གང་ཡང་ལྟ་བས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། ངག་གི་ལས་དང་། ངན་སོང་བའི་ཕུང་པོ་ དང་།ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཐམས་ཅད་ནི་མཐོང་བས་སྤོང་བར་བྱ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་མ་གཏོགས་པའོ། །བདག་མཐོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟར་ན་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བར་བརྟག་།མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པ་སྟེ། ཡན་ཆད་ཀྱི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལས་བཟློག་པར་བག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ ལས་གཞན་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདིར་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་བཟུང་བས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱང་བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གནས་ངན་ལེན་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །མཐོང་ བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་མ་གཏོགས་སོ། །བདག་བསྒོམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་བརྟག་།ཟག་པ་ མེད་པ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།།ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དང་། དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པའོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མ་གཏོགས་པར་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་བཅུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཞིའི་ཕྱོགས་སོ། །དེ་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ། །ཅི་འདྲ་བའི་གཟུགས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་སློབ་པའི་དགེ་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །བདག་རྟོགས་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྐྱེན་སོ་སོ ལས་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ།རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བར་བརྟག་།མཚན་ཉིད་དང་། ཡན་ལག་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། ཡན་ལག་མདོར་བསྡུ་བ་དང་། ཡན་ལག་རྐྱེན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཡན་ལག་གི་ལས་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། ཡན་ལག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུ་བ་དང་། དོན་དང་རྟོགས་དཀའ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། སོ་སོར་མི་མཐུན་པས་ཀྱང་རྐྱེན་སོ་སོ་ལ་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད དོ།།འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །བདག་ལ་ཆོས་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ།

八界、八處以及其他蘊、界、處的部分。爲了斷除非我解脫的執著。 如何是見所斷？見所斷有幾種？為何觀察為見所斷？染污見的遍計以及聽聞非正法等為前導的五見。執取遍計是爲了斷除俱生的薩迦耶見和邊執見。 何為俱生邊執見？即入證悟時’我的我是什麼’而生起的恐懼。疑惑、見處、見相應法以及其種子，疑惑處也應當如是了知。 疑惑處、邪見趣入的煩惱和隨煩惱，以及從見門趣入和緣于彼的貪等。以及由見所引發的身業、語業和惡趣的蘊、界、處一切皆應觀為見所斷。 一切的一分。除修所斷和無漏。爲了斷除我見圓滿的執著。 如何是修所斷？修所斷有幾種？為何觀察為修所斷？獲得見道以上，相對見所斷而言具有習氣的諸法。除染污見的遍計外即是有漏法的意思。 此處由於執取有漏，應當了知也包括順抉擇分，因為隨逐隨眠。一切的一分。除見所斷和無漏。爲了斷除我修圓滿的執著。 如何是非所斷？非所斷有幾種？為何觀察為非所斷？應當觀察無漏為非所斷。 蘊的一分非所斷是出世間道及其後得。除順抉擇分外的諸蘊、十界、四處的部分。彼與無為。 何等色聲界為非所斷？無學善身語業的自性。爲了斷除我證悟的執著。 如何從各別緣而生？從各別緣而生有幾種？為何觀察從各別緣而生？應當觀察相由特徵、支分差別、支分攝略、支分建立為緣、支分業建立、支分煩惱攝、義難解、廣分別、隨順、各別不順而從各別緣生起。 除法界和處的一分外一切。無為的特徵。爲了斷除我法無因和從不相順因所生的執著。爲了斷除從自在天等因所生的執著。

།མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟ་བུ། གཡོ་བ་མེད་པའི་རྐྱེན་ལས་ བྱུང་བ་དང་།མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་དང་། ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་གང་གསུངས་པ་ནི་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་ བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལ་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་བ་ནི། གཡོ་བ་མེད་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རྐྱེན་ཡོད་ན་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི། འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྐྱེན་གཡོ་བ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདི་ སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ།མ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་གཡོ་བ་མེད་ཅིང་མི་རྟག་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། རྐྱེན་གང་ ཡང་རུང་བ་ལས་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་གི།འོན་ཀྱང་ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་བ་ནས། སྐྱེ་བ་ནས་རྒ་ཤི་འབྱུང་བའི་བར་དུའོ། །ཡན་ལག་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་ཇི་ལྟ་བུའོ། །ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་རྣམས་ཏེ། རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ནི། མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྲིད་པ་དང་། ཉེར་ལེན་དང་། སྲེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤིའོ། །ཡན་ལག མདོར་བསྡུས་པས་ཇི་ལྟ་བུ།འཕེན་པའི་ཡན་ལག་གང་། འཕོངས་པའི་ཡན་ལག་དང་། མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་དང་། མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཡན་ལག་གོ། །མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་རིམ་པར་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། ཡན་ ལག་བཞིར་འགྱུར་ཏེ།འཕེན་པའི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའོ། །འབྱུང་བ་ནི་འདི་དག་ཙམ་དུ་བསྟན་པས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྒྱུའི་དུས་ན་གང་གིས་འཕེན་པ་དང་། གང་འཕེན་པ་དང་། འབྲས་བུའི་དུས་ན་གང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། གང་མངོན་པར་འགྲུབ་ པ་སྟེ།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཡན་ལག་འདི་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་འཕེན་པའི་ཡན་ལག་ནི། མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་བདེན་པ་རྣམས་མི་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ལས་ ཀྱིས་བག་ཆགས་སེམས་ལ་བསྒོ་བའི་ཕྱིར་རོ།།འཕོངས་པའི་ཡན་ལག་ནི་མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་སྟེ། དེ་སེམས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་ལ་ཕྱི་མ་བརྟེན་ནས་རིམ་གྱིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ས་ བོན་བརྟས་པའི་ཕྱིར་རོ།།མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་ནི་སྲེད་པ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་སྟེ། འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲེད་པ་མ་སྤངས་པའི་དབང་གིས་འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་ པར་དགའ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་འདུན་པ་དང་།འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོང་པར་འགྱུར་ན་འཆི་བའི་དུས་ན་འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདུན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡང་གང་ཡང་རུང་བའི་བག་ཆགས་འཐོབ་པར་འགྱུར་ བའི་ཕྱིར་རོ།།མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཡན་ལག་ནི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་སྟེ། རྣམ་པ་དེས་ལས་གཞན་པའི་བག་ཆགས་འགའ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ན། ཇི་ལྟར་འཕངས་པ་འབྱིན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པའི་རིས་མཐུན་པ་གང་ཡང་རུང་བར་མིང་དང་གཟུགས་ ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་སྨོས་པ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་སྐབས་ཀྱིས་སྐྱོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒ་བ་དང་འཆི་བ་ཡན་ལག་གཅིག་ཏུ་བྱ་བ་ནི། དགའ་བ་མེད་པར་ཡང་འཆི་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།

其性相如何？因為是從無動搖的緣而生，從無常的緣而生，從功能的緣而生。世尊所說的緣起性相是：此有故彼生，此生故彼生，即如’無明緣行’等。其中’此有故彼生’是從無動搖的緣而生，因為有緣則必定生果，而爲了生果，緣毫無動搖，此為其義。‘此生故彼生’是從無常的緣而生，因為從未生的因不能生果的緣故。‘無明緣行’等是從功能的緣而生。雖然果無動搖且無常，但不是從任何緣都能生一切果，而是從具有功能的緣而生，如此從無明緣生諸行，乃至從生緣生老死。 支分差別如何？十二支，從各別緣而生起的十二支是：無明、行、識、名色、六處、觸、受、有、取、愛、生、老死。 支分總攝如何？能引支、所引支、能生支、所生支。十二支的次第分別，總攝則成為四支，即能引支等。所顯示的生起僅此等，即如因位中能引及所引，果位中能生及所生，當知這一切都由這些支分所顯示。 其中能引支是無明、行、識，因為以不知諸諦為先的業將習氣薰染於心故。所引支是名色、六處、觸、受，因為由心的習氣使名色等前後相依次第成熟種子故。能生支是愛、取、有，因為由未斷除對欲等的貪愛力，對欲等善行惡行等相生喜為先的意樂，具有貪著取著的識若存在，則于臨終時爲了出生果報，隨順意樂和貪著而獲得任何習氣故。 所生支是生與老死，因為以彼相而顯現其他業習氣時，如所引而趣向出生，于任何類同分中顯現名色等的種種差別生處等故。說生與老死是爲了通過有為三相而令生厭離。老與死合為一支，是因為不經衰老也可能死亡的緣故。

།མངལ་ནས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་མིང་དང་ གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཡན་ལག་སོ་སོར་དབྱེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡན་ལག་རྐྱེན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཇི་ལྟ་བུ། བག་ཆགས་དང་། ཤུགས་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ བས་ཀྱང་ཡན་ལག་རྣམས་རྐྱེན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ཡང་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །ཡན་ལག་རྐྱེན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། རྐྱེན་བཞིའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། དེ་ལ་མ་རིག་པ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ཏེ། སྔ་ལོགས་སུ་འབྱུང་བའི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུའི་ རྐྱེན་ཏོ།།དེ་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཚེ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཚུལ་ཅན་ནོ། །ཐུགས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏེ། དེའི་ཚེ་འཕེན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུན་ཆགས་པར་ འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཏེ། རྨོངས་པའི་དུས་ན་མཆོག་ལ་སོགས་པར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་དེ་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པ་དམིགས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡན་ལག་གི་ལས་རྣམ་པར་གཞག་པས་ཇི་ལྟ་བུ། མ་རིག་པ་ཅིའི་ལས་ཅན་སྲིད་པ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ཡང་ཡིན་ནོ། ། མ་རིག་པ་ནི་སྲིད་པ་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་རྨོངས་པར་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་དེས་བསྒྲིབས་པ་རྣམས་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་བར་མའི་མཐའ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཅི་འདས་པའི་དུས་ན་འབྱུང་བ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་མ བྱུང་བ་ཞིག་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པར་ཐེ་ཚོམ་ཟའོ།།འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེའི་དབང་གིས་ཡང་སྲིད་པའི་ལས་སོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ཅིའི་ལས་ཅན། འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་སེམས་ཅན་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྐྱེན་ཡང་ཡིན་ནོ།།འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་སེམས་ཅན་རྣམས། །རྣམ་པར་འབྱེད་ཅེས་པ་ནི། ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་པ་ནི། ཕྱི་མའི་རྐྱེན་དང་མིང་དང་ གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ས་བོན་གསོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅིའི་ལས་ཅན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་འཆིང་བ་འཛིན་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་འཆིང་བ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་བག་ཆགས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་ཞུགས་ན་མིང་དང་གཟུགས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིང་དང་གཟུགས་ཅིའི་ལས་ཅན། སེམས་ ཅན་རྣམས་ལུས་ལེན་དུ་འཇུག་པ་དང་།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །མིང་དང་གཟུགས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་སུ་ལུས་ལེན་དུ་འཇུག་ཅེས་པ་ནི། དེ་གྲུབ་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྐྱེན་ ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི།ཡན་ལག་སྔ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡན་ལག་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པར་བལྟའོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅིའི་ལས་ཅན། སེམས་ཅན་རྣམས་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ལེན་དུ་འཇུག་པ་དང་། རེག་པའི་ རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ལེན་དུ་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། དེ་གྲུབ་ན་དབང་པོ་གཞན་མ་ཚང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེག་པའི་ལས་ཅན། ལུས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་འཛུད་པ་དང་། ཚོར་བའི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ།

胎生之處，不可能在沒有名色等的情況下產生六處等，因此應當了知它們是各個支分的區分。 如何安立支分為緣？應當了知支分是由習氣、勢力、作意和俱生而安立為緣，這也要隨宜配合。 支分安立為緣是依據四緣而言：其中無明是諸行的緣，是前際生起的習氣因緣。由於遍熏習的因所生的諸支分也能造作有，此時是集起的方式。 ‘意’是等無間緣，因為此時由推動的差別而生起諸行的相續。 ‘作意’是所緣緣，因為在愚癡時是非如理作意所緣于勝等。 ‘俱生’是增上緣，因為由其力量而與之相應的心所顯現顛倒相的造作。 如何安立支分的作用？無明有何作用？令眾生於有中愚癡，也是諸行的緣。 無明令眾生於有中愚癡是指：由其所障蔽者對前際、后際、中際如實都不了知。如是對’過去時是生起還是未生起’等產生懷疑。 ‘也是諸行的緣’是指由其力量而造作後有等。 諸行有何作用？分別眾生於諸趣中，也是識的習氣之緣。 ‘分別眾生於諸趣中’是指由業力使眾生趣向種種不同的趣處。 ‘也是識的習氣之緣’是指滋養后際緣及名色等生起的種子。 識有何作用？執持眾生的業縛，也是名色的緣。 ‘執持眾生的業縛’是指識與諸行所生的習氣俱生。 ‘也是名色的緣’是指識入胎后名色得以增長。 名色有何作用？令眾生趣入受身，也是六處的緣。 ‘名色令眾生趣入受身’是指由其成就而眾生依止於其他同類。 ‘也是六處的緣’是指名色等成為六處等的緣，應觀察前支依止而成就后支。 六處有何作用？令眾生趣入圓滿受身，也是觸的緣。 ‘六處令眾生趣入圓滿受身’是指由其成就而諸根無有不全。 觸有何作用？引導眾生趣入身受用，也是受的緣。

། དེའི་སྒོ་ནས་བདེ་བ་མྱོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་ཅིའི་ལས་ཅན། སྐྱེ་བའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་འཛུད་པ་དང་། སྲེད་པའི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་པ་ལ་སོགས་པས་ལས་ཀྱི་རྣམས་པར་སྨིན་པ་ལ་ཉེ བར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དང་ཕྲད་པ་ལ་སོགས་པར་འདོད་པའི་སྒོ་ནས་སྲེད་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྲེད་པ་ཅིའི་ལས་ཅན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འདྲེན་པ་དང་། ཉེར་ལེན་གྱི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །དེའི་དབང་གིས་ཚེ་གཞན་གྱི་རྒྱུན་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རོ་མྱོང་ བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཉེར་ལེན་ཅིའི་ལས་ཅན། ཡང་སྲིད་པ་ལེན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པར་བྱེད་པ་དང་། སྲེད་པའི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་ སོགས་པའི་འགྲོ་བ་བྱེ་བྲག་ཅན་དུ་ཡང་སྲིད་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་དབང་གིས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བག་ཆགས་འབྱུང་བ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་པ་ཅིའི་ལས་ཅན། ཡང་སྲིད་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ པར་བྱེད་པ་དང་།སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །དེ་མ་ཐག་ཏུ་འགྲོ་བ་གཞན་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་ཅིའི་ལས་ཅན། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་རིམ་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་།རྒ་ཤིའི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མའི་གནས་སྐབས་གཞན་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་ཡོད་ན་དེའི་རྒྱུན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། འཇིག་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒ་ཤི་ཅིའི་ལས་ཅན། ཡང་དང་ཡང་ན་ཚོད་འགྱུར་བ་དང་། སྲོག་འགྱུར་བ་ལ་ སེམས་ཅན་རྣམས་སྦྱོར་བའོ།།དར་ལ་བབ་པ་དང་། ཚེ་རྣམ་པར་འཇིག་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡན་ལག་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུས་པས་ཇི་ལྟ་བུ། མ་རིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། སྲེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུའོ། ། འདུ་བྱེད་གང་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། སྲེད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུ་བ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ བའི་ཕྱིར་རོ།།ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཚེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བསྡུའོ། །དོན་གྱིས་ཇི་ལྟ་བུ། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་དོན་ནི། རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་དོན་དང་། སེམས་ཅན་མེད་པའི་དོན་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་དོན་དང་། གཡོ་བ་མེད་པའི་དོན་དང་། མི་རྟག་པའི་དོན་དང་། སྐད་ཅིག་མའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མཐུན་པའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་པའི་དོན་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སོ་སོར་ངེས་པའི་དོན་ནི་རྐྱེན་སོ་སོ་ལ་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བའི་དོན་ཏོ། །བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་མེད་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་གི་ངང་གིས་བདག་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ རྐྱེན་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཡོ་བ་མེད་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྐྱེན་རྣམས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་རྟག་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེར་ཟུག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐད་ཅིག་མའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྱེ་བའི་དུས་ལས་ཕ་རོལ་དུ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་དང་ འབྲས་བུའི་རྒྱུད་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི།རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་འགགས་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མཐུན་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

由此通過體驗快樂等三種境相而受用。受有何作用？令諸有情趣入生的受用，也是愛的緣。由依此而以貪慾等受用業的異熟之故。由於欲求與彼相遇等而生愛故。愛有何作用？引導諸有情的生，也是取的緣。由其力故使他世相續不斷故。由領受味故生起對欲的希求和貪著故。 取有何作用？爲了取得後有而令諸有情的識具有執取，也是有的緣。由於確定引發投生地獄等趣的差別後有結生之業習氣故。由其力故得生諸行的習氣故。有有何作用？令諸有情趣向後有，也是生的緣。由立即引導至他趣故。由從此生起其他同類故。 生有何作用？令諸有情次第成就名色、六處、觸、受，也是老死的緣。由引導后位的其他階段故。有生則其相續轉變他位及有壞滅故。老死有何作用？令諸有情一再經歷年齡變化和生命變化。由令趨入盛年及命終故。 諸支攝於煩惱如何？無明、愛、取，此攝於煩惱雜染。行、識、有，此攝於業雜染。識攝於業雜染者，由識支為行習氣所顯故。其餘諸支攝於生雜染。 義理如何？無作者義即從各別緣而生起義、從因而生義、無有情義、依他起義、無動義、無常義、剎那義、因果相續不斷義、因果相順義、因果差別義、因果決定義，即是從各別緣而生起義。所謂無作者義，是離自在天等作者故。所謂從因而生，是從無明因而生故。所謂無有情義，是自性無我義。 所謂依他起義，是依賴於緣故。所謂無動義，是諸緣無作用故。所謂無常義，是非恒常故。所謂剎那義，是不住生時之後故。所謂因果相續不斷義，是因剎那滅時果剎那同時生起故。所謂因果相順義，是非一切生一切故。

།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སྣ་ཚོགས་པའི་དོན་ ཞེས་བྱ་བ་ནི།རྒྱུ་དུ་མ་དང་གཅིག་གི་རྣམ་པ་ལས་འབྲས་བུ་དུ་མ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་སོ་སོར་ངེས་པའི་དོན་ནི་རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བའི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱུ་གཞན་ལས་འབྲས་བུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོགས་དཀས་ཇི་ལྟ་བུ། རྒྱུས་རྟོགས་དཀའ་དང་། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་དཀའ་དང་། སྐྱེ་བས་རྟོགས་དཀའ་དང་། གནས་པས་རྟོགས་དཀའ་དང་། འབྱུང་བས་ཀྱང་རྟོགས་དཀའ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཡང་བྱེད་པ་པོ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་འདི་དག་གིས་རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་ལྔས་རྟོགས་དཀའ་བར་རིག པར་བྱ་སྟེ།རྒྱུས་རྟོགས་དཀའ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མེད་པར་སྨྲ་བའི་གཉེན་པོར་དོན་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་དཀའ་བ་ནི་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གཅིག་གིས་སོ། །སྐྱེ་བས་རྟོགས་དཀའ་བའི་རྐྱེན་རྣམས་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་ཡང་དེས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །གནས་པས་རྟོགས་དཀའ་བ་ནི། རྣམ་པར་གནས་པ་མེད་ཀྱང་གནས་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་དོན་གསུམ་གྱིས་སོ། །འབྱུང་བས་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ནི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་བཞིས་སོ། །ཡང་རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ སྐྱེ་བ་སྐད་ཅིག་མ་ཡང་ཡིན་ལ།གནས་པར་ཡང་དམིགས། རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་གཡོ་བ་མེད་པའི་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ལ། ནུས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བར་ཡང་དམིགས། རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་སེམས་ཅན་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སེམས་ཅན་དུ་ཡང་དམིགས། རྐྱེན་ སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་བྱེད་པ་པོ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ།ལས་དང་འབྲས་བུ་ཆུད་མི་ཟ་བར་ཡང་དམིགས། བྱེད་པ་པོ་མེད་ཀྱང་ལས་དང་། བྱེད་པ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། །འདི་ནི་འདིར་ལས་དང་འབྲས་བུ་ཆུད་མི་ཟ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མ་ ཡིན་གཉི་ག་ལས་མ་ཡིན།རང་གི་བྱེད་པ་དང་གཞན་གྱི་བྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྟོགས་དཀའོ། །ཆོས་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་བྱས་པ་སྟེ། གང་གིས་བྱེད་པ་དེ་མ་སྐྱེས་ཏེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱིས་ཀྱང་མ་བྱས་པ་སྟེ། རྐྱེན་རྣམས་བྱེད་པ་པོ་ མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉི་གས་ཀྱང་མ་བྱས་པ་སྟེ། རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གིས་བྱེད་པ་དང་། གཞན་གྱིས་བྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་རྐྱེན་རྣམས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམས་གྲངས་གཞན་དུ་ན། བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་ བྱས་པ་ནི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་གྱིས་མ་བྱས་པ་ནི་རྐྱེན་ཡོད་ཀྱང་ས་བོན་མེད་ན་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉི་གས་མ་བྱས་པ་ནི་དེ་གཉི་ག་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་ས་བོན་དང་རྐྱེན་རྣམས་ལས་ནུས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ ཡང་རང་གི་ས་བོན་ལས་ཏེ་གཞན་ལས་མིན།དེ་ལ་ལྟོས་ཕྱིར་རང་གིས་བྱས་མ་ཡིན། །གཡོ་བ་མེད་ཕྱིར་གཉིས་ཀྱིས་མ་བྱས་ལ། །དེ་ནི་ནུས་པས་རྒྱུ་མེད་འབྱུང་མ་ཡིན། །བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བས་མུ་རྣམ་པ་གཉིས་སྤོང་ན་ཡང་། རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་རྟོགས་དཀའ་བར་གྱུར་བ་ན།གང་དུ་མུ་བཞི་ཆར་སྤང་བ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ། དེ་བས་ན་འདི་མཆོག་ཏུ་རྟོགས་དཀའ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཇི་ལྟ་བུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཕྱིའི་ལོ་ཏོག་འབྱུང་བའི་ རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་།འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཟས་ཀྱིས་བསྟེན་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པས་འགྲོ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། མཐུ་སྟོབས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཀྱང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་བལྟ་ བར་བྱའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མིང་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།

