d4090阿毗達磨俱舍論釋世親 吉那彌札 華德僧c3.5s dz｜d4090阿毗達磨俱舍論釋世親 吉那彌札 華德僧c3.5s dz（續3）

經中也說明了僅僅是無實體性，如此說道：‘完全斷除這一切苦，確實斷除，得以清凈，滅盡，離貪，寂滅，完全寂靜，息滅，不與其他痛苦相連，無所取，無所生，即是如此：確實斷除一切蘊，滅盡渴愛，離貪，寂滅，涅槃，這是寂靜。這是殊勝。’ 在此若不生起則稱為無生，為何不如是承許呢？這第七是無力的見解。此處’若存在則不生起’是如何解釋的？若配合’若存在’之說法，則涅槃因無常而永遠不生，這將成過失。若配合’若獲得’之說法，則應當承許以何獲得彼涅槃的遍計執存在或獲得后苦不生起。 如是說：‘如同燈火熄滅，如是其心得解脫。‘這個比喻也是很好地引用，如同燈火熄滅成為無，世尊的心解脫也是如此。 阿毗達磨中也說：‘什麼是無實法？即是無為法。‘解釋說無實即是無體性，無自性。 毗婆沙師們說此義不是這樣。那是什麼呢？實有五種：自性實，如說’彼得何實，即與彼相應’。所緣實，如說’應以如實智了知一切法’。相應實，如說’與貪隨眠相應的實法也與嗔隨眠相應’。因實，如說’什麼是有實法？即是有為法’。所取實，如說’田地之實，房舍之實’。此中說的是因實的詞義，因此無為法唯是實有，而其中沒有因果。暫時結束於此。 複次，這些果中，何果屬於何因？異熟果屬於最後，因為異熟因說為最後，所以異熟果屬於它。增上果屬於第一，因為能作因說為第一，所以增上果屬於它。增上果即是增上。僅僅是無障礙性，為何有主導力呢？即彼即是主導。 能作因中也有生起作用，如五識身對十處，如諸業對器世間。耳等對於產生眼識也有間接的主導作用，因為聽聞後生起想看的慾望，應當如是等配合。等流果屬於同類遍行，因為這兩者的果與之相似，所以是等流果。士用果屬於二者，士用果屬於俱生因和相應因。

།སྐྱེས་བུའི་ངོ་བོ་ལས་མི་གཞན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེའི་འབྲས་བུ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཡིན་པའོ། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཆོས་གང་གི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྐྱེས་བུ་ བྱེད་པ་སྟེ།དཔེར་ན་སྨན་བྱ་རོག་རྐང་དང་། མི་གླང་པོ་ཆེ་མྱོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཅི་གཞན་དག་ལ་ཡང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡོད་དམ། འོན་ཏེ་གཉིས་ཁོ་ནའི་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་ འབྲས་བུ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ལ་ཡང་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པའི་འབྲས་བུའི་སྐལ་བ་ནི་ཡོད་དོ། ། དཔེར་ན་ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ ནི་ཅི་ཡིན།བདག་པོའི་འབྲས་བུའི་བར་དུ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་སྨིན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཆོས། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་ བ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར།ལུང་བསྟན་ཕྱིས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་བསྟན་པས་ལུང་དུ་བསྟན་པའོ། །གང་ཞིག་དེ་ལས་དུས་ཕྱི་མ་ལ་འབྱུང་ཞིང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལས་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཐུན་མོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པར་ནུས་སོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ཐུན་ མོང་མ་ཡིན་པའི་སྟེ།གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་གྱིས་མྱོང་བར་ནི་མེད་དོ། །བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཅིའི་ཕྱིར་མྱོང་ཞེ་ན། ཐུན་མོང་གི་ལས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་རྒྱུ་དང་འདྲ་བའོ། །རྒྱུ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། འདི་ ལྟ་སྟེ་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དག་གི་ལྟ་བུའོ།།གལ་ཏེ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡང་འདྲ་བ་ཡིན་ན་གོ་ཅིའི་ཕྱིར་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཁོ་ནར་མི་འདོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་ས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལས་འདྲ་བ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པ་ལས་ཀྱང་འདྲ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གང་ཞིག་རྣམ་པ་ལས་ཀྱང་འདྲ་བ་དེ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་ཞིག་གང་གི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞིར་བྱ་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པའོ། ། གཉིས་པ་ནི་རིས་གཞན་པའི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུའོ། །གསུམ་པ་ནི་རིས་གཅིག་པའི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །བྲལ་བ་བློ་ཡིས་ཟད་པའོ། །ཟད་པ་ནི་འགོག་པའོ། །བློ་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེས་ན་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ནི་བྲལ བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།།གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་གང་སྐྱེ་བའི། །འབྲས་དེ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་ལས་སྐྱེས། །དཔེར་ན་ས་འོག་མ་པའི་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཀྱིས་གོང་མ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཀྱི་ སྤྲུལ་པའི་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ནི་གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །སྔོན་བྱུང་མ་ཡིན་འདུས་བྱས་ནི། །འདུས་བྱས་ཁོ་ནའི་བདག་པོའི་འབྲས། །སྔར་བྱུང་བ་ལས་གཞན་པའི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་འདུས་བྱས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་།།སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་ཡིན་ནོ།

由於不異於補特伽羅的本性，故補特伽羅作用即是補特伽羅自身。其果即是補特伽羅。 若問此補特伽羅作用是什麼？某法的作用如同補特伽羅的作用即是補特伽羅作用，如同’烏足藥’和’醉像人’等。 問：其他諸法是否也有補特伽羅作用果？還是僅此二者獨有？除異熟因外，其他諸法也有。如是，補特伽羅作用果是俱生及等無間生，而異熟則不然。 其他論師說：彼等亦有補特伽羅作用果之份，如同農夫們的果實。 複次，何為異熟果？乃至何為增上果？異熟是無覆無記法。異熟是無覆無記之法。 由於也有非顯示有情者，故說’有情所攝’。由於也有等流及長養所生，故說’后時所生’。善與不善因異熟故說為有記。 若於后時生起而非等無間者，即是異熟，此即是異熟之相。 問：為何非有情所攝義之業所生非為異熟？因為是共同的緣故。彼亦能為他人同樣受用。異熟是不共的，他人所作業的異熟不為他人所感受。 問：為何感受增上果？因為是共業所生故。 等流果與因相似。與因相似之法即是等流果，如同同類因與遍行因。 若遍行因之果亦是相似，為何不唯許為同類因？因為彼是從地與煩惱相似，而非從行相相似。 若從行相亦相似者，即承許為同類因。因此，若問某法是某法之同類因，是否亦是遍行因？應作四句分別：第一句是同類因非遍行。第二句是異品遍行因。第三句是同品遍行因。第四句是除彼等行相外。 離系果是以慧所滅。滅即是滅諦。慧即是智慧，故將說擇滅是離系果。 以何力生何果，彼果從士用生。如以下地修心生上地等持，有漏生無漏，禪定心生變化心等如是等。 擇滅應說是以何力所得。 非先有之有為法，唯是有為之增上果。非先前所生之有為法是一切有為法之增上果。 問：士用果與增上果有何差別？士用果是作者所有。

།བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བཟོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་བཟོ་ནི་སྐྱེས་བུ་ བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་ཡིན་ལ་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཡང་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་གི་ནི་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་རྒྱུ་འདི་དག་ལས་རྒྱུ་གང་ཞིག་དུས་གང་དུ་འབྲས་བུ་འཛིན་ཏམ་འབྱིན་ཅེ་ན། ལྔ་པོ་ད་ལྟར་འབྲས་བུ་འཛིན། །ཡོངས་སུ་བཟུང་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འདས་པ་རྣམས་ ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ།།བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་མོད་ཀྱི་དེ་ནི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་མ་ངེས་པས་མ་བརྗོད་དོ། །གཉིས་ནི་རབ་ཏུ་འབྱིན་པར་བྱེད། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་དག་ནི་ད་ལྟར་འབྲས་བུ་ འབྱིན་པར་བྱེད་དེ།འདི་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འཛིན་པ་དང་འབྱིན་པ་ནི་དུས་མཉམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ད་ལྟར་གྱི་དང་འདས་པ་དག་།འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་བྱེད་དེ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དག་གོ། །རེ་ཞིག་གང་འདས་པ་དག་ནི་རིགས་ནི་ད་ལྟར་གྱི་དག་གོ། །རྒྱུ་མཐུན་པའི་ འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་འབྱིན་ཅེ་ན།མཇུག་ཐོགས་སུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འབྲས་བུ་གྲུབ་ན་ནི་དེ་དག་ཀྱང་འདས་པ་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་ཡང་བྱུང་ཟིན་པས་ཡང་དེ་ཉིད་མི་འབྱིན་ཏོ། །དགེ་བའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་འབྲས་བུ་འཛིན་ལ་མི་འབྱིན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དག་ཀུན་ཏུ་གཅོད་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འདོར་བའི་ཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དག་གི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོར་འཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ། །འདི་སྐད་དུ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་ཞེས་ བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ཏུ་མ་ཆད་པའི་གནས་སྐབས་ལྷག་མ་རྣམས་སུའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །མི་དགེ་བའི་མུ་དང་པོ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འདོར་ བའི་ཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོར་འཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པའོ། །འདི་སྐད་དུ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བའི་གནས་སྐབས་ལྷག་མ་རྣམས་སུའོ།།བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ནི་ ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ།རེ་ཞིག་འབྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་འཛིན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །འཛིན་པ་ལས་མི་འབྱིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་ཐ་མ་རྣམས་སོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ངེས་པས་ནི་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་སྟེ། དགེ་བའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་འབྲས་བུ་འཛིན་ ལ་མི་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞིའོ།།མུ་དང་པོ་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་བཟློག་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་ མ་གཏོགས་པའོ།།མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་གཟུང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་ནི་འདས་པས་འབྱིན་པར་འགྱུར། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་འདས་པ་ཁོ་ནས་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཏེ། འདི་ ལྟར་ལྷན་ཅིག་གམ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མེད་དོ་།།གཞན་དག་ནི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་བཞི་ཞིག་ཏུ་ཡང་འཆད་དེ། རྟེན་གྱི་འབྲས་བུ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱིས་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟ་བུ་ནས་ས་གཞིའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི་བར་ལྟ་བུའོ། །སྦྱོར་བའི་འབྲས་བུ་ནི་ འདི་ལྟ་སྟེ་མི་སྡུག་པ་ནས་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བར་ལྟ་བུའོ།

增上果不是作者性的，就像這樣：工匠們的工藝既是士夫作用果，也是增上果。其他的則僅是增上果。又問：這些因中哪個因在什麼時候取果或者引果呢？五種現在取果。已經取得的緣故，過去的也不是，非士夫作用的緣故，未來的也不是。能作因雖然也與此相同，但是它不一定有果，所以未說。 二種能引生。俱生因和相應因在現在引生果，這二者的取果和引果是同時的。現在和過去引生果，即同分因和遍行因。首先過去的是現在的種類。 問：如何引生等流果呢？因為是隨後成就的緣故。果成就時，它們也成為過去，果也已經生起，所以不再引生。問：善的同分因有取果而不引果的嗎？有四句：第一句是由於斷善根而捨棄一切最後所得的。第二句是由於結生善根而得到一切最初所得的。這裡不應該說’由於它們自身結生’。第三句是在善根未斷的其餘階段。第四句是除了這些情況之外的。 不善的第一句是由於得到離欲界貪而捨棄一切最後所得的。第二句是由於從離欲界貪退失而得到一切最初所得的。這裡應該說’由於它們自身退失’。第三句是在離欲界貪的其餘階段。第四句是除了這些情況之外的。有覆無記也同樣依照得阿羅漢果和退失而相應配合。無覆無記則與后句相配。 首先，凡是引生的也是取的。有取而不引生的，即阿羅漢最後的諸蘊。由於有所緣的決定，是在每一剎那，善的同分因取果而不引生有四句：第一句是在善心之後現起染污或無記心。第二句是相反的情況。第三句是在善心之後唯有善心。第四句是除了這些情況之外的。不善等也同樣配合。 又問：如何是取果呢？因為趨近於它的種子體性的緣故。一種唯由過去引生。異熟因唯由過去引生果，因為沒有同時或者等無間的異熟。其他論師還解釋有四種果：所依果，如風輪對水輪乃至大地根本等。加行果，如不凈觀乃至無生智等。

།ཚོགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དག་གི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལྟ་བུའོ། །བསྒོམ་པའི་འབྲས་བུ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ལམ་གྱི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལྟ་བུའོ། །འདི་ ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དག་གི་ཁོངས་སུ་འདུས་སོ།།རྒྱུ་རྣམས་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལ་ཆོས་གང་ཞིག་རྒྱུ་དག་དུ་ཞིག་གིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། མདོར་བསྡུ་ན་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་རྣམས་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་རྣམས་དང་། དེ་དག་གི་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ དང་པོ་མ་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་རྣམས་སོ།།ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི། ཉོན་མོངས་ཅན་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །ལྷག་དང་དང་པོ་འཕགས་རིམ་བཞིན། །རྣམ་སྨིན་ཀུན་འགྲོ་དེ་གཉིས་དང་། །སྐལ་མཉམ་མ་གཏོགས་ལྷག་ལས་སྐྱེས། །ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ སྨིན་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་ལས་སྐྱེའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་པོ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའོ། །ཆོས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་བཞི་ལས་སྐྱེའོ། །ཟག་པ་ མེད་པའི་དང་པོ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་དང་།སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་གསུམ་ལས་སྐྱེའོ། །ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་བསྟན་པ་དེ་དག་གང་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འོ་ན་གང་དག་ སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མཚུངས་ལྡན་མ་གཏོགས་གཞན་དེ་བཞིན། །མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་གཅིག་པོ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ཁོ་ན་ བཞིན་དུ་སྐྱེ་སྟེ།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་བཞི་ལས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསུམ་ལས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་དང་པོ་ནི་གཉིས་ལས་ཏེ། རྒྱུ་གཅིག་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ནི་མེད་དོ། །རྒྱུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །། རྐྱེན་རྣམས་གང་ཞེ་ན། རྐྱེན་ནི་བཞི་པོ་དག་ཏུ་གསུངས། །གང་ནས་གསུངས་ཤེ་ན། མདོ་ལས་རྐྱེན་ཉིད་ནི་བཞི་སྟེ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྐྱེན་དུ་འདྲ་བ་ནི་རྐྱེན་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུ ལྔ་ཡིན།བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྔ་ནི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་སྐྱེས་པ་རྣམས། །ཐ་མ་ཡིན་མཚུངས་དེ་མ་ཐག་།དགྲ་བཅོམ་པའི་ཐ་མ་མ་གཏོགས་པ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། རྐྱེན་འདི་ནི་མཚུངས་པ་ཡང་ ཡིན་ལ་དེ་མ་ཐག་པའི་ཡང་ཡིན་པས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་མཉམ་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རེས་འགའ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་ སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་འབྱུང་ངོ་།།རེས་འགའ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་འབྱུང་བས་གཟུགས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་འཆོལ་པ་ཡིན་ནོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་འཆོལ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ན་རེ་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་མ་འགགས་པ་ཁོ་ནར་གཉིས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བཙུན་པ་ན་རེ་ཆེས་མང་བ་དང་ཉུང་ངུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་གཟུགས་མང་པོ་ལས་ཉུང་ངུ་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན་སོག་མའི་ཐལ་བ་ལྟ་བུའོ།

眾緣果是這樣的，如眼等的眼識等。修習果是這樣的，如色界道的變化心。這一切都包含在士用果和增上果中。因和果已經說完。 若問某一法由幾種因所生？答：略說法有四種，即：有漏法、異熟生法、無漏根法以及其餘諸法。其餘是哪些呢？除異熟外的無記法，以及除無漏第一剎那外的善法。 這四種法：有漏和異熟生，余和初聖依次，除異熟遍行二，及等流余所生。有漏法從除異熟因外的其餘五因所生。異熟生法從除遍行因外的其餘五因所生。余法從除異熟因和遍行因外的其餘四因所生。無漏初法從除異熟因、遍行因和等流因外的其餘三因所生。 對於所說的這四種法是什麼的疑問，說’是心和心所’。那麼，那些非心相應和色法又是怎樣的呢？除相應余亦然。除去相應因一種，其他有漏等法也如心和心所那樣生起，其中有漏法和異熟生法從四因所生。余法從三因所生。無漏初法從二因所生，沒有從一因所生的法。廣說因已竟。 什麼是緣？說有四緣。從何處說的呢？經中說：‘緣有四種，即因緣、等無間緣、所緣緣和增上緣。‘作為緣的共同性質即是緣性。其中，因即五因。除開能作因外的五因是因緣。 心心所生起者，除最後為等無間。除阿羅漢最後心外，心和心所是等無間緣，此緣既是相等又是無間，故稱等無間緣。正因為此，由於不等起，色法不是等無間緣。如欲界色之後，有時生起欲界和色界無表色，有時生起欲界和無漏色，所以色的現起是不定的。等無間緣則不是不定的。 尊者勝友說：‘因為從等流所生的色相續不間斷而生起第二個的緣故。‘尊者說：‘因為生起多少不定的緣故，有時從多色生起少色，如稻草灰一樣。’

།རེས་འགའ་ནི་ཉུང་ངུ་ལས་མང་པོ་ འབྱུང་སྟེ།དཔེར་ན་ཤིང་པ་ཏའི་ས་བོན་ཆུང་ངུ་ལས་རིམ་གྱིས་ཡལ་ག་དུ་མ་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཤིང་ནྱ་གྲོ་དྷའི་བར་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་དག་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ལ་ཆེས་མང་བ་དང་ཉུང་ངུ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།རིགས་གཞན་ལ་ནི་ཡོད་ཀྱི་རང་གི་རིགས་ལ་ནི་མེད་དེ། ནམ་ཡང་ཚོར་བའམ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ཆེས་མང་དུ་འབྱུང་བ་མེད་དོ། །ཡང་ཅི་རང་གི་རིགས་ཁོ་ནའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་ རྐྱེན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ནི་ཚོགས་མཐའ་དག་ཁོ་ན་ཚོགས་མཐའ་དག་གཞན་གྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་གྱི། འདིར་ནི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་ཉུང་ངུ་ལས་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་མང་པོ་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཙམ་ཞིག་བཤད་པར་ ཟད་དོ།།རྒྱུད་འདྲ་བ་དག་ནི་རང་གི་རིགས་ཁོ་ནའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཀྱང་སེམས་ཁོ་ནའི་ཡིན་ལ། ཚོར་བ་ཡང་ཚོར་བ་ཁོ་ནའི་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་རྒྱས་པར་སེམས་ཤིང་གང་གི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འབྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེའི་ མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སྔོན་འགགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་ལྡང་བའི་སེམས་ཀྱི་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་འཆོལ་བར་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་ དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ཏེ།ཁམས་གསུམ་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཅིག་ཅར་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་འདོད་ཅེ་ན། མ་འོངས་པའི་དུས་ནི་འཆོལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྔ་ཕྱི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་འོངས་པ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གི་མཇུག་ཏུ་མ་འོངས་པ་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་མཁྱེན་ཅེ་ན།འདས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལས་འདི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་འམ་ཆོས་ལས་ཆོས་སྐྱེས་ སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདས་པའི་དུས་གཟིགས་ལ།ད་ལྟའི་ལས་འདི་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དེ་ལྟ་བུའམ། ཆོས་ལས་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་མཁྱེན་ལ། དེའི་མཁྱེན་པ་དེ་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ ཏེ།འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་ནས་མ་འོངས་པའི་རྫས་འཆོལ་པ་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་བརྟགས་ཏེ། གང་ཟག་འདིས་ལས་འདི་ལྟ་བུ་བྱས་པས་མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་འདི་ཡོངས་སུ་བཟུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་མཁྱེན་ ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ།།དེ་ལྟ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་མཐའ་མ་གཟིགས་པར་ཕྱི་མའི་མཐའ་མི་མཁྱེན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་འབྲས་བུའི་རྟགས་སུ་གྱུར་པ་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞིག་ཡོད་དེ། བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་དེ་གཟིགས་ནས་བསམ་གཏན་ནམ་མངོན་པར་མཁྱེན་པ་མངོན་དུ་མཛད་བཞིན་དུ་ཡང་མ་འོངས་པ་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ལྟར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་མཚན་མཁན་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ནི་བཞེད་པ་ཙམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མ་འོངས་པའི་གོ་རིམས་ངེས་པར་གནས་པ་མེད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཁོ་ན་སྐྱེའི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

有時從少生多，如同從小小的菩提樹種子逐漸生長出具有眾多枝葉的尼拘陀樹那樣。心和心所法中也有善、不善和無記的心，以及具有尋伺等三種禪定，難道不是有多有少嗎？ 在其他種類中是有的，但在自類中是沒有的。任何時候感受或想等都不會生起更多。再者，是否唯有自類才是等無間緣呢？ 這是不對的。此處是一切聚合唯一是其他一切聚合的等無間緣，此處並非從少許感受等實法生起眾多感受等實法，僅此而已。 相續相似者唯是自類的等無間緣，即心唯是心的，感受唯是感受的，如是廣思。當無染污後生起染污時，彼染污的等無間緣是先前已滅的染污，如同從等至心出定的心一樣，但不應如是說。 不相應行法因為顯現雜亂的緣故，不是等無間緣。因為三界不相應法同時顯現的緣故。為何不承許未來法為等無間緣呢？因為未來時是雜亂的，沒有先後次第。 那麼世尊如何知道在某未來之後會生起這個未來呢？是通過推度過去和現在的業，世尊見到’如是業有如是異熟’或’從法生法’的過去時，現在的業也是如此，因此也知道從此業會產生如是異熟，或從法生法。 這種智慧也不是從推理而來。如是世尊推度過去和現在後，直接觀察雜亂的未來諸法，知道’此補特伽羅造如是業，將獲得此未來果’，如是傳說。 如此則成世尊不見前際而不知后際。其他論師說眾生相續中有作為果報標誌的不相應行的特殊性，世尊見此後，即使現前禪定或神通，也能知曉未來。 經部師說如此則世尊僅成為相師，而非現量證知。因此世尊僅以意欲即能遍知一切。世尊也說’諸佛境界不可思議’。 若未來的次第不決定安住，為何法智忍之後唯生苦法智忍，而非其他？

།དེ་བཞིན་དུ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་སྐྱེའི་གཞན་མ་ཡིན་པའི་བར་དུ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཞིག་གང་ལ་རག་ལས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེ་སྟེ། དཔེར་ན་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ མེད་བཞིན་དུ་ཡང་ས་བོན་ལ་སོགས་པའི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐ་མ་རྣམས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་གཞན་དང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འགགས་མ་ཐག་པའི་ སེམས་ཡིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཐ་མ་ཡིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ།ཡིད་ནི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་གྱི། བྱེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་རྟེན་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཚང་བས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ གཞན་མི་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ།།མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་བྱེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་ཆོས་གང་འབྲས་བུར་གཟུང་བ་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམ་སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་དགག་པར་མི་ནུས་སོ། །ཆོས་གང་དག་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ ཅན་ཡིན་པ་དེ་དག་སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པ་ཅན་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལྡང་བའི་སེམས་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། །མུ་གཉིས་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་ མ་དང་པོ་དང་སེམས་དང་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།མུ་གསུམ་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་དང་། སེམས་དང་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་དག་གོ། །མུ་བཞི་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ལྡང་ བའི་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།ཆོས་གང་དག་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཅན་ཡིན་པ་དེ་དག་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དེ་མ་ཐག་པ་ཅན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དག་གོ། །དང་པོ་དང་གཉིས་པ་གང་ དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་གང་དག་ཡིན་པར་བཤད་དོ།།ད་ནི་ཇི་ལྟར་ལྡང་བའི་སེམས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ཏུ་ཆད་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སེམས་གཞན་གྱིས་མཆོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ བཤད་ཟིན་ཏོ།།དམིགས་པ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དོ། །ཅི་རིགས་པར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་ནི་གཟུགས་སོ། །རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་སྒྲའོ། །སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་དྲིའོ། །ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རོའོ། །ལུས་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རེག་བྱའོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །ཆོས་གང་ཞིག་ཆོས་གང་གི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་ནི་མི་དམིགས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནམ་ཡང་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཤིང་ལ་སོགས་པ་མི་སྲེག་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུའི་ མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བུད་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྫས་དང་། སྐད་ཅིག་མ་ངེས་པས་དམིགས་པ་ལ་སྐད་ཅིག་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟ་བར་ངེས་པ་འདི་དག་ཅི་རྟེན་ངེས་པས་ཀྱང་ངེས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་ པ་དེ་བཞིན་ཏེ།སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། འདས་པ་རྣམས་ནི་རྟེན་དང་མ་འབྲེལ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདས་པ་རྣམས་ཀྱང་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བྱེད་ རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བདག་པོར་བཤད།།བྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་འདི་ནི་ལྷག་པ་ཡིན་པས་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ལ། བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ན་འདི་ལ་ལྷག་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ལྷན་ ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ནམ་ཡང་དམིགས་པ་མ་ཡིན་གྱི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་ཡིན་པས་འདི་ལ་ལྷག་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།

同樣地，如果說在金剛喻之後唯有生起盡智而非其他的話，任何法依賴於何法而生起，即是在其後生起，比如雖然無有等無間緣，但如種子等生起苗芽等一樣。 為何阿羅漢的最後心和心所不是等無間緣呢？因為不與其他心相連。 如此，若說剛滅的心是意，由於無有等無間識，最後心也不應成為意嗎？意是由所依事物來區分，而非由作用來區分，所依存在但由於因不具足，只是其他識不生起而已。 等無間緣是由作用來區分的。它所取的任何果法，即使是一切法或一切有情也無法以任何方式阻止其生起。 問：凡是心的等無間所攝的諸法，是否也都是心的無間所攝？答：有四句。第一句是從無心定中出定之心，以及入定第二剎那等。第二句是入定第一剎那和有心位的生等。 第三句是入定第一剎那和有心位。第四句是入定第二剎那等和出定心的生等。 問：凡是心的等無間所攝的諸法，是否也都是定的等無間所攝？答：有四句。所謂第三句和第四句即是第一句和第二句。所說的第一句和第二句即是第三句和第四句。 現在，如何稱經過長時間間斷的出定心為入定心的等無間？因為未被他心所間隔。 等無間緣已說完畢。所緣是一切法。相應地，眼識及其相應法的所緣是色，耳識的是聲，鼻識的是香，舌識的是味，身識的是觸， 意識的是一切法。某法是某法的所緣，即使該法不被認知，由於具有如是相，永遠都是所緣，如同柴薪等雖不燃燒，但由於具有如是相而稱為燃料一樣。 心和心所法以處、事和剎那決定而緣取所緣，如其自性剎那，這些是否也由所依決定而決定呢？答：是的，已生的諸法是與所依同時的。未生的諸法和已滅的諸法是不與所依相連的。 有些人說已滅的諸法也是與所依同時的。所緣緣已說完畢。增上緣即所說的能作因。凡是能作因即是增上緣。此緣是殊勝的，故為增上緣。 所緣緣是一切法，增上緣也是一切法，那麼此中有何殊勝？同時生起的諸法永遠不是所緣，但是增上緣則是，因此此中確實有殊勝性。

།ཡང་ན་ལྷག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་བཞི་ཆར་གྱིས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རྐྱེན་མ་ ཡིན་པའི་ཆོས་ལྟ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ། རང་གི་ངོ་བོས་རང་གི་ངོ་བོ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཡང་ཡོད་དེ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འདུས་བྱས་ལྟ་བུ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འདུས་མ་བྱས་ལྟ་བུའོ། །ཡང་རྐྱེན་འདི་དག་བྱ་བ་བྱེད་པ་ན་གནས་སྐབས་གང་གི་ཆོས་ལ་བྱེད་ཅེ་ན། རེ་ ཞིག་རྒྱུའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔར་བཤད་པ་དེ་ལས།རྒྱུ་གཉིས་པོ་དག་འགག་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དོ། །འགག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་ཏེ། འགག་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་དག་བྱ་བ་བྱེད་དེ། དེ་གཉིས་ནི་ ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དོ།།གསུམ་པོ་ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། །སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་འོངས་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་རྣམས་བྱ་བ་བྱེད་དེ། རེ་ཞིག་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་ དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་།།དེ་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་དག་དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན། མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དག་ནི་བྱེད་པའི་ཚུལ་གང་གིས་རྒྱུའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་བཤད་པ་དེ་ལས་བཟློག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་ སྐབས་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དོ།།དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་ད་ལྟར་གྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་འགག་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྒྲིབ་པའི་ངོ་བོར་གནས་པས་འདིའི་བྱ་བ་ནི་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་ རྣམས་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཡང་ཆོས་གང་ཞིག་རྐྱེན་དུ་ཞིག་གིས་སྐྱེད་ཅེ་ན། བཞི་ཡིས་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས། །དེ་ལ་འདི་དག་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་རྒྱུ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་དོ། །མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྔ་མ་གཞན་དག་ གི་བར་དུ་མ་ཆོད་པ་རྣམས་སོ།།དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཡུལ་ལྔ་པོ་དག་དང་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །གསུམ་གྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉིས། །འགོག་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ པ་དག་ལ་ནི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་མེད་དེ།དེ་དག་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་ས་མཚུངས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་སྔར་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །མཚུངས་ པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའོ།།བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ཅན་དག་ནི་ཡིན་གྱི་ སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ནི་གཉིས་པོ་དག་ལས་སྐྱེ། །ཆོས་གཞན་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་བདག་པོའི་རྐྱེན་དག་ལས་སྐྱེའོ།

或者是增上緣，除了一切法的自性之外，是一切有為法的緣。四緣是否有不是法的緣的法呢？有，如自性對自性。他性也有，如無為法對有為法，無為法對無為法。又這些緣作用時是對何時的法作用呢？首先從所說的五種因緣中，兩種因對滅起作用。所謂滅是現在的，因為趨向于滅的緣故。其中俱生因和相應因起作用，這兩者對俱生果起作用。三種是對生起作用。所謂生是未來的，因為趨向于生的緣故。其中同類因、遍行因和異熟因起作用。首先因緣是如此的。 其他諸緣與此相反。等無間緣和所緣緣，應當了知與因緣分為兩種而說的方式相反，等無間緣因為開啟機會而對生起作用。所緣緣因為被現在的心和心所攝持的緣故對滅起作用。增上緣在一切時中住于無障礙性，這就是它的作用。諸緣的作用已經說完。 又問何法由何緣所生？四緣生心及心所。其中這些的因緣是全部五因。等無間緣是前面其他無間斷的心和心所。所緣緣是隨其所應的五境和一切法。增上緣是除了自性之外的一切法。三緣生二定。滅盡定和無想定沒有所緣緣，因為它們不是能緣。這兩者的因緣有兩種：俱生因是生等。同類因是同地的前生善法。等無間緣是與定相應的心。增上緣如前。這些定是由心的造作而生的緣故，是有心的等無間，而不是等無間緣，因為它們障礙心的生起。其餘由二緣生。其他不相應法和色法是由因緣和增上緣所生。

།དངོས་པོ་རྣམས་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་གཅིག་པུ་དབང་ཕྱུག་དང་སྐྱེས་བུ་དང་།གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་གཏན་ཚིགས་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་བྱས་པའི་གྲུབ་པར་སེམས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་དབང་ ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ཅིག་ཅར་དུ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྨྲ་བ་འདི་བསྩལ་བ་མ་ཡིན་ནམ།གཞན་ཡང་། དབང་ཕྱུག་སོགས་མིན་རིམ་སོགས་ཕྱིར། །གལ་ཏེ་དབང་ཕྱུག་གམ། གཞན་ཡང་རུང་སྟེ་རྒྱུ་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ན་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དངོས་པོ་རྣམས་ནི་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བ་ཡང་སྣང་ངོ་། །དེ་ནི་འདི་ནི་ད་ལྟར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་།འདི་ནི་འགག་པར་གྱུར་ཅིག་།འདི་ནི་ཕྱིས་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་དབང་ཕྱུག་གི་འདོད་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་འདོད་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དུ་མར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ལ། འདོད་པ ཐ་དད་པ་དེ་ཡང་དེའི་རྒྱུའི་དབང་ཕྱུག་ལ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་རྒྱུ་གཞན་ལ་ལྟོས་ན་ནི་དབང་ཕྱུག་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བ་ལ་རྒྱུ་གཞན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ བས་རྒྱུ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་བྱེ་བྲག་མཐའ་ཡས་པ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་དབང་ཕྱུག་གི་རྒྱུར་མོས་པ་འདི་ནི་ཤཱཀྱའི་སྲས་པོའི་ལུས་ཁོ་ན་ལས་མ་འདས་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དབང་ཕྱུག་གི་འདོད་པ་རྣམས་ཅིག་ཅར་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་འགྲོ་བ་ནི་ཅིག་ ཅར་མ་ཡིན་ཏེ།འདོད་པ་ཇི་ལྟ་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཕྱིས་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་དབང་ཕྱུག་གི་འབྱིན་པའི་ཚེགས་འདི་རྙེད་ལ་དོན་ཅི་ཞིག་ཡོད། གལ་ཏེ་དགའ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་ཐབས་མེད་པར་དེ་བྱེད་པར་མི་ནུས་པས་དེ་ལ་ དབང་ཕྱུག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།གཞན་ལ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་དང་འདྲའོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དབང་ཕྱུག་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་དགུ་གནོད་པ་མང་པོ་དང་འབྲེལ་པ་དག་ཕྱུང་ནས་དེས་དགའ་བར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་དབང་ཕྱུག་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དེ་ལས་བརྩམས་ནས། གང་ཕྱིར་ མ་ལུས་སྲེག་པ་དང་།།གང་ཕྱིར་རྣོ་དང་གང་ཕྱིར་གཏུམ། །གང་ཕྱིར་གདུང་ལྡན་གང་གི་ཕྱིར། །ཤ་དང་ཁྲག་དང་རྐང་ཟ་བ། །དེ་ཕྱིར་དྲག་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཡང་ལེགས་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་གཅིག་ཏུ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས་དོན་གཞན་ དག་གི་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་མངོན་སུམ་ནི་བསྙོན་པར་འགྱུར་རོ།།རྒྱུ་རྣམས་དང་བཅས་པའི་དབང་ཕྱུག་ལ་ཡང་རྒྱུར་རྟོག་པ་རྣམས་ནི་གུས་པས་སྨྲ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དེ། རྒྱུ་རྣམས་ལས་གཞན་གྱིས་བྱེད་པ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་ཕྱུག་དེ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་དབང་ ཕྱུག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་དང་པོ་བྱུང་བ་དབང་ཕྱུག་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་དབང་ཕྱུག་བཞིན་དུ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཙོ་བོ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་ གྱི་རྒྱུ་གཅིག་པུ་ནི་མེད་ཀྱི་འདི་ནི་རང་གི་ལས་རྣམས་ཁོ་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་དང་དེར་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ།།ཉོན་མོངས་བློ་མ་སྦྱངས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ན་ལོག་པར་གཞན་དབང་ཕྱུག་ཏུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། ། དེ་ནི་རྫོགས་སོ།

諸事物僅從如前所說的因緣而生，一切眾生並非由大自在天、神我、勝性等單一因所生，對此有何理由？若認為由理由而成立，那麼豈不是以此而否定了’一切的因是大自在天等一個’的說法？此外， 因為不是大自在天等且有次第等的緣故。若大自在天或其他任何單一因，則一切眾生應當同時產生，然而諸事物是次第生起。‘愿此現在生起，愿此滅去，愿此後來生起’，這是由大自在天的意願所致。若如此，則因意願差別而成立多因，而彼意願差別又因其因大自在天無差別故應同時生起。 若依賴其他因，則大自在天根本不是因，而彼等次第生起又依賴其他因的差別，將導致無窮過失，因為已承認因與因相續的差別無邊無始，所以這種信仰大自在天為因的觀點僅僅未超出釋迦子的身體而已。 即使大自在天的意願是同時的，眾生卻不是同時的，因為是隨意願而生。這是不對的，因為彼等後來無差別。大自在天創造的勞累有何意義？若說是爲了歡喜，則因無方便而不能做到，故非大自在天，對其他也同樣。 若大自在天創造眾生於地獄等處遭受諸多痛苦而感到歡喜，我向如此的大自在天頂禮。關於這點，‘因為焚燒一切，因為銳利，因為兇暴，因為具苦，因為食肉血骨，所以稱為暴怒者’這個偈頌也說得很好。 再者，執著單一因生眾生，將否定其他明顯的補特伽羅作用。那些認為具因的大自在天為因者，僅僅是恭敬而說罷了，因為除諸因外不見其他作用。彼大自在天對俱有因等諸因也將不成為大自在天。 若說最初生起是從大自在天因所生，則彼因不依賴其他因故，應如大自在天成為無始。對勝性也應如理而說。 因此，世間並無單一因，而是由各自業力而生於此生彼。煩惱未凈化的智者們，在經歷各自的異熟果和士用果時，錯誤地遍計他者為大自在天。 此終

། །། ཡང་། གཞན་ནི་གཉིས་པོ་དག་ལས་སྐྱེ། །ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཡི་འབྱུང་བ་རྣམ་པ་གཉིས། །འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དག་གིས སོ།།འབྱུང་ལས་གྱུར་པའི་རྣམ་པ་ལྔ། །བྱུང་བ་རྣམས་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྐྱེད་ཕྱིར་བརྟེན་ཕྱིར་གནས་ཕྱིར་དང་། །རྟོན་པའི་ཕྱིར་དང་འཕེལ་བྱེད་ཕྱིར། །དེ་ཡང་བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་ལྔ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།བརྟེན་པའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེས་པ་འབྱུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་བཞིན་ནོ། །གནས་པའི་རྒྱུ་ནི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རི་མོའི་རྩིག་པ་བཞིན་ནོ། །རྟོན་པའི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ རྒྱུ་ནི་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བ་དང་། འགྱུར་བ་དང་། བརྟེན་པ་དང་གནས་པ་དང་། རྟོན་པ་དང་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་འགྱུར་རྣམ་གསུམ་ཕན་ཚུན་དུ། །རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། སྐལ་བ་ མཉམ་པ་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་དག་གིས་སོ། །བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་མི་བགྲང་ངོ་། །དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཕན་ཚུན་དུ་ཡིན་གྱི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །སྐལ་བ་ མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་སྔར་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པའོ་། །འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དེ་རྣམས་གཅིག་།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྣམ་པར་ སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།ལུས་དང་ངག་གི་ལས་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམས་ཡིན་པའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་བཤད་ཀྱི་། སེམས་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གང་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་ངེས་པ་ནི་མ་བཤད་ པས་ད་ནི་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་རེ་ཞིག་མདོར་བསྡུ་ན་སེམས་བཅུ་གཉིས་སོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདོད་ཡིད་དགེ་དང་མི་དགེ་དང་། །བསྒྲིབས་པ་དང་ནི་མ་བསྒྲིབས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་སེམས་བཞི་སྟེ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པ་དང་།མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན། །མི་དགེ་ལས་གཞན། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་མི་དགེ་བ་མེད་ཀྱི་གསུམ་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་དང་ བཅས་པའི་སེམས་ཡིན་ནོ།།ཟག་མེད་གཉིས། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་སེམས་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ། འདོད་སེམས་དགེ་བ་ལས་སེམས་དགུ། །མཇུག་ཐོགས་སུ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་དགེ་བའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཇུག་ ཐོགས་སུ་ནི་སེམས་དགུ་འབྱུང་སྟེ།རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་དགེ་བ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་བསྒྲིབས་པའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་བསྒྲིབས་པ་ཁོ་ ན་སྟེ།ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་རིང་བ་ཉིད་བཞིས་རིང་བ་ཡིན་ཏེ། རྟེན་དང་རྣམ་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། གཉེན་པོ་རིང་བ་ཉིད་དག་གིས་སོ། །དེ་ལ་རྟེན་རིང་བ་ཉིད་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་རྟེན་ཉིད་དུ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་རིང་བ་ཉིད་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་རགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

又說’其餘從二者生’，那麼如何是諸大種為諸大種的因緣呢？其大種有二種，即是大種因的意思，由等同類因和俱生因。 從大種所生五相，諸大種從大種所生的因有五種。如何呢？為生故、為依故、為住故、為持故、為增長故。此即是作因的五種差別，生因是從彼等生起故。依因是生已隨順大種故，如依止師長等。住因是成為所依故，如繪畫的墻壁。持因是相續不斷的因故。增長因是增長的因故。 因此，說明彼等是生起、轉變、依止、安住、持續和增長的因。 大種轉變三種互為因，即由俱生、等同類和異熟因。作因因由於無差別而執行，故常不計數。其中俱生因是身語業隨順心互為因，而非其他所造色。等同類因是一切前生為等同類因。異熟因是身語業的異熟為眼等。 諸大種彼等一，大種所生色對諸大種唯是異熟因，即是身語業的諸異熟。 心與心所無差別地說為等無間緣，但未說明何心之後生起何者，今當說此。其中首先略說有十二心。如何？欲界意善與不善，有覆及無覆。 欲界有四心：善、不善、有覆無記、無覆無記。色界與無色界中，除不善外。色界中無不善而有三種。無色界中亦同，如是彼十心是有漏心。 無漏二種，即有學與無學，如是彼等為十二心。其中，從欲界善心生九心，後文將說’其後’，欲界中善心之後生起九心：自地四心、有學、無學、色界二心，即入定時善心與結生時有覆心。無色界執行者唯結生時有覆心， 由極遠故非善。無色界執行者從欲界遠離有四種：所依遠離、行相遠離、所緣遠離、對治遠離。其中所依遠離是不可能成為等無間緣的所依故。行相遠離是不作欲界粗重等行相故。

།དེས་ན་དམིགས་པ་རིང་བ་ཉིད་ཀྱང་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཁོ་ན་ལ་རགས་པ་ལ་སོགས་ པའི་རྣམ་པ་དག་ཏུ་དམིགས་སོ།།གཉེན་པོ་རིང་བ་ཉིད་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ལ་དེ་མངོན་དུ་འགྱུར་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པར་སུན་དབྱུང་བར་མི་ནུས་སོ། །སློབ་པ་དང་ མི་སློབ་པའོ།།དེ་ནི་བརྒྱད་པོ་ཁོ་ན་ལས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་དེ་ནི་བརྒྱད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་ལས་ཏེ། ལྡང་བའི་ཚེ་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་གཟིར་བ་ས་འོག་མའི་དགེ་བ་ ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་དང་།ལྡང་བའི་ཚེ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །མི་དགེ་བ་ནི་བཅུ་དག་ལས། །སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་མ་གཏོགས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཇུག་ ཐོགས་སུ་མི་དགེ་བའི་སེམས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལས་བཞི་སྟེ། མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་སེམས་བཞི་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་ས་པ་དག་ཁོ་ནའོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་མི་དགེ་བའི་སེམས་བཤད་པ། བསྒྲིབས་དེ་བཞིན། བཅུ་པོ་ཁོ་ནའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ ལ།དེ་ལས་ནི་བཞི་ཁོ་ནའོ། །མ་བསྒྲིབས་པ་ནི་ལྔ་དག་ལས། །འདོད་པ་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ནི་ལྔའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ལས་སྤྲུལ་པའི་སེམས་སོ། ། དེ་ལས་མཇུག་ཐོགས་སེམས་བདུན་ནོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པས་ལས་ནི་རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དགེ་བ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཉིང མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ནའོ།།གཟུགས་ན་དགེ་བ་ལས་བཅུ་གཅིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་དགེ་བའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སེམས་བཅུ་གཅིག་ཁོ་ན་འབྱུང་སྟེ། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་སོ།།དེ་ནི་དགུ་ཡི་མཇུག་ཐོགས་སུ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་དེ་ནི་དགུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཉིས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་ སོ།།བསྒྲིབས་པ་བརྒྱད་ལས། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་བརྒྱད་ལས་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཉིས་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་གཉིས་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལས་དྲུག་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་བསྒྲིབས་ལ་ ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དྲུག་སྟེ།རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །མ་བསྒྲིབས་པ་ནི་གསུམ་ལས་སོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་གསུམ་ཁོ་ན་ ལས་འབྱུང་སྟེ།རང་གི་ས་པ་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །དེ་ལས་དྲུག་སྟེ། རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ ལྟར།གཟུགས་མེད་པའང་དེའི་ཚུལ་ལོ། །དེ་ན་ཡོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་རང་གི་ས་པ་གསུམ་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་དྲུག་འབྱུང་ངོ་། །དགེ་བ་ལས་སེམས་དགུ་དག་གོ། ། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་ལས་ནི་སེམས་དགུ་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་མ་གཏོགས་སོ།

因此也說明了所緣遠，即唯于第四禪定中緣粗等行相。對治遠是因為未離欲貪者不可能現前的緣故。破除等也不應理，因為非境不能破除。有學和無學。 彼唯從八種之後生起欲界善心，即從自地四種和色界二種，因為出定時善心，以及被煩惱定所逼迫時依下地善心的緣故。有覆及出定時從有學和無學。不善從十種，除有學和無學，于欲界結生時，從一切色界和無色界心之後生起不善心。 從彼四種，即不善心之後生起四種心，唯是自地。如說欲界不善心，有覆亦如是，唯從十種之後生起，從彼唯四種。無覆從五種，配合’于欲界’，無覆無記心從五種之後生起，即自地四種和色界善所化心。 從彼之後生七心。從欲界無覆無記生起自地四種和色界二種，即所化心之後善心，及結生時煩惱心，結生時唯無色界煩惱心。色界善心從十一種。色界善心之後唯生起十一種心，除無色界無覆無記。 彼從九種之後，色界善心從九種之後生起，除欲界二種煩惱心和無色界無覆無記。有覆從八種，色界有覆無記從八種生起，除欲界二種煩惱心及有學、無學二種。 從彼六種，色界有覆無記之後生六種，即自地三種和欲界無覆無記除外者。無覆從三種，色界無覆無記唯從三種生起，即唯從自地。從彼六種，即自地三種和欲界煩惱心及無色界煩惱心。 如說色界無覆無記，無色界亦同理。彼處無覆無記亦唯從自地三種生起，從彼亦生起自地三種和下地煩惱六種。善心從九種，從無色界善心生起九種心，除欲界善心和欲界、色界無覆無記。

།དེ་དྲུག་གི་།གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ནི་རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །བསྒྲིབས་པ་ལས་བདུན། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་བསྒྲིབས་པ་ལས་ནི་རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན གཉིས་སོ།།དེ་དེ་བཞིན། དེ་ཡང་བདུན་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་མ་གཏོགས་སོ། །སློབ་པ་བཞི་ལས། ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ་དང་། སློབ་པ་ལས་སོ། །དེ་ལས་ལྔ། བཞི་པོ་དེ་དག་ཉིད་ དང་།མི་སློབ་པའོ། །མི་སློབ་པ་ནི་ལྔ་ལས་སོ། །བཤད་མ་ཐག་པའི་ལྔ་པོ་དེ་ཉིད་ལས་སོ། །དེ་ལས་སེམས་ནི་བཞི་དག་གོ། །མི་སློབ་པའི་སེམས་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་སེམས་བཞི་འབྱུང་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །སེམས་བཅུ་གཉིས་རྫོགས་སོ།། །། ཡང་བཅུ་གཉིས་དེ་དག་ཉི་ཤུར་ཡང་བཤད་དེ། ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་ཤེ་ན། གསུམ་དུ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དང་། །སྦྱོར་བྱུང་དགེ་རྣམས་གཉིས་ཕྱེ་ནས། །ཁམས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བའི་སེམས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ། །རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང སྤྱོད་ལམ་པ།།བཟོ་ཡི་གནས་དང་སྤྲུལ་པ་དང་། །འདོད་ན་ལུང་བསྟན་མིན་རྣམ་བཞིར། །ཕྱེ་ནས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་ སེམས་དང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེའོ།།གཟུགས་ན་བཟོ་མ་གཏོགས་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དབྱེ་སྟེ། དེ་ན་བཟོ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཟོའི་གནས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ཡང་དགེ་བ་དྲུག་དང་། མ་ བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་བདུན་དུ་ཕྱེ་ནས་ཉི་ཤུར་འགྱུར་རོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་སྤྱོད་ལམ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ལམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་མེད་དོ། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །བཟོའི་ གནས་པ་ནི་སྒྲ་ཡང་ཡིན་ནོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་དག་གི་སྦྱོར་བ་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བཟོའི་གནས་པས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ གཉིས་ལ་དམིགས་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་སེམས་ཉི་ཤུ་པོ་འདི་དག་ལས་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གང་ཞིག་འབྱུང་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་བརྒྱད་ལས་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་སེམས་བཅུ་འབྱུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་ པ་རང་གི་ས་པ་བདུན་དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །དེ་ནི་བརྒྱད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དགུ་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ས་པ་བདུན་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ། །དེ་ནི་བཅུ་གཅིག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ འབྱུང་སྟེ།སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་གི་བདུན་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བདུན་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་གི་དག་ཁོ་ནའོ། ། དེ་དག་ནི་སེམས་བཅུ་བཞིའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་བདུན་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་བཞི་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་གསུམ་ལས་སོ།

其六，無色界善心是從自地三種、色界善心、有學心和無學心而生。有覆心從七種生，無色界有覆心是從自地三種、色界善心和有覆心、欲界染污二種而生。同樣，那也是從七種生，除了欲界和色界染污心以及有學心和無學心。有學心從四種生，從三界善心和有學心而生。從此五種生，即前述四種和無學心。無學心從五種生，即前述五種而生。從此生四種心，無學心之後生四種心，即三界善心和無學心。十二心圓滿。 又將此十二心分為二十種，如何分呢？三界中生得善心和加行善心分為二種。欲界無覆無記心分為四種，即異熟生、威儀路、工巧處和變化心。色界除工巧處有三種。因為彼處無工巧，故除工巧處。如是，此十二心又分為六種善心和七種無覆無記心，成為二十種。無色界中因無威儀路等，故無威儀路等心。 彼等所緣是色、香、味、觸。工巧處心亦緣聲。唯是意識。威儀路和工巧處的加行是五識身。有人說工巧處所成就的意識也有緣十二處的。 複次，此二十心中，何心之後生何心？且欲界八心中，加行心之後生十心，即除神通果，自地七心及色界加行心、有學心和無學心。彼從八心後生，即從自地善心和染污心、色界加行心和染污心、有學心和無學心。生得心之後生九心，即除神通果，自地七心及色界和無色界染污心。彼從十一心後生，如前從自地七心、色界加行心和染污心、有學心和無學心。不善心和有覆無記心之後生七心，如前唯自地心。彼等從十四心後生，即自地七心，除加行心和神通果，色界四心，除加行心的無色界三心。