所謂’種種因果之義’，是因為從多因和一因的形態中生起多果的緣故。‘因果各別決定之義’，即所謂’從各別緣起普遍生起之義’，是因為不從其他因生果的緣故。 難解如何？應當觀察由因難解、由相難解、由生難解、由住難解、由起亦難解。又應當了知以無作者等這些義，從各別緣普遍生起以五種方式難解：由因難解是以二義對治說非順因和無因；由相難解是以一義無我性；由生難解是雖從諸緣生果而非彼所作故，以二義；由住難解是雖無安住而現為住故，以三義；由起難解是因生果難以了知故，以四義。 又從各別緣普遍生起雖是剎那，亦見為住；從各別緣普遍生起雖從無動之緣而生，亦見從功能之緣而生；從各別緣普遍生起雖無眾生，亦見為眾生；從各別緣普遍生起雖無作者，亦見業果不失。雖無作者，亦有業、作用及其果報受用，此即應知此處業果不失。 非從自生，非從他生，非從二生，非從自作用和他作用，亦非從無因而生，是故難解。法非自作，因為能作者未生故無；亦非他作，因為諸緣非作者故；亦非二作，因為非由彼二因所作故；非從自作用、他作用及無因而生，因為諸緣能生果故。 另一種分類：非自作是因為依緣故；非他作是因為雖有緣而無種子則不生故；非二作是因為彼二無動故；亦非無因生是因為從種子和諸緣有功能故。 複次，從自種子非從他，因依彼故非自作，無動故非二所作，由功能故非無因生。雖以’非從自生非從他生’遮二邊，從各別緣普遍生起仍難解時，何況遮四邊，是故應知此最難解。 差別如何？應當觀察識生差別、死生差別、外莊稼生起差別、壞成差別、食依差別、愛非愛趣分別差別、清凈差別及威力差別。所謂識生差別，即依名色生眼識等。

།འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་ དུ་བྱས་པ་སྟེ།མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕྱིའི་ལོ་ཏོག་འབྱུང་བའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་ལ་བརྟེན་ནས་མྱུ་གུ། མྱུ་གུ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡོང་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སྦུ་གུ་དང་། འདབ་མ་དང་། མེ་ཏོག་དང་། འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱང་ སྦྱར་བར་བྱའོ།།འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ལས་ཀྱི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་ས་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཟས་ཀྱིས་བསྟེན་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཟས་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཅན་ རྣམས་ཁམས་གསུམ་ན་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པའི་འགྲོ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་འགྲོ་དང་། ངན་འགྲོར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་དག་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི།ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་འབྱུང་བ་ནས། མཐོང་བའི་ལམ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པའི་བར་དང་། གཞན་གྱི་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་དུ་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ དང་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་བར་དུའོ།།མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་འདི་དག་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་ རྒྱ་ཆེར་རྟོགས་པར་བྱའོ།།རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་སོ་སོར་མི་མཐུན་པས་ཇི་ལྟ་བུ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། སོ་སོར་མི་མཐུན་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། སོ་སོར་མི་མཐུན་པས་ཀྱང་རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། སོ་ སོར་མི་མཐུན་པ་བསྟན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། སོ་སོར་མི་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བའི་རིམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ། །རྒ་ཤི་དང་། རྒ་ཤི་ ཀུན་འབྱུང་བ་དང་།རྒ་ཤི་ཀུན་འགོག་པ་དང་། རྒ་ཤི་འགོག་པར་འགྲོ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། སོ་སོར་མི་མཐུན་པར་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་འགག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་ ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ།།གང་མེད་ན་རྒ་ཤི་མི་འབྱུང་བ་དང་། གང་འགགས་ན་རྒ་ཤི་འགག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོར་མི་མཐུན་པར་སྟོན་ཏོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་རྐྱེན་སོ་སོ་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་ གཅིག་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ།།བདག་ལ་རྒྱུ་མེད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྐྱེན། རྐྱེན་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་རྐྱེན་དུ་བརྟག་།རྒྱུ་དང་། དེ་མ་ཐག་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། བདག་པོས་ཀྱང་རྐྱེན་དུ་བལྟ་བར་ བྱའོ།།ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྐྱེན་ནོ། །ཆོས་བདག་གི་རྒྱུར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུའི་རྐྱེན་གང་། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དགེ་བའི་བག་ཆགས་སོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་གོ་རིམས་སོ། །ཀུན་དུ་ ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། ཕྱི་མ་ ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་དུ་བལྟའོ།།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཚེ་དེའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་བག་ཆགས་བསྒོས་པར་རིག་པར་བྱའོ།

關於死亡和轉生的詳細分類是：就有情世間而言，即’以無明為緣而有諸行’等。 關於外部莊稼生長的詳細分類是：依種子而有芽，依芽而有莖，如是莖節、葉、花、果實等也當如是配合。 關於毀壞和形成的詳細分類是：依一切有情共業力而生大地等諸界故。 關於食的受用的詳細分類是：依四食而有情安住於三界故。 關於可意和不可意趣的分別詳細分類是：依善行和惡行而趣向善趣和惡趣故。 關於清凈的詳細分類是：依順解脫分而生順抉擇分，乃至由見道和修道次第獲得阿羅漢果，以及依他音而內正思維，正見乃至漏盡。 關於威力的詳細分類是：依聞而生神通等殊勝功德故。 如是當廣知此等分類中諸行從各別緣而生。 何為隨順和不隨順？應知染污隨順和不隨順，清凈隨順和不隨順，也是從各別緣生起隨順和不隨順。 所謂染污隨順和不隨順是就生起次第而言，如’以無明為緣而有諸行’等是隨順宣說。 ‘老死、老死集、老死滅、趣向老死滅之道’是就建立諦理而言，應知是不隨順宣說。 如是’無明滅則行滅’等是清凈隨順宣說。 ‘何者若無則老死不生，何者若滅則老死滅’等是不隨順宣說，如是當觀察從各別緣所生。 除法界和法處一分外的一切。 為斷除執著無因和不相應因故。 云何為緣？有幾種緣？為何觀察為緣？ 應觀察因緣、等無間緣、所緣緣和增上緣。 一切皆是緣。為斷除執著法我為因故。 何為因緣？執受識和善習氣。有漏和無漏諸行及其次第。 執受識有二種：異熟生和等起生。 其中異熟是生得諸法的因緣。等起生是加行所生諸法的因緣，應知後者是其他執受識的因緣。 等起生的執受識應知是熏習當生轉識一切行相的習氣。

།དགེ་བའི་བག་ཆགས་ནི་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ རྣམས་ཀྱི་བག་ཆགས་སུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།།དེ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་བག་ཆགས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ དང་།གྲོགས་དང་། མཐུན་པར་རྟོགས་པ་དང་། རྒྱས་པ་དང་། བར་དུ་གཅོད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་ཀྱང་རྒྱུའི་རྐྱེན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྒྱུ་དྲུག་པོ་དག་རྒྱུའི་རྐྱེན་དུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་བྱེད་རྒྱུ་རྣམས་སུ་རྣམ་པར་ གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཚིག་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་རྣམས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བུ། བྱེད་རྒྱུ་སྟེ་རྒྱུ་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །རྒྱུའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བྱེད་པའི་རྒྱུར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་ནང་དུ་འདུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གྲོགས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སོ་སོར་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །བྱེད་པའི རྒྱུའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཚོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་བསྟན་པ་དེ་ནི་དཔེ་ཙམ་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།ཕྱོགས་འདིས་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་གཞན་ལ་ཡང་མངོན་པར་བརྟག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཇི་ལྟ་བུ། འབྱུང་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་ཚོགས་ པ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལས་འབྲས་བུ་མ་བྱུང་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན། སེམས་ཅན་འབྱུང་པོ་རྣམས་དང་། འབྱུང་པོ་ཚོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཟས་ལྟ་བུའོ། །དེའི་སྟོབས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརྟེན་པའི་བྱེད་ རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །ལྟུང་པའི་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསལ་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན། གཟུགས་ཀྱི་སྒྲོན་མ་ལྟ་བུའོ། །བསྒྲིབས་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་ཤིང་གི་མེ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་རྒྱུད་གཞན་དུ་ འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འབྲལ་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན། བརྔ་བར་བྱ་བའི་ཟོར་བ་ལྟ་བུའོ། །སྦྲེལ་པ་གཉིས་སུ་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན། གསེར་ལ་སོགས་པ་བཟོའི་གནས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཆ་ཤས་ཡུལ་གཞན་དུ་འཕོ་བར་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡིད་ཆེས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་མེའི་དུ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེས་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྗེས་སུ་དཔོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན། སྒྲུབ་པའི་དམ་བཅའ་དང་། གཏན་ཚིགས་དང་། དཔེ་རྣམས་ལྟ་བུའོ། །དེས་ཡང་དག་པར་ངེས་པར་འབྱེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།འཐོབ་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ལྟ་བུའོ། །དེས་འཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་སྙད་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན། མིང་དང་མཚན་མ་དང་མཐོང་བ་ལྟ་བུའོ། །མིང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཚན་མར་འཛིན་པར་མངོན་པར་ཞིན་ནས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ལྟོས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་གང་ལ་ལྟོས་ནས་གང་དོན་དུ་གཉེར་བ་འབྱུང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་བཀྲེས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཟས་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕེན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་རྒྱང་རིང་བའི་རྐྱེན་ཏེ། དཔེར་ན་རྒ་ཤིའི་མ་རིག་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ བ་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ་འབྱུང་བ་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།མངོན་པར་གྲུབ་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་ཉེ་བའི་རྐྱེན་ཏེ། །དཔེར་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མ་རིག་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བ་སྐྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ རྐྱེན་ཏེ།དཔེར་ན་ལོ་ཏོག་འབྱུང་བའི་ཞིང་དང་ཆུ་དང་། ལུད་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།

善業習氣應當視為解脫分隨順的習氣。這些是從出世間證得的同類因法之因所生，因此其習氣應當了知即是出世間法之因。 又應當以自性、差別、助伴、隨順了知、增長、間斷、攝持觀察為因緣。 又以’自性’等說明六因為因緣。其中自性差別應當了知安立為作因。 其餘詞語應當依次了知安立為俱生因、相應因、同分因、遍行因、異熟因。 何為自性？作因即是因的自性。由於依據因的自性安立為作因，應當了知一切因都包含在作因之中。爲了顯示助伴等差別而分別安立。 所說的從眼等和合而生識等作因的差別，應當視為僅是譬喻。以此方便推知其他具有如是自性者。 何為差別？生起作因，如從眼等和合而生識。因為從彼生起未生之果。 住作因，如有情眾生及尋求眾生的食物。因為由其力使生命相續不斷。 依止作因，如有情眾生的地基。因為能遮止墜落。 顯現作因，如色法的燈光。因為能顯現被遮蔽者。 變異作因，如木材的火。因為能使其相續轉變為他相。 分離作因，如收割的鐮刀。因為能使相連者成為二分。 轉變作因，如金等工藝等。因為能使其部分轉移到其他處所。 信解作因，如火的煙。因為能推度隱蔽之事。 令信解作因，如立宗、因、喻。因為能令正確決定。 獲得作因，如涅槃之道。因為能令獲得。 言說作因，如名、相、見。因為隨順名相而執取后安立言說。 觀待作因，是對某事觀待而生起希求，如對飢餓觀待而有食物。因為是生起欲求之因。 引發作因，是遠因，如老死的無明。因為從其因所生，從一處轉至一處而次第生起增長。 成就作因，是近因，如諸行的無明。因為能生起無間生起。 攝持作因，是其他緣，如莊稼生長的田地、水、肥料等。

རང་གི་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ་སྟོབས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆུད་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཏེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་མཉེས་པར་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ལེགས་པར་བརྟེན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་རྗེས་ སུ་མཐུན་པ་འགུགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སོ་སོར་ངེས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དེ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་ཏེ། དཔེར་ན་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་དག་གིས་འགྲོ་བ་ལྔའི་རྐྱེན་ལྟ་བུའོ། །རང་བཞིན་ཐ་དད་པས་འབྲས་བུ་གཞན་དང་གཞན་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་རྐྱེན་ཚོགས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་དབང་པོ་མ་ཉམས་པ་དང་།ཡུལ་ཡང་སྣང་བ་དང་། དེ་སྐྱེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པ་ལྟ་བུའོ། །རང་གི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་མཐུན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་བར་ཆད་བྱེད་པ་སྟེ་དཔེར་ན་ལོ་ ཏོག་ལ་སེར་བ་ལྟ་བུའོ།།གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་བར་ཆད་བྱེད་པ་སྟེ་དཔེར་ན་བར་ཆད་བྱེད་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གྲོགས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བུ་ཆོས་གང་དག་གྲོགས་ཡོད་ན་འབྱུང་གི་གང་ཡང་རུང་བ་མ་ཚང་ན་ མ་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བ་རྣམས་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་སྦྱར་གྱི་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་ན་ གང་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་སྟེ།གང་ལ་རུང་བ་ཞིག་མེད་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མཐུན་པར་རྟོགས་པས་ཇི་ལྟ་བུ། ཆོས་གང་དག་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བས་དམིགས་པ་མཐུན་པར་རྟོགས་ཀྱི། གང་ཡང་རུང་བ་མ་ཚང་ན་མ་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་ བྱུང་བ་རྣམས་སོ།།དེ་ལྟར་གྲོགས་སུ་ངེས་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དཔེར་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མེད་ན་མི་འབྱུང་བར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གཞག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དོན་གཞན་གྱིས་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་གང་དག ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་དམིགས་པ་མཐུན་པར་རྟོགས་ཀྱི་གང་ཡང་རུང་བ་མ་ཚང་ན་ནི་མ་ཡིན་པས་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།དེས་ན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཙམ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །རྒྱས་པས་ཇི་ལྟ་བུ། སྔོན་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་ བ་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་གོམས་པ་རྣམས་ཕྱི་མའི་མཐར་གོང་ནས་གོང་དུ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སྔོན་གོམས་པར་བྱས་པ་རྣམས་ཏེ། སྔོན་ཀུན་དུ་སྤྱད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཕྱི་མའི་མཐར་གོང་ནས་གོང་དུ་ཤིན་ཏུ་ རྒྱས་པ་དང་།མཆོག་ཏུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་དག་གིས་སྔོན་ཡོངས་སུ་གསོས་པ་རྣམས་ཏེ། དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་འབྱུང་བར་བལྟའོ། །དེ་ལྟར་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་འདི་ནི་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ རྒྱུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།བར་དུ་གཅོད་པས་ཇི་ལྟ་བུ། གང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུད་ཐག་བསྲིང་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡང་རུང་བའི་རྒྱུན་རྒྱས་པར་ལྡན་པར་བྱེད་པའོ། །ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ནི་འདྲ་བར་བྱེད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འདོད་ཆགས་ ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་གོམས་པས་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་ཀྱང་རྒྱས་པར་བསྟན་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དམ་དུ་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན་ཐར་པ་ཐོབ་པའི་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་ འཛིན་པས་ཇི་ལྟ་བུ།ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་མི་དགེ་བ་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ།

從自己的種子中產生，爲了增長力量。能夠成就的能作因是順緣，比如爲了取悅國王而善加依止國王一樣。爲了隨後能夠攝受順緣。 決定性的能作因是各種不同的緣，比如五道眾生的五道之緣一樣。因為自性不同而產生不同的果。 俱有因是諸緣和合，比如識根未壞、境界顯現、能生之作意也現前一樣。因為成就自果時不待其他因。 不相應的能作因是障礙，比如對莊稼的冰雹一樣。因為起障礙作用。不相違的能作因是無障礙，比如無障礙一樣。應知與此相反。 何為伴侶？諸法若有伴侶則生，若缺任何一個則不生，如此等：諸大種及所造色，應隨順配合，非一切聚合及色等所造色中必定生起四大種。因此，何處有何法，彼即與彼俱生；若缺任何一個則不生。 何為同緣了知？諸法由俱生而緣相同了知，若缺任何一個則不然，如此等：心與心所。如是決定為伴侶而安立俱生因。 所說大種及所造色，應知僅是舉例。心與心所若缺任何一個則定不生起。 若如是，則相應因不應另立，因為心與心所已攝入俱生因中。雖然如此，由其他義成為相應因：諸法由俱生而緣相同了知，若缺任何一個則不然，故安立相應因。因此，僅是俱生，如此等：心與心所。 何為增長？先前善、不善及無記諸法，由串習而後後轉增，極增、最增而生起。先前串習者，即先前所行的意思。後後轉增、極增、最增而生起者，即由彼等先前所長養者，應觀彼因所生者于未來時成為殊勝。如是同類因即安立為相似法的增長因。 何為障礙？任何能令涅槃相續遙遠的煩惱相續增長。遍行因不僅令相似增長，而且由貪等任何煩惱串習，也能令嗔等相續增長，因此由堅固繫縛而障礙解脫，應知安立。 何為執持？為執持身故，不善及有漏善法。

།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་ཕྱི་མ་ལས་གཅིག་ཏུ་མི་འདྲ་བ་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པར་ལུས་སུ་བསྡུས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཕེན་པའི་ཕྱིར། ཡོངས་ སུ་འཛིན་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་བཟུང་བ་ནི། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཟག་པ་སྐྱེ་བ་དང་། མི་མཐུན་པས་འཕེན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་མ་ཐག་པས་ཇི་ལྟ་བུ། རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བར་ཆད་མེད་པ་དང་མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པ་ལས། སེམས་དང་ སེམས་ལས་བྱུང་བ་འབྱུང་བའི་དེ་མ་ཐག་པས་ཀྱང་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།དེ་ལ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བར་ཆད་མེད་པ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་སྐད་ཅིག་གི་བར་མེད་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་སེམས་གཞན་གྱི་བར་ཆད་མེད་པ་ཡང་འདིར་བར་ཆད་མེད་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། གཞན་ དུ་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ནི་སེམས་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལངས་པའི་སྙོམས་འཇུག་གི་སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་འགྱུར་བར་རིགས་ན་འགྱུར་བས།དེའི་ཕྱིར་རྒྱུད་གཅིག་ལ་ཕྱི་མའི་སེམས་དང་སྔ་མའི་སེམས་ཀྱི་བར་དུ་ སེམས་གཞན་གྱིས་བར་དུ་མ་ཆོད་པ་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནོ།།སེམས་ལ་ཇི་ལྟ་བར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་རིག་པར་བྱའོ། །མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པ་ལས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དེ་མ་ཐག་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་རྣམས་ ནི་མཐུན་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་དང་།མི་མཐུན་པ་མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱང་རང་གཞན་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ རྣམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སོ་སོར་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ལ་ སོགས་པ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།།ཅི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སེམས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བའམ། འོན་ཏེ་ངེས་པ་ཡོད་ཅེ་ན། ངེས་པ་ཡོད་ཅེས་བྱ་སྟེ། སེམས་འདིའི་འོག་ཏུ་སེམས་འདི་དང་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་ན་ནི་བརྗོད་པ་མང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ བས་ན་ཕྱིར་སེམས་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཙམ་རྣམ་པར་གཞག་གོ།འདི་ལྟར་སྟོབས་བཅུས་སེམས་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །འདྲིས་པའི་སྟོབས་དང་། འདུན་པའི་སྟོབས་དང་། སྦྱོར་བའི་སྟོབས་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྟོབས་དང་། འཕེན་པའི་སྟོབས་དང་། རྒྱུའི་ སྟོབས་དང་།ཡུལ་གྱི་སྟོབས་དང་། དྲན་པའི་སྟོབས་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྟོབས་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་སོ། །འདྲིས་པའི་སྟོབས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པའོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། གནས་པ་དང་། ལྡང་བའི་རྒྱུ་ རྣམས་མི་མངོན་པའི་ཕྱིར་ཆུང་ངུའོ།།མངོན་པ་ལེགས་པར་མ་འདྲིས་པའི་ཕྱིར་འབྲིང་པོའོ། །ལེགས་པར་འདྲིས་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོའོ། །དེ་ལ་འདྲིས་པ་ཆུང་ངུའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ལ་མཐར་གྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འབྲིང་ནི་གཅིག་ གིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐོང་རྒལ་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ།།ཆེན་པོས་ནི་ཇི་ལྟར་འདོད་པའམ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོད་རྒལ་དུ་ཞུགས་ནས་ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་། ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདུན་པའི་སྟོབས་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཐོབ་པས་ བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ལ།གལ་ཏེ་འདོད་ན་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་ལས་ལྡང་བའི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །གཞན་དུ་འདོད་ན་ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དེ་དགེ་བའམ། མ་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་རྣམས་ལ་ཡང་ རྒྱ་ཆེར་སྦྱར་བར་བྱའོ།

異熟因是不同於後者的無覆無記所攝，因為能引異熟故。這是遍行義的建立。 所說有漏善法，是因為無漏法不會引生煩惱，與不相順故非能引。 等無間緣如何？從相續不斷無間的相順和不相順中，應當觀察心和心所生起的等無間緣。 其中相續不斷無間，並非一定要剎那無間，而是隻要無他心間隔即可視為無間。否則，入定心從無心定出定后的等持心就不應成為等無間緣，但實際上是可以的。 因此，在一相續中後心與前心之間無他心間隔者即是等無間緣。如同心的情況，心所法也應如是了知。 關於從相順和不相順中心與心所的等無間之義，善心心所是相順善法的等無間緣，也是不相順的不善法和無記法生起的等無間緣。 同樣，不善法和無記法也應配合自類他類諸相。 如是，欲界所攝諸法是欲界所攝諸法、色界無色界所攝及無漏法生起的等無間緣。 同樣，色界所攝等也應分別配合色界所攝等及欲界所攝等生起的等無間緣。 是否一切心之後都能生起一切心？還是有確定？有確定。若詳述此心之後生起何心，將成繁說。 因此，當略說心生起的特相。應知由十力而生起心：串習力、欲力、加行力、等持力、引發力、因力、境力、念力、作意力、結生力。 串習力有三種：小、中、大。因等持、安住、出定的因相不明顯故為小；現行未善串習故為中；善串習故為大。 其中由小串習力，應知次第入諸禪定及無色定。中則以間隔一地方式超越入定。大則隨欲或於一切超越入定后，順逆入定。 欲力，如得第二禪者入初禪，若欲則現前第二禪地出定心。若欲其他則現前欲界善或無覆無記心。其餘諸地也應廣為配合。

།སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་འབྱུང་ངོ་། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་དགེ་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དངོས་གཞིའོ། །དངོས་གཞིའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ ཉེར་བསྡོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་རྒྱ་ཆེར་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། དག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་རེས་འགའ་ནི་དག་པ་གཉིས་སྐྱེའོ། །རེས་འགའ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །འཕེན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་ནས་རྒྱུ་བ་ན།ཇི་སྲིད་དུ་དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་མཉམ་པར་བཞག་པའི་ས་པའི་སེམས་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སྐད་ཅིག་འདྲེན་པར་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། །དེ་དང་མི་མཐུན་པ་ཉོན་ མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་རྒྱུ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་རྒྱུའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་གལ་ཏེ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་སྒྲིབ་པ་སྔོན་བསགས་པར་གྱུར་པའོ། །ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་འདོད་ ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པ་སྡུག་པ་ལ་སོགས་པ་མཚན་མའི་སྟོབས་ཤས་ཆེ་བའི་ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་པའོ།།དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི། གལ་ཏེ་དྲན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དག་གིས་འདས་པའི་ཡུལ་ལ་འཕྲོས་པར་བྱེད་པའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་ པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་གལ་ཏེ་སྤྱོད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྡུག་པའི་མཚན་མ་གང་ཡང་རུང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ།།ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་གསར་དུ་འཆི་བའི་སེམས་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། ལུས་ལ་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཁམས་གསུམ་དུ་སོ་སོར་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དག་གོ།།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས། འདོད་པའི་ཁམས་ཉིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལུས་ལ་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་འཆི་བའི་སེམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ཤི་འཕོས་ནས་གཟུགས་ དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འཆི་བའི་སེམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཀྱང་དྲུག་ཏུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཡུལ་ལ་ སྲེད་པ་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་།དམིགས་པ་ལ་མི་སྤྱོད་པ་དང་། བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ལུས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་འདིའི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་དབང་གིས་དེ་མ་ཐག་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་བར་མ་དོར་སྲིད་པར་ཉིང་ མཚམས་སྦྱོར་བའོ།།འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་འཆི་བའི་དུས་ཇི་སྲིད་དུ་འདུ་ཤེས་མི་གསལ་བའི་གནས་སྐབས་སུ་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་དུ་སྲིད་པ་དེ་ཀུན་དུ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་ནི་དེ་ཡོངས་སུ་རྟོགས་ནས་གཉེན་པོར་ཚར་གཅོད་དོ། །འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ བ་རྣམས་ནི་མ་སྤངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་གཉེན་པོའི་སྟོབས་ཆེ་བས་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་ངོ་།།དེའི་བག་ལ་ཉལ་གྱི་དབང་གིས་ནི་ཉིད་མཚམས་སུ་སྦྱོར་རོ། །བར་མ་དོའི་སྲིད་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ནི། རྟག་ཏུ་མ་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་འོག་ཏུ་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་སྦྱར་ཏེ། འཆི་འཕོ་བའི་སེམས་མ་གཏོགས་པའོ། །བར་མ་དོའི་འཆི་འཕོ་བའི་སེམས་ནི་རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཏེ། འཆི་བའི་སྲིད་པ་བཞིན་ནོ། །སྐྱེ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ ནི་རྟག་ཏུ་མ་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འཆི་བའི་སེམས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་དགེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་སྐབས་རྫོགས་སོ།

由修習力，欲界善心之後首先生起色界心。不動善心之後生起根本定。根本定之後，從第二禪近分乃至有頂，應當了知。 由等持力，清凈等持心有時生起二種清凈，有時生起染污。 由牽引力，從定中起而行時，乃至未被與彼相違的煩惱生起所損壞之前，等持地心與不等持剎那相續。與彼相違的煩惱相應心，應知由行等力而生起。 其中由因力，即必定退失的所積障礙。由境力，即顯現能生貪等煩惱的適意等相增盛境界。 由念力，即以念分別而緣過去境。由作意力，即作意任何適意相的行作意。 由結生力，新的死心有九種：即與對身貪相應的三界各自欲界、色界、無色界。 其中從欲界死後，結生欲界時，與對欲界身貪相應者，應知為死心。從欲界死後結生色界、無色界的心，應知為色界、無色界死心。 如是從色界、無色界死後，生彼處或他處的心亦配為六種。彼對境貪為俱生、不行境、有覆無記。 應知此俱生身貪不能斷除所緣相。由此力故，凡夫即刻結生中有。 未離貪聖者，死時乃至未至不明顯想位之前，彼有生起。彼等了知已對治斷除。 已離貪聖者雖未斷，由對治力大故不生起。由彼隨眠力故結生。 結生中有剎那恒為無覆無記，因為是異熟故。 此後善、不善、無記隨應配合，除死心。中有死心恒為染污，如死有。 結生應知恒為無覆無記。 菩薩由願力所生的一切死心等，應知唯一是善。 等無間緣品終

། །།དམིགས་པས་ ཇི་ལྟ་བུ།ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཡུལ་ལ་བཀྲ་བར་འཛིན་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཡུལ་ལ་བཀྲ་བར་འཛིན་པའི་དམིགས་པ་དང་། དངོས་པོ་དང་བཅས་པའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་ པའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པ་དང་།ཀུན་བརྟགས་པའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དམིགས་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པའི་དམིགས་པས་ཀྱང་དམིགས་པའི་རྐྱེན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་ ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གིས་དམིགས་པ་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡུལ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའི་དམིགས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིད་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡུལ་བཀྲ་བར་འཛིན་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མིང་ལ་མ་བྱང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་སྟེ། མིང་ལས་ཡི་གེར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡུལ་ལ་བཀྲ་བར་འཛིན་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་ བཟློག་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དངོས་པོ་དང་བཅས་པའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྟ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། དེ་ལ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་དེ་ལས་གཞན་བདག་གི་དམིགས་པའོ། །དངོས་པོ་མེད་པའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མ་གཏོགས་ པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་སྟེ།བདག་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་དང་བཅས་པའི་ཡུལ་གྱི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་དང་། ས་གཞན་ལ་མ་འོངས་པའི་དམིགས་པ་གཞི་གཏན་ལ་འབེབས་ པ་མེད་པ་མ་གཏོགས་པར་དེ་ལས་གཞན་པ་དག་གི་དམིགས་པའོ།།ཀུན་བརྟགས་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་སྟེ། རང་གིས་ཀུན་བརྟགས་པ་ཙམ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་པར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ།།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། །མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་མ་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །ཐོགས་པ་ མེད་པའི་དམིགས་པས་ཀྱང་དམིགས་པའི་རྐྱེན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ནི། མཚན་ཉིད་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། གཞག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤངས་པས་ ཀྱང་དམིགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ།།མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དོན་གང་དེར་སྣང་བའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་། དེ་དག་བྱུང་ནས་ཀྱང་དོན་དེ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། ཐ་སྙད་འདོགས་པ་དང་། སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་ འགྱུར་བ་ནི་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མེད་པའི་དམིགས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་དང་། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། རྨི་ལམ་དང་། གཟུགས་བརྙན་དང་། སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་ པའི་དམིགས་པའོ།།ཡོད་པ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི། དེ་ལས་གཞན་པ་དག་གི་དམིགས་པའོ། །དམིགས་པ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ནི། གཟུགས་དང་། སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་དམིགས་པ་ནི། སེམས་དང་སེམས་ལས་ བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ།།ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའོ། །ལོག་པ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ལ་ལོག་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པའི་དམིགས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། མ་བསྒྲིབས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ པའོ།།ཚུལ་བཞིན་གྱི་དམིགས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་དམིགས་པའོ།

什麼是所緣？所緣境界斷絕的所緣、所緣境界不斷絕的所緣、對境界不執取差別的所緣、對境界執取差別的所緣、有事物境界的所緣、無事物境界的所緣、遍計所執境界的所緣、顛倒的所緣、不顛倒的所緣、有障礙的所緣、無障礙的所緣，應當觀察為所緣緣。 其中，所謂所緣境界斷絕的所緣，是指五識的所緣，因為五識的境界各自決定的緣故。所緣境界不斷絕的所緣，是指意識的所緣，因為一切法都是意識的境界的緣故。 所謂對境界不執取差別的所緣，是指對名言不熟練者的意識所緣，因為不能從名字轉成文字的緣故。所謂對境界執取差別的所緣，應當了知與此相反。 所謂有事物境界的所緣，是指除了見、慢以及與之相應的諸法之外，其餘我的所緣。所謂無事物境界的所緣，是指所除諸法的所緣，因為我是所依的緣故。 所謂有事物境界的所緣，是指除了緣無漏、不同界地和其他地未來的所緣以及無所依止的所緣之外，其餘諸法的所緣。所謂遍計所執的所緣，是指所除諸法的所緣，因為唯緣自己遍計的緣故。 所謂顛倒的所緣，是指以常等行相所生起的所緣。所謂不顛倒的所緣，是指以無常等行相所生起的所緣。所謂有障礙的所緣，是指未斷所知障者的所緣。所謂無障礙的所緣，是指已斷所知障者的所緣。 所緣緣的決定，應當了知是由相、分類、安立、遍知、斷除而建立所緣。 什麼是相？任何對境顯現的心和心所生起的因，以及生起后對彼境執著、施設名言、各別自證，這就是所緣的相。 什麼是分類？無的所緣，即是顛倒的心心所的所緣，以及過去、未來、夢境、影像、幻術等的所緣。有的所緣，是指除此之外的所緣。無所緣的所緣，是指色法、心不相應行法和無為法。有所緣的所緣，是指心和心所法。 真實的所緣，即是善法。錯誤的所緣，即是染污法。非真實亦非錯誤的所緣，即是無覆無記法。如理的所緣，即是善心心所的所緣。不如理的所緣，即是染污法的所緣。

།ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་ལ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ དམིགས་པ་ནི།དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །འདྲ་བའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། རང་གི་ས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ས་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ རྣམས་ཀྱི་ཟག་པ་མེད་པའོ།།མི་མཐུན་པའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ས་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ས་པ་གཞན་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །སྣ་ ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ། དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །གཅིག་པུའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་རྟོག་མི་དཔྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །འབྲལ་བ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་ སྟེ།འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །འབྲལ་བ་ནི་མེད་པར་གྱུར་པའོ། །གཞན་དུན་འབྲལ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་བྱའོ། །བསྡུས་པ་ཕྲ་བའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ ལྟ་སྟེ།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །མཐར་ཕྱིན་པ་ཕྲ་བའི་དམིགས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། འདུ་ཤེས་མེད། འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་དམིགས་པ་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མདོ་ སྡེ་ཚིག་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།གཙུག་ལག་རྣམས་ཀྱི་མིང་གི་ཚོགས་དང་། ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་སོ། །དོན་གྱི་དམིགས་པ་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །ཆུང་ངུའི་དམིགས་པ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ།ཉན་ཐོས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །རྒྱ་ཆེན་པོའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའོ། །མཚན་མའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞི་གནས་དང་རབ་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་མཚན་མ་རྣམས་སོ། །མཚན་མ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའོ། །དེ་ཁོ་ནའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་པོ་དག་གི་དམིགས་པ་བདེན་པ་རྣམས་སོ། །གནས་པར་བྱ་བའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་སེམས དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ།།དབང་བསྒྱུར་བའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱང་མཐར་ཐུག་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །སྐད་ཅིག་མའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་སློབ་པ་ རྣམས་ཀྱི་ཚེ་དེ་ཉིད་དོ།།རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའོ། །གཞག་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དམིགས་པས་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པས་སོ། །རྣམ་པ་བཞི་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་ པའི་དམིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་དང་། དམིགས་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་པ་དང་། བསྒྲིབས་པ་མེད་པར་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་བས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འཛིན་ པ་ཡང་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའོ།།ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་དབང་གི་ཤེས་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་བཞིའི་དཔེར་བརྗོད་པ་ནི། ཡི་དགས་དུད་འགྲོ་མི་རྣམས་དང་། །ལྷ་རྣམས་ཇི་ལྟར་རིས་རིས་སུ། །དངོས་གཅིག་ཡིད་ནི་ ཐ་དད་ཕྱིར།།དོན་མ་གྲུབ་པར་འདོད་པ་ཡིན། །འདས་སོགས་དེ་བཞིན་རྨི་ལམ་དང་། །གཟུགས་བརྙན་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཡང་། །མེད་ཕྱིར་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། །དེ་ནི་དམིགས་པར་རུང་བ་ཡིན། །དོན་ནི་དོན་དུ་འགྲུབ་གྱུར་ན། །ཤེས་པ་རྟོག་པ་མེད་མི་འགྱུར། །དེ་མེད་པས་ན་ སངས་རྒྱས་ཉིད།།ཐོབ་པར་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

非如理和非不如理的所緣是除了這些以外的所緣。相似的所緣是這樣的：善等的善等，自地的自地，有漏的有漏，無漏的無漏。不相似的所緣是這樣的：善等的不善等，他地的他地，有漏和無漏的無漏和有漏。 種種所緣是這樣的：有尋有伺的心和心所的所緣。單一所緣是這樣的：無尋無伺的所緣。不離所緣是這樣的：修習無想定的心和心所，以及空無邊處、識無邊處的所緣。不離是指不分離，其他情況則是大離。 微細攝所緣是這樣的：無所有處的所緣。微細究竟所緣是這樣的：非想非非想處的所緣。煩惱所緣是因為成為所緣而稱為所緣。 經典文句法的所緣是這樣的：論典中的名聚、句聚和字聚。義理所緣是依此所說的義理。小乘所緣是這樣的：聲聞的所緣。大乘所緣是這樣的：大乘法。 有相所緣是這樣的：止、舉、舍的相。無相所緣是這樣的：涅槃和有頂。真實所緣是這樣的：真如和十六行相的四諦所緣。住所緣是這樣的：修習滅盡定的心和心所的所緣。 自在所緣是這樣的：解脫等一切種智究竟功德的所緣。剎那所緣是這樣的：無學者的當生。隨順所緣是這樣的：諸佛菩薩的所緣。 如何安立？如是由安立所緣而不成就。應知四種圓滿所緣：識的不相順因、無所緣識的所緣、無障礙而無顛倒、隨順三種智。因此執取也不成就。 三種智是根本智、觀察智和無分別智。其中四種的譬喻是：餓鬼、旁生、人類和天眾，如是各各由於一事而心不同，故許為義不成就。過去等如是夢境和影像二者，由於無故、無所緣故，彼成為所緣。 若義成為實義，則智不應無分別。由於無彼，故不應理獲得佛果。

།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དབང་ཐོབ་དང་། །རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་འདི་ལྟར་ཡང་། །མོས་པའི་དབང་གིས་ས་ལ་སོགས། །དངོས་པོ་དེ་ལྟར་དམིགས་པར་འགྱུར། འདི་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་གྲུབ་དང་། །བློ་ལྡན་ཞི་བ་ཐོབ་པ་ཡི། །ཆོས་ཀུན་ཡིད་ ལ་བྱེད་པ་ལ།།དེ་ལྟར་དོན་ནི་མི་སྣང་ཕྱིར། །མི་རྟོགས་ཤེས་པ་རྒྱུ་བ་ལ། དོན་ཀུན་སྣང་བ་མེད་ཕྱིར་ཡང་། །དོན་མེད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ། །དེ་མེད་པས་ན་རྣམ་རིག་མེད། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། །མཚན་ཉིད་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། གཞག་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྤོང་བས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཉན་ཐོས་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གནས་གྱུར་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་གནས་གྱུར་པས་ནི། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དམིགས་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཐར་གྱི། དེ་དག་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཐོབ་པར་ནི་མ་ ཡིན་ནོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གནས་གྱུར་པས་ནི། གཉི་གའོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་གཞུང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ངེས་པ་རྫོགས་སོ།། །།བདག་པོས་ཇི་ལྟ་བུ། རྟེན་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། འཕེན་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། ཡུལ་ལ་ དབང་བྱེད་པ་དང་།སྐྱེ་བར་དབང་བྱེད་པ་དང་། གནས་པར་དབང་བྱེད་པ་དང་། འབྲས་བུ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་ཀྱང་བདག་པོའི་རྐྱེན་དུ་བལྟ་བར་ བྱའོ།།དེ་ལ་རྟེན་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ལ་དབང་བྱེད་པས་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱིའོ། །འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།འཕེན་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ལས་ཀྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཕེན་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །སྔོན་གྱི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པའོ།།ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པས་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱིའོ། །རེག་པ་ནི་ཚོར་བའིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །འདི་མན་ཆད་ནི་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱ་ སྟེ།བདག་པོར་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡུལ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བར་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕོ་དང་ མོའི་དབང་པོ་སྟེ།དེའི་དབང་གིས་མངལ་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པར་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་རིས་མཐུན་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་ བདེ་བ་དང་།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སོ་སོར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་ རྣམས་ཏེ།དེ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ གིས་བག་ལ་ཉལ་ལེགས་པར་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ།

菩薩獲得自在和瑜伽師也是如此，由於信解力而於地等事物如是觀想。 對於此處已獲得分別成就和具慧寂靜者，於一切法作意時，因為不現如是義故，不了知。 于執行的識中，因為一切義相都不顯現，應當了知無義。無彼故無分別識。 若問遍知如何？由於如實了知相、分類和安立等故。 若問斷除如何？聲聞和大乘轉依，即聲聞乘轉依時，從蘊、界、處的所緣中解脫，但未獲得對彼等的自在。大乘轉依則二者皆得。所緣緣如經典所說決定圓滿。 若問增上如何？即對所依的增上、牽引的增上、俱生的增上、境的增上、出生的增上、安住的增上、受用果的增上、世間清凈的增上、出世間清凈的增上，應視為增上緣。 其中，所謂對所依的增上，即風輪對水輪等所依的增上是增上緣。器世間是有情世間的增上緣。諸大種是所造色的增上緣。諸根是諸識的增上緣等。 所謂牽引的增上，即一切有情共業對器世間牽引的增上是增上緣。往昔有漏業是異熟等。 所謂俱生的增上，即心對諸心所的俱生是增上緣。作意是心的增上緣。觸是受的增上緣等。 以下是就二十二根的增上而建立，應當了知。 其中所謂境的增上，即眼、耳、鼻、舌、身、意根，因為由其力故成就色等。 所謂出生的增上，即男女根，因為由其力故入胎。 所謂安住的增上，即命根，因為由其力故安住同分。 所謂受用果的增上，即樂、苦、喜、憂、舍根，因為由其力故各別感受愛、不愛的異熟。 所謂世間清凈的增上，即信、精進、念、定、慧根，因為它們能降伏諸煩惱。 所謂出世間清凈的增上，即未知當知根、已知根、具知根，應當了知如是安立，因為它們能善斷隨眠。

།ཇི་ལྟར་ན་རྟེན་མཚུངས་དང་དེ་མཚུངས། རྟེན་མཚུངས་དང་དེ་མཚུངས་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་རྟེན་མཚུངས་དང་དེ་མཚུངས་སུ་བརྟག་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་ཞིང་དེ་དང་འདྲ་བའི་དབང་པོའི་ཡུལ་ལ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ བྲལ་ཞིང་དེ་དང་འདྲ་བ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བས་ཀྱང་རྟེན་མཚུངས་དང་དེ་མཚུངས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱེ་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལྔའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མ་བྲལ་ཞིང་དེ་དང་འདྲ་བའི་དབང་པོ་ཡུལ་ལ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་པ་ མཚུངས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འདྲ་བའི་དབང་པོའི་ཡུལ་རྣམས་ལ་དེ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་དེ་ནི་རྟེན་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གཉིས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་དེ་དང་འདྲ་བ་རྒྱུན་ དུ་འབྱུང་བས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་མཚུངས་ཏེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་དབང་པོའི་བདག་ཉིད་དང་འདྲ་བ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་ཞིང་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དེ་མཚུངས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཟུགས་ ཅན་གྱི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་ཉིད་དོ།།བདག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཟིན་པ་ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་ཟིན་པར་བརྟག་།ཚོར་བ་འབྱུང་བའི་གནས་ཀྱི་གཟུགས་ནི་ཟིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཟུགས་ གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོར་བ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ཟིན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོས་བསྡུས་པའོ། །ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་ལྔ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པའོ། །བཞིའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་ དང་།རོ་དང་། རེག་བྱ་དབང་པོ་ལས་གཞན་དུ་མ་གྱུར་བའོ། །བདག་ལུས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་དབང་པོ་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་དབང་པོར་བརྟག་།ཡུལ་འཛིན་པར་དབང་བྱེད་པ་དང་། རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། རིས་ མཐུན་པར་གནས་པར་དབང་བྱེད་པ་དང་།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་དབང་བྱེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པས་ཀྱང་དབང་པོར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། དེ་ལ་ཡུལ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དྲུག་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི། ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་ལས་བུ་དང་ཚ་བོ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་འབྱུང བའི་ཕྱིར་རོ།།ལྷག་མ་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་དུ་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། གཟུགས་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཕོ་དང་། མོའི་དབང་པོའི་མཚན་ ཉིད་དང་།སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་གོ་རིམས་སོ། །ཁམས་བཅུ་གཉིས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། དབང་པོ་དང་། རྣམས་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་རྣམས་དང་། ནང་གི་རྣམས་སོ། །ཆོས་ ཀྱི་ཁམས་དང་།སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔའོ། །བདག་དབང་བྱེད་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བརྟག་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།

什麼是所依相同和彼相同？所依相同和彼相同有幾種？為什麼要觀察所依相同和彼相同？ 應當觀察與識不離而與彼相似的根境相續生起，以及與識相離而與彼相似相續生起的所依相同和彼相同。 色蘊的一分、有色界和五處。 所謂與識不離而與彼相似的根境相續生起，應知是所依相同，因為具有識並與識相似的諸根境相續生起，與識生起相似的緣故。此根稱為所依相同。 第二，所謂與識相離而與彼相似相續生起，是彼相同，因為與不具識的根體性相似相續生起，與根的特徵相似的緣故，應觀為彼相同。 蘊的一分是眼等五根的特徵。五種有色界和處即是那些眼等。 爲了斷除我具有識和不具有識的執著。 什麼是執受？執受有幾種？為什麼要觀察執受？ 應觀察受生起處的色為執受。 依止何色而生起受，彼稱為執受。 色蘊的一分，以及具處所的根所攝。 五種有色界和處，以及眼等。四者的一分。 色、聲、香、味、觸非根所攝。 爲了斷除我主宰身體的執著。 什麼是根？根有幾種？為什麼要觀察根？ 應觀察取境之自在、種姓相續之自在、同類住之自在、善不善業果受用之自在、世間離貪之自在、出世間離貪之自在為根。 其中取境者是眼等六根，因為由彼力故心心所緣色等境而生起。 種姓相續之自在是男女根，因為從彼生起子孫等種姓。 其餘如增上緣所說應當了知。 受蘊、識蘊、色蘊和行蘊的一分，以及眼、耳、鼻、舌、身、男、女根的特徵，命根、信、精進、念、定、慧根的特徵等次第。 十二界、六處、根、諸識界、內處。 法界和處的一分。命根、樂等、信等五。 爲了斷除我自在的執著。 什麼是苦苦性？苦苦有幾種？為什麼要觀察苦苦性？ 應當以苦受自相和感受苦法自相觀察苦苦性。

།དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དོ། །དེ་འབྱུང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་བ་དབང་པོ་དང་། དོན་རྣམས་དང་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། ། བདག་སྡུག་བསྔལ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བརྟག་།བདེ་བའི་ཚོར་བ་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་འགྱུར་བ་རང གི་མཚན་ཉིད་དང་།དེ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་ཆགས་པས་སེམས་འགྱུར་བས་ཀྱང་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་། དེ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་འགྱུར་བས་ཡིད་མི་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དེ་འགྱུར་བ་ནི་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ ཡང་རྗེས་སུ་ཆགས་པས་སེམས་འགྱུར་བ་ནི།འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་ཞེ་ན། གནས་འགྱུར་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །བདག་བདེ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་ བསྔལ་ཉིད།འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བརྟག་།སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ ཉིད་དང་།དེ་གཉི་གའི་གནས་ངན་ལེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། གཉི་ག་ལས་མ་ཐར་བ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བཅིངས་པས་གྲུབ་པ་དང་། བདེ་བ་མ་ཡིན་པས་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། །དེ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན་དང་ལྡན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཉིད། དེ་གཉིས་ལས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བས་རེས་འགའ་ནི་བདེ་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བརྟེན། རེས འགའ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལ་བརྟེན་ཏེ།དུས་རྟག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་མི་རྟག་པས་རྗེས་སུ་བཅིངས་པས་གྲུབ་པ་དང་། བདེ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་གསུམ་དང་། ཡིད་དང་། ཆོས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་རྣམས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་དག་གོ། །བདག སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པར་བརྟག་།མི་དགེ་བ་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །མི་དགེ་བ་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དེ་ནས་དེ་གཉིས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཕུང་པོ རྣམས་དང་།ཁམས་བཅུ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཞིའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་། ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། ལུང་མ་བསྟན་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་མ་གཏོགས་སོ། །བདག་ ལ་ཕུང་པོ་འཇོག་པར་བྱེད་པ་དང་།ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ།

其中苦受，是苦的本性，僅以其自相而言即是苦苦性。作為其生起之因的諸根、諸境及與之相應的諸法，由於是感受苦的緣故，應當視為苦苦性。是一切的一分。爲了斷除執著我為苦的分別。 怎樣是壞苦性？有幾種壞苦？為何觀察為壞苦性？樂受的變壞相，以及能感受樂的諸法變壞自相，以及對此貪著而心生變化，也應當視為壞苦性。其中樂受和能感受樂的諸法變壞而生起憂惱，故其變壞即是壞苦性。其中又由貪著而心生變化，應當了知為壞苦性，如所說’由心住所變’。是一切的一分。爲了斷除執著我為樂的分別。 怎樣是行苦性？有幾種行苦性？為何觀察為行苦性？非苦非樂受的自相，以及能感受非苦非樂的諸法自相，以及執取二者的隨眠，以及未能解脫二者而為無常所繫縛的所成，以及非樂性，也應當視為行苦性。其中非苦非樂受，與取識相應，以及能感受的諸行，具有苦與壞苦性的隨眠，以及未能從彼二者解脫，有時依樂的狀態，有時依苦的狀態，而非恒時處於非苦非樂的狀態。因此，由無常所繫縛而成就，以及非樂的緣故，應當了知為行苦。諸蘊、三界、意界、法界、意識界。除二處一分外的一切。意處、法處、無漏相及其餘。爲了斷除執著我為非苦非樂的分別。 怎樣是有異熟？有幾種有異熟？為何觀察為有異熟？不善及有漏善，應當視為有異熟。不善及有漏善的異熟，與取識相應，存在於後世，因此說彼二者為有異熟。諸蘊、十界、七識、色、聲、法界。四處一分。色處、聲處、意處、法處，除無記及無漏。爲了斷除執著我能安立諸蘊及結生相續的分別。

།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ཀུན་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལས་གཞན་ པ་ནི་འདིར་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་།བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དེས་འབྱུང་བར་བརྗོད་པ་ཐོབ་པ་དེ་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཟས། ཟས་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་ཟས་སུ་བརྟག་།འཇུ་བས་ཀྱང་འཇུ་བ་ལས་གྱུར་པ་དང་། ལམ་གྱི་ཟས་འཇུ་བའི་ དུས་ན་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གསོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡུལ་གྱིས་ཀྱང་ཡུལ་ལས་གྱུར་པ་དང་། རེག་པའི་ཟས་ཏེ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་གྱི་གནས་ཀྱི་རེག་པས་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་བས་ཀྱང་རེ་བ་ལས་གྱུར་བ་དང་། ཡིད་ལ་སེམས་པའི་ཟས་ཏེ། འདོད་པའི་ དངོས་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་རེ་བའི་དབང་གིས་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལེན་པས་ཀྱང་ལེན་པ་ལས་གྱུར་པ་ཉིད་ནི་ཟས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཟས་ཏེ། ཀུན་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་དབང་གིས་ལུས་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་དང་ བྲལ་ན་ལུས་རུལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། ཁམས་བཅུ་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལྔའི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །བདག་ཟས་ཀྱིས་གནས་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཟས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བསྡུས་ནས་རྣམ་པ་བཞིས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཡང་ཐོས་ནི་ མ་དག་པའི་ལུས་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་།འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། མཐའ་དག་གི་འཆིང་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མ་དག་པའི་གནས་སོ། །དག་པ་དང་མ་དག་པའི་ལུས་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། སློབ་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ།འཆིང་བའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དག་པའི་ལུས་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ཀུན་དུ་སྟོན་པར་ཡང་བལྟ་བར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་མཐུ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ།ཟས་ཀྱི་དབང་གིས་གནས་པ་ཀུན་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་གོང་མ་དང་བཅས་པ་གོང་མ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་གོང་མ་དང་བཅས་པར་བརྟག་།འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཀྱང་གོང་མ་དང་བཅས་པར་བལྟ་ བར་བྱའོ།།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཏེ། དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པས། དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་རྫས་ངན་པར་ མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་གོང་ན་མེད་པ། གོང་ན་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་གོང་ན་མེད་པར་བརྟག་།འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་གོང་ན་མེད་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ། །བདག་རྫས་མཆོག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤང་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་ཚུལ་འདིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཚུལ་ཚད་མེད་དོ། །ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཀུན་ བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་།རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ ལ་བདག་ཅེའམ།སེམས་ཅན་ནམ། སྲོག་གམ། སྐྱེ་བ་པོའམ། གསོ་བ་པོའམ། གང་ཟག་གམ། ཤེད་ལས་སྐྱེས་སམ། ཤེད་བུ་ཞེས་གང་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའོ། །ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མེད་པར་ཡང་བདག་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གང་ཀུན་རྟོག་པའོ། །རྣམ་པར་ བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་།ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དེ་རྣམས་ཉིད་དོ།

異熟應當觀察為與執取識相應及具有執取識。其餘諸法是從異熟所生。其餘的是此處眼等及樂、苦等是由彼異熟所生，因為彼從彼所生故。 如何是食？有幾種食？為何觀察為食？由消化而成為消化所生，以及道食在消化時能滋養根大種故。由境而成為境所生，觸食，因為悅意境處的觸能利益身體故。由希求而成為希求所生，意思食，因為由與所欲事物相關的希求力能利益身體故。由取而成為取所生即應觀察為食，識食，因為由執取識近取力而身得住故，如是若離彼則身將腐壞故。 三蘊、十一界及五處之一分。為斷除我由食而住的執著故。複次此四種食攝略後由四相而安立。 複次聞是令不清凈身住，即是欲界凡夫的，因為具足一切繫縛故是不清凈住。令清凈與不清凈身住，有學及色無色界凡夫的，因為具有餘繫縛故。令清凈身住，阿羅漢的，因為解脫一切繫縛故。 亦應觀察顯示一切住。諸佛及獲大力菩薩的，因為由食力顯示一切住故。 如何是有上？有幾種有上？為何觀察為有上？由有為與無為的一分亦應觀察為有上。除法界及法處一分外的一切。除涅槃外諸法，因為彼相是清凈真如，彼是一切法中最勝故。為斷除我是劣法的執著故。 如何是無上？無上有幾種？為何觀察為無上？無為的一分是無上。法界及處之一分。為斷除我是最勝法的執著故。 如是以此方式分類無量。複次總攝則蘊、界、處的分類有三種，應知是依無我理趣三自性而建立。遍計所執相的分類、依他起相的分類及法性相的分類。 其中何為遍計所執相的分類？于蘊、界、處中遍計為我或有情、命、生者、養育者、補特伽羅、意生、兒童。依蘊等而於無中遍計我等自性。 何為依他起相的分類？即是彼等蘊、界、處。

།གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་དེ། གང་དུ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་བདག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་འབྱུང་བའོ། །ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་།ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དེ་རྣམས་ཉིད་ལ་བདག་མེད་ཅིང་སེམས་ཅན་ནམ། སྲོག་གམ། སྐྱེ་བ་པོའམ། གསོ་བ་པོའམ། གང་ཟག་གམ། ཤེད་ལས་སྐྱེས་སམ། ཤེད་བུ་མེད་ལ་བདག་མེད་པ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི། དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། མི་ལྡན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་པས རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་།ལུས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྒྱུན་གྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ་སོ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་དབང་དུ་བྱ་སྟེ། གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ཞེས་ བྱ་བ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།རྣམ་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་རྫས་སུ་ཡོད་པ་དང་། བཏགས་པར་ཡོད་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་དང་། དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་དང་། གཟུགས་ཅན་དང་། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། བསྟན་ དུ་ཡོད་པ་དང་།བསྟན་དུ་མེད་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །རྣམ་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་སོ། །ལུས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཇི་སྙེད་པ་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ། །སོ་སོའི་ལུས་ཏེ་ ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ།།རྒྱུན་གྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་འབྱུང་བའོ། །རྒྱུན་གྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི། ལུས་གཅིག་པ་ལས་ཡང་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྐད་ཅིག་སོ་སོ་གཞན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ པའོ།།མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་མཁས་པས་ཅི་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཤེས། བདག་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །རྣམ་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་མཁས་པས་ཅི་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཤེས། རིལ་པོའི་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །ལུས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་མཁས་པས་ཅི་ ཞིག་ཡོངས་སུ་ཤེས།མ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་པ་དང་བྱས་པ་ཆུད་མི་ཟ་བའི་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །རྒྱུན་གྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་མཁས་པས་ཅི་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཤེས། བརྟན་པའི་འདུ་ཤེས་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །ཡང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དེ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་ པ་དྲུག་སྟེ།ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ནང་དུ་བལྟས་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། རྒྱུན་རིང་བའི་དུས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། དུས་ཡོངས་སུ་ཆད་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། དེའི་དུས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། ཀུན་དུ་སྟོན་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟ་བས་རབ་ཏུ་ དབྱེ་བ་གང་།གང་ཕལ་ཆེར་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྤྱོད་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །ཕལ་ཆེར་བཟུང་བ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཐོས་པ་དང་། སེམས་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པར་གདོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནང་དུ་བལྟས་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། མཉམ་པར་གཞག་ པའི་ས་པ་ཐམས་ཅད་དོ།།རྒྱུན་རིང་བའི་དུས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་སོ། །དུས་ཡོངས་སུ་ཆད་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐ་མའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་མ་གཏོགས་པའོ། །དེའི་དུས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐ་མའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སོ། །ཀུན་དུ་སྟོན་པས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གང་། གང་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་རྣམས། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀུན་དུ སྟོན་པའོ།

他緣性的體性即是蘊等，于其中生起非真實的我等分別。以法性相而分類的是什麼？即蘊、界、處等中無我，無眾生、命、生者、養育者、補特伽羅、神我所生、神我子，而有無我性。 圓成實性是：以實有、非實有、不相應相，以及蘊等中無我等，以及無我等是實有相的緣故。 複次分類有四種：以相分類、以行相分類、以身份類、以相續分類。 以相分類是什麼？是蘊、界、處各以自相而分類。是就諸法自性而言，如色、受等。 以行相分類是什麼？即蘊、界、處等以實有、假有、世俗有、勝義有、有色、無色、有對、無對等如是所說。以行相分類是就差別而言。 以身份類是什麼？眾生有幾許身，蘊、界、處亦有爾許。是就各別身即蘊等差別而言。 以相續分類是什麼？蘊、界、處每一剎那生起。以相續分類是就同一身中蘊等各別剎那他緣而言。 通達以相分類者能遍知什麼？能遍知我慢。通達以行相分類者能遍知什麼？能遍知整體想。通達以身份類者能遍知什麼？能遍知不作而遇及作不失想。通達以相續分類者能遍知什麼？能遍知常想。 複次蘊、界、處等分類有六種：以外觀分類、以內觀分類、以長時分類、以時斷絕分類、以彼時分類、以普示分類。 以外觀分類是什麼？是多分于欲界中行而分類。言多分是為除同類法因所生聞思所生故。 以內觀分類是什麼？是一切等持地。 以長時分類是什麼？是諸異生。 以時斷絕分類是什麼？除有學無學最後蘊、界、處。 以彼時分類是什麼？是諸無學最後蘊、界、處。 以普示分類是什麼？是諸佛及得到彼岸菩薩普示蘊、界、處。

།བསྡུས་པ་གང་། དེ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། རིགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། གནས་སྐབས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། གྲོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། ཕྱོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། དུས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་པ་དང་། མཐའ་དག་གིས་བསྡུས་པ་དང་། གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པ་དང་། དོན་དམ་པས་བསྡུས་པའོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེས་དེ་དག་ཉིད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། དཔེར་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྡུས་པ་ནས་རྒྱ་ཆེར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་བར་དུའོ། །ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་བ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་གང་། དེ་རྣམས་ཀུན་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱིས བསྡུས་པའོ།།ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཐམས་ཅད་ཀུན་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་ནི། དེ་ལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་ཀྱང་ཕུང་པོའི་དོན་དང་ ཁམས་དང་།སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་ཚད་མར་བྱས་ནས། ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་གྱིས་བསྡུས་པ་དག་གོ། །རིགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་ལྡན་པ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་མཚན་ཉིད་མི་འདྲ་ན་ཡང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་རིགས་ གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་རྣམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་ཉེར་སྤྱོད་འཛིན་པའི་དོན་དང་ལྡན་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་སྒོའི་དོན་དང་ལྡན་པ་མིག་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གནས་སྐབས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་། བདེ་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་ དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་བའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སྐབས་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱང་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ། །གནས་སྐབས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་རིགས་གཅིག་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་བདེ་བ་ལ་སོགས་ པའི་གནས་སྐབས་ངེས་པར་བྱས་ནས།བདེ་བའི་གནས་སྐབས་ཉིད་ནི་བདེ་བའི་གནས་སྐབས་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་སྐབས་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱང་དེ་ ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་བསྡུས་སོ།།ཕུང་པོ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བར་ཁམས་རྣམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །གྲོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འཁོར་དང་བཅས་པ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའི་གྲོགས་རྣམས་ཀྱིས་གྲོགས་ཀྱི་བསྡུ་བས་བསྡུས་ པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །གྲོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་སྡུད་པ་ན། དེ་ལ་བརྟེན་པ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་གྲོགས་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གིས་བསྡུས་སོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྡུད་པ་ན། སོ་སོར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གིས་བསྡུས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་རྣམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོར་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྱོགས་ཀྱིས བསྡུས་པ་གང་།ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གང་དེ་རྣམས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕྱོགས་བཅུ་རྣམས་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །དུས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གང་། འདས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ རྣམས་ནི་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ།།དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ།

什麼是攝？應當觀察為十一種攝，即：以相攝、以界攝、以類攝、以位攝、以伴攝、以方攝、以時攝、以一分攝、以一切攝、以一攝一、以勝義攝。 什麼是以相攝？應當了知蘊、界、處等以其自相而攝。例如色蘊以色蘊自相攝色蘊，乃至法處以法處攝法處。 什麼是以界攝？蘊、界、處等的種子，為阿賴耶識界所攝。一切蘊、界、處為阿賴耶識所攝，是因為其中具有一切種子的緣故。 什麼是以類攝？蘊、界、處雖有不同相，但以蘊的義、界的義、處的義為量，彼此互相攝。以類攝是指諸蘊雖具有色等自相各異，但由於自相與類同一，故一切攝。如是諸界及諸處亦應了知以受用執取義及生門義攝眼等。 什麼是以位攝？樂位的蘊、界、處為彼等自身所攝。如是苦位及不苦不樂位亦為彼等自身所攝。以位攝是指諸蘊雖同一類，但確定樂等位時，樂位唯為樂位所攝，非苦位所攝。如是苦位及不苦不樂位亦為其自位所攝。如諸蘊，諸界及諸處亦復如是。 什麼是以伴攝？色蘊及其眷屬為其餘蘊的伴所攝。如是其餘蘊、界、處亦應了知。所謂以伴攝，即攝色蘊時，與依于彼的受等諸伴俱為五蘊所攝。如是攝受等及眷屬時，各別為五蘊所攝。如是諸界及諸處與眷屬，亦應了知各別為界及處所攝。 什麼是以方攝？東方的蘊、界、處為彼等自身所攝。如是其餘十方亦應了知。 什麼是以時攝？過去的蘊、界、處為彼等自身所攝。如是未來及現在的蘊、界、處亦為彼等自身所攝。

།ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་པ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་གང་ཡང་རུང་བས་བསྡུས་པ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་ པོ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ།།འདོད་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བའི་ཁམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ནི། ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ བསྡུས་སོ།།དེ་ལྟར་བྱས་ན་མདོ་སྡེ་གཞན་དུ་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་གང་ཡང་རུང་བས་བསྡུས་པ་ནི། ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མཐའ་དག་གིས་བསྡུས་པ་གང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་ བསྡུ་བའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་མ་ལུས་པས་བསྡུས་པ་ནི།མཐའ་དག་གིས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མཐའ་དག་གིས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གིས་བསྡུས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་གིས་བསྡུས་སོ། ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་དྲི་དང་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་མ་གཏོགས་པ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་གིས་བསྡུས་སོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་མདོ་སྡེ་གཞན་དུ་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ནི་མཐའ་དག་གིས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པ་གང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཁམས་དུ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དུ་དག་གིས་བསྡུས། ཁམས་བཅུ་དང་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཀྱང་ངོ་། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ཁམས་དུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དུ་དག་གིས་བསྡུས། ཁམས གཅིག་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ།།ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ཇི་ལྟ་བར་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དུ་དག་གིས་བསྡུས། ཁམས་བདུན་དང་སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ། ། མིག་གི་ཁམས་ཕུང་པོ་དུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དུ་དག་གིས་བསྡུས། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་གིས་སོ། །མིག་གི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བར་རྣ་བའི་ཁམས་དང་། སྣའི་ཁམས་དང་། ལྕེའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཕུང པོ་དུ་དང་།སྐྱེ་མཆེད་དུ་དག་གིས་བསྡུས། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བར། སྒྲའི་ཁམས་དང་། དྲིའི་ཁམས་དང་། རོའི་ཁམས་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཁམས་ཕུང་པོ་དུ་དང་།སྐྱེ་མཆེད་དུ་དག་གིས་བསྡུས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བར། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱང་དེ་ བཞིན་ནོ།།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཕུང་པོ་དུ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དུ་དག་གིས་བསྡུས། ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། གཅིག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ། །མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཕུང་པོ་དུ་དང་། ཁམས་དུ་དག་གིས་བསྡུས། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ཁམས་ གཅིག་གིས་སོ།།མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཇི་ལྟ་བར་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དུ་དག་གིས་བསྡུས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ དང་།སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་བདུན་གྱིས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཕུང་པོ་དུ་དང་། །ཁམས་དུ་དག་གིས་བསྡུས། ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། གཅིག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་། ཁམས་གཅིག་གིས་བསྡུས་སོ།

什麼是部分所攝？凡是被蘊、界、處所攝的諸法，為其中任何一者所攝，應知為部分所攝。 關於部分所攝：戒蘊為色蘊的一部分所攝。定蘊和慧蘊為行蘊的一部分所攝。 欲界、嗔恚界、害界為法界的一部分所攝。空無邊處等為意處和法處的一部分所攝。 如是，在其他經中，凡是被蘊、界、處所攝的諸法，為其中任何一者所攝，應知為部分所攝。 什麼是全部所攝？凡是被蘊、界、處所攝的諸法，為其全部所攝，應知為全部所攝。 關於全部所攝：苦蘊為五取蘊所攝。欲界為十八界所攝。無想有情處為除香處、味處外的十處所攝。 如是，在其他經中，凡是被蘊、界、處所攝的諸法，應知為全部所攝。 什麼是互相攝？色蘊被幾界幾處所攝？為十界、十處以及界處的一部分所攝。 受蘊被幾界幾處所攝？為一界和處的一部分所攝。如受蘊，想蘊和行蘊亦復如是。 識蘊被幾界幾處所攝？為七界和一處所攝。 眼界被幾蘊幾處所攝？為色蘊的一部分和一處所攝。如眼界，耳界、鼻界、舌界、身界亦復如是。 色界被幾蘊幾處所攝？為色蘊的一部分和一處所攝。如色界，聲界、香界、味界、觸界亦復如是。 眼識界被幾蘊幾處所攝？為識蘊和意處的一部分所攝。如眼識界，耳識、鼻識、舌識、身識、意識、意界亦復如是。 法界被幾蘊幾處所攝？為三蘊、一蘊的一部分和一處所攝。 眼處被幾蘊幾界所攝？為色蘊的一部分和一界所攝。如眼處，耳處、鼻處、舌處、身處以及色處、聲處、香處、味處、觸處亦復如是。 意處被幾蘊幾界所攝？為識蘊和七有情界所攝。 法處被幾蘊幾界所攝？為三蘊、一蘊的一部分和一界所攝。

།དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་དང་། ཁམས་བསྟན་པ་དང་། སྐྱེ་ མཆེད་བསྟན་པ་གང་དག་དང་།གང་དག་དེ་བཞིན་དུ་མ་བསྟན་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། རྫས་ཡོད་པ་དང་། བཏགས་པས་ཡོད་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་དང་། དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་དང་། ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་ཅན་དང་། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། བསྟན་དུ་ཡོད་པ་དང་། བསྟན་དུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་པར་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་གིས གཅིག་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སོ་སོར་ཁམས་རྣམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ། ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་སྦྱར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་རྣམས་ཀྱང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་ཤིང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་ པར་རྒྱ་ཆེར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།དོན་དམ་པར་བསྡུས་པ་དང་། གང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །ཡང་སྡུད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པས་བསྡུས་པ་དང་མཐུན་པར་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བལྟ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། གཞིའི་གནས་ཀྱིས་བསྡུས་ པ་ནི།དཔེར་ན་མི་རྣམས་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་གིས་བསྡུས་སོ། །རི་དགས་རྣམས་ནི་དགོན་པས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འཇིག་རྟེན་ན་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། འདིར་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འཆིང་བས་བསྡུས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཐག་པ་ལ་ སོགས་པས་ཤིང་ཁུར་བ་ལ་སོགས་པ་བཅིངས་པ་དེ་བཞིན་དུ།ལུས་ཀྱིས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་བཅིངས་སོ། །དོན་མཐུན་པས་བསྡུས་པ་ནི་དཔེར་ན། དགོས་པ་ཐམས་ཅད་མཐུན་པའི་མི་ཡིད་གཅུགས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ། དམིགས་པ་གཅིག་ལ་འབྱུང་ བ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱང་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྡུས་པའོ།།ཉེ་བར་འཛིན་པས་བསྡུས་པ་ནི་དཔེར་ན། ཇོ་བོས་བྲན་ལ་སོགས་པ་ལ། བདག་གིར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཀུན་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་ལུས་བཟུང་ངོ་། རྣམ་པར་མི་འཕྲོ་བས་བསྡུས་པ་ནི་དཔེར་ ན།བུམ་པས་ཆུ་བཟུང་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཀྱང་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་བཟུང་ངོ་། །མངོན་པར་སྡུད་པས་བསྡུས་པ་ནི་དཔེར་ན། རྒྱ་མཚོས་འབབ་ཆུ་རྣམས་སྡུད་པ་དེ་བཞིན་དུ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་མིག་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་སོ། ། འདིར་ནི་མངོན་པར་སྡུད་པས་བསྡུས་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྡུད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བསྡུས་པ་ལ་མཁས་པས་ཕན་ཡོན་ཅི་ཞིག་ཐོབ། དམིགས་པ་མངོན་པར་བསྡུས་པའི་ཕན་ཡོན་ཐོབ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་དམིགས་པ་མངོན་པར་སྡུད་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་དགེ་བའི་རྩ བ་འཕེལ་ལོ།།སྦྱོར་བ་གང་། དེ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བལྟ་སྟེ། ཆ་མེད་པས་སྦྱོར་བ་དང་། འདྲེས་པར་གྱུར་པས་སྦྱོར་བ་དང་། ཕྲད་པར་སྦྱོར་བ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བས་སྦྱོར་བ་དང་། བྱ་བ་སྒྲུབ་པས་སྦྱོར་བ་དང་། མཐུན་པར་རྟོགས་པས་སྦྱོར་བའོ། །ཆ་མེད་པར་སྦྱོར་བ་གང་། རྡུལ་ཕྲ་ རབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་ཕྱོགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པ་མེད་པའོ།།རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆ་མེད་ཅིང་ཕྱོགས་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐ་དད་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདྲེས་པར་གྱུར་པས་སྦྱོར་བ་གང་། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལས་གོང་མ་ཕྱོགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ འདྲེས་པར་གྱུར་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ཆུ་རྙོག་མ་ཅན་གྱི་ནང་དུ་ཆུ་དང་། སའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕན་ཚུན་འདྲེན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཕྲད་པར་སྦྱོར་བ་གང་། ཕྱོགས་ཅན་འདུས་པ་རྣམས་ཉིད་ཕན་ཚུན་ཕྲད་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། རྩིག་པ་ལ་འཇིམ་གོང་དང་། འཇིམ་གོང་གཞན་ཕྲད་པ་ལྟ་བུའོ། ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བས་སྦྱོར་བ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གང་དག་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བས་འཁོད་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་གཅིག་པ་དང་། གནས་པ་གཅིག་པ་དང་། འགག་པ་གཅིག་པ་རྣམས་སོ།

同樣地，其他所說的法蘊、界的宣說、處的宣說等，以及未說的諸法，即：實有、假有、世俗有、勝義有、所知、所識、所證、有色、無色、有見、無見等，這些也應當如理觀察為蘊界處所攝，如是一切皆如理宣說。 所謂互相攝者，諸蘊各自為界和處所攝，隨其相應而配合。同樣，諸界也為處和蘊所攝，諸處也為蘊和界所攝，應當廣泛了知。 勝義攝者，即蘊界處的真如。又攝的特徵，隨順世間共許而有六種，是哪些呢？處所攝，如世間所說：‘人為瞻部洲所攝，野獸為曠野所攝’，如是此處也應知眼等攝眼識等。 繫縛攝，如繩索等繫縛木材等，如是身體系縛眼等諸根。 義利相應攝，如一切目的相同的親密之人互相依止，如是緣於一境而生的諸相應法也互相攝持。 執取攝，如主人執取奴僕等為己有，如是取識也執取身體。 不散攝，如瓶子盛水，如是三昧也攝持其他心心所法。 攝集攝，如大海攝諸河流，如是色蘊攝眼等。 此處依據攝集攝而應知有十一種攝。如是通達攝義有何利益？獲得所緣攝集的利益，如何如何攝集所緣，如是如是增長善根。 何為相應？也應觀為六種：無分相應、和合相應、接觸相應、俱生相應、作業相應、同解相應。 何為無分相應？極微方分與一切有方無有差別。 屬於一極微的色等應知無分且同分故無差別。 何為和合相應？極微以上諸有方皆和合，如渾濁水中水與地的極微互相和合。 何為接觸相應？諸聚集有方互相接觸，如墻上泥塊與其他泥塊相接觸。 何為俱生相應？蘊界處中任何俱生而住者，即同一生、同一住、同一滅者。

།ལུས་གཅིག་པུ་ལ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་སོ། །བྱ་བ་སྒྲུབ་བས སྦྱོར་བ་གང་འདི་ལྟ་སྟེ།དགེ་སློང་གཉིས་དགོས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཅིག་ལ་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བས་ཞུགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དགོས་པ་གཅིག་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་དུའོ། །མཐུན་པར་རྟོགས་པས་སྦྱོར་བ་གང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་པ་གཅིག་མཐུན་ པར་རྟོགས་པའོ།།མཐུན་པར་རྟོགས་པས་སྦྱོར་བ་དེ་ཡང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་གྱི། བདག་གི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ནི་སེམས་གཞན་དང་མཚུངས་པར་མ་ཡིན་ཞིང་། ཚོར་བ་ཡང་ཚོར་བ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །མཐུན་པ་ གཉིས་ཡིན་གྱི།མི་མཐུན་པ་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གཉིས་དང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དུས་འདྲ་བ་གཉིས་ཡིན་གྱི། དུས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ད་ལྟར་དང་མ་འོངས་པ་གཉིས་ དང་།འདས་པ་དང་དེ་ལྟར་གཉིས་སོ། །མཐུན་པའི་ཁམས་དང་ས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི། མི་མཐུན་པའི་ཁམས་དང་ས་པ་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པའི་ས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དབྱེ་བ་མཐུན། པའི་སྦྱོར་བའི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་དང་། རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའོ། །འདི་དག་ལས་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་མེད ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་སྦྱོར་བའི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི། ཡིད་དང་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་རྣམས་སོ། །རེས་འགའ་སྦྱོར་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ལ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་རྣམས་དང་། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །གནས་སྐབས་ ལས་གྱུར་པའི་སྦྱོར་བ་ནི།གང་བདེ་བའི་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། །རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྦྱོར་བ་ནི་ལུས་སེམས་དང་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་ནའོ། །རྒྱུན་ཆད་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ པས་བར་དུ་ཆོད་པའི་གནས་སྐབས་ནའོ།།ཕྱི་རོལ་དུ་བལྟས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་སེམས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལས་གང་ཕལ་ཆེར་རོ། །ནང་དུ་བལྟས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལས་ ཁ་ཅིག་གིའོ།།འདྲིས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་གིའོ། །དེ་ལ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་བ་ཞེས་པ་ནི། གཅིག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་རྣམས་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་ པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ།ཇི་ལྟར་རིགས་པར་རོ། །མ་འདྲིས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་དང་། དེའི་འོག་མ་རྣམས་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །དང་པོ་དང་དེའི་འོག་མ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔར་མེད་པའི་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ཀྱི་མ་འདྲིས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྦྱོར་བ་ལ་མཁས་པས་ཕན་ཡོན་ཅི་ཞིག་འཐོབ། སེམས་ཙམ་ལ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དང་། སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་པ་ཤེས་སོ། །དེ་ཤེས་ན་བདག་ཚོར་བར་བྱེད་དོ། །འདུ་ཤེས་སུ་བྱེད་དོ། །སེམས་པར་བྱེད་དོ། །དྲན་པར་བྱེད་དོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་སོ། །རྣམ་པར་བྱང་ངོ་ཞེས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྤོང་ཞིང་བདག་མེད པ་ལ་འཇུག་གོ།།ལྡན་པ་གང་། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྔར་བཞིན་ནོ།

單一身體上的蘊等諸剎那。成辦事業的結合，譬如兩位比丘爲了某一需要而相互結合參與。參與同一需要者相互結合。 由相應了知的結合是指心與心所法緣于同一對境而相應了知。此相應了知的結合也是他法的自性，而非自性。譬如心與其他心不相應，受與其他受不相應等。 是兩種相順，而非兩種相違。譬如貪慾與嗔恚二者，善與不善二者等。是時間相同的二者，而非時間不同的二者。譬如現在與未來二者，過去與如是二者。 是相順界地，而非不相順界地二者。譬如欲界與色界二者，初禪與二禪地等。相順結合的遍行分類是：受、想、思、觸、作意、識等。此六種受等是遍行。因為若缺其中任一，一切時處皆不能成立。 另外，煩惱性的結合遍行是意與四種煩惱。間或結合是指心的信等善法，貪等煩惱與隨煩惱等。 由境況所生的結合是與樂結合者。苦及非苦非樂亦復如是。相續不斷的結合是在有身心的境況中。相續間斷的結合是在無心定所間斷的境況中。 向外觀照的結合是欲界相應的心與心所中的大部分。向內觀照的結合是等持地的某些心與心所。 熟習的結合是凡夫的心與心所，以及有學、無學中的某些。其中所說有學與無學，是指一向世間善法、不善及無記，隨其所應。 未熟習的結合是出世間的心與心所的最初及其後諸位，以及出世間后得。所謂最初及其後諸位，意指由先前未有而生起的第一剎那所生者，及第二剎那等所生者，應知皆是出世間的未熟習性。 通達結合有何利益？了知唯心與受等、煩惱及清凈諸法的結合與非結合。了知此後，即能斷除’我受、我想、我思、我念、我煩惱、我清凈’等執著，而趣入無我。 何為相應？其性相如前所述。

།འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ལ་ཐོབ་པ་དང་རྙེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་གདགས་སོ་ཞེས་པའོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ནི་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ས་བོན་ དང་ལྡན་པ་དང་།དབང་དང་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའོ། །ས་བོན་དང་ལྡན་པ་གང་། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་ པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་ནི། ཁམས་གསུམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་འདོད་ཆགས་དང་ མ་བྲལ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་དེའམ་གོང་མར་སྐྱེས་ཀྱང་རུང་སྟེ། ས་གང་གི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་རྣམས་དང་། ས་དེ་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། གཉེན་པོས་གནོད་པ་བྱས་པ་དང་། བག་ལ་ཉལ་ལེགས་པར་མ་བཅོམ་པའི་ ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ།།སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་དུ་སྐྱེས་པའི་ས་པ་ཉིད་དང་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་ནི། འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་ པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།གཟུགས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པའོ། །གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པར་གྱུར་པ་ནི་འདོད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གཟུགས་མེད་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་ས་བོན་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པའོ། །ཁམས་གསུམ་པའི་གཉེན་པོ་ཐོབ་པ་ནི། རྣམ་པ་གང་ དང་གང་གི་གཉེན་པོ་བྱུང་བ་དེ་དང་དེའི་ས་བོན་དང་མི་ལྡན་པས་ལྡན་པ་མ་ཡིན་གྱི།གང་གི་གཉེན་པོ་མ་བྱུང་བ་དེའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པས་རབ་ཏུ་ལྡན་པའོ། །ཁམས་གསུམ་པའི་གཉེན་པོ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཐོབ་པའོ། །རྣམ་པ་གང་དང་གང་གི་གཉེན་པོར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ན་དེའི་ས་བོན་དང་མི་ལྡན་པས་ཀྱང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་ལ་ཉལ་ལེགས་པར་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་ལྡན་གང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བའི་ཆོས་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ བསམ་གཏན་དང་།རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ནི་དབང་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པའོ། །སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བའི་ཆོས་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ས་ བོན་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་།དེ་གོམས་པར་མ་བྱས་པ་སྐྱེ་བ་དེའི་ས་བོན་ཐོབ་མ་ཐག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བཟོའི་གནས་དང་། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པའོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པ་གང་། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་ དང་།སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལས་དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའམ། ལུང་དུ་བསྟན་པའམ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་རུང་ཆོས་གང་དང་གང་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པས་ལྡན་པ་དང་། །ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཞེས་ ཀྱང་རིག་པར་བྱའོ།།ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་གཏན་དུ་ལྡན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་འདོད་ཆེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ཐར་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཏན་དུ་སྟེ། རྒྱུ་དང་མི་ལྡན་པའོ།

也就是說，對於善法、不善法和無記法的增長和減少，稱為獲得、得到和具有。 通過詳細分類則有三種：具有種子、具有自在力和具有生起。 什麼是具有種子？生於欲界者，具有與欲界相應的煩惱和隨煩惱，以及與色界、無色界相應的煩惱和隨煩惱，並且具有生得善法的種子。 生於欲界者，具有三界的煩惱和隨煩惱，這是就未離貪的凡夫而言。 已離貪者，無論生於此界或上界，對於已離貪的地，既不具有也具有那些法，這是因為對治力已造成損害，而隨眠未被徹底摧毀的緣故。 所謂生得善法，是指具有所生之地的善法。 生於色界者，對於與欲界相應的煩惱和隨煩惱，既具有其種子也不具有。 具有與色界相應的煩惱和隨煩惱，以及生得善法的種子。 生於無色界者，對於與欲界相應和與色界相應的煩惱和隨煩惱的種子，既具有也不具有。 具有與無色界相應的煩惱和隨煩惱，以及生得善法的種子。 獲得三界對治者，對於已生起何種對治，則不具有彼種對治的種子，而對未生起對治者，則具有其種子。 所謂獲得三界對治，是指獲得出世間道。 所謂生起何種對治，是指修所斷的大煩惱等。 所說不具有其種子，是因為隨眠已被徹底摧毀。 什麼是具有自在力？由加行所生的世間善法，以及出世間禪定、解脫、三摩地、等至等，以及無記法中的某些，是由具有自在力而具有。 所謂由加行所生的世間善法，是指雖有聞所生等種子，但因未修習，僅憑獲得種子就無法立即現前。 所說無記法中的某些，是指工巧處和變化心等。 什麼是具有生起？對於蘊、界、處中，無論是善、不善、有記或無記法，任何現前的法，都是由具有生起而具有。 斷善根者，應知既具有也不具有善法的種子。 另外，永遠具有煩惱的是決定不入涅槃的法性的增上慢者，應當如是觀察，因為他們無解脫因，故永遠不具有其因。

།ཐར་པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཐར་ པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན།དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ངན་ལེན་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུད་གང་ལ་གཉེན་པོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྐྱེན་རྙེད་ན་ལེགས་པར་འཇོམས་ནུས་པ། དེ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ལྡོག་པ་ནི་རྒྱུ་དང་མི་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ལྡན་པ་ལ་མཁས་ པས་ཕན་ཡོན་ཅི་ཞིག་འཐོབ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་པ་ཤེས་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའམ། རྒུད་པ་གང་ལ་ཡང་གཅིག་ཏུ་ངེས་པར་འདུ་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་ སྤང་བར་འགྱུར་རོ།།མངོན་པ་ཆོས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་མཚན་ཉིད་ཀུན་ནས་བཏུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཀུན་ནས་བཏུས་པ་དང་པོའོ།། །།རྣམ་ངེས་གང་། བདེན་པ་རྣམ་ངེས་དང་། ཆོས་རྣམ་ངེས་དང་། ཐོས་པ་རྣམ་ངེས་དང་། ཡང་དག་པའི་གཏམ་རྣམ་ངེས་སོ། །བདེན་པ་རྣམ་ངེས་གང་། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་མོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གང་། དེ་ནི་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱེ་བའི་གནས་ཀྱིས་ཀྱང་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གང་སྐྱེ་བ་དང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གང་དུ་སྐྱེ་བ་དེ་གཉི་ག སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།སེམས་ཅན་སྐྱེ་བ་གང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་སུ་དང་། སེམས་ཅན་དུད་འགྲོ་རྣམས་དང་། ཡི་དགས་རྣམས་དང་། མི་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། ལྷོའི་འཛམ་བུ་གླིང་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་ རྣམས་དང་།སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དང་། འཐབ་བྲལ་དང་། དགའ་ལྡན་དང་། འཕྲུལ་དགའ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་དང་། ཚངས་རིས་དང་། ཚངས་པ་མདུན་ན་འདོན་དང་། ཚངས་ཆེན་དང་། འོད་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་འོད་དང་། འོད་གསལ་དང་། དགེ་ཆུང་དང་། ཚད་ མེད་དགེ་དང་།དགེ་རྒྱས་དང་། སྤྲིན་མེད་དང་། བསོད་ནམས་སྐྱེས་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་། མི་ཆེ་བ་དང་། མི་གདུང་བ་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐོང་བ་དང་། འོག་མིན་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་ མཆེད་དང་།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་རྣམས་སུའོ། །སྐྱེ་བའི་གནས་གང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏེ། རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམས་སུ་ནི། ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་བརྟེན་ཏོ། །ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ནི་སའི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ།

所謂’不具備獲得解脫之因’的含義是：什麼是獲得解脫之因？即在真如中存在煩惱的習氣，如果在某相續中獲得對治隨順緣，能夠善加摧毀，因為具有這種緣分，所以稱為’因’。相反的情況則應知為’不具備因’。 通達具備與否有何利益？能夠了知諸法的增長與衰減。如此了知增長與衰減后，對於世間的圓滿或衰敗任何一種都不會產生執著想，對於所有這些都能斷除貪著與嗔恨。 此為《阿毗達磨集論》中’遍攝諸相品’，即第一品。 什麼是決定？即諦決定、法決定、聞決定和正語決定。 什麼是諦決定？即四聖諦：苦、集、滅、道。 什麼是苦諦？應當從有情的出生和出生處兩方面來了知。有情世間的出生和器世間中的出生這兩者都稱為苦。 什麼是有情出生？即出生于地獄、旁生、餓鬼、人、東勝身洲、西牛賀洲、南贍部洲、北俱盧洲、四大天王天、三十三天、離諍天、兜率天、化樂天、他化自在天、梵眾天、梵輔天、大梵天、少光天、無量光天、光明天、少凈天、無量凈天、遍凈天、無雲天、福生天、廣果天、無想有情天、無熱天、無惱天、善現天、善見天、色究竟天、空無邊處、識無邊處、無所有處、非想非非想處。 什麼是出生處即器世間？風輪為基礎，水輪依于風輪，地輪依於水輪。

།སའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་རི་རབ་དང་། གསེར་གྱི་རི་བདུན་དང་། གླིང་བཞི་དང་། བར་གྱི་གླིང་བརྒྱད་དང་། ནང་གི་རྒྱ་མཚོ་དང་། ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོ་བཞི་དང་། རི་རབ་ཀྱི་བང་རིམ་བཞི་དང་། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་གནས་གཞན་རྣམས་དང་། ཁོར་ཡུག་གི་རི་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་གཞལ་མེད་ཁང་དང་། འཐབ་བྲལ་དང་། དགའ་ལྡན་དང་། འཕྲུལ་དགའ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། ལྷ་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱི་གནས་གཞན་དག་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་གཞན་དག་དང་། ཚ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་དང་། གྲང་བའི སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་དང་།ཉི་ཚེ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དེ་དག་ཁ་ཅིག་གི་གནས་གཞན་རྣམས་དང་། ཉི་མ་རྣམ་པར་སྣང་བྱེད་ཀུན་དུ་རྒྱུ་ཞིང་ཕྱོགས་སྣང་བར་བྱེད་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་ཀྱི་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་ན། ཟླ་བ་སྟོང་དང་། ཉི་མ་སྟོང་དང་། རིའི་ རྒྱལ་པོ་རི་རབ་སྟོང་དང་།ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་སྟོང་དང་། ལྷོའི་འཛམ་བུ་གླིང་སྟོང་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་སྟོང་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་སྟོང་དང་། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དང་། འཐབ་བྲལ་དང་། དགའ་ལྡན་དང་། འཕྲུལ་དགའ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་ བྱེད་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གནས་གཞན་སྟོང་དང་།ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་གཞན་སྟོང་པོ་འདི་ནི། སྟོང་སྤྱི་ཕུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བཤད་དོ། །སྟོང་སྤྱི་ཕུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གང་འདི་ནི་སྟོང་གཉིས་པ་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བཤད་དོ། །སྟོང་གཉིས་པ་བར་མའི་ འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གང་འདི་ནི་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བཤད་དོ།།སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནི་འཁོར་ཡུག་ཆེན་པོས་ཀུན་དུ་བསྐོར་རོ། །སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ནི་མཉམ་དུ་འཇིག་ཅིང་ཆགས་སོ། །དཔེར་ ན་ཆུའི་རྒྱུན་གཉའ་ཤིང་ཙམ་འབབ་ན་བར་སྣང་ལ་ཆུའི་རྒྱུན་འབབ་པ་རྣམས་ཀྱི་བར་དང་།མཚམས་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འཇིག་པ་དང་། ཆགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བར་དང་། མཚམས་མེད་དེ། གཞན་དག་ནི་ཞིག་ནས་འཇིག་གོ། །གཞན་དག་ནི་ཞིག་ནས་འདུག་གོ། ། གཞན་དག་ནི་འཆགས་སོ། །གཞན་དག་ནི་ཆགས་ནས་འདུག་གོ། །ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཇི་ལྟ་བར་ཕྱོགས་བཅུ་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་ནོ། །སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གང་དང་། སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱེད་པས། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་འདི་མཐའ་དག ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ།།དེ་ལ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱེད་པ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ཞེས་པ་དག་གོ་རིམས་ལྟར། སེམས་ཅན་དང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུར་བསྟན་ཏོ། །གང་ཡང་ཡོངས་སུ་དག་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དག་ནི་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། གང་ཡང་སྨོན་ལམ་དང་དགེ་བའི་རྩ་བའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་དག་གོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་ བའི་གནས་དེ་དག་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་སྟེ།དེ་དག་ནི་བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་པའི་ཡུལ་ཡང་མ་ཡིན་ན། རྟོག་གེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། སྔར་མཐའ་དག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་ནས། ད་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ། མདོ་ ལས་གསུངས་པ་བསྟན་པའི་དོན་དུ།རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བརྩམས་ཏེ་གསུངས་པ། ཡང་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ན་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མི་དགའ་བ་དང་ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། དགའ་བ་དང་བྲལ་བའི་ སྡུག་བསྔལ་དང་།གང་འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མ་རྙེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མདོར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ།