།སྤྱོད་ལམ་པ དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བརྒྱད་དེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ས་པ་དྲུག་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ། །དེ་དག་ནི་སེམས་བདུན་གྱི་མཇུག་ ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ།སྔ་མ་བཞིན་དུ་རང་གི་བདུན་ཁོ་ན་ལས་སོ། །བཟོའི་གནས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དྲུག་སྟེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་རྣམས་ཁོ་ནའོ། །དེ་ནི་བདུན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་ འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ།།མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གཉིས་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་རང་གི་དྲུག་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ཡང་དེ་གཉིས་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ད་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ དྲུག་གི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བཅུ་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དག་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རང་གི་དྲུག་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །དེ་ན་སེམས་ བཅུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དག་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་དག་དང་།སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བརྒྱད་དེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ལྔ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། ། དེ་ནི་ལྔ་ལས་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དགུ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དག་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་སྟེ་བཞི་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ལྔའོ།།དེ་ནི་སེམས་བཅུ་གཅིག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ལྔ་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་ བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་གསུམ་ལས་སོ།།སྤྱོད་ལམ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བདུན་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ།།དེ་ནི་ལྔའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ ནི་གཉིས་ཏེ།རང་གི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་དག་ཁོ་ནའོ། །དེ་ཡང་དེ་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ད་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་བཞི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བདུན་ཏེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་ བ་དང་།རང་གི་བཞི་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །དེ་ནི་སེམས་དྲུག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་གསུམ་དང་། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །སྐྱེས་ནས་ ཐོབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བདུན་ཏེ།རང་གི་བཞི་དང་། ས་འོག་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ། །དེ་ནི་བཞི་ལས་ཏེ། རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་བརྒྱད་དེ། རང་གི་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གོ།

在威儀心和異熟生心之後有八種，即除了加行所生和神通果之外的自地六種，以及色界和無色界所攝的煩惱心。這些心在七種心之後生起，如前所說唯從自地七種心生。 在工巧處心之後有六種，即除了加行所生和神通果之外唯有自地諸心。此心在七種心之後生起，即除了神通果之外唯從自地諸心生起。 在神通果心之後有二種，即神通果心和自地六種以及色界所攝的加行所生心。此心也唯從這二種心生起。 現在應當說明色界所攝的六種心：在加行所生心之後有十二種，即欲界所攝的善心、神通果心、自地六種心、無色界所攝的加行所生心、有學心和無學心。此心在十種心之後生起，即從欲界所攝的加行所生心、神通果心，除了威儀心和異熟生心之外的自地四種心，以及無色界所攝的加行所生心、煩惱心、有學心和無學心生起。 在生得心之後有八種，即欲界所攝的煩惱心，除了神通果之外的自地五種心，以及無色界所攝的煩惱心。此心從五種心生起，即唯從除了神通果之外的自地諸心生起。 在煩惱心之後有九種，即欲界所攝的善心和煩惱心共四種，以及除了神通果之外的自地五種心。此心在十一種心之後生起，即從欲界所攝的生得心、威儀心、異熟生心，除了神通果之外的自地五種心，以及除了加行所生心之外的無色界所攝三種心生起。 在威儀心之後有七種，即欲界所攝的煩惱心，除了加行所生心和神通果之外的自地四種心，以及無色界所攝的煩惱心。此心在五種心之後生起，即唯從除了神通果之外的自地諸心生起。異熟生心也應當如是說明。 在神通果心之後有二種，即唯有自地加行所生心和神通果心。此心也唯從這些心生起。 現在應當說明無色界所攝的四種心：在加行所生心之後有七種，即色界所攝的加行所生心、自地四種心、有學心和無學心。此心在六種心之後生起，即從色界所攝的加行所生心，除了異熟生心之外的自地三種心，以及有學心和無學心生起。 在生得心之後有七種，即自地四種心和下地的煩惱心。此心從四種心生起，即唯從自地諸心生起。 在煩惱心之後有八種，即自地四種心、色界所攝的加行所生心和煩惱心，以及欲界所攝的煩惱心。

།དེ་ནི་བཅུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་བཞི་དང་། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་ལས་སོ། །རྣམ་པར་སྨིན པ་ལས་སྐྱེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དྲུག་སྟེ།སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་གསུམ་དང་། འོག་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གསུམ་མོ། །དེ་ནི་བཞི་ལས་ཏེ། རང་གི་དག་ཁོ་ན་ལས་སོ། །སློབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་དྲུག་སྟེ། ཁམས་གསུམ་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ རྣམས་དང་།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །དེ་ནི་བཞི་ལས་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་གསུམ་དང་། སློབ་པ་ལས་སོ། །མི་སློབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་ལྔ་སྟེ། སློབ་པ་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་པ་སློབ་པའི་མཇུག་ཐོགས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། དེ་ནི་ལྔ་ལས་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་གསུམ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དག་ལས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པའི་སེམས་དག་འབྱུང་ལ། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི དེ་དག་ལས་མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་སྤྱོད་ལམ་དང་། བཟོ་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྟོབས་ཆུང་བ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་བའི་སེམས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་ འཇུག་པས་དེ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་བར་རིགས་སོ།།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་ལས་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་ལ་ནི་དེ་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་ལས་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་མངོན་དུ་འགྱུར་བར་རིགས་སོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་ལ་ནི་གསལ་བའི་ཕྱིར་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་གི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་ ལས་ནི་དེ་དག་མི་འབྱུང་ངོ་།།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་འབྱུང་སྟེ། གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པ་མི་འབྱུང་སྟེ།མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་གསུམ་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་དཔེར་ན་གཟུགས་ནི་གནོད་པར་བྱར་རུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ་སྙམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་ལྡན་ པའོ།།མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མི་སྡུག་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དག་ལའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ།དེ་ལས་ཀྱང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལྟ་ན་མི་སྡུག་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་པའི་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁོ་ནའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ།དེ་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མི་སྡུག་པས་སེམས་བཏུལ་ནས་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་བརྒྱུད་པ་ལས་དགོངས་ནས་མི་སྡུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྒོམ་པར་ བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡང་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

這是在十種之後出現的，即從自類的四種、欲界和色界所行的得生處、威儀路、異熟生等而來。在異熟生之後有六種，除了加行生之外的自類三種，以及下地的三種有漏。 這是從四種而來，即僅從自類而來。在有學之後有六種，即三界的加行生諸法、欲界所行的得生處、有學和無學。這是從四種而來，即三種加行生和有學。 在無學之後有五種，除了唯一的有學之外，如同有學之後一樣。這是從五種而來，即三種加行生、有學和無學。 為何在加行生心之後會出現異熟生、威儀路和工巧處心，而加行生卻不從它們之後生起呢？因為它們專注于威儀和工巧作意，力量微弱，且無作意而轉，故與加行生不相順。 生起心是無作意而轉，所以它適合在加行生心之後生起。如此說來，從有漏中也不應生起加行生，因為不相順。然而，由於煩惱生起而生厭離時，從遍知它而適合現起加行生。 在欲界所行的得生處中，由於明顯的緣故，有學、無學和色界加行生可以在其後生起，但由於無作意而生起的緣故，從它則不生起這些。 在色界有漏之後可以生起欲界所行的得生處，因為明顯的緣故。在無色界有漏之後不生起色界所行的得生處，因為不明顯的緣故。 作意有三種：自相作意，例如’色是可損害相’等這樣的思維。共相作意，即具有十六行相。勝解作意，即不凈觀、無量、色解脫、勝處、遍處等。 其中，在三種作意之後現起聖道，從聖道也有三種作意。因此，‘與不凈觀俱行修習念覺支’這種說法是合理的。 有些人說只有在共相作意之後現起聖道，從聖道有三種。由於以不凈觀調伏心后，在共相作意之後現起聖道，因此基於間接的意趣而說’與不凈觀俱行修習念覺支’。 其他人說在聖道之後也只有共相作意。

།རེ་ཞིག་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ས་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པ་ལ་འཇུག་ན་ནི་ལམ་དེ་རྣམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་པར་འགྱུར་ན།གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པ་ལ་འཇུག་ན་གོ་ཇི་ལྟར་ཏེ། ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་མི་ནུས་སོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མ་ གཏོགས་པར་དེ་དག་གི་ས་པ་ཡང་མི་ཐོབ་བོ།།འཕགས་པ་ནི་ཡང་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མངོན་དུ་མཛད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་ཐོབ་ཟིན་པ་དེའི་སྦྱོར་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ནི་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྤྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གཞན་ཡང་འདི་ལྟ་ སྟེ།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་སྙམ་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་མངོན་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་སྐད་དུ་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་པའི་ ལྡང་བའི་སེམས་ནི་དེའི་ས་པའམ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ།།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་བརྟེན་ནས་འཐོབ་པ་ནི་དེའི་ས་པའམ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པ་ཡིན་ནོ། །ས་ལྷག་མ་རྣམས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ནའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གསུམ་སྟེ། ཐོས་པ་དང་ བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་།སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་གསུམ་སྟེ། ཐོབ་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་རྣམས་སོ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །གང་གི་ཚེ་དེ་དག་སེམས་པར་རྩོམ་པ་དེའི་ཚེ་དེ་དག་གི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ཁོ་ན་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དག་གོ། །དེ་ལ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དག་མ་གཏོགས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམ་པ་ལྔའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འཕགས་པའི་ལམ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། སྦྱོར་བ་ལ་རག་ ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་ཡང་མངོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དག་སེམས་བཅུ་གཉིས་བཤད་པ་དེ་དག་ལས་སེམས་གང་ལ་དུ་ཞིག་རྙེད་ཅེ་ན། ཁམས་གསུམ་པ་ཡི་ཉོན་མོངས་ཅན། །དྲུག་དང་དྲུག་ དང་གཉིས་རྙེད་དོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་ན། སེམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་རྙེད་དེ། ཐེ་ཚོམ་གྱིས་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཁམས་སུ་སླར་ལྡོག་པ་ལས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་། ཁམས་སུ་སླར་ ལྡོག་པ་དང་།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སློབ་པའོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ཡང་དྲུག་རྙེད་དེ།ཁམས་སུ་སླར་ལོག་པ་ལས་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སློབ་པའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ནི་གཉིས་རྙེད་དེ།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དེ་ཉིད་དང་། སློབ་པའོ། །གཟུགས་སྐྱེས་དགེ་ལ་གསུམ་དག་གོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ལ་སེམས་གསུམ་རྙེད་དེ། དགེ་བ་དེ་ཉིད་དང་། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་ དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ།།སློབ་པ་ལ་བཞི། སློབ་པ་དེ་ཉིད་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པ་ན་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་དགེ་བའོ། །ལྷག་མ་དེ། ལྷག་མར་བྱས་པས་ལྷག་མ་སྟེ། །སེམས་གང་ལ་རྙེད་པ་མ་བཤད་པ་དེ་ལ་ནི་དེ་ཉིད་རྙེད་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཞན་དག་ལ་ནི་ཁྱད་པར་མེད་པར་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་ནི། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགུ་རྙེད་བརྗོད། །དགེ་བའི་སེམས་ལ་དྲུག་ཡིན་ཏེ། །ལུང་མ་བསྟན་ལ་དེ་ཉིད་དོ།

暫時，如果依靠無所對礙等三地而入決定，則在那些道的後面會現前欲界所行的共通作意。如果依靠第二禪等而入決定，那又如何？因為極其遙遠的緣故，不能行於欲界。除了順抉擇分，也不能獲得彼等地。聖者也不會現前順抉擇分，因為已獲得果位者現前彼加行是不合理的。由此，也會獲得與此相似的其他共通作意，即：‘一切諸行皆無常，一切諸法皆無我，涅槃寂靜’，將會現前。但不這樣說。 依靠無所對礙而獲得阿羅漢果的出定心，是彼地或欲界所行。依靠無所有處而獲得的，是彼地或有頂地。在其餘諸地中，唯是自地。 欲界中有三種作意：聞所生、思所生和生得。色界中有三種：得、修所生和生得。無思所生。當開始思維時，彼等唯住于等持。無色界中有修所生和生得。除了生得，在五種作意之後會現前聖道，因為依賴加行。在道之後也會現前欲界所行的生得，因為明顯的緣故。 在所說的十二心中，各心能得幾心？三界煩惱心，得六、六與二。若現前欲界煩惱心，從不具足這六心中得：以疑重新結生善根，從界還退得欲界善，從還退和退失得不善，得有覆無記，得色界煩惱，從退失得無色界煩惱，及得有學。 色界煩惱心也得六：從界還退得色界三種，得欲界無覆無記，從退失得無色界煩惱，及得有學。無色界煩惱心得二：從退失得彼煩惱，及得有學。 色界善得三。色界善心得三心：彼善，欲界和色界無覆無記。有學得四：彼有學，以聖道離欲界和色界貪時得欲界和色界無覆無記，及得無色界善。其餘彼。餘者以余，對未說得何心者，應視為得彼自心。 對其他諸心，無差別地對煩惱心，智者說得九，善心得六，無記得彼自心。

།ཞེས འཆད་དེ།དེར་མི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་བདུན་ཡིན་ཏེ། ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་དང་། དེ་ ནི་ཡོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཐོབ་པ་ལས་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དག་དང་།ངེས་འཇུག་དགྲ་བཅོམ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ། །སློབ་པ་དང་ནི་མི་སློབ་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། སྐྱེ་ དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་།།འདོད་ཆགས་བྲལ་དང་ཡོངས་ཉམས་དང་། །དགེ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། །སེམས་དེ་ལྡན་པ་མིན་ལས་རྙེད། །རྐྱེན་གྱི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །།དབང་པོ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་བཤད་པ་ལས་གནས་གཉིས་པ་རྫོགས་སོ།། །། ད་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ངེས་པ་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་བྱས་པ་དེ་ལ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དེ་དག་གང་ཡིན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་དང་། །མི་རྣམས་དང་ནི ལྷ་དྲུག་དག་།འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་སྨོས་ཏེ། འགྲོ་བ་བཞི་དང་། ལྷའི་རིས་དྲུག་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པོ་རྣམས་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འཐབ་བྲལ་བ་རྣམས་དང་། དགའ་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། འཕྲུལ་དགའ་བ་རྣམས་དང་། གཞན འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་རྣམས་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་བཅས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གནས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། དམྱལ་བ་དང་། གླིང་དབྱེ་བ་ལས་དེ་ཉི་ཤུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གནས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མ་དང་སྦྱར་རོ། །དམྱལ་བ་ ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཡོད་དེ་།ཡང་སོས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ངུ་འབོད་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ཚ་བ་དང་། རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་། མནར་མེད་པ་དང་། གླིང་བཞི་སྟེ། འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་གླིང་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་ སྒྲ་མི་སྙན་དང་།བཤད་མ་ཐག་པའི་ལྷའི་རིས་དྲུག་དང་། ཡི་དྭགས་རྣམས་དང་། དུད་འགྲོ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་དག་ནས་མནར་མེད་པའི་བར་གྱི་གནས་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །སྣོད་དང་བཅས་པར་བཟུང་ན་ནི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ བར་ཡིན་ནོ།།འདོད་པའི་ཁམས་འདིའི། གོང་མའི་གནས་དག་བཅུ་བདུན་ནི། །གཟུགས་ཁམས་ཡིན། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེར་སོ་སོའི། བསམ་གཏན་ས་ནི་གསུམ་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དག་ན་རེ་རེ་ཞིང་ས་གསུམ་པ་ དག་ཡིན་ནོ།།བཞི་པ་ས་ནི་བརྒྱད་པ་ཡིན། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་ཚངས་རིས་རྣམས་དང་། ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་རྣམས་དང་། ཚངས་ཆེན་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་འོད་ཆུང་རྣམས་དང་། ཚད་མེད་འོད་རྣམས་དང་། འོད་གསལ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ དགེ་ཆུང་རྣམས་དང་།ཚད་མེད་དགེ་རྣམས་དང་། དགེ་རྒྱས་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་སྤྲིན་མེད་རྣམས་དང་། བསོད་ནམས་སྐྱེས་རྣམས་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་རྣམས་དང་། མི་ཆེ་བ་རྣམས་དང་། མི་གདུང་བ་རྣམས་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་བ་རྣམས་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐོང་བ་རྣམས་དང་། འོག་མིན་རྣམས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་གནས་བཅུ་བདུན་པོ་འདི་དག་དེ་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་བཅས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་ཁོ་ན་དག་ན་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་གནས་ཆེས་མཆོག་ཏུ་གྱུར པ་གཙོ་བོ་གཅིག་པ་ཅན་ཅིག་སྤགས་པ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་ཀྱི་ས་གཞན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་གྲག་གོ།།གཟུགས་མེད་ཁམས་ན་གནས་མེད་དོ། །ཆོས་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ནི་གནས་མེད་དེ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ དང་།ཆོས་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་ཡུལ་ན་མི་གནས་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ།

如是解說。其中不善心有七種，應當這樣說：以正見而結生善根之緣，從欲界所行善法和離貪慾所生欲界及色界所行無覆無記法，以及由獲得彼等所有三摩地而生起色界無色界所行善法，決定趣入阿羅漢位時，有學及無學。其餘應當以此解說而了知。攝頌曰：生起與等至，離貪及退失，結生善根時，彼心從不相應得。緣品終。根品者，謂藏論釋中第二品終。 今當說明欲界、色界、無色界決定之心等，于彼等欲界、色界、無色界為何？為此說：地獄、餓鬼、畜生及人與六慾天，是為欲界。四趣及六天眾，即：四大天王天、三十三天、離諍天、兜率天、化樂天、他化自在天。如是彼等連同器世間即是欲界。 其中有幾處所？地獄及洲分共二十處。大地獄有八：等活、黑繩、眾合、號叫、大號叫、炎熱、極熱、無間。四大洲：南贍部洲、東勝身洲、西牛貨洲、北俱盧洲。前述六天眾、餓鬼、畜生，如是從他化自在天至無間地獄共二十處，是為欲界。若連同器世間則至風輪際。 此欲界之上，十七處是色界。云何？于彼各自，初三禪地各有三處。第四禪地有八處。其中初禪天有：梵眾天、梵輔天、大梵天。第二禪天有：少光天、無量光天、光音天。第三禪天有：少凈天、無量凈天、遍凈天。第四禪天有：無雲天、福生天、廣果天、無煩天、無熱天、善現天、善見天、色究竟天。如是此十七處及其所住有情即是色界。迦濕彌羅諸師說有十六處，謂唯于梵輔天中有大梵一尊主處，如附屬而成就，無其他處所。 無色界中無處所。非色法無有處所，過去、未來、無表色及非色法決定不住于處所。

།དེ་ཡང་། སྐྱེ་བ་ལས་ནི་རྣམ་པ་བཞི། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སྐྱེ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་དག་ལ་ཡུལ་གྱིས་བྱས་པའི་བླ་འོག་ནི་མེད་དོ། ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་རྣམས་ཡུལ་གང་དུ་འཆི་འཕོ་བ་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་ལ། ཡང་དེ་ནས་འཆི་འཕོ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྲིད་པ་ བར་མ་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་བོ།།ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པ་དེ་ལྟར་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ཅི་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་ཅེ་ན། དེར་ནི་རིས་དང་སྲོག་ལ་ཡང་། །སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ནི་བརྟེན་པ་ཡིན། །ཆོས་མངོན་ པ་པ་རྣམས་ན་རེ་རིས་མཐུན་པ་དང་།སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཡང་དེ་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པར་མི་འགྱུར། སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ ཡིན།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི་གཟུགས་དང་བྲལ་བའི་འདུ་ཤེས་ཅན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ནས་འཇུག་པར་འགྱུར་གྱི་རྟེན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ཇི་ལྟར་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ རིས་མཐུན་པ་དང་།སྲོག་གི་དབང་པོ་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པ་དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཅི་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པ་འདི་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་དུའོ། །འོ་ན་ནི་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་གཉིས་ཁོ་ན་ཕན་ཚུན་དུ་ཅིའི་ ཕྱིར་མི་བརྟེན་།དེ་གཉིས་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཡིན། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དམ། སེམས་ཀྱང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ལ་ཡང་མཚུངས་ཏེ་དེ་ལྟ་བས་ན་ སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་གཞན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་ཡང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གང་གི་འཕེན་པའི་རྒྱུ་གཟུགས་ལ་སྲེད་པ་དང་མ་བྲལ་བ་དེ་ནི་གཟུགས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་གོ། ། གང་གི་རྒྱུ་གཟུགས་ལ་ སྲེད་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟོས་པར་འཇུག་སྟེ།རྒྱུ་དེ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་རྣམས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ན་ཁམས་སོ། །འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ ཁམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ།།གཟུགས་དང་ལྡན་པའི་ཁམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྡོ་རྗེའི་སོར་གདུབ་ལྟ་བུ་དང་། ན་ལེ་ཤམ་གྱི་བཏུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ན་གཟུགས་མེད་པས་གཟུགས་མེད་པའོ། །གཟུགས་ མེད་པའི་ངོ་བོ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཉིད་དོ།།ཡང་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ནི་གཟུགས་སོ། །གཟུགས་མེད་པས་ན་གཟུགས་མེད་པའོ། །དེའི་ངོ་བོ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་དང་ལྡན་པའི་ཁམས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ། །ཡང་ན་འདོད་པ་ རྣམས་ཀྱི་ཁམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཏེ།གང་ཞིག་འདོད་པ་རྣམས་འཛིན་པའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ།

其中，從生起的角度分為四種。無色界的生起差別有四種，即：空無邊處、識無邊處、無所有處、非想非非想處。在這些處所中，沒有由境界所形成的上下之分。 獲得禪定者在何處死亡就在何處轉生，而從那裡死亡者的中有也在那裡形成。如同有色眾生的心相續依託於色法而運轉，那麼無色界眾生依託于什麼而運轉呢？ 在彼處，心相續是依託于種類和命根。阿毗達磨論師們說是依託于同分和命根。那麼，為什麼有色眾生的心相續不僅僅依託于這兩者而運轉呢？因為力量微弱的緣故。 那麼，為什麼在彼處具有力量呢？因為是從殊勝禪定中產生，那種禪定具有遠離色法的想法。如此，既然具有力量，為何不僅僅依靠它運轉而需要所依呢？ 如同有色眾生的同分和命根依託於色法而運轉，那麼無色眾生依託于什麼而運轉，這也應當解釋。這兩者是相互依託。那麼，為什麼有色眾生的這兩者不相互依託呢？因為這兩者力量微弱。 為什麼彼處具有力量呢？因為從殊勝禪定中產生。經部師們說，這對於心相續或者心所法都是相同的，因此無色眾生的心沒有其他所依。 此外，心相續若未離對色法的貪愛，其牽引因就會與色法同時生起，因此依託於色法而運轉。若已離對色法的貪愛，則不依託於色法而運轉，因為已經背離了那個因。 又為什麼這些稱為欲界、色界和無色界呢？因為執持自相故稱為界。具有欲的界是欲界。具有色的界是色界。省略了中間詞，如同’金剛手鐲’和’那利檀飲料’一樣。 此處以無色故為無色。無色的本性即是無色性。或者說，可成為色的是色。以無色故為無色。其本性即是無色性。具有彼性的界即是無色界。 或者說，諸欲的界是欲界，即執持諸欲者。色界和無色界也應當如是理解。

།འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན་ཁམ་གྱི་ཟས་དང་། འཁྲིག་པ་དང་ལྡན་པའི་འདོད་ཆགས་ཡིན་ ཏེ།འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་གང་ཡང་འདོད་པ་མིན། །སྐྱེས་བུའི་ཀུན་རྟོག་འདོད་ཆགས་འདོད་པ་ཡིན། །འཇིག་རྟེན་དག་ན་སྣ་ཚོགས་དེ་བཞིན་གནས། །འོན་ཀྱང་རྟེན་རྣམས་འདི་ལ་འདུན་པ་འདུལ། །ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་འཚོ་བྱེད་ཀྱིས་ འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ།འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་གང་དེ་འདོད་མིན་གྱི། །ཀུན་རྟོག་འདོད་ཆགས་འདིར་འདོད་ཡིན་སྨྲ་ན། །དེ་ནི་མི་དགེའི་རྟོག་པ་ཀུན་རྟོག་ཚེ། །དགེ་སློང་ཡང་ནི་འདོད་སྤྱོད་ཅན་དུ་འགྱུར། །ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་ གང་དེ་འདོད།།ཅི་སྟེ་ཁྱོད་ཀྱི་ཀུན་རྟོག་འདོད་ཆགས་ནི། །འདོད་པ་མིན་ན་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ནས་ནི། །ཁྱོད་ཀྱི་སྟོན་པ་འང་འདོད་སྤྱོད་ཅན་དུ་འོང་། །ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཡང་ཅི་ཆོས་གང་དག་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་སྤྱོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འདོད་པ་དང་ གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་དག་ཅིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གང་དག་ལ་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དག་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཡིན་ ཞེ་ན།གང་དག་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའོ། །ད་ནི་འདི་རྟ་དང་བྲེས་ལྟ་བུ་དེ་ཡིན་ཏེ། རྟའི་བྲེས་འདི་སུའི་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་ན། རྟ་འདི་སུའི་ཡིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རྟ་འདི་སུའི་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་ན། རྟའི་བྲེས་འདི་སུའི་ཡིན་ པའོ་ཞེས་ཟེར་བས་གཉི་ག་ཡང་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་རྟ་དང་བྲེས་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གནས་བརྟེན་པ་དེ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་ཡིན་ལ་དེ་གང་དུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་འདོད་པ་དང་ལྡན་ པ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། འོག་མའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ལ་ འདོད་ཆགས་པ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ།།སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལ་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཐོས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་དེ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སྤྲུལ་པའི་དབང་གིས་སྤྲུལ་པ་བྱེད་པའི་སེམས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་ སོ།།ཡང་ན་དྲི་དང་རོ་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་ན་དེ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པས་ནི་དེ་གཉིས་མི་སྤྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅི་ཁམས་གསུམ་གཅིག་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་རྣམས་ལ་མཐའ་མེད་དེ། །ནམ་མཁའ་ཇི་ཙམ་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ ཁམས་དག་ཀྱང་དེ་ཙམ་མོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྔོན་མེད་པའི་སེམས་ཅན་འབྱུང་བ་ཡང་མེད་ལ། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་རེ་རེས་སེམས་ཅན་གྲངས་མེད་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པ་མེད་དེ་ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ ཁམས་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་ཤེ་ན།ཐད་ཀར་གནས་ཏེ། མདོ་ལས་དཔེར་ན་ཆར་གྱི་རྒྱུན་གཉའ་ཤིང་ཙམ་འབབ་པ་ན་བར་སྣང་ལས་ཆུའི་རྒྱུན་འབབ་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚམས་སམ་བར་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འཆགས་པ་དང་འཇིག་པ་རྣམས་ཀྱི་ མཚམས་སམ་བར་མེད་དོ།།ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཇི་ལྟ་བར་ལྷོ་དང་ནུབ་དང་བྱང་གི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་སྟེང་དང་འོག་ཅེས་ནི་མ་གསུངས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྡེ་པ་གཞན་དག་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྟེང་དང་འོག་དག་ན་ཡང་ཡོད་དེ། འོག་མིན་གྱི་གོང་ན་ཡང་འདོད་ པའི་ཁམས་ཡོད་ལ།འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འོག་ན་ཡང་འོག་མིན་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་འདོད་པའི་ཁམས་གཅིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ལས་ཀྱང་དེ་དང་ འདྲའོ།

如果問什麼是慾望？簡而言之，就是對段食和淫慾的貪著。如偈頌所說：‘世間種種非是欲，人之妄念貪慾是，世間種種如是住，然而諸根於此調。’ 遍行外道對尊者舍利子說：‘世間種種彼非欲，妄念貪慾此欲說，彼時不善想妄念，比丘亦成貪慾者。’ 尊者舍利子回答說：‘若謂世間種種欲，若汝妄念貪慾非，見諸色相之時候，汝之導師亦貪者。’ 又問：一切在欲界、色界、無色界中行持的諸法，是否都與欲界、色界、無色界相應？答：不是。那麼是什麼呢？是對其生起欲界、色界、無色界貪著之處。 什麼是欲界、色界、無色界的貪著呢？是在欲界、色界、無色界中增長的。 現在這就像馬和馬跡的比喻：若問’這馬跡是誰的？‘則答’這馬是誰的。‘若問’這馬是誰的？‘則答’這馬跡是誰的。‘如此二者都不知曉。 這與馬和馬跡的比喻不同，住于欲界所依之處的未離貪者，其貪著即是貪慾，而此法增長之處即是與欲相應。 同樣，對於色界和無色界的貪著，以及已離地獄貪著者，也應如理了知。或者，等持地的貪著是欲界貪著，對禪定和無色界的貪著是色界和無色界貪著。 問：對於變化心如何是欲界貪著？答：因為聽聞後退失而對此貪著的緣故。或者因變化力而對變化心也有貪著。 或者因為變化香味的緣故，故是欲界所行，因為色界所行者不變化這二者。 又問：是否只有一個三界？答：三界無邊際，虛空有多少，世界就有多少。 因此，既無新生的有情出現，又雖然每一尊佛出世都使無量有情涅槃，但有情卻無窮盡，如同虛空。 問：諸世界如何安住？答：橫向安住。如經中說：譬如雨滴如軛木般降下時，空中雨滴之間無有間隔。如是東方世界成住壞空之間亦無間隔。 如東方一樣，南西北方乃至中間也是如此，但未說上下。其他有人說，因為在其他部派中提到，上下也有，即色究竟天之上也有欲界，欲界之下也有色究竟天。 若從一個欲界離貪，則從一切離貪。對色界和無色界也是如此。

།གང་ཞིག་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་དེས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་དུ་སྐྱེས་པ་ནས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་པའི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་འགྲོའི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁམས་གསུམ་པོ་དག་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། །དེར་ནི་ དམྱལ་སོགས་འགྲོ་བ་ལྔ།།རང་གི་མིང་གིས་བསྟན། དེ་དག་ཏུ་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། ལྷ་དང་མི་ཞེས་བྱ་བ་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་རང་གི་མིང་དག་ཁོ་ནས་བསྟན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་འགྲོ་བ་བཞི་དང་ལྔ་པའི་ཕྱོགས་སོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ ཁམས་དག་ན་ནི་ལྷའི་འགྲོ་བ་གཅིག་ཁོ་ནའི་ཕྱོགས་སོ།།གང་གིས་ན། དེ་དག་ཁམས་དག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་འགྲོ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཁམས་དག་ཅིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ་ཁམས་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སྣོད་དང་སྲིད་པ་བར་མ་པའི་རང་བཞིན་དག་ ཀྱང་ཡིན་གྱི་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ།དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ལུང་བསྟན་མིན། །སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བར་སྲིད་མིན། །འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འགྲོ་བ་ལྔ་འཆོལ་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ ཡང་སྲིད་པ་བར་མའི་རང་བཞིན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།བཏགས་པ་ལས་ཀྱང་། སྐྱེ་གནས་བཞིས་ནི་འགྲོ་བ་ལྔ་བསྡུས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ལྔས་ནི་སྐྱེ་གནས་བཞི་མ་བསྡུས་ཏེ། གང་ཞིག་མ་བསྡུས་ཤེ་ན། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལས་ཀྱང་མིག་གི་ཁམས་ གང་ཞེ་ན།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་བ་གང་ཡིན་པ་དམྱལ་བ་འམ་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་པ་དང་ཡི་དྭགས་པའི་ཡུལ་པའམ། ལྷའམ་མིའམ། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའམ། སྲིད་པ་བར་མ་པའི་མིག་དང་། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ དང་།མིག་གི་ཁམས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་སྲིད་པ་བར་མ་འགྲོ་བ་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཛད་དོ། །མདོ་གང་ལས་ཤེ་ན་སྲིད་པ་ནི་བདུན་ཏེ། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་སྲིད་པ་དང་། ཡི་དྭགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལྷའི་སྲིད་པ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་ དང་།ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལས་ཏེ། འདིར་ནི་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་དང་འགྲོ་བ་དང་བཅས་པར་བཤད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་འགྲུབ་སྟེ། དེའི་རྒྱུ་ལས་དེ་དག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱང་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དམྱལ་བ་པའི་ཟག་པ་རྣམས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལས་དམྱལ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་བྱེད་ཅིང་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱོན་དང་། སྙིགས་མ་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྲུབ་ནས་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་ཆོས་དེ་དག་མ གཏོགས་པ་དམྱལ་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་མདོ་འདོན་ཏེ་།དེའི་ཕྱིར་ཡང་འགྲོ་བ་དག་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་གཞུང་འགྲོ་བ་དག་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ལན་གདབ་པར་བྱ་དགོས་ སོ་ཞེ་ན།འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་དེ་། དེའི་ཕྱིར་འཇུག་པ་དང་བཅས་པའི་འགྲོ་བ་སྨོས་པས་དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དེ། གྲོང་སྨོས་ན་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་ཡང་སྨོས་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ།

依靠初禪而生起神通的人，從其所生之處直至所在處的梵天世界之間可以到達，而不能到其他處。三界中所說的，其中以地獄等五道，以各自名稱而示。在其中以地獄、畜生、餓鬼、天人和人這五道，僅以各自名稱而示。欲界中有四道和第五道的部分。色界和無色界中僅有天道一道的部分。 為何說’在那些界中’？是否有不屬於五道的界？有的。諸界也是善、有煩惱、器世間和中有的自性，而五道是非煩惱性且無記。有情不是中有。諸道唯是無覆無記。若不如此，五道就會混亂。雖然是所謂的有情，但不是中有的自性。 在《施設論》中也說：‘四生攝五道，而五道不攝四生。何者未攝？中有。‘在《法蘊足論》中也說：‘何為眼界？以四大種為因所生的凈色，是地獄、畜生、餓鬼、天人、人、修所生或中有的眼、眼根、眼處、眼界。‘經中也將中有與諸道分開而說。 在何經中？即’有七有：地獄有、畜生有、餓鬼有、天有、人有、業有和中有’中說。此處說明五道及其因和道。正因如此，成立無覆無記，因為將其因與彼等分開而說。 迦濕彌羅諸師也引經說：‘長老舍利子說：具壽者，現前地獄漏，造作並積集感受地獄的諸業。具壽者，身語意輪、身語意過失、垢穢，其異熟色、受、想、行、識將在地獄中成熟。成熟后，歸入地獄之數。具壽者，除此等法外，不見地獄。‘因此，諸道唯是無覆無記。 那麼，對《品類足論》中’一切隨眠于諸道中增長’之說應當如何回答？五道中有五種結生心，因此說包含趣入的諸道並無過失，如說村落也包含村落近邊一樣。其他論師說善和有煩惱也有。

།ལས་ དེ་དག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ནི་ཐ་དད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཛད་པ་ཡིན་པར་ངེས་པ་མེད་དེ།དཔེར་ན་སྙིགས་མ་ལྔ་པོ་དག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྟ་བའི་སྙིགས་མ་དག་ཐ་དད་དུ་གསུངས་ཀྱང་ལྟ་བ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་དག་མ་ཡིན་པ་ཡང་ མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་ཡང་ཡིན་འགྲོ་བ་ཡང་ཡིན་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་ཐ་དད་དུ་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདི་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མི་རུང་བའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཏེ། དེར་འགྲོ་བས་ན་འགྲོ་བ་ཡིན་ན་སྲིད་པ་ བར་མ་ནི་འགྲོ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།འཆི་འཕོ་བའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ་འཆི་འཕོ་བའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འགྲོ་བའི་བར་ མ་དོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གྲུབ་ནས་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་དྲང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་གྲུབ་ནས་ཞེས་ བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ནི་མ་བཤད་པ་ཇི་ལྟར།འོ་ན་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་ཆོས་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་དམྱལ་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་དྲང་། ཕུང་པོ་དག་ལས་གཞན་པ་དམྱལ་བ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་འགྲོ་བར་འགྲོ་བའི་གང་ཟག་གི་རྫས་འགོག་ པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་ཕུང་པོ་གཞན་འགོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྒྱས་ པ་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འགྲོ་བ་ལྔ་པའི་ཁམས་གསུམ་པ་འདི་ཉིད་དུ། ལུས་དང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་དང་། །ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་གཅིག་།བཟློག་དང་ལུས་དང་འདུ་ཤེས་གཅིག་།གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་གསུམ་པོ་དག་།རྣམ་ཤེས་ གནས་པ་བདུན་རིམ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།མདོ་ལས་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་མི་རྣམས་དང་ལྷ་ཁ་ཅིག་གོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་དང་པོའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལྷ་ཁ་ཅིག་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ རྣམས་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོ་པ་དང་པོར་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ལུས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རམ། དེ་དག་གི་ལུས་ཐ་དད་པ་ཡིན་པས་ན་ལུས་ཐ་དད་པ་དག་སྟེ། ཁ་དོག་དང་རྟགས་དང་དབྱིབས་དུ་མའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་ཤེས་དུ་མའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པའོ། །དེ་འདི་ དག་ལ་ཡོད་པས་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཏེ།བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་གང་དག་དང་པོར་བྱུང་བ་དེ་དག་ གོ།།འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གཉིས་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དང་པོར་བྱུང་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ཅག་ནི་ཚངས་པ་འདིས་ཕྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། ཚངས་པ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་འདི་དག་ནི་བདག་གིས་ཕྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་པས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཐ་ མི་དད་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ།།ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆུ་ཞེང་དང་དབྱིབས་ཀྱི་ལུས་དང་། ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། གོས་གྱོན་པ་ཡང་གཞན་ཡིན་ལ། དེའི་འཁོར་གྱི་ཡང་གཞན་ཡིན་པས་ན་ལུས་ཐ་དད་པ་དག་ཡིན་ནོ།

對於所說的’由於將那些業另外單獨安立，所以是分開的’這種說法，雖然是分開宣說的，但並不能確定就是單獨安立的。比如五濁中的煩惱濁和見濁雖然是分開宣說的，但見解也並非不是煩惱一樣，業有也是趣，也是趣的因，爲了讓人瞭解這一點而分開顯示。 如果說這樣中有也會成為過失的話，這是不對的，因為不合理。雖然由於往趣而稱為趣，但中有並非是所趣之處，因為是在死亡處所生。無色界眾生也將不成為趣，因為是在死亡處所生。如此說來，正因為是中有，所以中有不是趣，因為是趣的中陰。如果成為趣的話，就不會稱為中有了。 那麼，對於長老舍利子所說的’異熟成就后，將往生於所謂地獄之數’如何理解？說’異熟成就后’，而並未說’唯是異熟’。那麼對於所說的’具壽者，除了那些法，不見有地獄’又作何解釋？‘除蘊外不見有地獄’是在遮破趣中趣者的實體補特伽羅，而不是在遮破其他蘊。 毗婆沙師們說諸趣唯是無覆無記。其中有些人說唯是異熟性，其他人說也有等流性。 在這三界五趣中，身與想異，身異想一，相反及身想一，無色三處，應當依次了知七識住。 經中說：‘有色身異想異的有情，如人類和某些天人，這是第一識住。‘某些天人是指欲界諸天和初禪天除初生者。由於他們身體各異或因為他們身體是各異的緣故稱為身異，因為有多種顏色、相貌和形狀。由於諸想各異故為想異。由於他們具有這些故為想異者，因為有樂、苦、不苦不樂的緣故。 有色身異想一的有情，如初生的梵眾天，這是第二識住。初生的那些天人都認為’我等是此梵天所化生’，梵天也認為’這些是我所化生’，由於想的活動無差別故為想一。梵天的身量、形狀、語言、衣著與其眷屬不同，故為身異。

།མདོ་ལས་དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ཅག་ གིས་སེམས་ཅན་འདི་ཚེ་རིང་ཞིང་དུས་རིང་པོར་གནས་པར་མཐོང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་སེམས་ཅན་འདི་ཡང་སེམས་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་འདིར་བདག་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སྨོས་ལ།བདག་ཅག་ཀྱང་འདིར་སྐྱེས་པས་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ་ ཞེས་གང་གསུངས་པ།དེ་དག་གིས་དེ་ཇི་ལྟར་མཐོང་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འོད་གསལ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། དེ་དག་ནི་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མ་ཐོབ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེའི་ས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན། འོན་ཏེ་ཐོབ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཞེན་པ་དག་ཡིན། གཞན་དག་ན་རེ་སྲིད་པ་བར་མ་ལ་གནས་པ་དག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ན་ཡང་བགེགས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དུས་རིང་པོར་གནས པ་མི་སྲིད་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ཅག་གིས་སེམས་ཅན་འདི་ཚེ་རིང་ཞིང་དུས་རིང་པོར་གནས་པ་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ན་གནས་པ་དེ་དག་ཁོ་ནས་དེའི་སྔོན་གྱི་ཚུལ་རྗེས་སུ་དྲན་ཞིང་དེ་ལྟར་དུས་རིང་པོར་གནས་པ་མཐོང་ངོ་། །མཐོང་ ནས་ཀྱང་ཕྱིས་དེ་དག་མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།།སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལུས་གཅིག་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་འོད་གསལ་གྱི་ལྷ་རྣམས་སོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གསུམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་ནི་མཐའ་སྨོས་པས་བསམ་ གཏན་གཉིས་པ་མཐའ་དག་སྨོས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འོད་ཆུང་རྣམས་དང་། ཚད་མེད་འོད་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གང་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་འགྱུར་ལ་། དེ་ལ་ཁ་དོག་དང་། རྟགས་དང་། དབྱིབས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་ལུས་གཅིག་པ་དག་གོ། །བདེ་བར་འདུ་ ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་སྟེ། དེ་དག་ནི་དངོས་གཞིའི་ས་ལ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ཉེར་བསྡོགས་ལས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་བཏང་ སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ནི་ཡང་དངོས་གཞིའི་ས་ལ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་མངོན་དུ་བྱེད་དེ།དཔེར་ན་དབང་ཕྱུག་དག་འདོད་པའི་དགའ་བས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ཆོས་ཀྱི་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་ལ། ཆོས་ཀྱི་དགའ་བས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ནི་ཡང་འདོད་པའི་དགའ་བ་ ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ།།འདི་དགེ་རྒྱས་པ་དག་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་བདེ་བ་དེས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདེ་བ་ནི་ཞི་བ་ཡིན་ལ། ཡིད་བདེ་བ་ནི་སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་མ་ཞི་བ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ནི་མདོ་ལས་འོད་གསལ་བའི་ལྷའི་རིས་དེ་ན་སེམས་ཅན་གང་དག་སྐྱེས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་འཇིག་རྟེན་འདི་འཇིག་པ་ལ་མི་མཁས་ཤིང་འཆགས་པ་ལ་མི་མཁས་པ་དེ་དག་མེ་ལྕེ་དེ་མཐོང་ནས་མེ་ལྕེ་དེ་ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་སྟོང་པ་བསྲེགས་ནས་འདིར་འོང་ བར་འགྱུར་ན་མི་རུང་ངོ་ཞེས་སྐྲག་ནས་ཡི་ཆད་ཅིང་སྐྱོ་བར་འགྱུར་རོ།།འོད་གསལ་བའི་ལྷའི་རིས་དེ་ན་སེམས་ཅན་གང་དག་སྐྱེས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པ་འཇིག་རྟེན་འདི་འཇིག་པ་ལ་མཁས་ཤིང་འཆགས་པ་ལ་མཁས་པ་ལ་དེ་དག་སེམས་ཅན་སྐྲག་པ་དེ་དག་ལ་གྲོགས་པོ་དག་མ་འཇིགས་ཤིག་།གྲོགས་ པོ་དག་མ་འཇིགས་ཤིག་།མེ་ལྕེ་འདི་ནི་སྔོན་ཡང་ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་སྟོང་པ་བསྲེགས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་དབུགས་འབྱིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཡིན་པར་བཤད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་མེ་ལྕེ་འོང་བ་དང་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྲག་པ་དང་མི་སྐྲག་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཡིན་གྱི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ།

經中說道：‘他們這樣想：我們見到這個眾生長壽而長久住世’，乃至’這個眾生也心想：啊！愿其他眾生也能與我同等福分而生於此處。我們也因生於此處’等所說。他們是如何見到的呢？ 有人說是住于光明天者見到的，說他們是從那裡死去轉生的。若未得第二禪定，如何能憶念彼地前世？若已得第二禪定，又怎會執著以大梵天為所緣的戒禁取見？ 另有人說是住于中有者見到的。在中有中因無障礙，不可能長久住世，那麼他們怎能知道’我們見到這個眾生長壽而長久住世’？ 因此，是彼處住者自己憶念前世，見到如此長久住世。見已之後，才知道見到他們。 有些眾生色身相同而想法不同，如光明天的諸天。這是第三識住處。此處說到最後，應知是說第二禪定的全部。 若不如此，少光天和無量光天應歸屬何種識住處？因為他們的顏色、相貌、形狀相同，故為身體相同。 因為有樂想和不苦不樂想，所以想法不同。他們厭離根本地的喜根而現前近分地的舍根，又厭離近分地的舍根而現前根本地的喜根。 如傳說：譬如富貴者厭離欲樂而體驗法樂，又厭離法樂而體驗欲樂一樣。 難道這種情況不也會發生在遍凈天嗎？不會，因為他們不會厭離那種樂。為什麼呢？因為樂是寂靜的，而喜是令心動搖的，所以是不寂靜的。 經部師們解釋說：經中說’光明天眾中，有些剛生不久、不瞭解世界毀壞與形成的眾生，見到火焰時，害怕火焰會燒燬空梵宮殿來到此處，而感到恐懼失望。 光明天眾中，有些生來已久、瞭解世界毀壞與形成的眾生，對那些恐懼的眾生說：朋友們不要怕！朋友們不要怕！這火焰以前也曾燒燬空梵宮殿後就在那裡消失了。‘他們是如此解釋想法不同的。 因此，他們是因為對火焰來臨與消失的認知不同，以及恐懼與不恐懼的想法不同而有不同的想法，而不是因為樂想、苦想、不苦不樂想而有不同的想法。

།སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལུས་གཅིག་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི ལྟ་སྟེ།དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་སོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། བདེ་བར་འདུ་ཤེས་པ་དག་གོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་སུ་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ པ་ན་ནི་དགེ་བའི་འདུ་ཤེས་སུ་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་ན་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདུ་ཤེས་སུ་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དག་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་པོ་ནི་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་གི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་ཡིན་ནོ། ། འདི་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཅི་རིགས་པར་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་བཞི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། ལྷག་མ་དེ་འཇོམས་བྱེད་ལྡན། ལྷག་མ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ངན་འགྲོ་རྣམས་དང་། བསམ གཏན་བཞི་པ་དང་།སྲིད་པའི་རྩེ་མོའོ། །འདི་དག་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དག་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། གང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ངན་སོང་ དག་ན་ནི་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཡིན་ཏེ།གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ ཡིན་ཏེ།སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་སྨྲས་པ། གང་དུ་འདི་ན་གནས་པ་རྣམས་ན་འགྲོ་བར་འདོད་ལ། དེ་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་བསྐྱོད་པར་མི་འདོད་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པར་བཤད་ན། ངན་སོང་དག་ན་ནི་གཉི་ག་མེད་དོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་ནི་སེམས་ཅན་ རྣམས་བསྐྱོད་པའི་ཡིད་དང་ལྡན་པ་དག་ཡིན་ཏེ།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འཇུག་འདོད་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་གནས་གཙང་མར་རོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་རྒྱུ་བ་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་པོ་ ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་དག་དང་།སྲིད་རྩེ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས། །སེམས་ཅན་གྱི་ནི་གནས་དགུར་བཤད། །འདི་དག་ཏུ་སེམས་ཅན་རྣམས་རང་དགས་ཀུན་ཏུ་གནས་སོ། །མི་འདོད་བཞིན་གནས་ཕྱིར་གཞན་མིན། །གཞན་གང་ཞེ་ན། ངན་སོང་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་སེམས་ཅན་རྣམས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་སྲིན་པོ་དག་གིས་ཀུན་ཏུ་གནས་སུ་འཇུག་གི་དགའ་སྟེ་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བཙོན་ར་བཞིན་ནོ། །མདོ་གཞན་ལས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་ཞེས་གསུངས སོ།།གཞན་ལས་ནི་གནས་པ་དག་ནི་ཡང་བཞི་སྟེ། ཞེས་གསུངས་པ། བཞི་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། ཚོར་བར་ཡང་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའོ། །དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ ཞེ་ན།དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། ཟག་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་བཞི། །དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་ས་པ་ཉིད། ས་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་པ་ནི་བརྟེན་པ་ཡིན་ན། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ས་པའི་ཕུང་པོ་དག་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྲེད་པའི་དབང་གིས་མི་ བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་གནས་པ་པོ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ནས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གནས་པ་པོ་ཉིད་ལ་ནི་གནས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་ཉིད་རྒྱལ་པོའི་ བསྟན་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ།།ཡང་ན་ཆོས་གང་དག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་ནས་གྲུ་དང་མཉེན་པའི་ཚུལ་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་དག་ཅེས་བཤད་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ མ་བཤད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

有些眾生具有色身，具有同一想，如廣果天的天人。這是第四識住處。所謂’同一想’，是指具有樂想。其中，在初禪天具有同一煩惱想；在二禪天具有不同的善想；在三禪天具有同一異熟想。三無色界如經中所說，如是彼等為七識住處。 此中何為識住處？根據情況，是與彼等相應的五蘊或四蘊。為何其餘非識住處？因為：其餘具有能損害者。其餘是指何者？惡趣、第四禪天及有頂天。由於這些處所有能損害識的因素，故非識住處。 何為能損害？即能損害識者。其中，在惡趣中，能損害者是苦受，因為具有損害性。在第四禪天中是無想及無想定。在有頂天中是滅盡定，因為能斷絕心相續。 又說：於此處所住眾生欲往他處，而彼處所住眾生不欲遷動者，說為識住處。惡趣中二者皆無。第四禪天中眾生具有遷動意樂，凡夫欲入無想定，聖者則欲往凈居天。有頂天因趣向不明顯故非識住處。 如上所說七識住處，及有頂天、無想有情，說為九有情居。眾生於此等處自在而住。由不欲住故余非是。其餘何者？即諸惡趣。眾生於彼處不欲而住，為業魔所迫而住，非樂意而住。故彼等非有情居，如同牢獄。 其他經中說七識住處。另有經說住處有四，何為四？識住趣向色、趣向受、趣向想、趣向行。彼等自性為何？彼等依次為：有漏四蘊，唯屬自地。非屬他地。何以故？住處是所依，對於不同地的諸蘊，識不因愛而依止。 為何不說識為識住處？說一切有部認為，捨棄能住者則無所謂住處，能住者本身不可稱為住處，如國王本身非王座。或者，識住于某些法而如船般隨之而行，此等法說為識住處，而識本身不住于識而行，故未說識為識住處。