在大地輪中有須彌山、七金山、四大部洲、八中洲、內海、四大外海、須彌山四層臺階、四大天王天界、三十三天其他住處、輪圍山、空中的宮殿、離諍天、兜率天、化樂天、他化自在天諸天、色界諸天、阿修羅等其他住處、地獄眾生其他住處、熱地獄、寒地獄、孤獨地獄、畜生、餓鬼等一些其他住處、日輪普照遍行照耀方位之處。在如是千個世界中有千個月亮、千個太陽、千個須彌山王、千個東勝身洲、千個南贍部洲、千個西牛賀洲、千個北俱盧洲、千個四大天王天界、三十三天、離諍天、兜率天、化樂天、他化自在天諸天其他住處、千個梵天世界住處，此即稱為小千世界。 此千個小千世界稱為中千世界。此千個中千世界稱為三千大千世界。三千大千世界為大輪圍山所環繞。此三千大千世界同時毀壞與形成。 譬如水流如軛木般流下時，空中水流之間無有間隔，如是東方世界毀壞與形成之間亦無間隔。有些已毀壞而正在毀壞，有些已毀壞而安住，有些正在形成，有些已形成而安住。如東方一樣，十方皆是如此。 有情世間與器世間皆由業和煩惱所生，由業和煩惱力而生起，這一切即是苦諦。其中’由業和煩惱所生’、‘由業和煩惱力而生起’這兩句，分別說明有情世間和器世間的苦的原因。 而那些清凈世界則應視為非苦諦，因為它們不是由業和煩惱所生，不是由業和煩惱力而生起，而是由願力和善根力所生起。因此，由於是諸佛的境界，那些生處不可思議，連禪定者的禪定境界也不是，更何況說是尋思者的境界。 前面已說明一切是苦諦的性相，現在從苦諦開始，爲了解釋經中所說的義理，開始分別宣說：即生苦、老苦、病苦、死苦、怨憎會苦、愛別離苦、求不得苦，簡而言之，五取蘊即是苦。

།ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ། དོག་པའི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །མའི་མངལ་ན་ཞུ་བ་དང་། མ་ཞུ་བ་གཉིས་ ཀྱི་བར་ན་འདུག་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་།མངལ་ན་མི་གཙང་བའི་རྫས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གཟིར་ཏེ། ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཀུན་དུ་བཙིར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཙས་ནས་ཀྱང་རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཞར་ལ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྒ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ན་ ཚོད་འགྱུར་བ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ན་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཁམས་འགྱུར་བ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ། སྲོག་འགྱུར་བ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་དགའ་བ་དང་ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ། ཕྲད་པ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་དགའ་བ་དང་བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ།བྲལ་བ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གང་འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མ་རྙེད་པ་དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ། རེ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པ་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མདོར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་སྡུག་བསྔལ་གནས་ངན་ལེན་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་བརྒྱད་ཡིན་ཡང་དྲུག་ཏུ་འགྱུར། དྲུག་ཡིན་ཡང་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དོག་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། རེ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །དེ་རྣམས་ ཕན་ཚུན་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ།གསུམ་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་གསུངས་ན་ཅི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་པོ་དག་གིས་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་བསྡུས་སམ། སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་བསྡུས་ཤེ་ན། གཅིག་གིས་ གཅིག་བསྡུས་ཏེ།སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ནའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འཆི་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མི་སྡུག་པ་དང་ཕྲད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གང་གསུངས་པ་འདིས་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་ བསྔལ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི།སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་པ་དང་བྲལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། གང་འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མི་རྙེད་པ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་གསུངས་པ་འདིས་ནི། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་ ཏོ།།སྡུག་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པས་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། ཕྲད་པ་དང་མ་ཕྲད་པས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་འགྱུར་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་འདི་ནི། འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ། སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། གཉིས་ལས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་ཞིང་མི་རྟག་པ་ཉིད་རྗེས་སུ་འབྲེལ་ཏེ། གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། དོན་དམ་པའི བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་ནི་གང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་བ་ནི་གང་། སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནས། འདོད་པ་བཙལ་ཏེ་མ་རྙེད་པ་དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་སྡུག་བསྔལ་བའོ། །འཇིག་ རྟེན་པའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །གནས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་གང་། མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།

為什麼是生的痛苦？因為是狹窄的痛苦本身，以及其他痛苦之處的緣故。因為在母胎中處於消化和未消化之間，並且在胎中被各種不凈物質所折磨，身體各個部分都受到擠壓而感受痛苦。出生之後也隨之而來衰老等痛苦，這是按照次第的。 為什麼是衰老的痛苦？因為年齡變化是痛苦的本質。為什麼是疾病的痛苦？因為身體狀況改變是痛苦的本質。為什麼是死亡的痛苦？因為生命改變是痛苦的本質。為什麼是不喜歡的相遇之痛苦？因為相遇本身就是痛苦的本質。 為什麼是與喜歡的分離之痛苦？因為分離本身就是痛苦的本質。為什麼所求不得也是痛苦？因為期望無果是痛苦的本質。為什麼簡而言之五取蘊是痛苦？因為隨煩惱是痛苦的本質。 這些雖然是八種，但可成為六種；雖然是六種，但也可成為八種：即狹窄的痛苦、變化的痛苦、相遇的痛苦、分離的痛苦、期望無果的痛苦和隨煩惱的痛苦。這些互相轉化成八種，是因為歸納為三種痛苦的本質。 若說有三種痛苦的本質，那麼是三種痛苦的本質包含了八種痛苦，還是八種痛苦包含了三種痛苦的本質呢？是互相包含的。所說的生的痛苦、老的痛苦、病的痛苦、死的痛苦、與不喜歡的相遇的痛苦，這些完全顯示了苦苦的本質。 所說的生等痛苦顯示苦苦的本質，是因為是感受痛苦之法的自相。所說的與喜歡的分離之痛苦和所求不得也是痛苦，這些完全顯示了變化的痛苦的本質。所說的與喜歡的分離等顯示變化的痛苦的本質，是因為相遇和不相遇而感受快樂之法變化的自相。 所說的簡而言之五取蘊是痛苦，這完全顯示了行苦的本質。所說五取蘊是痛苦，是因為未從二者解脫且無常相隨，不是成就和快樂的緣故。 關於所說的世俗諦是痛苦和勝義諦是痛苦：什麼是世俗諦的痛苦？什麼是勝義諦的痛苦？從生的痛苦到所求不得也是痛苦為止，是世俗諦的痛苦，因為是世間智慧的對境。 所說的簡而言之五取蘊是痛苦，是勝義諦的痛苦，因為從安住的真如門而言是出世間智慧的對境。什麼是痛苦的共相？是無常相、痛苦相、空相和無我相。

།སྡུག་བསྔལ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི། རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམ་པ་གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དེ་དག་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་གང་། མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་། མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད དང་།འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། བྲལ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཉེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། སྐད་ཅིག་གི་མཚན་ཉིད་དང་། རྒྱུན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་། ནད་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། སེམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་ སུམ་ཚོགས་པ་རྒུད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།སྣོད་འཇིག་པ་དང་ཆགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །མེད་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་བདག་དང་བདག་གི་དུས་རྟག་ཏུ་མེད་པའོ། །དེ་ཡང་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། བདག་དང་བདག་གི་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་རྟག་ཏུ་མེད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའི་དོན་དེ་ནི་མི་རྟག་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ།།མི་རྟག་པ་ནི་དགག་པའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་པའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་། གང་འདུ་བྱེད་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ པར་འཇིག་པའོ།།བྱུང་ནས་མེད་པར་འགྱུར་བའོ། །འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་གང་། གང་འདུ་བྱེད་རྣམས་གཞན་དང་གཞན་དུ་འབྱུང་བའོ། །རྒྱུད་མི་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། །འབྲེལ་བའི་མཚན་ཉིད་གང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཉམས་པ་དང་། གཞན་དག་གིས་བདག་གིར་བྱས་པའོ། ། དངོས་པོའི་གནས་སྐབས་དེ་ཉིད་ལ་རང་བཞིན་གྱི་དབང་ཉམས་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ཏུ་གཞན་དག་གིས་བདག་གིར་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཉེ་བའི་མཚན་ཉིད་གང་། མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནོན་པའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཆེ་ན་མི་རྟག་པ་ཉིད་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆོས་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་། མི རྟག་པ་ཉིད་འབྱུང་བ་རྒྱུས་འབྲེལ་བའོ།།གང་གདོན་མི་ཟ་བར་མྱོང་བར་འགྱུར་བའོ། །སྐད་ཅིག་གི་མཚན་ཉིད་གང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་སྐད་ཅིག་ལས་ཕན་ཆད་དུ་མི་གནས་པའོ། །བདག་ཉིད་འབྱུང་ནས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་འཇིག་པ་ཉིད་དོ། །རྒྱུན་གྱི་མཚན་ཉིད་གང་། ཐོག་མ་མེད་ པའི་དུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྒྱུན་མི་འཆད་པའོ།།ཐོག་མ་མེད་པ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་འོང་བ་དང་། འགྲོ་བར་འགྱུར་བས་འབྱུང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ནད་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་། ཁམས་དང་། ན་ཚོད་དང་། སྲོག་རྣམས་སུ་འགྱུར་བའོ། །ན་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། འཆི་བའི་མཚན་ ཉིད་ནི།ཁམས་མ་སྙོམས་པ་དང་། སྤྱི་ཅེར་ལ་སོགས་པ་དང་། གནས་པའི་དུས་ཀྱིས་འཕེན་པ་སྤྱད་པའོ། །སེམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་གང་། རེས་འགའ་འདོད་ཆགས་དང་། བཅས་པའི་སེམས་དང་། རེས་འགའ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་དང་ བཅས་པ་དང་།ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ་དང་། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་དང་། བསྡུས་པ་དང་གཡེང་བ་དང་། བྱིང་བ་དང་རབ་ཏུ་བཟུང་བ་དང་། རྒོད་པ་དང་། མི་རྒོད་པ་དང་། ཉེ་བར་མ་ཞི་བ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ།།སེམས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ནི། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོའི་གནས་སྐབས་ལ་གནས་པ་ཉིད་དོ། །ལོངས་སྤྱོད་འབྱོར་བ་རྒུད་པའི་མཚན་ཉིད་གང་། འབྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་རྒུད་པ་ཉིད་དོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་ གཏན་དུ་འདུག་པ་མ་ཡིན་པས་མཐར་ཉེས་པ་ཉིད་དོ།།སྣོད་འཇིག་པ་དང་། འཆགས་པའི་མཚན་ཉིད་གང་། འཇིག་པར་བྱེད་པ་གསུམ་སྟེ། མེ་དང་ཆུ་དང་རླུང་ངོ་། །འཇིག་པ་ན་འདུས་པ་གསུམ་སྟེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་པའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་ ནི།གཞལ་མེད་ཁང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། ལྷན་ཅིག་འགགས་པས་འཇིག་ཅིང་འཆགས་སོ།

苦的總體特徵是：瑜伽師以何種方式觀察苦諦為無常等，即以無常性、苦性、空性、無我性來觀察。 什麼是無常的特徵？無常的特徵應當了知有十二種，即：無有的特徵、毀滅的特徵、變化的特徵、分離的特徵、臨近的特徵、法性的特徵、剎那的特徵、相續的特徵、疾病等的特徵、種種心的變化特徵、圓滿受用衰敗的特徵、器世間壞滅與形成的特徵。 什麼是無有的特徵？即在蘊、界、處中恒時無有我與我所。其中無有的特徵是：我與我所的自性恒時不存在於苦諦中的含義，即是無常苦諦。因為無常是遮遣的含義，‘常’這個詞是表示一切時間的含義。 什麼是毀滅的特徵？即已生諸行的毀滅，生已成無。 什麼是變化的特徵？即諸行生起種種不同，相續變成不同。 什麼是分離的特徵？即諸行失去自主權，為他人所佔有。應當了知在事物的當下狀態中失去自性的主權，在某些情況下為他人所佔有。 什麼是臨近的特徵？即被無常特徵所壓制。即在其中經歷無常性。 什麼是法性的特徵？即無常性由因緣而生。即必定會經歷的。 什麼是剎那的特徵？即諸行不住于剎那之外。即自身生起后必定立即毀滅。 什麼是相續的特徵？即無始時來諸行的生處相續不斷。即無始輪迴來去流轉的含義。 什麼是疾病等的特徵？即諸界、年齡、壽命的變化。即生病、衰老、死亡的特徵是：界的不調和、白髮等、住世時限的耗盡。 什麼是種種心的變化特徵？即有時有貪心，有時離貪；同樣，有時有嗔心，有時離嗔；有時有癡心，有時離癡；收攝與散亂；昏沉與執取；掉舉與不掉舉；未寂靜與寂靜；等持與不等持等。種種心的變化特徵即是處於違品與對治的狀態。 什麼是圓滿受用衰敗的特徵？即一切圓滿最終都會衰敗。即世間一切圓滿都不會永久存在而最終衰敗。 什麼是器世間壞滅與形成的特徵？壞滅有三種：即火、水、風。壞滅時有三種聚集：即第二禪、第三禪、第四禪。第四禪地與宮殿同時生起、同時滅去而壞滅與形成。

།ས་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་མེ་ལ་སོགས་པས་ཡང་དང་ཡང་དུ་འཇིག་པ་འབྱུང་སྟེ། མེ་དང་། ཆུ་དང་། རླུང་གིས་འཚིག་པར་བྱེད་པ་དང་། འདྲུལ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྐམ་པར་བྱེད་པའི་ བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་པ་རྣམས་དང་།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པའི་མཐར་ཐུག་པར་འཇིག་རྟེན་གནས་པ་འཇིག་གོ། །དེའི་གོང་མ་ལྷག་མ་ལུས་པ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་པའི་གནས་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ ལུས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བསམ་གཏན་བཞི་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞལ་མེད་ཁང་རྣམས་གང་གིས་འཇིག་ཅིང་འཆགས་ཤེ་ན། ཕྱི་རོལ་གང་གིས་ཀྱང་མ་ཡིན་གྱི། གཞལ་མེད་ཁང་དེ་དག་ནི། སེམས་ཅན་དེ་དག་ཉིད་སྐྱེ་བ་དང་། ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྲུབ་ཅིང་། འཆིང་བ་དང་ལྷན་ ཅིག་ཏུ་འགག་སྟེ།དེ་ཉིད་དེ་དག་གིས་འཆགས་པ་དང་། འཇིག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བསྐལ་པ་བར་མ་གསུམ་སྟེ། མུ་གེའི་བསྐལ་པ་བར་མ་དང་། ནད་ཀྱི་བསྐལ་པ་བར་མ་དང་། མཚོན་གྱི་བསྐལ་པ་བར་མ་སྟེ། དེ་དག་གིས་བསྐལ་བ་ཚར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།མར་འབྲི་བ་བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཅིག་དང་། ཡར་འཕེལ་དང་། མར་འབྲི་བ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། ཡར་སྐྱེ་པ་གཅིག་སྟེ། དེ་ལ་མར་འབྲི་བ་བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཅིག་དང་། ཡར་འཕེལ་དང་། མར་འབྲི་བ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་པ་ནི། ཆགས་པའི་དུས་ན་མར་འབྲི་བ་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ གཅིག་དང་།ཡར་འཕེལ་བ་དང་། མར་འབྲི་བ་བཅོ་བརྒྱད་ནི་དེ་དང་བཅུ་དགུའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཐ་མར་ཡར་སྐྱེ་བ་གཅིག་གོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཇིག་རྟེན་འཇིག་གོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཇིག་རྟེན་ཞིག་པར་འགྱུར་རོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཇིག་རྟེན་འཆགས་སོ། །བར་ གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུར་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ནས་འདུག་གོ།།དེ་དག་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཅུ་སྟེ། དེ་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོའོ། །བསྐལ་པ་བགྲང་བའི་ཚུལ་དེས། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་དོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་ཚེ་ཟད་ཅིང་བསོད་ ནམས་ཟད་པ་ལས་ཀྱང་ཟད་ནས་གནས་དེ་ནས་འཆི་འཕོ་བར་འགྱུར་རོ།ཚེ་ཟད་པས་ཇི་ལྟ་བུ། འཆི་བའི་དུས་ལ་བབ་པའོ། །ཚེ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆི་བ་སྟེ། ཚེའི་འཕེན་པ་ཇི་ཙམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་དུས་སུ་འཆི་བའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །བསོད་ནམས་ཟད་པས་ཇི་ལྟ་བུ། དུས་མ་ཡིན་ པར་འཆི་བའོ།།འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་དེ་དག་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རོ་མྱང་བས་བསོད་ནམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་ན་དུས་ལ་མ་བབ་ཀྱང་འཆིའོ། །བསོད་ནམས་ཟད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། དུས་མ་ཡིན་པར་འཆི་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པས། དེའི་ཚེ་ འཕེན་པར་བྱེད་པའི་ལས་དགོས་པ་ལ་གནོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལས་ཟད་པས་ཇི་ལྟ་བུ། དེར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ལེན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའོ། །ལས་ཟད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱུན་ཆད་ནས་འཆི་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། གནས་དེར་ སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་།ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་སྤྱད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རམ། མེད་པའི་ཕྱིར་དེར་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་གང་། སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་དང་། སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དོག་པའི་ སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་གང་མི་རྟག་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་གསུངས། མི་རྟག་པ་ཉིད་ནི་གནས་ཉིད་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་དང་། འཇིག་པའི་ཆར་གཏོགས་པའོ། །སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་ བསྔལ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ནི། མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕྱོགས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་གནོད་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །མི་རྟག་པ་ཉིད་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འཇིག་པའི་ཆར་གཏོགས་ པ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས།འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།

大地等由火等反覆毀滅，即由火、水、風的性質分別造成焚燒、腐蝕、乾枯等毀滅，依次直至初禪、二禪、三禪的世界住處毀滅。其上剩餘的二禪、三禪、四禪處所，應當了知為剩餘。 四禪天的宮殿如何毀壞與形成？不是由外在因素，而是那些宮殿與眾生同時形成，與眾生死亡同時消失，應當了知這就是它們的形成與毀滅。 有三種中劫：饑荒中劫、疾病中劫、刀兵中劫，以此完成一劫。所謂完成即是圓滿之意。 一個遞減中劫、遞增和遞減十八次、一個遞增，其中一個遞減中劫、遞增和遞減十八次是指：在形成時期有一個遞減中劫，遞增和遞減十八次即是十九次。之後最後是一個遞增。 世界在二十中劫中毀滅。世界將在二十中劫中毀壞。世界在二十中劫中形成。世界形成后住二十中劫。 這些共八十中劫，即為一大劫。依此計算劫數的方式，是色界和無色界諸天的壽量。 那些眾生壽盡、福盡以及業盡時，將從其處所死亡轉生。 何為壽盡？即到達死亡時際。所謂壽盡即是死亡，是指壽命之力完全耗盡而按時死亡。 何為福盡？即非時而死。如是彼等眾生因耽著禪定之味而福德耗盡，故未到時即死。所謂福儘是就非時死亡而言，因為貪著禪定之味，損害了能引生壽命的業力。 何為業盡？即生彼處受報之業與餘生受報之業皆已窮盡。所謂業儘是就斷絕後死亡而言，因為生彼處受報之業與餘生受報之業已盡或無有，應知不再轉生彼處。 何為苦的特徵？三種苦性與八種苦即稱為苦。即逼迫苦性等。 為何說無常即是苦？無常性屬於住位分，即屬於生分與滅分。依靠屬於生分的無常性而了知苦苦性。 屬於生分的無常性即是從無而有。這是有為法苦分的損害本質。依靠此無常性而了知苦苦性。依靠屬於滅分的無常性而了知壞苦性。

།འཇིག་པའི་ཆར་གཏོགས་པ་ནི་བྱུང་ནས་མེད་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་ནི་བདེ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མི་འདོད་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་གཉི་གའི་ཆར་གཏོགས་པའི་མི་ རྟག་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས།འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །གནས་ངན་ལེན་དང་བཅས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་། འཇིག་པ་འདོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉི་གའི་ཆར་གཏོགས་པའི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་ལ་ དགོངས་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ངས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་།འདུ་བྱེད་འགྱུར་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་། འདི་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །ངས་འདུ་བྱེད་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། གང་ཅི་ཚོར་ཡང་ རུང་བ་འདིར་སྡུག་བསྔལ་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི།སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། བདེ་བ་མྱོང་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ཏུ་དགོངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་ དགོངས་པ་བརྗོད་པ་མི་དགོས་སོ།།ཡང་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་། རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་མངོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་མི་རྟག་པ་གང་དག་ལ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྣང་བ་དེ་དག་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ ཕྱིར།སྡུག་བསྔལ་དུ་དགོངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་དུ་ན་ནི་ལམ་ཡང་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་དུ་འགྱུར་རོ། །སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་གང་གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ནི་དེས་སྟོང་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་སྟེ། ཡང་འདི་ལྟར་ལྷག་མ་གང་དེ་ནི་འདི་ཡོད་པ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།འདི་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །གང་ན་ཅི་ཞིག་མེད། ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་རྟག་པ་དང་། བརྟེན་པ་དང་། ཐེར་ཟུག་དང་། མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། བདག་དང་བདག་གི་མེད་དོ། །དེ་ ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་དེས་སྟོང་ངོ་།།ལྷག་མ་གང་བདག་མེད་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་བདག་ནི་མེད་ཀྱི། བདག་མེད་པ་ནི་ཡོད་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི། རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདག་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་དག་ལ་མེད་དོ། ། འདུ་བྱེད་དེ་དག་ནི་རྟག་ཏུ་དེ་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བདག་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། འདི་གཉིས་ཀ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡོད་པ་ཡང་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ཡང་མེད་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས སོ།།ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །དང་པོ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་བ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ ཁོ་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉིས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི། གཞན་གྱི་དབང་གིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་བ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པ་གང་དང་གང་དུ་ཀུན་དུ་བརྟག་པར་བྱ་བ་རྣམ་པ་དེ་དག་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་ པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་བར་བལྟ་བར་བྱའོ།།རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་བ་སྟེ། དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་གང་། ཇི་ལྟར་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཏུ་བཏགས་པའི་མཚན་ ཉིད་ངེས།ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་བདག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བདག་མེད་པའོ།