།འོ་ན་མདོ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཟས་ལ་དགའ་བ་ཡང་ཡོད། འདོད་ཆགས་ཀྱང་ཡོད་དོ། །གང་ལ་དགའ་བ་ཡོད་ཅིང་འདོད་ཆགས་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྟེན་ཅིང་གནས་སོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ གནས་པ་བདུན་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ནི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕུང་པོ་དག་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། སོ་སོར་དབྱེ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་དག་ཏུ། རྣམ་ཤེས་འབའ་ཞིག་གནས་པར་མ་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་བཅོམ ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་ནི་ཞིང་གི་ངོ་བོར་བསྟན་ལ།ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟད་པར་ནི་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོ་ཁོ་ནར་བསྟན་གྱི། ས་བོན་ཉིད་ས་བོན་གྱི་ཞིང་གི་ངོ་བོར་རྣམ་པར་གཞག་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པ་ཡོངས་སུ་ བརྟག་གོ།།ཆོས་གང་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དེ་དག་ནི་འདིའི་ཞིང་གི་ངོ་བོར་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཡིན་པས་དེ་དག་ཉིད་འདིའི་གནས་པ་དག་ཅེས་བཤད་དོ། །ཡང་ཅི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་གྱིས་བཞི་བསྡུས་སམ། འོན་ཏེ་བཞིས་བདུན་བསྡུས་ཤེ་ན། བདུན་ གྱིས་བཞི་ཡང་མ་ཡིན་ལ་བཞིས་ཀྱང་བདུན་མ་ཡིན་གྱི།བསྡུ་ན་མུ་ནི་བཞི་ཡིན་ནོ། །བསྡུ་བ་དཔྱད་ན་བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་མུ་བཞིར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་བདུན་དག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ ཡིན་པའོ།།གཉིས་པ་ནི་ངན་སོང་རྣམས་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་དག་ནི་བདུན་དག་ཏུ་ཕུང་པོ་བཞི་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ གིས་ཐ་དད་པའི་ཁམས་གསུམ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ།དེར་ནི་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་སོགས། །སེམས་ཅན་སྐྱེ་གནས་བཞི་དག་ཏུ། །རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་དང་། རྫུས་ཏེ་ སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་སོ།།སྐྱེ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། འདིར་སེམས་ཅན་རྣམས་འཆོལ་བར་འགྱུར་ཞིང་སྐྱེ་བ་ཐུན་མོང་པའི་ཕྱིར་འདྲ་བར་འགྱུར་བས་སྐྱེ་གནས་སོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ངང་པ་དང་། ཁྲུང་ཁྲུང་དང་། རྨ་བྱ་དང་། ནེ་ཙོ་དང་། རི་སྐེགས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ་། །མངལ་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་མངལ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་དང་། བ་ལང་དང་། མ་ཧེ་དང་། བོང་བུ་དང་། ཕག་ལ་སོགས པ་ལྟ་བུའོ།།དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་འབྱུང་བའི་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྲིན་བུ་དང་། སྦུར་པ་དང་། ཕྱེ་མ་ལེབ་དང་། སྦྲང་བུ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫུས་ཏེ་འབྱུང་བའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་ དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མ་ཡིན་ཞིང་དམན་པ་མ་ཡིན་ལ།ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པར་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ལ་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྫུས་ཏེ་འབྱུང་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལྷ་དང་། དམྱལ་བ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་ལ་ སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།ཡང་འགྲོ་བ་གང་ན་སྐྱེ་གནས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། མི་དང་དུད་འགྲོ་རྣམ་པ་བཞི་། །མི་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རེ་ཞིག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཁྲུང་ཁྲུང་མོ་ལས་སྐྱེས་པ་བྲག་དང་ཉེ་བྲག་དང་རི་དྭགས་འཛིན་གྱི་མའི་བུ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། རྒྱལ་པོ་ལྔ་ ལེན་གྱི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་རྣམས་སོ།།མངལ་ན་སྐྱེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་གྱི་ལྟ་བུའོ།

那麼，經中說：‘對識食有喜愛，也有貪慾。凡是有喜愛和貪慾的地方，識就依止安住。‘這是什麼意思？所說的’七識住是五蘊的自性’又是什麼意思？ 如此說來，若無差別地對生處所攝的諸蘊具有喜愛而識趣入時，稱為識住。 分別而言，如同色等令識生起煩惱，但僅僅識本身並非如此。因此，在四識住中，並未說僅識安住。 此外，世尊將四識住說為田的體性，而有取識的滅盡則僅說為種子的體性，而種子本身並未安立為種子田的體性，應當如此理解。 與識同時生起的諸法，作為其田的體性最為適宜，因此說它們是識的住處。 又問：是七識住攝四識住，還是四識住攝七識住？既非七攝四，亦非四攝七，若攝屬則有四種情況。 若詳細分析，有為七識住所攝而非四識住所攝等四種情況應當了知：第一種情況是七識住中的識。 第二種情況是除了惡趣、第四禪天和有頂天的識之外的諸蘊。 第三種情況是七識住中的四蘊。 第四種情況是除了上述情況之外的。 關於以趣等差別而說的三界，其中應當了知四種生處：卵生、胎生、濕生和化生。 所謂生處即是出生，因為此處眾生混雜而生，由於出生相同故稱為生處。 什麼是卵生？即從卵中出生的眾生，如鵝、鶴、孔雀、鸚鵡、山雀等。 什麼是胎生？即從胎中出生的眾生，如象、馬、牛、水牛、驢、豬等。 什麼是濕生？即從潮濕中出生的眾生，如蟲子、蚊蟲、蝴蝶、蒼蠅等。 什麼是化生？即諸根具足無缺，不低劣，具足一切肢體而頓時出生的眾生。 正因為如此，為使其出生莊嚴，稱為化生，如天人、地獄眾生、中有眾生等。 又問：在何趣中有幾種生處？答：人和旁生有四種。 人有四種：首先卵生如從鶴母所生的磐石和近磐石以及持鹿母的三十二子，以及波斯匿王的五百王子等。 胎生則如現在這樣。

།དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ང་ལས་ནུ་བ་དང་། མཛེས་པ་དང་། ཉེ་མཛེས་དང་། ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན་དང་། ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ནི་བསྐལ་པ་དང་པོ་པ་རྣམས་ ཁོ་ནའོ།།དུད་འགྲོ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སྣང་བ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་ཀླུ་དང་། འདབ་བཟངས་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དམྱལ་བ་རྣམས་དང་ལྷ་རྣམས་དང་། །སྲིད་པ་བར་མ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ། །དམྱལ་བ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་པ་དང་། ལྷ་ཐམས་ ཅད་ནི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།ཡི་དྭགས་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡིན། འདི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་མཽད་གལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོ་ལ་ཡི་དྭགས་མོ་ཞིག་ན་རེ། བདག་གིས་མཚན་མོ་བུ་ལྔ་དང་། །དེ་བཞིན་ཉིན་མོ་གཞན་ལྔ་དག་།བསྐྱེད་ ནས་དེ་དག་ཟ་མོད་ཀྱི།།འོན་ཀྱང་བདག་ནི་ཚིམ་པ་མེད། །ཅེས་སྨྲས་པའོ། །སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་བཟང་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་ཐ་མ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཡང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་ལ་བརྟེན་ཅེ་ ན།དེ་ལྟར་མཛད་ན་དོན་ཆེན་པོ་གཟིགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཉེ་དུ་དང་འབྲེལ་པས་ཤཱཀྱའི་རིགས་ཆེན་པོ་ཆོས་ལ་གཟུད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རིགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཞན་དག་རིམ་གྲོ་བསྐྱེད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་དང་། མིར་གྱུར་པ་དག་གིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་འདི་ཐོབ་པོ་ ཞེས་གདུལ་བྱ་རྣམས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་དང་གདུང་མེད་ན། ཇི་ལྟར་གཞན་མུ་སྟེགས་ཅན་ན་རེ་བསྐལ་པ་བརྒྱར་འདས་ནས་སྒྱུ་མ་མཁན་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས་སྒྱུ་མས་འཇིག་རྟེན་ཟའོ་ཞེས་ཁ་ཟེར་བ་ལྟར་འདི་སུ་ཞིག་ཡིན། སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་ བུའམ།འོན་ཏེ་ཤ་ཟ་ཞིག་ཅེས་དེ་སྙམ་དུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གང་དག་ལ་མི་རྣམས་དང་། གཞན་དག་གིས་མཆོད་པ་བྱས་ནས། སྟོང་ཕྲག་གིས་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་འཐོབ་པ་རིང་བསྲེལ་སྐུ་གདུང་རྣམས་བཞག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྫུས་ ཏེ་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ནི་ཕྱིའི་ས་བོན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤི་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་མི་གནས་ཏེ།ཐོ་རངས་ཀྱི་ཏིལ་མར་གྱི་མར་མེ་ཤི་བར་གྱུར་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ལས་བྱུང་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཡིན་པར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ལན་དེ་རིགས་པ་ མ་ཡིན་ནོ།།དྲི་བ་ལས་དྲི་བ་གཞན་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཞིག་པ་མེད་ན། ཇི་ལྟར་མདོ་ལས་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ནམ་མཁའ་ལྡིང་གིས་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ཀླུ་བཟའ་བའི་ཕྱིར་འབྱིན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། ཟའོ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་པས་མ་ཤེས་ནས་བཟའ་བའི་ཕྱིར་ འབྱིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ།།ཡང་ན་ཇི་སྲིད་མ་ཤིའི་བར་དུ་ཟ་བར་བྱེད་ཀྱི་ཤི་བ་དེའི་ཚིམ་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་མང་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འགྲོ་བ་གཉིས་དང་གསུམ་གྱི་ཕྱོགས་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་ཐམས་ཅད་ ཡིན་ནོ།།སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདིར་གང་འཆི་དང་སྐྱེ་བ་ཡིན་། །སྲིད་པའི་བར་དུ་འབྱུང་བའོ། །ལུས་གང་ཡུལ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པའི་བར་དུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འགྲོ་བའི་བར་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་འདི་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡིན་ལ་བྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བགྲོད་པའི་ཡུལ་དུ་མ་ཕྱིན་ཕྱིར། །སྲིད་པ་བར་མ་བྱུང་བ་མིན། །སོན་པ་ནི་བྱུང་བ་ཡིན་ན་སྲིད་པ་བར་མ་འདི་ནི་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་སོན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །བགྲོད་ པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དེ་གང་ཞིག་ཅེ་ན།གང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པས་འཕངས་པ་མངོན་ཞིང་རྫོགས་པའོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ། འཆི་བའི་སྲིད་པ་ཆད་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་མི་འདོད་དོ།

濕生者如是：如蛇、蛭、美女、近美女、花鬘女、庵羅守護女等。 化生者唯是劫初有情。 傍生亦有四種，三種僅是顯現。化生者如龍及金翅鳥等。 地獄眾生、諸天及中有皆是化生。地獄、中有及一切天眾唯是化生。 餓鬼亦有胎生，此聲說明有化生者，如具壽大目犍連見一餓鬼女說：‘我夜生五子，日生五子，生已食之，然我仍不飽足。’ 於一切生處中何者為勝？化生為勝。 若爾，何故最後有菩薩雖得生處自在，仍依胎生？ 如是作為有大義利：為令親屬相連之釋迦大族入于正法，為令他人生敬重心知此是轉輪王種姓，為令所化有情生起歡喜心知人身亦能證得此果。 若非如此，無種姓血統，如何能避免他外道說：‘百劫后出現如是幻師，以幻術食世間’之說，而生疑惑此是何人？是幻化人耶？抑或是羅剎？ 他人說：為留下舍利法身以供人天供養，千人得生天解脫。化生有情無外在種子，故死後身不住，如晨曦油燈熄滅。對於認為是佛陀加持神變者，此答非理。 問中生問：若化生者身無壞滅，如何經中說化生金翅鳥為食化生龍而出？答：未說已食，不知而欲食出無過。或可說未死前可食，死後不能飽足。 一切生處中何者最多？化生最多，此遍二三趣及一切中有。 何謂中有？此中死生間所生。為得生於他處而於死有生有間現起之身即是中有，因是趣之中間故。 云何此是生而非已生？答：未至所往處故，中有非已生。已至者是已生，而中有未至所往處，故非已生。 何為所往處？謂業異熟所引現前圓滿處。 他部說：唯從死有斷滅而生有生起。此非所許。

།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རིགས་པ་དང་ལུང་ལས་ཏེ། རེ་ཞིག་ རིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས།འབྲུའི་རྒྱུན་དང་ཆོས་མཐུན་ཕྱིར། །སྲིད་པ་ཆད་ལས་འབྱུང་བ་མིན། །རྒྱུན་གྱི་འཇུག་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བ་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་འབྲུའི་རྒྱུན་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་འདི་ཡང་མི་འཆད་ པར་ཡུལ་གཞན་དུ་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ།།ཆད་ནས་འབྱུང་བ་ཡང་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་དག་གི་ནང་དུ་གཟུགས་ལས་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་རུང་ངོ་ཞེ་ན། གཟུགས་བརྙན་མ་གྲུབ་ཕྱིར་བ་དང་། ། མི་འདྲའི་ཕྱིར་ན་དཔེ་མ་ཡིན། །གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་བ་ཁ་དོག་གི་ཁྱད་པར་གཞན་ཁོ་ན་ཞིག་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མ་གྲུབ་བོ། །གྲུབ་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་མ་གྲུབ་ཅེ་ན། གཅིག་ན་ལྷན་ཅིག་གཉིས་མེད་ཕྱིར། །ཡུལ་དེ་ཉིད་ན་མེ་ལོང་གི གཟུགས་ཀྱང་སྣང་།གཟུགས་བརྙན་ཡང་སྣང་སྟེ། རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་གཟུགས་གཉིས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚེའུའི་ཆུ་ཡུལ་གཅིག་ན་རང་གི་མདུན་རོལ་གྱི་ཡུལ་ན་གནས་པའི་གཟུགས་ རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཕན་ཚུན་དམིགས་ཏེ།གཟུགས་གཅིག་ལ་ལྟ་བ་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷན་ཅིག་མི་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེར་གཟུགས་གཞན་ཞིག་འབྱུང་བར་རིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གྲིབ་མ་དང་ཉི་མ་གཉིས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མ་མཐོང་བ་ན་གྲིབ་མ་ན་འདུག་པའི་མེ་ལོང་གི་ནང་ན་ ཉི་མའི་གཟུགས་བརྙན་ཡང་དམིགས་པས་དེར་དེ་འབྱུང་བར་རིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན། གཅིག་ན་ལྷན་ཅིག་གཉིས་མེད་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། མེ་ལོང་གི་ངོས་དང་ཟླ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ཏེ། མེ་ལོང་གི་ངོས་ཀྱང་གཞན་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ལ། ཟླ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ནང་དུ་སོང་བ་ ཡང་ཁྲོན་པའི་ཆུ་བཞིན་དུ་གཞན་ཁོ་ན་ན་སྣང་ངོ་།། དེ་ཡང་དེའི་ནང་དུ་འབྱུང་ན་ནི་གཞན་ན་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ཀྱི་གང་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ནི་ཚོགས་ལ་དེའི་མཐུ་དེ་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཐུའི་བྱེ་བྲག་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ། །རེ་ཞིག་ མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུན་མིན་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་འཆི་བའི་སྲིད་པ་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ལྟ་བུར་གཟུགས་བརྙན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མེ་ལོང་གི་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷན་ ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྒྱུན་ལ་མི་འཆད་པར་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བར་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱུན་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་པས་དཔེ་མི་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་བརྙན་ནི། གཉིས་ལས་འབྱུང་ཕྱིར། གཟུགས་བརྙན་ནི་གཟུགས་དང་མེ་ལོང་དང་རྒྱུ་གཉིས་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གཙོ་བོའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ན། སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཡང་དེ་ལྟར་འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་། གཙོ་བོའི་རྒྱུ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་རྒྱུ་གཉིས་ལས་འབྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དེའི་འདི་ནི་མི་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིའི་ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་སེམས་པ་མེད་པ་གཙོ་བོའི རྒྱུ་ཡིན་པ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གང་དུ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་བ་དེར་ཅི་ཞིག་ཡོངས་སུ་བརྟག་།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་རིགས་པ་ལས་འཆི་བའི་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་མི་འདོད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །མགུར་ནས་གསུངས་ཕྱིར་ ཡོད།མདོ་ལས། སྲིད་པ་ནི་བདུན་ཏེ། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་སྲིད་པ་དང་། ཡི་དྭགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལྷའི་སྲིད་པ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

為什麼這樣說呢？從理和教證來說。首先依據理證，由於與穀物相續相似的緣故，不會從斷滅中產生。相續執行的諸法，可見是不間斷地在其他處所生起，比如穀物的相續一樣。因此，有情的心相續也是不間斷地在其他處所生起的法。也可見從斷滅中生起，比如在鏡子等中從色法產生影像一樣。如此，從死有也可以產生生有，若說這樣的話。由於影像未成立故，以及不相似故，不能作為比喻。所謂影像只是另一種顏色差別的生起，這是未成立的。即使成立，由於不相似故也不能作為比喻。 首先，為什麼未成立呢？因為在一處不能同時有二者故。在同一處所既顯現鏡中之色，又顯現影像，由於所依的大種不同的緣故，在一處不可能同時生起兩種色法。同樣，對於處在不同方位的人們來說，在同一處的池水中，各自看到前方物體的影像，互相觀察到，並非一個色法不能被兩個觀察者同時看到，因此在那裡產生另一個色法是不合理的。陰影和陽光二者也未見同時生起，但在陰影中的鏡子里也能見到太陽的影像，因此在那裡產生那個是不合理的。 或者，‘因為在一處不能同時有二者故’中的二者是什麼呢？是鏡子的表面和月亮的影像。鏡子的表面確實存在於外部，月亮的影像好像進入內部，如同井水一樣顯現在另一處。如果那個在裡面生起，就不會在外面被觀察到。因此，那根本不存在，只是因為如此顯現，這是緣起的這種力量，諸法的力用差別是不可思議的。首先，由於未成立故是如此。 為什麼由於不相似故不能作為比喻呢？因為非相續故。如同死有和生有那樣，影像並非是色法的相續，因為與鏡子相續相關聯故，以及同時生起故。相續是說不間斷地在其他處所生起，而非相續則不是，所以是不相似的比喻。影像是因為從二者生起故。影像是從色法和鏡子二因而生，若依主要因而生起，生有也如此從死有和任何主要因二者生起是不存在的。因此這也是不相似的。 外在的精血等無心識的主要因也是不合理的，因為對於化生者來說只在虛空中生起，那裡還有什麼可以觀察的？如此，首先從理證來說不承認從死有生起。因此，中有確實存在。因為經中所說故而存在。經中說：‘有有七種：地獄有、旁生有、餓鬼有、天有、人有、業有和中有。’

།མདོ་འདི་ནི་དེ་དག་མི་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། འོ་ན། དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་ འདི་ལས་ཏེ།གནས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་མའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་གྱུར་ཏེ། མ་རུང་ཞིང་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕ་མ་ཆགས་པར་གྱུར་ཅིང་ཕྲད་པ་དང་། དྲི་ཟ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པ། སྲིད་པ་བར་མ་མ་གཏོགས་པར་དྲི་ཟ་གཞན་ གང་ཞིག་ཡིན།འདི་ཡང་དེ་དག་འདི་སྐད་དུ་མི་འདོན་ཏོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་འདོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ལྔ་ལེན་གྱི་བུའི་མདོ། ཁྱོད་ཀྱི་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའམ། རྗེའུ་རིགས་ སམ།དམངས་རིགས་སམ། འོན་ཏེ་ཤར་ཕྱོགས་ནས་འོངས་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ལྷོ་དང་ནུབ་དང་། བྱང་ནས་འོངས་པ་ཞིག་ཤེས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་དྲང་། ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ནི་འོང་བར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་འདི་ཡང་མི་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། འོ་ན། སྔར་གསུངས། ཞེས་བྱ་བ་འདི་ ལས་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་ལྔ་སྟེ། བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པར་ ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་།གོང་དུ་འཕོ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་སྲིད་པ་བར་མ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བར་མ་དོར་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་དག་ཅིག་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ ཡང་ལྷ་དག་ཅིག་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་རྟོག་པ་འདི་ནི་བཟང་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །འགྲོ་མདོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལས་ཀྱང་འགྲུབ་སྟེ། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས་ཀྱང་དུས་དང་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ ལས་འདའ་བ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ།དཔེར་ན་ཞོག་མའི་མེ་ཆུང་ངུ་མངོན་པར་འགྲུབ་བཞིན་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་ལྕགས་ཀྱི་ཚ་ཚ་གནམ་དུ་ཡར་བ་བཞིན་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གཉིས་པའོ། །དཔེར་ན་ལྕགས་ཀྱི་ཚ་ཚ་གནམ་དུ་ཡར་ ནས་ས་ལ་མ་ལྷུང་བ་ཉིད་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གསུམ་པའོ་ཞེས་གསུངས་ལ།བར་མ་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་ནི་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཐ་དད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་པས་འདི་ནི་རྟོག་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གང་ཞིག་ཚེའི་ཚད་ཀྱི་བར་ དུའམ།ལྷ་དང་ཉེ་བའི་བར་དུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེར་ནི་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་པའམ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་པའམ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གནས་སྐབས་པ་ཞིག་ཡོངས་སུ་ མྱ་ངན་ལས་འདའ་སྟེ།དེས་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་དང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་རིས་མཐུན་པ་ཡོངས་སུ་བླངས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་ནས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་ ཀྱི་ཆོས་ཡང་དག་པར་འགྲོ་བའི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་སོ།།སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་འགྲོ་བ་མཆོག་ཏུ་ལྡན་པའི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའམ། སྐྱེས་པ་ཙམ་ཁོ་ནར་མ་ཡིན་གྱི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་བཅོམ་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ ལས་འདའ་བའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བའི་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞོག་མ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དག་དང་། མི་འབྱོར་རོ། །ཚེའི་ཚད་ཀྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པ་དག་ཏུ་ཡང་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་ མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་གསུངས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།བསམ་གཏན་དག་གི་བཅུ་ཚན་བཞི། །གཟུགས་མེད་དག་གི་བདུན་ཚན་གསུམ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ནི་དྲུག་ཚན་དུ། །མཛད་ནས་ཚོམས་སུ་ཡང་དག་བསྡེབ་། །ཞེས་གསུངས་པའི་སྡོམ་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ལས་ ཀྱང་མི་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ།

如果說不誦此經，那麼，從所謂’食香’這一說法，由三處顯現而在母胎中結成胎兒，即母親適宜且具有月經，父母生起貪慾並交合，以及食香神近住，如是所說，除了中有以外，其他何者是食香神？這些人也不如是誦。那麼如何呢？誦為’蘊滅近住’。若如是，則五取蘊經中說：‘你所說的食香神近住者，是剎帝利種姓，還是婆羅門種姓，還是吠舍種姓，還是首陀羅種姓？抑或是從東方來的，抑或是從南方、西方、北方來的，你知道嗎？‘如何解釋？蘊滅是不應當來的。 若說此也不誦，那麼從前所說：世尊說不還有五種：中般涅槃、生般涅槃、無行般涅槃、有行般涅槃及上流，如是所說，若無中有，如何成為中般涅槃？有人說有稱為中般的天眾。若如是，則生般等也應成為某種天眾。因此，此種分別不善。 從所謂’趣經’中也可成立，即從’七種聖者趣’經中也以時間與處所差別而說三種中般涅槃：譬如小火苗將滅時死去者是第一種；譬如熾熱鐵塊向上拋起時死去者是第二種；譬如熾熱鐵塊拋向空中未落地時死去者是第三種。所謂中般天眾並無如是三種時處差別，故此僅是分別而已。 其他人說，于壽量之間或近天之間斷除煩惱者即是中般涅槃，彼又可分為界位、想位或分別位中般涅槃，故有三種。或者說，第一是生於色界同類中般涅槃，第二是享受天人受用后般涅槃，第三是入于天人正法中般涅槃。 生般涅槃是入于最勝正趣中般涅槃，或非僅是生起而已，而是滅盡大部分壽命后般涅槃。所有這些由於無處所趣向的差別，故與火苗等譬喻不相符合。若謂于壽量之間般涅槃，則無色界中也應說有中般涅槃，然而’色界四十、無色二十一、想位三十六，如是攝頌中’亦未出現。因此，這一切都僅是分別而已。