屬於毀滅的部分是生起后成為無有，這是安樂方面的諸行所不欲求的。依此而了知變化的苦性。依靠這兩者所屬的無常性，了知諸行的苦性。具有隨眠的諸行相續生起和毀滅是不欲求的，依靠這兩者所屬的無常性，了知諸行的苦性。關於這點，世尊說道：‘我觀察無常性和諸行的變化性，無論感受什麼，這裡都說是苦。’ 我觀察諸行無常性和諸行苦性，無論感受什麼，這裡說是苦，這句話是指非苦非樂和樂受都應當理解為是以苦性的言詞而說的。苦受因為在世間中衆所周知是苦性，所以也不需要解釋其意趣。又，與生滅法性相隨順的諸行顯現有生等八苦，因此稱為苦。應當了知，凡是顯現生等的無常諸行，因為是無常性的緣故，意趣是苦。否則，道也因為無常而成為苦了。 空性的特徵是于某某處無有某法，即以彼而空，如實隨見。如是，餘下的某法是存在的，如實了知。這是入空性的如實無顛倒之理。何處無有何法？在蘊、界、處中無有常、堅、恒、不變的法性以及我和我所。因此，彼等是以彼而空。 餘下的是無我性，如是應當通達空性：我是無有的，但無我是存在的。空性的特徵是：常等特徵的我異於諸行，在彼等中是無有的。這些諸行本性恒時離彼，是無我體性，這兩者都稱為空性。關於這點，世尊說：‘如實了知有者即是有，無者即是無。’ 又，空性有三種：自體空性、非如是有空性、自性空性。第一種應當視為遍計所執自性的執取。自性是遍計所執自性的執取，因為僅以自相而無有。第二種應當視為依他起自性的執取。非如是有空性是依他起空性的執取，因為無有遍計所執的種種行相。 第三種應當視為圓成實自性的執取。自性空性是圓成實自性的執取，因為它是空性的自性。無我的特徵是什麼？如諸說我論者所假立的我的特徵決定，蘊、界、處以我的特徵而無我。

།བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདུ་བྱེད་དེ་དག་ཉིད་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་པའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ང་ཡི་བ་མེད་པའོ། །འདི་ནི་ང་མ་ཡིན་པའོ། །འདི་ནི་ངའི་བདག་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་འདི་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདིའི་ དོན་ཅི།ཅིའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་འདི་ནི་བདག་གི་བ་མ་ཡིན་པའོ། །ནང་གི་དངོས་པོ་འདི་ནི་ང་མ་ཡིན་པའོ། །འདི་ནི་ངའི་བདག་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ལ་ནི་བདག་གི་རྣམ་པ་དང་། ནང་ལ་ནི་བདག་དང་བདག་གི་རྣམ་པ་བཀག་པའོ། །སྐད་ཅིག་གི་ མཚན་ཉིད་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ།འདི་ལྟར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པ། དེ་ལྟར་གཟུགས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། །སེམས་ཀྱིས་ཟིན་པ་དང་། སེམས་དང་། གྲུབ་པ་བདེ་བ་གཅིག་པ་དང་། སེམས་འགྱུར་ན་དེ་འགྱུར་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་ གནས་ཡིན་པ་དང་།སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་མཐར་འགྱུར་བར་དམིགས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཀྱང་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ ཅད་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ནི་གྲགས་ལ།སྐད་ཅིག་མའི་མཚན་ཉིད་དུ་ནི་མ་གྲགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་འགྲུབ་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་མ་གྲུབ་པ་གཟུགས་ཀྱི་ སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་བོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་སེམས་ཀྱིས་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་སྐད་ཅིག་མས་ལུས་ཟིན་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གྲུབ་པ་དང་བདེ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ནི་ཡང་དག་པར་གྲུབ་ཀྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བའི་ལུས་ནི་རུལ་ བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་དང་གྲུབ་པ་དང་། བདེ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་འགྱུར་ན་དེ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ན་སེམས་འགྱུར་ བས་ལུས་འགྱུར་བར་སྣང་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་འགྱུར་བའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྱུར་བས་ལུས་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པོ། །སེམས་ཀྱི་གནས་ཡིན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལས་དབང་པོ་ཉིད་དང་བཅས་པའི་ལུས་ནི་སེམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ། གང་ཞིག་གི་སྐྱེ་བའི་གནས་ཡིན་པ་དེ། བདག་ འཇིག་པ་མེད་པར་དེའི་གནས་སུ་འགྱུར་བ་མི་སྣང་སྟེ།དཔེར་ན་མ་དང་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་དང་། ས་བོན་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་སེམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པས། སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ཁོ་ན་ལ་རྣམ་པར་འཇིག་པར་གྲུབ་བོ། །སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནང་ དང་ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་སྟེ།དེ་བས་ན་རྒྱུ་སྐད་ཅིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་ཡང་སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཟུགས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྐྱེན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་མི་རྟག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་གཟུགས་རྟག་ པར་ག་ལ་འགྱུར་ཞེས་མདོ་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་གི་ཚུལ་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།སེམས་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཐུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་སེམས་གཟུགས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ་སྟེ། དེས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་རེ་ལ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་མོས་པ་ གཞན་འབྱུང་བའི་སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་བོ།

無我的特徵就是諸行本身並非如說我論者所遍計的我性之特徵。基於此義，世尊說一切法無我。 世尊說：‘這一切皆非我所，此非是我，此非我我’，應當以正慧如實觀察，此義云何？ 為何說’此物非我所，此內物非我，此非我我’之意趣？即是遮遣外物上的我所相，內上的我相和我所相。 剎那之相即是無常性，此說如何？如心與心所是剎那性，如是色法亦應觀為剎那性。因為是心所執持，與心同一成就安樂，心若變異則彼亦變異，是心之所依，由心力所生，為心所支配故。 又因最終必定變異，且生已不待緣而自然毀滅故，色法亦應觀為剎那性。 諸行皆以壞滅等為相而成無常性是衆所周知的，但剎那性相則不為人知，故應成立此義。其中心與心所是剎那性，世間皆知，故不須成立。應成立色法的剎那性，此為未成立者。 云何？所謂心所執持，即是剎那心執持身體。何以故？因為同一成就安樂故。如是，具有識的身體方能正確成立，離識之身則會腐壞。 因此，由於與心同一成就安樂，此亦應知是剎那性。所謂心若變異則彼亦變異者，在樂、苦、貪、嗔等狀態中，心變異則身亦顯現變異。 故由隨順每一剎那變異之心而變異，成立身體是剎那性。所謂是心之所依者，具諸根之身成立為心之所依，凡是某物之生處，未見有不壞滅而能作為彼之所依者，如母與芽等，及種子等。 是故，由成為每一剎那心之所依，成立唯于每一剎那即壞滅。關於由心力所生者，一切內外色法皆由心力所生。 因此，由於因是剎那性，果亦應知是剎那性。如經中所說：‘色法生起之因及緣皆是無常，依無常因緣所生之色法豈能成常？‘應如是了知。 所謂為心所支配者，即殊勝威力之心支配色法，隨心所欲而轉變故。因此，由每一剎那生起不同意樂相，成立是剎那性。

ཡང་མཐར་འགྱུར་བར་དམིགས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་འགྱུར་བ་མེད་པར་གློ་བུར་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཐ་མར་འགྱུར་བ་མི་རིགས་ན། དེ་ཡང་དམིགས་པས་དེ་བས་ན་ཐ་མའི་གཟུགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་རང་གི་རྐྱེན་གྱིས་སྐད་ ཅིག་རེ་རེ་ལས་འགྱུར་བ་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་སྐད་ཅིག་པར་གྲུབ་པོ།།སྐྱེས་ནས་ཀྱང་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་གི་ངང་གིས་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་གི་ངང་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྐྱེན་གཞན་ལ་ མི་ལྟོས་པར་གདོན་མི་ཟ་བར་འཇིག་སྟེ།དངོས་པོ་སྐྱེས་པ་ཙམ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་པ་མ་ཡིན་ལ། ཕྱིས་འཇིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཚུལ་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེས་པ་ཙམ་གྱིས་འཇིག་པར་འགྱུར་བས་སྐད་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་བོ། །གཟུགས་གང་ ཅི་ཡང་རུང་སྟེ།དེ་དག་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ཅི་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་ཤེ་ན། སྲིད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ལ་བརྟེན་པའི་དངོས་པོའི་དོན་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ཏེ། འབྱུང་བའི་ ཕྱོགས་གཅིག་ལ་མི་ལྟོས་པར་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་བ་ལོགས་ཤིག་ན་རང་དབང་དུ་འབྱུང་བའི་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདུས་པ་གང་ལས་འབྱུང་བ་གང་དམིགས་པ་དེ་ནི་དེ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། །འབྱུང་བ་གཅིག་ལས་གྱུར་པའི་འདུས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ས་རྡོག་སྐམ་པོ་ལྟ་བུའོ། །འབྱུང་ བ་གཉིས་ལས་གྱུར་པ་ཡང་ཡོད་དེ།དེ་ཉིད་གཤེར་བའོ། །འབྱུང་བ་གསུམ་ལས་གྱུར་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ཉིད་དྲོ་བའོ། །འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་གྱུར་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །ས་རྡོག་དེ་ཉིད་གཤེར་བ་དང་དྲོ་བ་དང་འདྲིལ་ཞིང་འགྲོ་བའི་གནས་སྐབས་ནའོ། །རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལ་ཡང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ གང་།འདུས་པ་གང་གང་ལ་དམིགས་པ་དེ་ནི་དེ་ན་ཡོད་པའོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། །འདུས་པའི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གཅིག་པའང་ཡོད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། འོད་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གཉིས་དང་ལྡན་པའང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྲ་དང་དྲི་དང་བཅས་པའི་རླུང་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུར་བྱས་པའི་ གཟུགས་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཡོད་དོ།།འདི་ལྟ་སྟེ་དུ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ནི་གཟུགས་དང་དྲི་དང་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་གྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རེག་བྱའི་བྱེ་བྲག་ནི་འདིར་ཡང་བ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ཡོད་དེ། དྲི་རྣམ་པ་མེད་པའི་ ནོར་བུའི་སྣོད་ཀྱི་ནང་ན་ཡོད་པའི་ཚུལ་གཟུགས་དང་།རོ་དང་། རེག་བྱ་ཡོད་པའོ། །རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བཞི་དང་ལྡན་པའང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་བུ་རམ་གྱི་རྔོག་མ་ལྟ་བུའོ། །རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལྔ་དང་ལྡན་པའང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་ཉིད་སྒྲ་དང་བཅས་པའོ། །དེ་ལྟར་གཞན་ལའང་ འབྱུང་བའམ།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་བ་གང་ན་གང་ཡོད་པ་དེ་ན་དེ་ཡོད་པར་རིག་པར་བ་སྟེ། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ནི་གཟུགས་འདུས་པའོ་ཞེས་གང་བརྗོད་པ་དེ་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལུས་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པར་གཞག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ།།བཤིག་ན་མུ་ཐུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བློས་མཐར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བློས་ཅི་ཙམ་དུ་ཆ་ཤས་ཀྱིས་བཤིག་པའི་མཐར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་ནུས་པ་དེ་རྩམ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལུས་མེད་ཀྱང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ འཇོག་ཅེ་ན།རིལ་པོའི་འདུ་ཤེས་རྣམ་པར་གཞིག་པ་དང་། གཟུགས་ལ་བློས་ཆ་ཤས་ཀྱིས་བཤིག་ན་འདི་ཐམས་ཅད་ནི་གཟུགས་གཅིག་གོ་ཞེས་རིལ་པོར་འདུ་ཤེས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་འཇུག་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ལ་རྫས་སུ་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།

所謂’乃至最後變化所緣’是指，每一剎那本性上無有變化，突然變成色法的最後形態是不合理的。然而由於觀察到這種情況，因此最後色法的變化是由自身條件每一剎那逐漸增長變化的因所產生，由此證成色法是剎那性的。 所謂’生起后也不依賴條件而自然毀滅’是指，一切生起的事物不依賴條件而自然毀滅。因此不依賴其他條件必定會毀滅，事物僅僅生起就會毀滅，而不是說後來才毀滅，這其中沒有絲毫差別。因此，一切具有毀滅性質的事物僅僅由生起就會毀滅，由此證成是剎那性的。 關於所說’任何色法，一切都是四大種以及四大種所造’，若問此是依何密意而說？是依世間而說。依一分而存在的事物之義即是所造之義，因為離開大種的一分，所造色無有獨立生起的能力。 從何聚合中觀察到何大種，應知彼即存在於彼處。有唯一大種所造的聚合，如干土塊。有二大種所造，如濕潤的土塊。有三大種所造，如溫暖的土塊。也有一切大種所造，即土塊處於濕潤、溫暖且能滾動的狀態時。 對於所造色，應知任何所造色于任何聚合中被觀察到，彼即存在於彼處。有唯一聚合所造色，如光明。有具二種所造色，如具聲香的風。有具三種所造色，如煙，因為它由色、香、觸差別而分，此中應知觸的差別即是輕性。又有具三種所造色，如在無香的寶器中具有色、味、觸的液體。有具四種所造色，如糖漿。有具五種所造色，如具聲的糖漿。 如是于其他情況，應知大種或所造色於何處有何，即于彼處有彼，非於他處。關於所說’極微積聚即是色聚’，應知極微無有實體，即無自性，僅是假立而已。因為分析時無有終點。以智慧究竟分析后安立為極微，即以智慧盡其所能分析到最細微處，安立為極微。 若問：為何雖無實體仍安立為極微？爲了破除整體想，以及當以智慧分析色法的部分時，能遠離’這一切是一個色法’的整體想，如此隨順趣入補特伽羅無我。爲了趣入色法無有實質成就。

།དེ་ལྟར་བློས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས་གཟུགས་ཅི་ཡང་མེད་པར་རྟོགས་ནས། གཟུགས་ལ་རྫས་སུ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པར་འཇུག་སྟེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་འཇུག་བས་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ། ། བློའི་དབྱེ་བ་དང་རྫས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཚིག་གཉིས་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཡང་སྡུག་བསྔལ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ལ་མ་བསྲབས་པ་དང་། བསྲབས་པའང་ཡིན་ལ་མ་བསྲབས་པའང་ཡིན་པའང་ཡོད། བར་མ་མ་བསྲབས་པའང་ཡོད། རྗེས སུ་བསྲབས་ལ་མ་བསྲབས་པའང་ཡོད།ཆེས་བསྲབས་ལ། བསྲབས་པའང་ཡོད། ཤིན་ཏུ་ཆེས་བསྲབས་ལ་བསྲབས་པའང་ཡོད། སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་པ་སྡུག་བསྔལ་དུ་སྣད་ཞིང་བསྲབས་པ་ཆེན་པོ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ཕ་མ་བསྲབས་པ་གང་། གང་འདོད་པ་ན་ སྤྱོད་པ་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།།འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྤྱོད་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཐམས་ཅད་དང་། འགྲོ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་བསགས་པས་ན་ཐོགས་པ་མེད་པར་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་ལ་མ་བསྲབས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བསྲབས་པ་གང་། དེ་ཉིད་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །དེ་ཉིད་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྐྱེས་པ་སྟེ། གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ངེས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། བསྲབས་པའང་ཡིན་ལ། མ་བསྲབས་པའང་ཡིན་པ། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། དགེ་བའི་རྩ་བ་བསགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྐྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི སྟེ།སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡང་དག་པར་འདའ་བར་ཤིན་ཏུ་ངེས་པར་བྱས་པ་དང་། གཏན་དུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །བར་མ་བསྲབས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་མཐུན་མཐུན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བར་མ་མ་བསྲབས་པ་གང་། གཟུགས་ ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།།བསྲབས་ལ་མ་བསྲབས་པ་གང་། གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཆེས་བསྲབས་པ་ལ་བསྲབས་པ་གང་། གང་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཤིན་ཏུ་ཆེས་བསྲབས་པ་ ལ་བསྲབས་པ་གང་།གང་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་གི་དབང་པོའི་རྐྱེན་གྱི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་ལ། སྡུག་བསྔལ་དུ་སྣང་ཞིང་བསྲབས་པ་ཆེན་པོ་ཉེ་བར་གནས་པ་གང་། གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། བསམས་བཞིན་དུ་སྲིད་པར་ སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།སེམས་ཅན་དུ་མའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གསལ་བར་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཆི་བ་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། འཆི་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བའི་སེམས་ཡོད་པ་དང་། མི་དགེ་བའི་སེམས་ཡོད་པ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ སེམས་ཡོད་པ་སྟེ།རང་གི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པས་སམ། གཞན་གྱིས་བསྒྲུབས་པས་ཀྱང་རུང་སྟེ། སེམས་གསལ་བ་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ཡོད་པའི་འཆི་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །རང་གི་མི་དགེ་བའི་སེམས་བསྐྱེད་པས་སམ། གཞན་གྱིས་བསྒྲུབས་པས་ཀྱང་རུང་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་གསལ་བ་ནི་མི་ དགེ་བའི་སེམས་ཡོད་པའི་འཆི་བར་བལྟ་བར་བྱའོ།།སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་གསལ་ཡང་རུང་། མི་གསལ་ཡང་རུང་། རྐྱེན་དེ་གཉིས་ཀ་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མི་ནུས་པའང་རུང་སྟེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཡོད་པའི་འཆི་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཡོད་པའི་འཆི་ བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།བདག་ལ་ཆགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འཆི་འཕོ་བའི་སེམས་ཀྱི་སྔ་རོལ་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དགེ་བ་བྱེད་པའི་ལུས་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་སྨད་གྲང་བར་འགྱུར་རོ། །མི་དགེ་བ་བྱེད་པའི་ལུས་ནི་སྟོད་གྲང་བར་འགྱུར་རོ།

如是以智慧詳細分析后，了知色法毫無實體，悟入色法無有實質性成立，如是僅入唯識，隨順於法無我等。應知由智慧分別及實質詳細分析而安立極微，如是依次配合兩句。 複次，此苦有極廣大而未減輕者，有已減輕亦未減輕者，有中等未減輕者，有隨後減輕而未減輕者，有極為減輕而減輕者，有極其減輕而減輕者，有非苦而顯現為苦且具大減輕者。 何為極廣大而未減輕之苦？乃欲界中未積集善根者之苦。欲界中未積集善根者，由於欲界具足一切苦性，以及趣處生處之差別，又因未積集善根故無礙趣入一切趣處，是故依次應知此為極廣大而未減輕。 何為已減輕？即已生順解脫分者。已生順解脫分，因為必定決定趣向涅槃故。 何為已減輕亦未減輕？即以世間道離貪者，已積集善根者。欲界中以世間道離貪故生起善根者，因為必定超越苦苦等，且非永久故，如是依次配合。中等未減輕等亦當如是隨順配合。 何為中等未減輕？生於色界而捨棄順解脫分者。 何為減輕而未減輕？生於無色界而捨棄順解脫分者。 何為極為減輕而減輕？即有學者。 何為極其減輕而減輕？即無學者之命根緣起名色。 何為非苦而顯現為苦且具大減輕？即已得波羅蜜多之菩薩，因為故意投生輪迴故。因為明顯安住于眾多有情相續中之苦故。 所說’死亡是苦’中，死亡有三種：具善心、具不善心及具無記心。由自己增長善根力或由他人成辦，心明瞭者應視為具善心之死亡。由自己生起不善心或由他人成辦，心行明瞭者應視為具不善心之死亡。心行明瞭或不明瞭，因缺乏彼二緣故不能造作，應視為具無記心之死亡。 所謂具善等心之死亡，應知是就與我執相應之死亡心前剎那狀態而言。行善者身體首先下身變冷。行不善者身體上身變冷。

།དེ་ལ་མི་དགེ་བ་བྱེད་པའི་བར་ མ་དོའི་སྲིད་པར་མངོན་པར་འཇུག་པ་ནི།དཔེར་ན་གོས་ནག་པོའམ། མཚན་མོ་མུན་ནག་ན་སྣང་བ་ལྟ་བུའོ། །དགེ་བ་བྱེད་པ་ནི་དཔེར་ན་གོས་དཀར་པོའམ། ཟླ་བའི་འོད་དང་བཅས་པའི་མཚན་མོར་སྣང་བ་ལྟ་བུའོ། །བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བ་ནའོ། ། གཟུགས་མེད་པ་ནས་ནི་འཆི་འཕོ་བ་ནའོ། །དེ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བ་དང་། དྲི་ཟ་ཞེས་ཀྱང་ངོ་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ། སེམས་ཙམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དྲི་ཟ་ནི་དྲིས་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དྲི་དང་མཐུན་པར་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ཞག་བདུན་དུ་གནས་ཏེ། དེ ཚུན་ཆད་ཀྱིས་འཆི་འཕོའོ།།སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་རྙེད་ནའོ། །ཅི་སྟེ། མ་རྙེད་ན་ཞག་བདུན་པའི་འོག་ཏུ་ཤི་འཕོས་ནས། ཡང་བར་དོའི་སྲིད་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལྟར་ལན་བདུན་གྱི་བར་དུ་བྱས་ནས་སོ། །ཇི་སྟེན་ལྡོག་གོ། །གལ་ཏེ་གནས་སྐབས་དེ་ན་གཞན་དུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་སྟོབས་དང་ལྡན་ཞིང་མངོན་དུ་གྱུར་ནས་ ཏེ།བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པའོ། །མཉམ་པའི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན། ས་དེ་པའི་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་ན། ཐར་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་རྙེད་ནས། སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་བར་མ་དོའི་སྲིད་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ན་ གནས་པ་ཡང་ལ་སོགས་སོ།།སྔོན་གྱི་འཕེན་པའི་དབང་གིས་དགེ་བའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་སེམས་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ངོ་། །གང་དག་དང་ལྷན་ཅིག་སྔོན་དགེ་བའམ། མི་དགེ་བ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པར་གྱུར་པ་དེ་དག་དང་བདག་ཉིད་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ འདུག་པར་རྨི་ལམ་ཙམ་གྱི་ཚོད་དུ་ཤེས་སོ།།གང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེའི་བྱད་གཟུགས་སོ། །དེ་ལ་སྔོན་ལོགས་ཀྱི་སྲིད་པའི་བྱད་གཟུགས་འགྲུབ་བོ། །དེའི་འོག་ཏུ་དབང་པོ་རྣམས་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ། འགྲོ་བ་ལ་ཐགས་ཐོགས་མེད་དོ། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་བཞིན་དུ་མྱུར་དུ་འགྲོ་ཞིང་སྐྱེ་ བའི་གནས་སུ་ཐོགས་སོ།།སྲང་མདའི་མཐོན་དམན་གྱི་ཚུལ་དུ་འཆི་འཕོ་ཞིང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་རོ། །བར་དོའི་སྲིད་པ་ན་གནས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་ལ་འདོད་ཆགས་བསྐྱེད་དེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་བར་དོའི་སྲིད་པ་འགག་ཅིང་ནུར་ནུར་ པོར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་བྱུང་སྟེ།དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་གནས་བཞི་པོ་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་དབང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པོ། །རྟེན་ཅིང་ འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི།མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པར་རིམ་གྱིས་སོ། །ཇི་སྐད་དུ། ཐོག་མ་ཉིད་དུ་ནུར་ནུར་འགྱུར། །ནུར་ནུར་པོ་ལས་མེར་མེར་འགྱུར། །མེར་མེར་པོ་ལས་ནར་ནར་འགྱུར། །ནར་ནར་པོ་ལས་གོར་གོར་འགྱུར། །གོར་གོར་པོ་ལས་རྐང་ ལག་འགྱུས།།སྐྲ་སྤུ་སེན་མོ་ལ་སོགས་འབྱུང་། །དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་ནི། མཚན་རྣམས་མཐར་གྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྫོགས་སོ།། །།ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་གང་། ཉོན་མོངས་ པ་དང་།ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བའི་ལས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ནི། གང་ལས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བའི་ལས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་དེ་ ལྟར་ཡིན་ན་ཀུན་འབྱུང་བ་བསྟེན་པ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲིད་པ་ཉིད་བསྟན་ཞེ་ན།ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཙོ་བོར་བསྟན་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲེད་པ་ཡང་འབྱུང་བ་ཅན། དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་དེ་དང་དེར་མངོན་པར་དགའ་བ་ལ། ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པར་བསྟན་པས་བསྟན་ཏོ།