།འོན་ཏེ་དེ་དག་ནི་མདོ་དེ་དག་ཀྱང་མི་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། སྟོན་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས། བསྟན་པ་འདིའི་འདྲེན་པ་ནི་མེད། རྣམ་པ་མང་པོ་ནི་ཐ་དད་ཀྱི་སྟེང་དུ་ད་དུང་ཡང་ཚིག་ དང་དོན་ལ་དགའ་དགུར་བྱེད་ན་གོ།།ང་ཅི་ཞིག་བྱར་ཡོད་དེ་རེ་ཞིག་གང་དག་ལ་ལུང་འདི་ཚད་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ནི་ལུང་ལས་ཀྱང་སྲིད་པ་བར་མ་གྲུབ་བོ། །འོ་ན་མདོ་ལས། དེ་ནས་བདུད་སུན་འབྱིན་བྱེད་རང་གི་ལུས་ཁོ་ནས་མནར་མེད་པའི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོར་ལྷུང་ངོ་ཞེས་གང་གསུངས་ པ་ཇི་ལྟར་དྲང་འདིར་དགོས་པ་ནི་དེ་གསོན་པོ་ཁོ་ནར་དམྱལ་བའི་མེ་དག་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཤི་ནས་སྲིད་པ་བར་མས་མནར་མེད་པར་སོང་ངོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ།།ལས་ཤིན་ཏུ་དྲག་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རྣམས་ནི་ལུས་འདོར་བ་ལ་མི་སྡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདིའི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱང་ བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་དང་པོར་སྨིན་ལ།སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་ཕྱིས་སྨིན་ཏེ་། ད་ནི་མཚམས་མེད་པ་ལྔའི་ལས་གང་དག་བྱས་ཤིང་བསགས་ནས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཇི་ལྟར་དྲང་། དགོངས་པ་ནི་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་མི་འགྲོ་བར་ ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།དེར་ནི་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་སུ་གསུངས་སོ། །འོན་ཏེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་བརྟགས་ན་ནི་ལྔ་ཁོ་ན་བྱས་ནས་ཡིན་གྱི་གཅིག་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། བྱས་མ་ཐག་ཏུ་ཡིན་གྱི་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་གསོན་པོར་འདུག་ནས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་པ་ བར་མ་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཡིན་པར་གོ་སུ་ཞིག་མི་འདོད་དེ།འདི་འཆི་བའི་སྲིད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་ཁོ་ནས་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ནི་མི་སྨྲའོ། །འོ་ན། བྲམ་ཟེ་ན་ཚོད་ཁྱེར་ཟིན་རྒ་བ་དང་། །ན་བ་ཡིན་ཏེ་གཤིན་ རྗེའི་དྲུང་དུ་ཕྱིན།།བར་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ཡོད་མིན་ཞིང་། །ཁྱོད་ཀྱི་ལམ་བརྒྱགས་ཀྱང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཇི་ལྟར་དྲང་། འདིར་ཡང་དགོངས་པ་ནི་མི་དག་གི་ནང་ན་གནས་སུ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་པར་ བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་འགྲོ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་ན་ཡང་འདི་གནས་པ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ཡིན་ནོ།།འདི་ལ་འདི་ནི་དགོངས་པ་ཡིན་གྱི་འདི་ནི་དགོངས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས་བརྟགས་པ་འདི་ནི་ཁྱོད་ལ་ཡང་མཚུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཉི་གའི་ཕྱོགས་ ལ་ཡང་ཇི་སྐད་གསུངས་པའི་མདོ་མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་མེད་པའི་ཁུངས་མ་ཡིན་ནོ།།ཁུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པར་བྱེད་པ་གཞན་དུ་ཤེས་པར་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་འགྲོ་བ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་སྲིད་པ་བར་མའི་ཤ་ཚུགས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་མངོན་པར་ འགྲུབ་ཅེ་ན།དེ་ནི་འཕེན་པ་གཅིག་པའི་ཕྱིར། །སྔོན་དུས་སྲིད་འབྱུང་ཤ་ཚུགས་ཅན། །ལས་གང་གིས་འགྲོ་བ་འཕེན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དེར་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་འཕེན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་འགྲོ་བ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་འགྲོ་བ་དེ་དུས་སྔ་མའི་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ གང་ཡིན་པ་དེའི་ཤ་ཚུགས་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ཁྱི་མོ་ལ་སོགས་པའི་མངལ་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལྔ་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་མངོན་པར་འགྲུབ་པས་དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་བར་མས་མའི་མངལ་ཚིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་སྲིད་པ་སྔ་མ་ལ་ཡང་དམྱལ་བ་ པ་རྣམས་ལྷག་པ་དག་ན་འཕྱན་པ་ན་རྟག་ཏུ་འབར་བ་མ་ཡིན་ན་སྲིད་པ་བར་མ་པ་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།ཡང་ན་འབར་དུ་ཆུག་ན་ཡང་དེ་ནི་ལུས་ཤིན་ཏུ་དང་བའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟ་བ་བལྟར་མི་ནུས་པ་དེ་ལྟར་རེག་པ་ཡང་མི་ནུས་པས་འདི་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ་། །སྲིད་པ་བར་མ་རྣམས་ ཀྱང་མངལ་ན་ཕན་ཚུན་མི་རེག་པའི་ཕྱིར་དང་།ལས་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་མི་ཚིག་གོ། །ཕོད་ཚོད་ནི། དཔེར་ན་བྱིས་པ་ལོ་ལྔའམ་དྲུག་ལོན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ཡང་དབང་པོ་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་དཔེར་ན་གཞོན་ནུ་ཐོར་བུ་ལྟ་བུ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།

若問他們連那些經也不誦讀，則答：導師已經完全涅槃，此教法已無引導者，在諸多差別之上還隨意對文字和義理妄加解釋，我又能如何？暫且對於那些認為此教法是正量的人來說，從教法中也不能成立有中有。 那麼經中所說：‘於是魔王損害者僅以自身墮入大無間地獄’，如何解釋？此處的密意是指他活著時被地獄之火包圍，死後經由中有去往無間地獄。 極為猛烈圓滿的業不待捨身，因此此人現法受業先熟，生后受業后熟。那麼現在所說’造作積集五無間業者立即轉生地獄’如何解釋？密意是指不往其他趣處，那是說的生后受業。 若按照字面理解，則必須造五無間業而非一業，且必須造業后立即往生而非存活一段時間。誰會不承認中有即是生有？此是死有之後趨向投生，是以中有往生地獄而非已生。 那麼，‘婆羅門已到暮年且，病苦纏身近閻羅，中間汝處亦非有，汝之資糧亦非有’，此偈如何解釋？此處密意是指在人間無處可住。或者是爲了往生處而去，因無障礙行進，故於中有亦無住處。 於此說’此是密意，彼非密意’從何而知？此問於你也同樣適用。因此于雙方而言所說經文皆無相違，故此非無中有之依據。所謂依據，即是能令了知而非由他而知。 又問往何趣處的中有其形貌如何？答：由於同一牽引，故具前世生有形貌。業牽引往某趣，亦牽引中有，故往生何處，其中有即具前世將生彼趣之形貌。 若爾，則於一母狗腹中五趣中有同時形成，地獄中有將使母胎焚燒？答：且說前生時地獄眾生在上界遊行時尚且不常燃燒，何況中有？或縱使燃燒，因身極其微細，如同不可見般亦不可觸，故此難不成立。 中有眾生在胎中互不相觸，且依業力故不焚燒。其大小如五六歲童子，且諸根明利。菩薩中有則如少年，具足相好。

།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་ལ་གནས་པ་ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པས་གླིང་བཞི་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྣང་བར་མཛད་དོ། །འོ་ན་གང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡུམ་གྱི་རྨི་ལམ་ན་ལྷུམས་སུ་གླང་པོ་ཆེའི་ཕྲུ་གུ་དཀར་པོ་ཞུགས་པར་གཟིགས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དུད་འགྲོའི་ སྐྱེ་གནས་བཟློག་ནས་ཡུན་རིང་དུ་ལོན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མཚན་མ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ།དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་ཀྲྀ་ཀིས་གླང་པོ་དང་། ཁྲོན་པ་དང་། ཕྱེ་དང་། ཙན་དན་དང་། ཚལ་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་ཕྲུ་གུ་དང་། སྤྲེའུ་གཉིས་དང་། རས་ཡུག་དང་། འཐབ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་རྨི་ལམ་བཅུ་མཐོང་བ་ལྟ་བུའོ། ། སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ལྟོ་བ་བརྟོལ་ཏེ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་གྱི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཇུག་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚེ་མ་ལས་གང་ཕྱིས་བྱུང་བ་དེ་ནི་ནུ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །གང་སྔར་བྱུང་བ་དེ་ནི་ཕུ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །འོ་ན་ཆོས་ལྡན་རབ་འབྱོར་གྱིས། །གླང་ཆེན་དཀར་པོ་མཆེ་བ་དྲུག་ལྡན་པ། །རྐང་བཞི མཛེས་དང་ལྡན་པར་ཞལ་བཞེས་ནས།།དྲང་སྲོང་གནས་ཞེས་པ་ནི་ཇི་བཞིན་དུ། །ཡུམ་གྱི་ལྷུམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཞུགས་པར་གྱུར། །ཅེས་བཤད་པ་འདི་ཇི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན། འདི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དྲང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་མདོ་སྡེ་ཡང་མ་ཡིན། འདུལ་བ་ཡང་མ་ཡིན། ཆོས་མངོན་པ་ཡང་མ་ཡིན་གྱི། འདི་ནི་རང་བཟོ་ཡིན་ཏེ། རང་བཟོ་མཁན་རང་བཟོ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཁ་ཅིག་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་གདོན་མི་ཟ་བར་དྲང་བར་བྱའོ་ཞེ་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡུམ་གྱི་རྨི་ལམ་ན་དེ་ཞུགས་པར་གཟིགས་པ་ལྟར་དེས་ཀྱང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ འདི་ལྟར་བྱས་སོ་ཞེས་དེ་ལྟར་དྲང་བར་བྱའོ།།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་བོང་ཚོད་རྫོགས་པ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་གོས་དང་བཅས་པར་འབྱུང་ངོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡང་གོས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་མ་དཀར་མོའི་ཡང་གོས་དང་ བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དཀྲིས་ནས་བསྲེགས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་གཞན་ནི་གཅེར་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་སྲིད་པ་སྔ་མ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་འཆི་བའི་སྔོན་རོལ་ཏེ། །སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་ ཕན་ཆད་དོ།།སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་གོ་།ད་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའོ། །སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ནི་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མའོ། །དེ་ཕན་ཆད་འཆི་བའི་སྐད་ཅིག་མ་མ་གཏོགས་པའི་ སྲིད་པ་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་དུས་སྔ་མའི་སྲིད་པ་ཡིན་ནོ།།སྐད་ཅིག་མ་ཐ་མ་ནི་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་ན་གང་གི་འོག་ཏུ་སྲིད་པ་བར་མ་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་པ་བར་མ་དེ་ཡང་། རིས་མཐུན་ལྷ་མིག་དག་པས་མཐོང་། །སྲིད་པ་བར་ མ་རིས་མཐུན་པ་དག་གིས་མཐོང་ངོ་།།གང་དག་ལ་ལྷའི་མིག་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་འདི་མཐོང་གི་། ཤིན་ཏུ་དང་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་མིག་གིས་ནི་མི་མཐོང་ངོ་། །གཞན་དག་ན་རེ་ལྷའི་སྲིད་པ་བར་མ་པས་ནི་ཐམས་ཅད་མཐོང་ངོ་། །མི་ དང་།ཡི་དྭགས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་གོང་མ་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ཤུགས་དང་ལྡན། །རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའོ། །ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་བྱེད་པས་ན་ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ལོ། །དེའི་ཤུགས་ནི་ལས་ ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཤུགས་དེ་མགྱོགས་པ་ཉིད་དོ།།དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཤུགས་དང་ལྡན་པའོ། །དེས་ན་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དགག་པར་མི་སྤྱོད་དེ། ལས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ཀུན་ཚང་། དབང་པོ་ ལྔ་ཆར་ཚང་བའོ།།ཐོགས་མེད་ལྡན། ཐོགས་པ་ནི་རྡུགས་པའོ། །དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ཐོགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པས་ན་ཐོགས་མེད་ལྡན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མི་ཟློགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

因此，處於中有身的菩薩入母胎時，使百俱胝四大洲顯現。那麼，菩薩之母在夢中見白色小象入胎是何緣故？因為已經長久遠離畜生道，所以這只是一個象徵而已。就像國王克利克見到大象、水井、麵粉、檀香、園林、小象、兩隻猴子、布匹、戰鬥等十種夢境一樣。 中有身並非破腹而入，而是從生門而入。因此，對於雙胞胎而言，后出生的稱為弟弟，先出生的稱為哥哥。那麼，法師羅卜爾所說：‘六牙白象，具足四肢莊嚴，承諾后，稱為仙人住處，入于母胎。‘這該如何解釋？這不必一定要解釋，因為這既非經，也非律，也非論，而是自造的。自造者有些想法會增益。如果一定要解釋的話，就如同母親夢中所見那樣，他也作了這樣的偈頌，應當如此解釋。 色界中有身因身量圓滿且慚愧心強，故現有衣。菩薩也是有衣的。比丘尼白衣也是有衣的，由願力故，直到被火化時都被衣所裹。欲界因無慚愧心強，其他則是裸體。 前有是什麼？那是在死亡之前，從生的剎那以後。有，泛指五取蘊。現分為四種：中有如前所說。生有是在諸趣結生的剎那。從此以後除臨死剎那外的一切有都是前有。最後剎那是死有，如果投生於有色眾生中，之後便出現中有。 中有隻有同類和清凈天眼能見。同類中有能互相看見。具有清凈天眼神通者能見到它，因為極其清凈的緣故，生得眼不能見。有人說，天界中有能見一切，而人、餓鬼、畜生、地獄的中有除了上界外都能互見。 具業神通力，神通是指空中行走。因為能行業之神通故稱業神通。其力即業神通之力的迅速。具此故稱具業神通力。因此，即便諸佛也不能阻止，因為具有業力。 諸根具足，即具足五根。無礙具足，礙即阻礙。有此故稱有礙。具無礙故稱無礙具足，因為即便金剛等也不能阻擋。

།འདི་ལྟར་ལྕགས་ཀྱི་ཐུ་ལུམ་འབར་བ་གཤགས་ནས་དེའི་ནང་ནས་ བྱུང་བའི་སྲིན་བུ་དམིགས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ།།དེ་འགྲོ་བ་གང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་ཟློགས་ཏེ། མིའི་སྲིད་པ་བར་མ་མེད་པར་གྱུར་ནས་ལྷའི་སྲིད་པ་བར་མའམ། གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ནམ་ཡང་མེད་ཀྱི་འདི་འགྲོ་བ་གང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དེ་ ཁོ་ནར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་སོ།།ཡང་ཅི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་ཁམ་གྱི་ཟས་ཟའམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་ཏེ། རགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དྲི་ཟའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱའོ། །དབང་ཆུང་བར་ གྲགས་པ་ནི་དྲི་མི་ཞིམ་པ་ཟ་བའོ།།དབང་ཆེ་བར་གྲགས་པ་ནི་དྲི་ཞིམ་པོ་ཟ་བའོ། །དུས་ཇི་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་གནས་ཤེ་ན། བཙུན་པ་ན་རེ་ངེས་པ་མེད་དེ། ཇི་སྲིད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཚོགས་པ་མ་རྙེད་ཀྱི་བར་དུའོ། །དེའི་ཚེ་འཕེན་པ་ལོགས་ཤིག་ན་མེད་དེ་། རིས་མཐུན་པ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་དེའི་ཚེ་ཟད་པས་འཆི་བའི་སྲིད་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་ཤའི་ཕུང་པོ་རི་རབ་ཙམ་དུ་གྱུར་ལ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྲིན་བུ་རྣམས་ཀྱིས་གང་བར་གྱུར་ན། དེ་ཅི་དེ་དག་གི་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམས་དེར་སྡོད་པ་ཁོ་ནར་གྱུར་ཏམ། དེ་དག་ག་ལས་འོངས་པ་བརྗོད པར་བྱའོ་ཞེ་ན།འདི་མདོའམ་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ནི་མི་འབྱུང་མོད་ཀྱི། འདི་ལྟར་དྲི་དང་རོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཕྲ་མོ་ཚེ་ཐུང་ངུ་རྣམས་མཐའ་མེད་པས་དེ་དག་དྲི་ཚོར་ནས་དྲི་དང་རོ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་རྣམས་འཆི་བ་ན་སྲིན་བུའི་ངོ་བོར་འགྱུར་བའི་ལས་སད་པར་བྱས་ནས། སྲིད་ པ་དེས་སྲིན་བུའི་ནད་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བར་མི་རུང་ངོ་།།ཡང་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དེའི་རྐྱེན་མང་པོ་ཁོ་ནའི་དུས་སུ་དེར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་རྙེད་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ལས་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་སྐྱེ་དགུའི་ཚེ་ ལོ་བརྒྱད་ཁྲི་འམ།ཚེ་ལོ་ཆེས་མང་བ་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་འབྱུང་གི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་ན་རེ་ཞག་བདུན་དུ་གནས་སོ། །གལ་ཏེ་ དེ་སྲིད་ཀྱི་ཚོགས་པ་མ་རྙེད་ན་ཤི་འཕོས་ཤིང་ཤི་འཕོས་ནས་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཞག་བདུན་ཕྲག་བདུན་དུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་དེ་ནི་སྲིད་པ་ཚོལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མྱུར་བ་ཁོ་ནས་སོང་སྟེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་ན་དུས་ཐུང་ངུར་ གནས་སོ་།།གང་གི་ཚེ་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་འདི་ངེས་པར་ཡུལ་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡིན་ནོ་དེའི་ཚེ་ལས་རྣམས་ཁོ་ནས་རྐྱེན་དག་ཚོགས་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །འོན་ཏེ་མ་ངེས་ན་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེ་བ་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་འདྲ་བར་ སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་བ་ལང་དག་ནི་དབྱར་རྣམས་སུ་འཁྲིག་པ་མང་ལ། ཁྱི་རྣམས་ནི་སྟོན་ཀར་རོ། །དོམ་རྣམས་ནི་དགུན་ཀར་རོ། །རྟ་རྣམས་ནི་སོས་ཀར་རོ། །བ་མེན་དང་། ཅེ་སྤྱང་དང་། བོང་བུ་དང་། དྲེད་མོ་རྣམས་ལ་ནི་དུས་མེད་པས་དུས་གཞན་པ་བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་ འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བ་མེན་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེའོ།། ཁྱི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཅེ་སྤྱང་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུའོ། །རྟ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བོང་བུ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུའོ། །དོམ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲེད་མོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འཕེན་པ་ གཅིག་པའི་ཕྱིར་རིས་གཞན་གྱི་སྲིད་པ་བར་མས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བར་མི་ནུས་པས་དེ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།

據說，鐵製的熾熱容器裂開后，從其中出現了蟲子。它投生到任何趣處都不會改變，既不會中斷人的生有而成為天的中有，也不會轉生他處，而是確定一定會投生到所對應的那一趣處，絕不會是其他處。 又問：欲界的中有是否也食用段食？答：是的，但不是粗食。那是什麼樣的呢？是食香的。正因為如此才稱為食香。據說能力小的食用不悅意的香，能力大的食用悅意的香。 問：中有住世多久？尊者說：沒有確定，直到找到投生的因緣聚合為止。此時不會另外有牽引力，因為是同類相續的緣故。若不如此，則會導致壽盡而有死有的過失。 如果有如須彌山般大的肉團，全部充滿蟲子，那麼是否這些蟲子的中有都只住在那裡？應該說明它們從何處而來。雖然經論中沒有明說，但是這樣的微小而短命的眾生無量無邊，他們對香和味貪著，死時造作成為蟲子的業，以此生有而投生為蟲疾，這是合理的。 或者必定是在眾多因緣聚合時，才會成熟那些將在彼處成就的業，而不是其他情況。就像雖有轉輪王業，但只有在人壽八萬歲或更長壽時才會出現轉輪王，其他時候則不會。正因如此，世尊說眾生的業果不可思議。 尊者德友說：中有住世七日。如果這期間沒有找到投生的因緣，就會死而復生，繼續在同處投生。其他人說是七個七日。說一切有部認為：因為是尋求生有，所以很快就離開，由於結生相續，所以住世時間短暫。 當因緣未聚合而此者必定要投生某處時，業力本身會牽引因緣聚合。如果不確定，則會投生到其他處所。其他人說會這樣投生：比如牛在夏季多交配，狗在秋季，熊在冬季，馬在春季。 野牛、豺狼、驢子、貘則沒有固定時節，所以原本要投生為牛的會投生為野牛，要投生為狗的會投生為豺狼，要投生為馬的會投生為驢子，要投生為熊的會投生為貘。 因為是同一牽引力，所以其他類的中有不能投生到不同類中，這是不必說明的。

།ཡང་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་སྲིད་པ་བར་མ་དེ་ནི། བློ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གྱུར་པས། །རྩེ་དགས་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ། །ད་ནི་ལས་ཀྱི་མཐུ་ ལས་བྱུང་བའི་མིག་གིས་རང་གི་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་ཐག་རིང་པོ་ན་འདུག་ཀྱང་མཐོང་ངོ་།།དེས་དེ་ན་ཕ་མ་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་དེ་མཐོང་ནས་ཕོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེས་མ་ལ་ཕོའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེའོ། །མོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཕ་ལ་མོའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེའོ། །བཟློག་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྐྱེ་བ་ སྟེ།བཏགས་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ་དེའི་ཚེ་དྲི་ཟ་ལ་སེམས་གཉིས་ལས་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པའམ། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་གང་ཡང་རུང་བའི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནི་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པས་ཡུལ་དེར་ཕྱིན་པ་དང་། དགའ་བར་འདོད་པའི་ གནས་སྐབས་དེར་བདག་ཉིད་མོས་སོ།།མངལ་གྱི་གནས་མི་གཙང་བ་དེར་ཕྱིན་ནས་དགའ་བ་སྐྱེས་ནས་གནས་སོ། །དེ་ནས་དེའི་ཕུང་པོ་མཁྲང་པོར་འགྱུར་ལ་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་འགག་པར་འགྱུར་བས་ན་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ཕོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་མའི་ལྟོའི་གཡས་ཕྱོགས་སུ་སྙེས་ནས་ རྒྱབ་རོལ་དུ་ཁ་བལྟས་ཏེ་ཙོག་ཙོག་པོར་སྐྱེའོ།།གལ་ཏེ་མོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེ་མའི་ལྟོའི་གཡོན་ཕྱོགས་སུ་སྙེས་ནས་ལྟོའི་མདུན་རོལ་དུ་ཁ་ལྟའོ། །འོན་ཏེ་དེ་མ་ནིང་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེ་འདོད་ཆགས་གང་དང་ལྡན་པ་དེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །སྲིད་པ་བར་མའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཚང་བ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་།དེའི་ཕྱིར་མོར་གྱུར་པ་དང་། ཕོར་གྱུར་པ་ཞུགས་ནས་གནས་པའི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །ཕྱིས་ལུས་སྐྱེ་ཞིང་མ་ནིང་དུ་འགྱུར་རོ། །ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཁུ་ཆུ་དང་། ཁྲག་གི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་ཁོ་ན་འདིའི་ དབང་པོའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་རམ།འོན་ཏེ་ལས་རྣམས་ལས། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཁུ་ཆུ་དང་ཁྲག་དབང་པོ་མེད་པ་ན་ནི་འགག་ལ། ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་འགག་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཚུལ་དུ་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་ནུར་ ནུར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེའོ།།དེ་ལྟར་བཤད་ན་ཕ་མའི་ནུར་ནུར་པོ་མི་གཙང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་ཀྱིས་ནི་ཡུན་རིང་པོ་ནས་དུར་ཁྲོད་སྐྱེད་དོ། །ཁྲག་གི་ཐིགས་པ་བླངས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོའི་ཚིག་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འབྱུང་བ་གཞན་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ལོ་མའི་སྲིན་བུ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། མི་གཙང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་མདོ་དང་ཡང་མི་འགལ་ལོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རེ་ཞིག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་པ་ནི་དེ་ལྟ་ བུའོ།།གཞན་ལ་ནི་ཅི་རིགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལ་རིགས་པ་ནི་འདི་ཡིན་པར་སྣང་ངོ་། །དྲི་དང་གནས་ལ་མངོན་འདོད་གཞན། །དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་ལས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་གནས་གཙང་མའམ་མི་གཙང་བར་དྲི་འདོད་པས་འགྲོའོ། །རྫུས་ཏེ་ སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་གནས་འདོད་པས་སོ།།ཇི་ལྟར་ན་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་གནས་འདོད་ཅེ་ན། བློ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་བདག་ཉིད་རླུང་དང་ཆར་པ་ཤིན་ཏུ་གྲང་མོ་དག་གིས་བཏབ་ནས་ཉེན་པ་དང་དམྱལ་བ་དག་ན་མེ་འབར་བ་མཐོང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དྲོ་བར་འདོད་དེ་རྒྱུག་གོ། །ཡང་ བདག་ཉིད་རླུང་ཚ་བ་དང་ཉི་མ་དང་མེའི་གདུང་བ་དག་གིས་ཉེན་པ་དང་དམྱལ་བ་དག་ན་བསིལ་བ་མཐོང་བས་བསིལ་བ་འདོད་པས་རྒྱུག་གོ།།སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་ན་རེ་བདག་ཉིད་གནས་སྐབས་གང་གིས་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཅན་དེ་དག་ ཀྱང་མཐོང་ནས་རྒྱུག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལ་ལྷའི་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་སྟན་ལས་ལྡང་བ་བཞིན་དུ་གྱེན་དུ་འགྲོའོ། །མི་དང་དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།

爲了前往所生之處，其中陰身由於心識顛倒，以遊戲心前往所生之處。此時由業力所生之眼，雖遠處也能見到自己的生處。 見到父母交合時，若是男性則對母親生起男性貪慾，若是女性則對父親生起女性貪慾。相反則生起嗔恨。 如論中所說：‘彼時中陰有情生起二種心，或者具有貪著，或者具有嗔恨，任一心識現前。’ 由於這兩種顛倒而前往彼處，于欲樂之時自身迷醉。到達不凈胎位後生起歡喜而住。此後其蘊變得堅實，中有也隨之滅盡，即為出生。 若是男性，則依附於母胎右側，面向背部蹲坐而生。若是女性，則依附於母胎左側，面向腹部前方。若是黃門，則隨其具有何種貪慾而住。 由於中有諸根具足，故無諸根不全，因此如入胎時為女性或男性而住。後來身體生長時成為黃門。 現在當觀察：是否僅由業力使精血大種成為根身所依？抑或由諸業依彼等而生起大種？ 有人說唯是彼等，因為精血無根時則滅，如種子與芽滅與生的方式，具根之凝滑即生。 如是所說’從父母不凈凝滑所生’以及’諸比丘，汝等長久以來增長尸林，取血滴’等經文皆善。 其他人說唯是其他大種，如葉蟲一般，依不凈而生是依據密意而說，故與經不相違。 暫且，卵生與胎生入胎是如此。其他則應隨理而說。此中道理似為如是。 香與處所希求他，濕生者由欲求香氣隨業力往生於凈或不凈處所。化生者則由欲求處所。 問：為何欲求地獄處所？答：因為心識顛倒。彼被極冷風雨所逼時，見地獄火焰燃燒，欲求溫暖而奔往。 又被熱風、日光、火熱所逼時，見地獄清涼而欲求清涼奔往。 古代諸師說：見到與自己造作彼處生業時的狀態相同的有情而奔往。 其中天界中有如從座位起身般向上行。人、旁生、餓鬼等則如人等一般。

།དམྱལ་བ་ཡི་ནི་སྤྱིའུ་ཚུགས་ཡིན། །ཡང་དག་སྡོམ་དང་དཀའ་ཐུབ་ཅན། །དྲང་སྲོང་རྣམས་ལ་ སྐུར་འདེབས་པ།།དེ་དག་སྤྱིའུ་ཚུགས་དག་ཏུ་ནི། །དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་ལྟུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བློ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གྱུར་པས། །རྩེ་དགས་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ། །ཞེས་བཤད་པ། ཅི་ངེས་པར་སྲིད་པ་བར་མ་པ་ཐམས་ཅད་མའི་མངལ་དུ་དེ་ལྟར་ འཇུག་གམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་མདོ་ལས་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ནི་བཞི་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། གཅིག་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་གོ། །གནས་པ་དང་འབྱུང་བ་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་གནས་པ་ཡང་ཤེས་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཡང་ ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་འཇུག་པ་ཡང་ངོ་།།གཞན་ནི། འབྱུང་བའང་། ཤེས་བཞིན་དུ་སྟེ། ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇུག་པ་དང་། གནས་པའོ། །གཞན་ནི་ཐམས་ཅད་རྨོངས། ལ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། འཇུག་པ་ཡང་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་ལ་ གནས་པ་དང་འབྱུང་བ་ཡང་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ།།མངལ་དུ་འཇུག་པ་དེ་བཞི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསྡེབ་པ་དང་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཟློག་སྟེ་བསྟན་ཏོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་རྟག་ཏུའོ། །སེམས་ཅན་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྟག་ཏུ་ཐམས་ཅད་རྨོངས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ཇི་ལྟར་ སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་ཅེ་ན།གང་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་མིང་གིས་བསྟན་ཏེ། དཔེར་ན་མདོ་ལས་འདུས་བྱས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ན་འབྲས་ཆན་འཚེད་དོ། །ཕྱེ་འཐག་གོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ སྟེ།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་མའི་མངལ་དུ་འཇུག་ཅིང་འབྱུང་བའི་བར་དུ་ཡིན་པའམ། ཇི་ལྟར་ན་ཤེས་བཞིན་དུ་ཡིན་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་སེམས་ཅན་དབང་ཐང་ཆུང་བར་གྲགས་པ་མའི་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་རླུང་ལངས་པའམ། ཆར་པ་ འབབ་པའམ།གྲང་བའམ། ཡུལ་ངན་ནམ། སྐྱེ་བོ་ཕལ་པོ་ཆེའི་ཚོགས་ཀུ་ཅོ་འདོན་པ་སྙམ་བྱེད་ནས། མ་ལ་རྩཝ་ཐིབས་པོའམ། ནགས་ཐིབས་པོའམ། རྩཝའི་སྤྱིལ་པོའམ། ལོ་མའི་སྤྱིལ་པོར་འཇུག་པའམ། ཤིང་དྲུང་ངམ། རྩིག་པའི་དྲུང་དུ་འགྲོའོ། །གནས་ན་ཡང་འདི་དག་ ཏུ་གནས་པར་བྱའོ།།འབྱུང་ན་ཡང་འདི་དག་ནས་འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་ལོག་པའི་འདུ་ཤེས་དང་མོས་པ་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་དབང་ཐང་ཆེ་བར་གྲགས་པ་ནི་ཀུན་དགའ་ར་བའམ། སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལམ། ཁང་བཟངས་སུ་འཇུག་པའམ། ཁང་པ་བརྩེགས་པའམ། ཁྲི་ལ་ འཛེག་གོ།།དེ་བཞིན་དུ་གནས་སོ། །འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །རེ་ཞིག་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་འཇུག་པ་ནས་འབྱུང་བའི་བར་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་བཞིན་ཡིན་པ་ནི་མའི་མངལ་ལ་འཇུག་གོ། །དེ་ཉིད་དུ་གནས་སོ། །དེ་ཉིད་ནས་འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བར་ དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཏེ།འདི་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདུ་ཤེས་དང་མོས་པ་དག་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་འདིར་བསྟན་པ་དང་། མངལ་དུ་འཇུག་པ་གསུམ་དག་སྟེ། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་དང་རང་བྱུང་གཉིས། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་། རང་བྱུང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དག་སྟེ། འོག་ནས་ གོ་རིམས་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ནི་དང་པོ་སྟེ། དེ་ནི་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ཤེས་བཞིན་ཡིན་གྱི་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རང་སངས་རྒྱས་ནི་གནས་པ་ཡང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ནི་འབྱུང་བ་ཡང་ངོ་། །འདིར་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ མིང་གིས་བསྟན་ཏོ།།ལས་སམ་ཡེ་ཤེས་སམ་གཉི་ག་།རྒྱ་ཆེའི་ཕྱིར་ན་གོ་རིམས་བཞིན། །ལས་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསོད་ནམས་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཡེ་ཤེས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཐོས་པ་མང་བ་དང་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་བྱས་པ་རྣམས་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་དང་ ཡེ་ཤེས་རྒྱ་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཞི་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།

地獄中的倒立者，對於持守正戒和苦行的仙人們進行誹謗者，他們必定會墮入地獄中的倒立處。因為偈頌中如是說。由於心顛倒，以遊戲心前往他處。如是說道。 問：是否一切中有眾生都如是入胎？答：不是。然而經中說入胎有四種。何為四種？其一是知而入胎，但住胎與出胎則非知。其二是知而住胎，‘又’字表示入胎也知。其三是知而出胎，‘又’字表示入胎和住胎也知。其四是一切迷惑，有些則一切不知，即入胎不知，住胎和出胎也不知。 這四種入胎方式是爲了與偈頌相應而倒序說明。卵生者恒常如是。卵生眾生恒常皆是迷惑。 問：卵生者如何入胎？答：將要出生者即稱為卵生。或者以將要出現的名稱來表示，如經中說’有為法造作’，世間說’煮飯”磨面’等，因此無過失。 問：如何是不知而入母胎乃至出胎？如何是知而入胎？首先，福報微薄的眾生入胎時會想：‘有風起或下雨或寒冷或惡地或眾人喧囂’，認為要進入茂密的草叢或密林或草棚或葉棚，或去往樹下或墻邊。住胎時也認為住在這些處所。出胎時也認為從這些處所出來，會生起這樣顛倒的想法和信解。 福報廣大的眾生則認為要進入園林或遊樂園或宮殿或樓閣或登上寶座。同樣認為住在這些處所，認為從這些處所出來。以上是不知入胎乃至出胎的情況。 知而入胎者則如實了知：‘我入母胎，住於此處，從此處出’，不會生起顛倒的想法和信解。 此處所說的入胎又有三種：轉輪王和自然覺者二種。即轉輪王、獨覺和圓滿佛陀，下文將依次解說。 其中轉輪王是第一種，他只知入胎而不知住胎和出胎。獨覺也知住胎。佛陀也知出胎。此處也是以將要出現的名稱來表示。 業或智或二者，因廣大故而依次。廣大業即廣大福德者是第一種。廣大智即多聞善分別者是第二種。具足廣大福德業和智慧者是第三種。應知這些依次即是轉輪王等。其餘眾生是第四種，如是成立。

།ད་ནི་འདིར་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འཕོའོ་ཞེས་ བྱ་བར་དམ་བཅའ་ན་བདག་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་རྒོལ་ཏེ།དེ་དགག་པའི་ཕྱིར། བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བདག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། གང་ཕུང་པོ་འདི་དག་འདོར་ཞིང་ཕུང་པོ་གཞན་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ནང་གི་ བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་མེད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ།ལས་ནི་ཡོད་དོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ཡོད་དོ། །ཆོས་སུ་བརྡར་བཏགས་པ་མ་གཏོགས་པ་གང་ཕུང་པོ་འདི་དག་འདོར་ཞིང་ཕུང་པོ་གཞན་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་ནི་མི་དམིགས་སོ། །དེ་ལ་ ཆོས་སུ་བརྡར་བཏགས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་བའོ་ཞེས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །འོ་ན་བདག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་མི་དགག་ཅེ་ན། ཕུང་པོ་ཙམ་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་ཙམ་ཁོ་ན་ལ་བདག་ཅེས་འདོགས་ན་དེ་ལ་ནི་དགག་པ་མེད་དོ། ། དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ཕུང་པོ་བདག་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འཕོའོ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེ་ན། དེ་དག་ནི་མི་འཕོ་བའི་ཕུང་པོ་ཙམ་ནི། ཉོན་མོངས་ལས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས། །སྲིད་པ་བར་མའི་རྒྱུན་གྱིས་ན་། །མར་མེ་བཞིན་དུ་མངལ་དུ་འགྲོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྐད་ཅིག མ་སྟེ།དེ་དག་ལ་ནི་འཕོ་བའི་མཐུ་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ལས་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕུང་པོ་ཙམ་གྱིས་སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུན་གྱིས་མའི་མངལ་དུ་འགྲོ་སྟེ། དཔེར་ན་མར་མེ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཡང་རྒྱུན་གྱིས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་དེ་ ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་བདག་མེད་བཞིན་དུ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་མའི་མངལ་དུ་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གྲུབ་བོ། །དེ་ཡང་། ཇི་ལྟར་འཕངས་བཞིན་རིམ་གྱིས་རྒྱུན། །སྐྱེས་ནས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་ ཀྱིས།།འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དག་ཏུ་འགྲོ། །ཚེའི་ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཕེན་པ་འདྲ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་། དེའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་ཇི་སྲིད་དུ་འཕངས་པ་དེ་དེ་སྲིད་དུ་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །རིམ་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། གཙུག་ལག་ལས། དང་པོར་ནུར་ནུར་པོ་ ཡིན་ནོ།།ནུར་ནུར་པོ་ལས་མེར་མེར་སྐྱེ། །མེར་མེར་པོ་ལས་ནར་ནར་སྐྱེ། །ནར་ནར་པོ་ལས་མཁྲང་འགྱུར་སྐྱེ། །མཁྲང་ལས་རྐང་ལག་འགྱུས་པ་འདྲ་། །སྐྲ་སྤུ་སེན་མོ་ལ་སོགས་པ་། །དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་ནི། །མཚམས་རྣམས་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཞེས་འབྱུང་ ངོ་།།ནུར་ནུར་པོ་དང་། མེར་མེར་པོ་དང་། ནར་ནར་པོ་དང་། མཁྲང་འགྱུར་དང་། རྐང་ལག་འགྱུས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་དག་ནི་མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དུས་གཞན་ན་མངལ་གྱི་ཟུག་རྔུ་དེ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་གྱུར་པ་མངལ་གྱི་ནང་ན་གང་དག་གིས་མངལ་གྱི་ ཟུག་རྔུ་དེ་བསྒྱུར་ནས་མའི་ལུས་ཀྱི་མི་གཙང་བའི་སྒོ་ལོགས་སུ་ཁ་བསྟན་ནས་འཇོག་པར་བྱེད་པ་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རླུང་དག་ལྡང་སྟེ།དེ་གནས་ནས་སྦེད་པ་ན་མི་གཙང་བ་མཁྲང་པོ་དེ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་འཚིར་བ་བཞིན་དུ་སྤོ་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ན་རེས་འགའ་ མའི་ཟས་དང་།གནས་པའི་བྱ་བ་མི་མཐུན་པར་སྤྱོད་པའམ་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་ཉེས་པས་མངལ་ཁོ་ནར་འཆི་བར་འགྱུར་རོ།

現在，如果外道宗派主張’眾生轉生他世’，執持我見而論辯，爲了破除此見，故說’無我’。何為我？認為有一內在作者能捨棄此蘊而結生其他諸蘊，如此之我是不存在的。世尊曾如是說：‘業是存在的，異熟是存在的，除了法的假名施設外，並不見有能捨棄此蘊而結生其他諸蘊的作者。其中法的假名施設是指：此有故彼生’，如是廣說緣起。 那麼，什麼樣的我不被否定呢？僅僅是蘊的自性。如果僅僅對蘊假立為我，對此則無須否定。如此一來，若說蘊體本身轉生他世，對此回答：諸蘊並非轉生，而是僅僅諸蘊，由煩惱業所顯現，以中有相續之流，如燈火般入于胎中。 諸蘊是剎那性的，它們雖無轉生之力，但由諸煩惱和諸業所熏習的僅僅諸蘊，以所謂中有相續之流入于母胎，譬如燈火雖是剎那性，但以相續之流趣向他處，因此無過失。 因此，雖無我，但由煩惱和諸業所造作的諸蘊相續入于母胎，此理得以成立。又如：如同所引業，次第相續流，由業及煩惱，趣向於他世。 由於壽業差別，並非一切蘊相續的引業都相同，因此隨其所引業，次第而生起。以何次第？如經中說：‘最初為凝滑，從凝滑生胞，從胞生肉團，從肉團生堅，從堅生支節，發毛爪等相，以及諸色根，諸處次第生。’ 凝滑、胞、肉團、堅、支節等狀態是胎中五個階段。後來，當胎中之苦成熟時，由業異熟所生的風起，使胎中之苦轉向，使其面向母體不凈之門。當從住處被擠壓時，如同擠壓極大的不凈硬物一般，是極難推出的。 有時由於母親飲食起居不當，或因往昔業力過失，便會在胎中死亡。

།དེ་ནས་འདི་དེ་ཤེས་པའི་བུད་མེད་དམ། གཞོན་ནུའི་སྨན་པས་མར་སར་རམ། ཏིལ་མར་འཇམ་ཙམ་མམ། ཤིང་ཤལ་མ་ལི་ལེགས་པར་བཏགས་པའི་ཕྱེ་མའམ། གཞན་ཡང་རུང་བས་ལག་པ་བསྐུས་ནས། དེ་ལ་མཚོན་རྣོན་པོ་སྲབ་མོ་བཏགས་ཏེ།[་(]རྐྱག་[,]སྐྱག་[)་དོང་ལྟ་བུར་མི་བཟད་པ་དྲི་ང་བ་མུན་ཁུང་ལ་སོགས་པའི་འདམ་རྫབ་སྲིན་བུའི་རིགས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་སྟོང་ཕྲག་གི་གནས། རྟག་ཏུ་འཛག་པར་འགྱུར་བ། རྟག་ཏུ་བྱི་དོར་བྱ་དགོས་པ། ཁུ་ཆུ་དང ཁྲག་དང་ཆུ་སེར་དང་དྲི་མས་ཀུན་ཏུ་མྱགས་པ།རྣམ་པར་མྱགས་པ། རུལ་བ། རྣགས་པ། འགྲེད་པ། མཐོང་ན་འཇིགས་སུ་རུང་བ་པགས་པ་རྡོལ་བ་སྲབ་མོས་གཡོགས་པ། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལུས་ཀྱི་རྨ་འཁྱིམས་པ་ཆེན་པོ་དེར་ལག་པ་བཅུག་སྟེ། ཡན་ལག་ དང་ཉིང་ལག་བཅད་ནས་འབྱིན་ཏོ།།དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་ལས་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བས་ཤེད་དུ་ཁྲིད་པར་བྱེད་དོ། །འོན་ཏེ་བདེ་བར་བཙའ་བར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ནས་འདི་བུ་འདོད་པའི་མའམ། དེའི་གཡོག་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་བཙས་མ་ཐག་པའི་ལུས་རྨ་སར་པ་ལྟ་བུ་མཚོན་ དང་ཐལ་བའི་སྨན་ལྟ་བུའི་རེག་པ་དང་ལྡན་པའི་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་བླངས་ནས་འཁྲུ་བར་བྱེད་དོ།།ནུ་ཞོ་དང་མར་སར་གྱིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་རིམ་གྱིས་ཁ་ཟས་རགས་པ་བཟའ་བར་གོམས་པར་ཡང་བྱེད་དོ། །དེ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུས་དབང་པོ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་ནས་ནི་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་ཅིང་།ལས་རྣམས་ཀྱང་སྩོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་གི་ལུས་ཞིག་ནས་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་བར་མའི་རྒྱུན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་སྟེ། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་ཐོག་མ་མེད། །རྣམ་པ་དེས་ན་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱེ་བ་དང་། ཡང་ དེ་ལས་བྱུང་བའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་།ཡང་དེ་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཡིན་པས་ན་སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཐོག་མ་ཞིག་བརྟགས་ན་ནི་དེའི་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་གཅིག་ཡིན་ན་ནི་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྒྱུ་ མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཡུལ་དང་དུས་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་དང་།ཚོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེ་ལ་སོགས་པའི་ནུས་པ་ཡང་མཐོང་བས་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །རྒྱུ་རྟག་པ་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ནི་སྔར་བསལ་ཟིན་ པ་ཉིད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འཁོར་བའི་ཐོག་མ་ནི་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། །སྐྱེ་བ་ནི་རྒྱུ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཟད་པ་ལས་མཐའ་དང་ལྡན་པར་ནི་རིགས་ཏེ། ས་བོན་ཟད་པས་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་གསུམ་པ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ འབྱུང་བའི།།ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཆ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ནི་མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་དང་། ཆ་ གསུམ་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་།ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་། བར་དག་སྟེ། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སྐྱེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །ཆ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཏུ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྔོན་དང་ཕྱི་མཐའི་གཉིས་གཉིས་པ། ། མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ རྣམས་ནི་སྔོན་གྱི་མཐར་རོ།།སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་ནི་ཕྱི་མའི་མཐར་རོ། །ལྷག་མ་བརྒྱད་ནི་བར་དུའོ། །ཡང་ཅི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འདི་ལ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་སུ་ལ་ཡོད་ཅེ་ན། ཡོངས་རྫོགས་ལྡན་ནོ། ། འདི་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ ཡོད་པས་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ལྡན་ནོ།

然後，懂得這些的女人或年輕醫生，用新鮮酥油或芝麻油，或者木棉樹磨成的粉末，或其他合適的東西塗抹手后，用鋒利的薄刀，伸入那如廁所般令人難以忍受、臭氣熏天、黑暗等污穢之處，有數千種蟲類的住所，經常流出，需要經常清洗，被精液、血液、黃水和污垢完全浸染，腐爛、化膿、流溢，令人見之生畏，被薄薄的破皮覆蓋，由往昔業力果報所生的身體大創口中，切割肢體和支節取出。這也是由於往昔業力將在其他時候感受而引導。 如果能順利分娩，那麼這個想要孩子的母親或其女僕們，用雙手接住剛出生的身體，如新傷般，用具有如刀和灰藥般觸感的手為其清洗。用乳汁和新鮮酥油撫育，並逐漸使其習慣食用粗糙食物。 由於出生的因緣，諸根完全成熟后，又會生起煩惱，造作諸業。他們的身體毀壞后，如前所述，以中有相續往生他世。輪迴無始，因此應知由業和煩惱因所生的生，又從此生起業和煩惱，再從此生起諸生，所以輪迴是無始的。 若尋求其始，則會導致無因的過失。若是無因，則一切都將成為無因，然而我們看到在特定地點和時間，從種子等生出芽等，從火等產生熟等的功能，所以無因生是不存在的。常因論已在前面破除。因此，輪迴確實無始。 由於生依賴於因，從因滅盡而有終際是合理的，如種子滅盡則無芽。如是已說蘊相續生起的三種狀態，即是十二緣起支的三分。 其中十二支是：無明、行、識、名色、六處、觸、受、愛、取、有、生、老死。三分是：前際、后際和中際，即過去、未來和現在的諸生。 問：如何在這三分中安立十二支？答：前後際各二，無明和諸行在前際，生和老死在後際，其餘八支在中際。 問：是否一切眾生的此生都具有這八支？答：不是。問：那麼誰具有？答：具足者。因為具有圓滿，故稱具足者。

།འདིར་ནི་གང་ཟག་གང་ཞིག་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་འདི་ཐམས་ཅད་ལ་རེག་པ་དེ་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་གྱི། གང་བར་མ་དོ་ཁོ་ནར་འཆི་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་གླེང་གཞི་ཆེན་ པོའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མདོ་ལས་ཀུན་དགའ་བོ་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་ཞུགས་པར་མ་གྱུར་ན་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་ཁོ་ནར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཚེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྔོན་གྱི་མཐའ་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་པ་ཞེས་རྣམ་པ་ གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་བར་ཡན་ལག་བདུན་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་པ་ཡིན་ལ།ལྔ་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའ་པ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་དག་སྨོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གང་ཡིན་ཞེ་ན། མ་རིག་ཉོན་ མོངས་སྔོན་གནས་སྐབས།།ཚེ་སྔ་མ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལ་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་དབང་གིས་དེ་དག་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་གཤེགས་སོ་ཞེས་བྱས་ན་དེའི་ཞ་འབྲིང་པ་ཡང་འོང་བར་འགྲུབ་པ་བཞིན་ནོ། །འདུ་ བྱེད་དག་ནི་སྔོན་ལས་ཀྱི།།གནས་སྐབས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཚེ་སྔ་མ་ལ་བསོད་ནམས་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལས་གང་གིས་འདིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །རྣམ་ཤེས་མཚམས་སྦྱོར་ཕུང་པོ་ཡིན། །མའི་མངལ་ དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ།།མིང་དང་གཟུགས་ནི་དེ་ཕན་ཆད། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དོད་ཚུན་ཆད་དོ། །མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཕན་ཆད་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མ་དོད་ཀྱི་བར་གྱི་གནས་སྐབས་དེ་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། ། སྐྱེ་མཆེད་བཞི་དོད་ཚུན་ཆད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བརྗོད་པ་ནི་དེའི་ཚེ་དེ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་གསུམ་འདུས་ཚུན་ཆད་དོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དོད་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གསུམ་མ་འདུས་པ་དེ་སྲིད་ཀྱི་གནས སྐབས་དེ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་རེག་པ་བདེ་སྡུག་ལ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཤེས་ནུས་པ་ཚུན་ཆད་དོ།།རེག་པ་ནི་གསུམ་འདུས་ཏེ་དེས་ཇི་སྲིད་དུ་ཚོར་བ་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་མ་ནུས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ནི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་གཅོད་ནུས་ནས་ནི། ཚོར་འཁྲིག་ཚུན་ ཆད།ཚོར་བའི་གནས་སྐབས་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀུན་ཏུ་མི་སྤྱོད་པའི་བར་རོ། །སྲེད་པ་ནི། ལོངས་སྤྱོད་འཁྲིག་པའི་ཆགས་ཅན་གྱི། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་། འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ཇི་སྲིད་དུ་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་མ་ ཞུགས་པ་ནི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉེ་བར་ལེན་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས། །ཐོབ་པར་བྱ་ཕྱིར་ཡོངས་རྒྱུག་པའི། །གནས་སྐབས་གང་དུ་ཡུལ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་ཞུགས་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུག་པ་དེ་ནི་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ རྒྱུག་པ་ན།།དེ་སྲིད་འབྲས་བུ་འབྱུང་འགྱུར་བའི། །ལས་བྱེད་དེ་ནི་སྲིད་པ་ཡིན། །དེ་ཡུལ་རྣམས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་རྒྱུག་པ་ན་ཡང་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་དེའི་སྲིད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་དེས་ཡང་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཚེ་ཕྱི་མར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ཏེ། ཉིང་ མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན།འདི་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚེ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཕན་ཆད་ཚོར་བའི་བར་ནི་རྒ་ཤི་ཡིན། སྐྱེ་བ་ཕན་ཆད་ཚོར་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བར་ནི་རྒ་ཤི་སྟེ། འདི་ལ་ཡན་ལག་བཞི་པོ་མིང་དང་གཟུགས་དང་ སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་།རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་གཞན་དག་ཏུ་རྒ་ཤི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་བརྗོད་དོ། ། སྐད་ཅིག་མ་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པ་དང་། འབྲེལ་པ་ཅན་ དང་།གནས་སྐབས་པའོ།

此處是針對某個補特伽羅在所有這些暫時差別中都會接觸到的情況而言，並非僅指中陰身，也不是指色界和無色界眾生。如《大緣起經》中說：‘阿難，如果識不入母胎’，因此這是專門針對欲界眾生而說的。 當把緣起分為前際和后際兩種時，從受以前的七支是前際，五支是后際，因為提到了前際、后際、果和因。 若問這些無明等是什麼？前世煩惱位即無明，前世煩惱的狀態在此稱為無明，因為是俱行的緣故，由於它的力量使那些都生起，就像說’國王來了’，其隨從也會跟著來一樣。 ‘諸行是前世業的狀態’，在前世所造的福業等狀態，在此稱為諸行，即能在此處成熟的業。 識是結生蘊，在母胎結生的剎那五蘊即是識。 名色是從此之後直至六處未生之間。從結生心之後直至六處未生起之間的狀態稱為名色。雖應說是四處，但說六處是因為當時已經建立了它。 彼至三和合。從六處生起直至根、境、識三者未和合之間的狀態稱為六處，即能了知觸、樂、苦等因的階段。 觸是三和合，直至未能完全決定三受因之間的狀態稱為觸。 從能決定開始，受至淫慾，受的階段是直至未行淫慾貪之間。 愛是對欲塵和淫慾有貪著的，是對欲妙和淫慾貪行的階段，直至未開始追求境的狀態稱為有。 取是為獲得諸欲而奔走的階段，為獲得境而開始追求併到處奔走的狀態稱為取。 如是奔走時，能生起果報的業即是有。當爲獲得諸境而奔走時所造作的後有等業即是其有。 由該業從此處死亡后在來世結生，該結生即是生。此中識支即是轉生他世。 從此之後直至受即是老死。從生之後直至受的階段即是老死，此中名色、六處、觸、受四支在他處即是老死。 如是，這些即是十二支。緣起分為四種：剎那、相續、相屬和階位。