對於造作不善業的中陰身趣入，譬如黑色衣服，或者黑暗夜晚中的顯現一樣。造作善業則譬如白色衣服，或者有月光的夜晚中的顯現一樣。中陰身存在於欲界和色界投生時。從無色界則是死亡轉生時。這是意生，也稱為食香。是化生，因為是從唯心的因產生的緣故。食香是因為隨香而行，意思是隨順香氣而往生之處的緣故。最長住七日，在此期間死亡轉生。是獲得投生緣時。如果沒有獲得，在七日之後死亡轉生，又成就為中陰身。如此重複七次。之後返回。如果在那個時候有其他投生緣力強盛且顯現，如獲得第四禪定的阿羅漢比丘。具有平等慢者，在那地的中陰身顯現成就時，獲得誹謗解脫的邪見，如同顯現成就地獄中陰身一樣。在其中安住等等。因為前世願力，善業等思維普遍生起的緣故。同業眾生也能看見。與過去共同行善或不善的那些眾生，如同夢境般知曉與他們同在。將要投生處的形貌。在其前世的形貌成就。之後諸根顯現成就，行走無礙。具足神通迅速前往，抵達投生處。如彈弓高低般死亡轉生結生。住于中陰身者對投生處生起貪著，其他煩惱成為其緣。具貪著的中陰身滅盡，與識俱生的羯羅藍出現，這是異熟。之後如緣起所生般，四生中的卵生、胎生、濕生、化生的諸根顯現成就。如緣起所說是指名色等次第。如說：‘最初成為羯羅藍，從羯羅藍成為頞部陀，從頞部陀成為閉尸，從閉尸成為鍵南，從鍵南生出手足，生出毛髮指甲等，有色根等，諸相次第生起。‘如是所說。苦諦決定品終。集諦是什麼？煩惱和由煩惱所生的業。集諦是苦之生起，這是什麼呢？煩惱和由煩惱所生的業，意思是有漏。如果這樣的話，為什麼世尊在宣說集諦時說是有？因為是一切趣的主要，主要宣說是世尊說愛是有因，具喜貪，于彼彼處歡喜，以集諦宣說而說。

།གཙོ་བོའི་དོན་གང་། གང་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་ཏོ། །ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་དོན་གང་འདི་ལྟར་སྲིད་པ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་གང་། འདི་ལྟར་སྲེད་པ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ནི། ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པའི་ལུས་དང་ཡུལ གྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལུས་ཐོབ་པ་ལ་ནི་སྲེད་པའོ། །མ་ཐོབ་པ་ལ་ནི་ཡང་འབྱུང་བའོ། །ཐོབ་པའི་ཡུལ་རྣམས་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པའོ། །མ་ཐོབ་པའི་ཡུལ་རྣམས་ལ་ནི་དེ་དང་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །གནས་སྐབས་ ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་དང་།གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་གནས་སྐབས་གསུམ་པོ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཐོབ་པ་ལ་ནི་འབྲལ་བར་སྲེད་དོ། །མ་ཐོབ་པ་ལ་ནི་མ་ ཕྲད་པས་སྲེད་དོ།།འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་ནི། ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་འབྲེལ་བའི་སྲེད་པ་དང་། ཕྲད་པའི་སྲེད་པའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་ནི་གཏི་མུག་གི་སྲེད་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དང་། སྡུག་ བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་ན་ཀུན་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཏེ། དེ་ལ་བདག་ཏུ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་སྲེད་པ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དུས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ འགྲོ་བ་ནི།དུས་གསུམ་པོ་དག་གི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདས་པའི་དུས་ལ་ནི་བལྟས་པའི་རྣམ་པས་རྗེས་སུ་འགྲོའོ། །མ་འོངས་པ་ལ་ནི་མངོན་པར་དགའ་བའི་རྣམ་པས་རྗེས་སུ་འགྲོའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལ་ནི་ལྷག་པར་ཆགས་པས་རྗེས་སུ་འགྲོའོ། །ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ནི། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དག་གི་སྲེད་པ་དག་གིས་ཁམས་གསུམ་པ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོལ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཚོལ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ནི། དེས་འདོད་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་། ལོག་པས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཚོལ་བའི ཕྱིར་རོ།།འདོད་པ་ཚོལ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་ཡོངས་སུ་མ་གྲོལ་བ་དེ་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་ཚོལ་བ་ནི་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་དོ། །ལོག་པས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཚོལ་བས་ནི་འཁོར་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ མ་གྲོལ་བ་དེར་འཁོར་རོ།།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་ནི་བྱུང་བ་དང་། འཇིག་པའི་སྲིད་པ་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་རྣམ་པ་དང་། ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་། གྲངས་དང་མཚན་ཉིད་དང་། འབྱུང་བ་དང་། དམིགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། རྣམ་གྲངས་ དང་ལོག་པར་ཞུགས་པ་དང་།ཁམས་དང་། རིས་དང་། སྤོང་བར་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །གྲངས་གང་། ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་གམ་བཅུའོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་གང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ལྟ་བའོ། །དེ་དག་ཉིད་ལྟ་བ་ རྣམ་པ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་གིས་བཅུར་འགྱུར་རོ།།ལྟ་བ་རྣམ་པ་ལྔའི་བྱེ་བྲག་ནི། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །མཚན་ཉིད་གང་། ཆོས་གང་འབྱུང་བ་ན། རབ་ ཏུ་མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་འབྱུང་སྟེ།དེ་བྱུང་བས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བས་འབྱུང་བ་དེ་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །རབ་ཏུ་མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་ནི། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གཡེང་བས་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བ་ དང་།ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བ་དང་། རྒོད་པས་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བ་དང་། རྨུགས་པས་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བ་དང་། བག་མེད་པས་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བ་དང་། འཛེམ་པ་མེད་པས་རབ་ཏུ་མ་ཞི་བའོ།

什麼是主要的意義？就是遍行一切處的意義。什麼是遍行一切處的意義？如是遍行一切有為法的貪慾，即是遍及一切已得未得的身體和境界之法，因此稱為遍行。對於已得的身體生貪著，對於未得的則希求獲得。對於已得的境界具有喜愛貪著，對於未得的境界則應知有種種歡喜希求。 遍行一切位的意義是：由於諸行具有苦苦等三種狀態，故稱遍行一切位。其中對於已得苦苦位者希求分離，對於未得者則因未遇而生貪。對於壞苦位，以已得未得的差別而有希求結合和希求相遇。對於行苦位則有愚癡的貪著，因為有煩惱和隨眠的差別，以及由非苦非樂受所區分的緣故。特別是，執取識是行苦位，應知由我執愚癡而生貪著。 遍行一切時是指：隨順三時故稱遍行。對於過去時以追憶相隨行，對於未來時以歡喜相隨行，對於現在時以貪著相隨行。 遍行一切界是指：以欲界、色界、無色界的貪慾遍及三界故稱遍行。 遍行一切求是指：由此而求欲、求有、求邪梵行故稱遍行。求欲者即是未從欲界解脫而造作苦果。如是求有者在色界、無色界中造作苦果。求邪梵行者則輪迴于未解脫輪迴之處。 遍行一切種是指：有為法生滅相續具有常斷等相故稱遍行。應當觀察煩惱的數量、特徵、生起、所緣、相應、異名、邪入、界、類及斷除等。 什麼是數量？煩惱有六種或十種。六種煩惱是：貪慾、嗔恚、我慢、無明、疑惑、見。這六種由五種見的差別而成為十種。五種見的差別是：身見、邊執見、邪見、見取見、戒禁取見。 什麼是特徵？某法生起時以不寂靜為相而生起，由其生起令心相續不寂靜，這就是煩惱的特徵。應知不寂靜相是諸煩惱的共同特徵。其有六種：即散亂不寂靜、顛倒不寂靜、掉舉不寂靜、昏沉不寂靜、放逸不寂靜、無慚不寂靜。

།འབྱུང་བ་གང་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་མ་སྤངས་པར་གྱུར་བ་དང་། ཉོན་མོངས་ པའི་གནས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དང་།དེ་ལ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བུ་ལས་ཉོན་མོངས་པས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ལ་ཉལ་བ་སྤངས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་གནས་ངན་ ལེན་ལེགས་པར་མ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཉོན་མོངས་པའི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆགས་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡུལ་དེ་ལ་སྡུག་པའི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པར་ འཛིན་པ་སྟེ།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པའོ། །དམིགས་པ་གང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམིགས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་གཞི་ཡང་དམིགས་པའོ། །མ་རིག་པ་གང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མ་གཏོགས་པར་འདོད་པ་ ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ས་གོང་མ་ལ་དམིགས་པའོ།།མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མ་གཏོགས་པས་ཀྱང་གོང་མ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་དག་ནི་ཇི་ལྟར་རང་གི་ས་པ་ལ་དམིགས་པ་བཞིན་དུ་ས་དེ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཀུན་དུ་བརྟགས་ པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དམིགས་པར་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་མ་རིག་པ་ས་གོང་མ་ལ་དམིགས་པ་ནི་གང་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་བའོ། །ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་མ་གཏོགས་པ་སྟེ། གཞན་གྱི་ས་པའི་འདུ་བྱེད་ལ་ངའོ་སྙམ་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་མ་མཐོང་ ངོ་།།ས་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ས་འོག་མ་པ་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ས་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ས་འོག་མ་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་དག་ལ་དམིགས་པ་མ་ ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་དམིགས་པ་ན། དེ་གཉི་ག་ལ་དངོས་སུ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པས་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་དམིགས་པ་ནི་དེས་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེའི་དམིགས་པ་ ནི་དེས་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་དམིགས་པ་ནི་དེས་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་དེ་ལས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་གུད་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞི་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི། ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་གཞི་དང་བཅས་པ་ལ་ དམིགས་པའོ།།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གང་འདོད་ཆགས་ནི་ཁོང་ཁྲོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་ཁྲོ་དང་ཇི་ལྟ་བར་ཐེ་ཚོམ་དང་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ལྷག་མ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་ནི་ཁོང་ཁྲོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཤིན་ཏུ་མི་མཐུན་པ་གཉིས་ གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཐེ་ཚོམ་དང་ཡང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་ན་བློ་གནས་པ་མེད་པས་ཆགས་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་དེ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚུངས་པར་ལྡན་པར་རིག་པར་ བྱའོ།།འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་དང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། ཁོང་ཁྲོ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སུ་ཞིག་དངོས་པོ་གང་ལ་ཞེ་འགྲས་ པར་འགྱུར་བ་དེས་དེ་ལས་ཁེངས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་རྟོག་པར་ཡང་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ང་རྒྱལ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མ་རིག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་མ་འདྲེས་ཡང་ཡིན་ནོ། །མ་འདྲེས་པ་ནི་བདེན་ པ་རྣམས་མི་ཤེས་སོ།།ལྟ་བ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ།

凡是煩惱習氣未斷除，煩惱所依之法也會顯現，對此又有非理作意近住，由此等因緣而生起煩惱。其中所謂煩惱習氣未斷除，是因為與其相應的不善種子未能善加摧毀。所謂煩惱所依之法顯現，是指能生貪等煩惱的境。所謂對此又有非理作意近住，是指對該境執取為可愛相等，與生起貪等煩惱相順。 何所緣？一切煩惱應當觀察為一切煩惱的所緣。煩惱的根本也是所緣。何為無明？除見和疑外，欲界所行的煩惱是緣于上地的。除無明、見和疑外，也有緣于上地的，但應當了知這些不像緣于自地那樣直接緣于彼地，因為是通過遍計的方式趣入，應當了知建立為緣于彼地。其中緣于上地的無明是與見相應的。見除我見外，因為未見到對他地的諸行執著為我。 上地的煩惱不緣于下地。所謂上地的煩惱不緣于下地，是因為已離彼貪故。凡是緣于滅諦和道諦的煩惱，應當觀察為非真實所緣，因為緣于滅諦和道諦時，不是直接緣于這兩者，因為是出世間智及其後得智所各自證知的。所謂’其所緣是其遍計’，應當這樣說，因為除了’其所緣是其遍計’這句話所說的遍計外別無他物。 緣于無實事的煩惱是與見相應的。其餘則是緣于有實事的。何為相應？貪不與嗔相應。如同嗔一樣，也不與疑相應。其餘則與彼相應。為何貪不與嗔相應？因為極不相順的兩者不應同時生起。不與疑相應是因為處於疑惑狀態時心不安住，故無法生起貪著。所謂’其餘與彼’是指慢等，因為無不相順故，應當了知為相應。 如同貪與嗔一樣，嗔也不與貪、慢、見相應。所謂嗔也不與貪、慢、見相應，是因為任何人對任何事生起嗔恨時，不會對此生起傲慢，也不能對此作意思維。其他也應當如是類推。慢不與嗔和疑相應。無明與一切煩惱相應，也有不相應。不相應是指不了知諸諦。見不與嗔和疑相應。

།ཐེ་ཚོམ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མི་མཐུན་པ་དག་མི་མཐུན་པ་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཞེ་སྡང་གི་ཆར་གཏོགས་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །མི་མཐུན་པ་མེད་པ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་བཞིན་དུ་མཚུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་མི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ།།བདག་དང་གཞན་ལ་མི་ལྟ་བ་མེད་ན་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། མ་དད་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། བག་མེད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །རྨུགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་སྦྱར་བར་ བྱ་སྟེ།ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་གྲངས་གང་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་། བག་ལ་ཉལ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་། ཆུ་བོ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། མདུད་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་དང་། ཐ་བ་ དང་།དྲི་མ་དང་། སྡིག་པ་དང་། ཟུག་རྔུ་དང་། ཅི་ཡང་དང་། ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་དང་། ཕོངས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་། འཁྲུག་པ་དང་། འཐབ་པ་དང་། རིམས་ནད་དང་། ནགས་སྦྱོར་དང་། གགས་ཞེས་བྱ་བ་དག་གོ། །ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ནི་དུ། ཇི་ལྟར་གང་དུ་སྦྱོར་ཀུན་དུ་སྦྱོར་ བ་དགུ་སྟེ།རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཁོང་ཁྲོའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། མ་རིག་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། སེར་སྣའི་ ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ།།རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི། ཁམས་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ལ་ཡིད་མི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡིད་མི་འབྱུང་བས་མི་དགེ་བ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་དགེ་བ་ལ་མི་སྤྱོད་དེ། གང་གིས་ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་གྲུབ་ པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་དུ་སྦྱོར་རོ།།གང་ཞིག་རྣམ་པ་གང་གིས་དངོས་པོ་གང་ལ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དེ་ནི་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི། ཁམས་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པ་གང་ གིས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་ཞེ་ན།དེ་དང་ལྡན་པ་ཁམས་གསུམ་པ་ལ་ཡིད་མི་འབྱུང་བ་ནི་མི་དགེ་བ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ཅིང་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་པས་སོ། །གང་ཀུན་དུ་སྦྱོར་ཞེ་ན། ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཁོང་ ཁྲོའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་།སེམས་ཅན་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་སེམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ། །ཁོང་ཁྲོའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི། ཁོང་ཁྲོའི་རྒྱུ་ལས་སེམས་ཡལ་བར་མི་འདོར་ཏེ། གང་གིས་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་དོ། །གང་གིས་ ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་སྦྱར་རོ།།ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་། ང་རྒྱལ་བདུན་ཏེ། ང་རྒྱལ་དང་། ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ང་རྒྱལ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ ང་རྒྱལ་ལོ།།ང་རྒྱལ་གང་། ཆུང་ངུ་བས་བདག་ཆེ་བའམ། མཚུངས་པ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་གང་། མཚུངས་པ་བས་བདག་ཆེ་བའམ། ཆེ་བ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ང་རྒྱལ་ལས་ང་རྒྱལ་གང་། ཆེ་བ་ བས་ཀྱང་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།

懷疑不與貪慾、我慢和見相應。忿恨等隨煩惱彼此不相應。不相順的與不相順的不相應，如貪慾分類的與嗔恚分類的不相應。無不相順的則如煩惱般相應。無慚無愧與一切不善相應，因為若無視自他則不會生起。昏沉、掉舉、不信、懈怠、放逸與一切煩惱相應。昏沉等也與一切煩惱性相應，因為若無不堪任性等則煩惱不可能存在。 其異名有：隨眠、結、隨眠、隨煩惱、纏、暴流、軛、取、結、蓋、箭、垢、罪、刺、任何、惡行、漏、貧乏、熱惱、擾動、鬥爭、疾病、林結、障礙等。 九種結縛是什麼？如何在何處結縛？九種結縛是：貪結、嗔結、慢結、無明結、見結、取結、疑結、嫉結、慳結。貪結是三界貪慾。具有貪結者對三界不生厭離。由不厭離而行不善不行善，由此造成後世苦果而與苦相應。 應當了知何者以何種方式於何事結縛。何為結縛？貪結即是三界貪慾的本性，能夠結縛。以何種方式結縛？具有貪結者對三界不生厭離，行不善不行善。結縛何事？造成後世苦果。同樣也適用於嗔恚結等。 何為嗔恚結？對有情、苦及苦處諸法的心生惱害。具有嗔恚結者不捨棄嗔恚因，由此行不善不行善。由此造成後世苦果而與苦相應。 何為我慢結？七種我慢：慢、過慢、慢過慢、我慢、增上慢、卑慢、邪慢。何為慢？於劣者認為自己殊勝或與等者相等而心生高舉。何為過慢？于等者認為自己殊勝或與勝者相等而心生高舉。何為慢過慢？于勝者認為自己更勝而心生高舉。

ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གང་། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་བདག་གམ། བདག་གིར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གང་གོང་མའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་ སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གང་། ཁྱད་ཆེས་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཆུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་གང་། ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ལ། བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་ དུ་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་ངར་འཛིན་པ་དང་།ངར་ཡིར་འཛིན་པ་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་སོ། །ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་ན་ངར་འཛིན་པ་དང་། ང་ཡིར་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནས། མི་དགེ་བ་སྤྱོད་ཅིང་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་དེ། གང་གིས་ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་སྦྱོར་རོ། །མ་རིག་པའི་ཀུན་ དུ་སྦྱོར་བ་གང་།ཁམས་གསུམ་པའི་མི་ཤེས་པའོ། །མ་རིག་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་རྣམས་དང་། ཀུན་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་སོ། །འབྲས་བུ་དང་། རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། དེའི་ཉེས་དམིགས་ ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་ཅིང་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་དེ། གང་གིས་ཕྱི་མའི་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་སྦྱར་རོ། །ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་། ལྟ་བ་གསུམ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་ པར་ལྟ་བའོ།ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་ལོག་པར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་ལོ། །མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། །ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་ལོག་པར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་ཞེས་པ་ནི་བདག་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །བདག་གྲོལ་ལོ། །བདག་གྲོལ་ནས་ཀྱང་རྟག་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ པའམ།ཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་པ་ལ་ཐར་པ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་རྟག་ཏུ་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ཞེས་པའོ། །ལོག་པར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་ཅིང་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་དེ། གང་གིས་ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་སྦྱར་རོ། །མཆོག་ཏུ་འཛིན་ པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་།ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་ལོག་པར་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཐབས་ལ་རྟོག་ཅིང་། འཕགས་པའི་ལམ་བརྒྱད་པོ་བོར་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་སྔོན་ དུ་འགྲོ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་།བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་ཞེན་པས་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་ཅིང་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་དེ། གང་གིས་ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་སྦྱོར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་། གང་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟ་ བའོ།།ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི། སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་ལ་སོམ་ཉི་ཟ་ཞིང་། ཆོས་དཀོན་མཆོག་དང་། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ལ་སོམ་ཉི་ཟའོ། །དཀོན་མཆོག་རྣམས་ལ་སོམ་ཉི་ཟ་བས་ལེགས་པར་སྒྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དཀོན་མཆོག་རྣམས་ལེགས་པར་མི་སྒྲུབ་པས་མི་དགེ་བ་ སྤྱོད་ཅིང་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་དོ།།གང་གིས་ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་སྦྱར་རོ། །ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གང་། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པས་ཕ་རོལ་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་མི་བཟོད་པར་བྱས་པའི་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པའོ། །ཕྲག་དོག་གི་ ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་གཅེས་སུ་འཛིན་པ་ཡིན་གྱི་ཆོས་གཅེས་སུ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་གཅེས་སུ་འཛིན་པས་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་ཅིང་དགེ་བ་མི་སྤྱོད་དེ། གང་གིས་ཕྱི་མ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས་སྡུག་བསྔལ་དང་སྦྱར་རོ།