།སྐད་ཅིག་མ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆགས་པའི་དབང་གིས་སྲོག་གཅོད་པའི་རྨོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་རིག་པའོ། །སེམས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ་། ། དངོས་པོ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །མིང་དང་གཟུགས་ལ་རྣམ་པར་གནས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འདུས་པ་ནི་རེག་པའོ། །རེག་པ ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའོ།།ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲེད་པའོ། །དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་ནི་ལེན་པའོ། །དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་དང་། ངག་གི་ལས་ནི་སྲིད་པའོ། །ལས་དེ་རྣམས་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་ རྒ་བའོ།།ཞིག་པ་ནི་ཤི་བའོ། །ཡང་སྨྲས་པ། སྐད་ཅིག་པ་དང་། འབྲེལ་པ་ཅན་ནི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གནས་སྐབས་པ་ནི་བཅུ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་གནས་སྐབས་ཚེ་གསུམ་བར་ཆད་མེད་པར་འབྲེལ་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་རྒྱུན་ཆགས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་རྣམས་ལས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་གང་ལས་དགོངས་ཤེ་ན།འདི་ནི་གནས་སྐབས་པར་འདོད་ལོ། །གལ་ཏེ་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཁོ་ནར་བསྒྲགས་ཤེ་ན། གཙོ་བོའི་ཕྱིར་ན་ཡན་ལག་བསྒྲགས། །མ་རིག་པ་ གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་མ་རིག་པར་བཤད་ལ།འདུ་བྱེད་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་ནི་འདུ་བྱེད་ནས་རྒ་ཤི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་བར་དུ་ནི་རྒ་ཤི་ཁོ་ན་བཤད་པས་ཉིས་པ་མེད་དོ། ། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ལས་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སུ་གསུངས་ལ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་ནི་ རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་གཞན་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན། མདོ་ལས་གསུངས་པ་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ནི་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གནས་སྐབས་པ་དང་། སྐད་ཅིག་པ་དང་། རྒྱུན་ ཆགས་པ་དང་།འབྲེལ་པ་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཁོ་ན་གསུངས་ཤེ་ན། སྔོན་དང་ཕྱི་མཐའ་བར་དག་ལ། །རྨོངས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆ་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྨོངས་པ་ལ་ནི་འདི་ཇི་ལྟར་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཏམ། འོན་ཏེ་བྱུང་བར་མ་གྱུར་བདག་ཅི་ཞིག་ཏུ་ནི་བྱུང་བར་གྱུར། བདག་ཇི་ལྟར་ན་ནི་བྱུང་བར་གྱུར་སྙམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་འདི་སྐྱེའོ། །ཕྱི་མའི་མཐའ ལ་རྨོངས་པ་ལ་ནི་འདི་ལྟར་ཅི་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ་སྙམ་པ་རྒྱས་པར་ཐེ་ཚོམ་འདི་སྐྱེའོ།།བར་དུ་རྨོངས་པ་ལ་ནི་འདི་ལྟར་ཅི་ཞིག་ཡིན། འདི་ཇི་ལྟར་ཡིན། ཡོད་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། འགྱུར་བ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་སྙམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་འདི་སྐྱེའོ། ། དེ་ལྟར་ན་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་བཟློག་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཁོ་ན་ཆ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཏེ་། མ་རིག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་སྲིད་པའི་བར་དང་གོ་རིམས བཞིན་ནོ།།འདི་ལྟར་མདོ་ཉིད་ལས་དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་གིས་གང་ཕན་ཆད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཐོང་བ་དེ་ནི་ཅི་བདག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཏམ་སྙམ་དུ་ སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་འབྲང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ།

什麼是剎那？一剎那中有十二支，即：由貪著力而殺生的愚癡即是無明。諸等思即是諸行。對諸事物的各別了知即是識。與識俱生的四蘊即是名色。安住于名色的諸根即是六處。六處和合即是觸。領受觸即是受。貪著即是愛。與彼相應的諸煩惱即是取。由彼所發起的身語業即是有。彼等業生即是生。圓滿成熟即是老。毀壞即是死。 又說：剎那和相續，如論中所說。如論中雲何說？緣起是什麼？一切有為法。緣起法是什麼？一切有為法。分位即是十二支具足的五蘊分位於三世無間相續。此即是相續。 世尊從何處思維此等？此是承許為分位。若支分與支分皆有五蘊，為何唯說無明等法？為主要故說支分。在無明為主要的階段說為無明，行為主要時說為行，乃至老死為主要時說為老死，故無過失。 又為何經中說十二支，而論中說’緣起是什麼？一切有為法’而有不同？經中所說是帶密意的。對法論中是標準的。如是分位、剎那、相續、相應、顯示有情、顯示非有情等是有差別的。 又為何經中唯說顯示有情？為遣除對前際、后際、中際的愚癡。故此是三分。其中對前際愚癡者生起如是疑惑：我於過去世是否生起？若生起我是何等？我如何生起？對后際愚癡者如是生起廣大疑惑：我于未來世是否將生？對中際愚癡者生起如是疑惑：是什麼？如何？有是什麼？將成是什麼？ 如是為遣除此三種愚癡，經中唯以三分顯示緣起顯示有情，即：無明與諸行，生與老死，從識至有，如是次第。如經中雲：‘諸比丘！比丘以正慧如實見緣起及緣起法，則不追尋前際而作是念：我於過去世是否生起？‘等廣說。

།གཞན་དག་ན་རེ་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྨོངས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་དག་ཀྱང་བསྟན་ཏེ། འདི་དག་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ལས་དང་བཞི་ངག་དང་། གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཉོན་མོངས་གསུམ་མོ། །ཡན་ལག་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཏེ་། མ་རིག་པ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་རྣམས་སོ། །ལས་གཉིས་སོ། ། ཡན་ལག་གཉིས་ནི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། འདུ་བྱེད་དང་། སྲིད་པའོ། །གཞི་བདུན། ཡན་ལག་བདུན་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་། གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་རྣམས་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞིའི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་བདུན་གཞི་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་འབྲས་བུ་ཡིན། ཡན་ལག་བདུན་པོ་ཉིད་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ལྔ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུར་གྱུར་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཡང་ ཅིའི་ཕྱིར་གཞི་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དབུས་སུ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་ལ།མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་མདོར་བསྡུས། འདས་པའི་དུས་སུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྒོ་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ རྒྱུ་མདོར་བསྡུས་ཤེ་ན།གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་མདོར་བསྡུས་པ། །བར་མའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་། །བར་མ་ཁོ་ནས་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་དག་གི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྒྱས་པར་རྗེས་སུ་དཔག་པར་ནུས་པས་མ་བཤད་དེ། ཡང་དོན་མེད་པའི་འབད་པ་མ་བྱས་སོ། །གལ་ ཏེ་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཁོ་ན་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་གོ།།མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ཐོག་མ་ཅན་དུ་ཡང་འགྱུར་ལ། རྒ་ཤིའི་འབྲས་བུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མཐའ་དང་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་ནི་ཡན་ལག་གཞན་ གྱིས་ཁ་བསྐང་དགོས་སོ།།དེ་ལ་ཡང་གཞན་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཁ་བསྐང་བར་བྱ་མི་དགོས་ཏེ། འདི་ལྟར་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་དང་། །བྱ་བ་ཉིད་དོ་དེ་ལས་གཞི། །དེ་ལས་གཞི་དང་ཉོན་མོངས་སྐྱེས་། ། འདི་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་ལུགས། །ཞེས་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་སྟེ། སྲེད་པ་ལས་ལེན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ལས་ལས་ཏེ། ལེན་པ་ལས་ནི་སྲིད་པ་དང་། མ་རིག་པ་ལས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །ལས་ལས་གཞི་སྟེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་རྣམ་པར ཤེས་པ་དང་།སྲིད་པ་ལས་སྐྱེ་བའོ། །གཞི་ལས་གཞི་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མིང་དང་གཟུགས་ནས་རེག་པ་ལས་ཚོར་བའི་བར་དང་། སྐྱེ་བ་ལས་རྒ་ཤིའོ། །གཞི་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། ཚོར་བ་ལས་སྲེད་པའོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་དེ་ལྟར་ རྣམ་པར་གཞག་པ་དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་ཡང་གཞི་འམ་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ལ།རྒ་ཤི་ནི་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་གཞི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ཡང་འདི་ལ་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ ཀྱང་མེད་དེ།དེ་ལྟར་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་འབའ་ཞིག་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདིའི་ནུས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པར་འགྱུར། གཞན་དག་ན་རེ་མདོ་གཞན་ལས་མ་རིག་པ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་ པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་ལ། དེ་ནི་འདིར་ཡང་ལེན་པའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ། ལེན་པའི་ནང་དུ་ཇི་ལྟར་འདུས། གལ་ཏེ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་སྲིད་པ་དང་མ་རིག་པ་དག་གི་ནང་དུ་ཡང་དེ་འདུས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།

有人說爲了遣除對后際的迷惑，也宣說了愛、取、有，這些是真實的因。十二緣起支又應當了知為煩惱、業、事三者的自性。其中煩惱有三，三支是煩惱自性，即無明、愛、取。業有二，二支是業的自性，即行和有。事有七，七支即識、名色、六處、觸、受、生、老死，是業和煩惱的所依，故為事支。 如同七支是事，同樣也是果。七支本身即是果。其餘五支因為是業和煩惱的自性，所以是因。又為何因為事有五種、煩惱有二種差別，所以在中間廣說因果，而在未來時因為二種差別而略說果，在過去時因為煩惱歸為一門而略說因呢？ 二者因果的略說，是從中間推度而來。僅由中間就能推度前際和后際的因果廣說，所以未說，也未作無義之勞。若僅有十二緣起支，如此則因為未說無明的因，輪迴將有始，因為未說老死的果，也將有終，或者需要以其他支分補充。 若有其他支分，則成無窮。對此說不需要補充，如此世尊已說：‘從煩惱生煩惱及業，從彼生事，從彼生事及煩惱，此是有支之理。‘從煩惱生煩惱，即從愛生取。從煩惱生業，即從取生有，從無明生諸行。從業生事，即從諸行生識，從有生生。 從事生事，即從識生名色乃至從觸生受，從生生老死。從事生煩惱，即從受生愛。因為有支的道理如是安立，所以說明無明雖是煩惱自性，也從事或煩惱而生，老死也從以受為最後的事中生煩惱，所以此中毫無需要補充之處。 如是說’唯此大苦蘊集起’，若非如此，此有何用？其他人說：‘在別的經中說無明也從非理作意因而生，非理作意也從無明因而生。‘這在此中已攝入取中而說。非理作意如何攝入取中？若說是從相應而有，則應成也攝入有和無明中。

།ནང་དུ་འདུས་པ་ཡིན་དུ་ཆུག་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་འདིར་མ་རིག་པ་ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྟན་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་ནང་དུ་འདུས་པ ཁོ་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་ཤེས་པར་འགྱུར་ན།འོ་ན་ནི་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པ་དག་ཀྱང་དེའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་གཞན་ཉིད་དུ་མི་བྱ་བར་ནུས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་མདོ་གཞན་ལས་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྙོག་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རེག་པའི་དུས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ།མདོ་གཞན་ལས་མ་རིག་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲེད་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ ཚོར་བའི་དུས་སུ་ཡང་མ་རིག་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་རེག་པའི་དུས་ན་ཡོད་པའི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ཚོར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱི་ངོ་བོར་གྲུབ་པས་མ་རིག་པ་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཞིང་། ཡན་ལག་གཞན་གྱིས་ཁ་ བསྐང་བར་ཡང་མི་བྱའོ།།ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྙོག་པ་ཞེས་འབྱུང་བས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ཡང་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ནི་དེ་ནི་གཞན་དུ་གསུངས་པས་འདིར་ ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ་ཞེ་ན།བརྗོད་པར་བྱ་མི་དགོས་སོ། །མ་བརྗོད་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་གོ་ཞེ་ན་རིགས་པ་ལས་སོ། །རིགས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚོར་བ་མ་རིག་པ་མེད་པ་ནི་སྲེད་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་སྲིད་པ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚོར་བའི་ རྐྱེན་མ་ཡིན་ལ།དགྲ་བཅོམ་པ་མ་རིག་པ་མེད་པའི་རེག་པ་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་པ་འདིས་སོ། །ཇི་སྙེད་རིགས་པས་འཐད་པ་དེ་སྙེད་མ་བཤད་བཞིན་དུ་ཡང་གོ་བར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་ལན་མ་ཡིན་ནོ། །མ་རིག་ པ་དང་།རྒ་ཤི་དག་ལས་གཞན་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་དང་ལྡན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་མ་ཚང་བར་བསྟན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིར་ནི་ཇི་ལྟར་ན་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ནས་འཇིག་རྟེན་འདིར། འཇིག་ རྟེན་འདི་ནས་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་འབྲེལ་སྙམ་དུ་འཇུག་པ་ལ་རྨོངས་པའི་གདུལ་བ་རྣམས་ལ་དེ་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ལ།དེ་ནི། སྔོན་དང་ཕྱི་མཐའི་བར་དག་ལ། །རྨོངས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་འདིས་སྔར་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཡང་དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། གཉི་ག་ཡང་འདུས་ བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་པར་གསུངས་སོ།།ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་མ་འོངས་པ་མ་བྱུང་བ་རྣམས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དག་ཅེས་བྱ། རེ་ཞིག་མ་འོངས་པ་མ་བྱས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་འདུས་བྱས་དག་ཅེས་བྱ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་སེམས་པས་བསམས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར། དེ་དག་ཀྱང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་པ་དགེ་བས་བསམས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་། དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་མཐུན་པར་བསྒྲེས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རེ་ཞིག་གཟུགས་སུ་མི་རུང་བ་ཡང དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་པས་དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ།།མདོའི་དགོངས་པ་ནི། འདིར་ནི་འབྱུང་བ་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། །བྱུང་བ་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་འདོད། །ཅེས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཡན་ལག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

即使包含在內，也如同此處所說的無明是從非如理因而生。如果僅僅由包含在內就能了知因果事物的話，那麼貪愛和無明也因為包含在其中，就不應成為其他支分。 其他人說，在其他經中說無明的因是非如理作意，由於說’依靠眼和色等生起愚癡所生的作意擾動’，所以是在觸的時候宣說的。在其他經中說’依靠無明觸所生的受而生起貪愛’，因此在受的時候也必定有無明。 因此，在觸時存在的非如理作意，由於成為與受同時執行的無明緣的本體，所以無明既非無因，也不需要由其他支分來補充。也不會有無窮盡的過失，因為說’愚癡所生的作意擾動’，所以說那個非如理作意也是從愚癡所生。 如果說那是在其他處所說的，在此處也應當說明，則不需要說明。如果問不說明如何理解，是從理證而知。若問是什麼理證，就是’阿羅漢的受因為無無明所以不是貪愛的緣，無顛倒的有也不是煩惱受的緣，阿羅漢無無明的觸也不是顛倒’這樣的理證。 如果說有多少理證成立就能不說而理解的話，那就會太過，所以這不是答案。 說若除無明和老死外未說其他，輪迴應成有始有終的這種詰難完全不合理，也不是說得不完整。為什麼呢？因為這裡是爲了那些對於如何從後世到此世、從此世到後世相續而迷惑的所化眾生，只想說明這些，這已經由’為遣除前後際中的迷惑’這句話解釋過了。 世尊說’比丘們，我將為你們宣說緣起和緣起法’，如果問這二者有什麼差別，首先論典中沒有任何差別，說二者都是一切有為法。 現在，未來未生的諸法如何稱為緣起？首先，未來未造作的諸法如何稱為有為？因為被造作意志所思維。 無漏法如何？那些也是爲了獲得而被善思所思維。如果說這樣涅槃也會有過失，是因為與彼相同類別而如是相應，比如不可見色因與彼同類而稱為色一樣，所以無過失。 經的密意是’此中生起是因，已生是果’，因位的支分是緣起，因為從此生起的緣故。

།འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཡན་ལག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གཉི་གར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་ཡང་ལྟོས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ལ་ལྟོས་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དེ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བཞིན་དང་ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ། །གནས་བརྟན་བསམ་རྫོགས་ན་རེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་དག་མ ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞི་སྟེ།མུ་དང་པོ་ནི་ཆོས་མ་འོངས་པ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཆོས་ཐ་མ་འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་ཆོས་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ སོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་གྲག་གོ།།འདིར་མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་རྒོལ་བར་བྱེད་དེ། ཅི་འདི་དག་གང་ཞིག་གང་འདོད་པའི་འདོད་རྒྱལ་དུ་འཆད་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་མདོའི་དོན་ཡིན། སྨྲས་པ། མདོའི་དོན་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མདོའི་དོན་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ནི་མདོའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་ རེ་ཞིག་གནས་སྐབས་པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་འདི་ནི་བཅུ་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་ནི་མདོ་དང་འགལ་བ་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་ནི་མ་རིག་པ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་ པའོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ།ངེས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲང་བའི་དོན་མ་ཡིན་པས་འདི་ནི་མདོའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཐམས་ཅད་ངེས་པའི་དོན་ཁོ་ན་ཡང་མ་ཡིན་གྱི། གཙོ་བོ་ཇི་ལྟ་བར་བསྟན་པར་ཡང་མཛད་དེ། དཔེར་ན་གླང་པོ་ཆེའི་རྗེས་ལྟ་བུ་ལས། སའི་ ཁམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་འདི་ལྟ་སྟེ།སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་དག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་དེ་། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་གཙོ་བོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་དཔེ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་ནི་གང་གིས་ན་དེ་ དག་མ་རྫོགས་པར་བསྟན་པར་འགྱུར་བ་སའི་ཁམས་ཀྱི་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་འོན་ཀྱང་དེ་ལས་ནི་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་དག་ཁོ་ནས་སའི་ཁམས་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ།སྐྲ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཡང་སའི་ཁམས་མེད་པས་འདི་རྫོགས་པར་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ ལས་ཀྱང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཁོ་ནར་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྐྲ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པར་ཡང་མཆི་མ་དང་། མཆིལ་མ་དང་། སྣབས་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་སའི་ཁམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་བསྟན་ཟིན་ པ་ཉིད་དེ།ལུས་འདི་ལ་གཞན་ཡང་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་གལ་ཏེ་དེ་ཁོ་ན་དང་འདྲ་བར་བསྟན་པར་ནུས་ན་མ་རིག་པའི་ལྷག་མ་ཡོད་ལ་རག་གོ། །རིགས་ཐ་དད་པ་ནི་མ་རིག་པར་ཅིའི་ཕྱིར་བསྟན། གནས་སྐབས་དེ་དག་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་གང་ཞིག་ཡོད་དམ་ མེད་ན་གང་ཡོད་པ་དང་མེད་པར་ངེས་པ་དེ་ཁོ་ན་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡོད་ཀྱང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་མི་འབྱུང་ལ་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་མདོའི་དོན་ནི་ཇི་ སྐད་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།མུ་བཞིར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་། གལ་ཏེ་ཆོས་མ་འོངས་པ་རྣམས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནམ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། མ་རིག་པ་ནས་རྒ་ཤིའི་བར་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་དང་འགལ་ལོ། ། ཡང་ན་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤིའི་ཡན་ལག་དག་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་འདོད་པར་བྱ་དགོས་པས་ཆ་གསུམ་དུ་དགོད་པ་རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།

作為果的支分即是緣起，如是一切支分也因為成為因果的緣故而成就二者。雖然如此，依靠差別的安立也並非不存在，依靠何者而成為緣起，對於彼者本身而言則非緣起，如因果、父子。 上座滿賢說：‘有是緣起而非緣起法’等四句分別：第一句是未來諸法。第二句是阿羅漢最後的過去和現在諸法。第三句是除此之外的過去和現在諸法。第四句是無為諸法。 此處經部諸師駁斥道：此等是隨意解釋還是經義？答：是經義。若說是經義，此非經義。為何？首先說此暫時緣起是具有十二支的五蘊暫時的十二支分，此說違背經典。 經中廣說：‘何為無明？答：不知前際’等。決定義非是引導義，故此非經義。從教說而言，一切也非唯是決定義，而是如主要所說而教示。 譬如從象跡經中，依’何為地界’而說：‘即是發毛’等，彼等中也有色等其他，如是此處也是如主要而說。 此非譬喻，因為彼處並非顯示不圓滿的地界發等，而是唯以發等顯示地界，除發等外亦無地界，故此唯是圓滿顯示。 如是從此中也是唯圓滿顯示無明等，而非有餘。 除發等外，淚、唾、涕等中豈無地界耶？彼亦已說，因說’此身中復有’故。或者若能如彼顯示，則需有無明的余分。 為何說異類為無明？雖然彼等階段皆有五蘊，但若有或無時定有或定無者，唯彼為支分。 阿羅漢雖有五蘊，諸行亦不生，非福及不動識、愛等亦非，故經義唯如所說。 對於所說四句，若未來諸法是緣起，則與’何為緣起法？答：從無明乃至老死’之經相違。或者不許未來時中安立生及老死支分，則三分安立將壞。

།དེ་སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་ཆོས་ཉིད་འདི་དག་ནི་གནས་པ ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ནི་དགོངས་པའི་དབང་གིས་དེ་བཞིན་ཡང་ཡིན་ལ་དེ་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཡིན། །ཡང་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་དགོངས་པ་འདི་ དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང་རྟག་ཏུ་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་གི་མ་བརྟེན་པར་རམ།གཞན་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ནམ་ཡང་མ་ཡིན་པས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ནི་རྟག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི། དེ་དེ་ བཞིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།།འོན་ཏེ་དགོངས་པ་འདི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དངོས་པོ་གཞན་རྟག་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་དེ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དངོས་པོ་གཞན་རྟག་པ་ནི་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ཅི་ཞིག་འབྲེལ་ན་གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར། རྟག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར འབྱུང་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བས་ཚིག་གི་དོན་ཀྱང་ནུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྲད་པའི་དོན་ཏོ། །ི་ཏི་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏོ། །ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་དབང་གིས་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ཡོངས་ སུ་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་ཕྲད་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ།།པ་ད་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ཏོ། །སམ་དང་ཨུད་གོང་ན་ཡོད་ན་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་ཕྲད་ནས་འབྱུང་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཚིག་གི་དོན་འདི་ནི་རིགས་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱེད་པ་པོ་གཅིག་གིས་བྱ་བ་གཉིས་ནི་དུས་སྔར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་རྐྱེན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཁྲུས་བྱས་ཏེ་བཟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་སྔར་ཕྲད་ནས་ཕྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བའི་སྔོན་རོལ་ན་འགའ་ཡང་མེད་ལ། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་བྱ་བ་ཡང་མེད་དོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འབྱུང་སྔོན་ཕྲད་ནས་ཡིན། །མེད་ཕྱིར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ལྷན་ཅིག་འདིར་དེ་ནི། །མ་གྲུབ་སྔོན་དུ་བྱེད་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་ཉེས་པ་མེད་དེ། རེ་ཞིག་སྒྲ་པ་ལ་གནས་སྐབས་གང་གིས་ཆོས་ཞིག་སྐྱེ། ད་ལྟའི་འམ་འོན་ཏེ་མ་འོངས་པ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་བྲི་བར བྱའོ།།དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། ཅི་སྟེ་ད་ལྟའི་ཞིག་སྐྱེའོ་ཞེ་ན་ནི། གལ་ཏེ་མ་སྐྱེས་ན་ཇི་ལྟར་ད་ལྟར་ཡིན། འོན་ཏེ་སྐྱེས་ཟིན་པ་ཞིག་ཡང་སྐྱེ་ན་ནི་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་མ་འོངས་པ་ཞིག་སྐྱེའོ་ཞེ་ན། མེད་པ་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དམ། བྱེད་པ་པོ་མེད་པའི་བྱ་བ་འགྲུབ། དེའི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་གང་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་དེ་ཉིད་དང་ཕྲད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །གནས་སྐབས་གང་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་མ་འོངས་པ་སྟེ། གནས་སྐབས་དེ་ཁོ་ན་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ནས་ཞེས་བྱའོ། །སྒྲ་པའི་འདི་ལྟ་སྟེ། བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བ་རྣམ་པར་འཇོག་པ འདི་ཡང་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ།སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བྱ་བ་ཡིན་ན་འདི་ལ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལས་བྱ་བ་གཞན་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཐ་སྙད་དག་ལ་ཀླན་ཀ་མེད་དོ། །ཚིག་གི་དོན་ནི་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེ་ཞེས་ བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ།

其他部派說：‘如來出世或不出世，這些法性是恒常安住的’，因為經中這樣說，所以緣起是無為法。這是依據密意而說，既是如此也非如此。 首先，怎樣是如此？又怎樣不是如此呢？如果密意是說：如來出世或不出世，恒常依于無明等而生諸行等，一切時中都是如此，不依于無明等或依于其他則永遠不會生起，因此緣起是常住的。若是這樣理解，則應當承許是如此。 但若密意是說：緣起是某個常住的實體，則應當否定這種理解。為什麼呢？因為’生起’是有為法的特徵。常住的實體不可能具有無常的特徵。‘生起’是指產生，這與無明等有什麼關聯而稱為緣起呢？既說是常住又說是緣起，這在語義上是矛盾的。 那麼，‘緣起’這個詞的含義是什麼呢？‘緣’是會遇的意思，‘尼提’是行走的意思。由於詞根變化的緣故，‘會遇’的意思就變成了’緣’。‘巴達’是存在的意思，‘三’和’烏德’在前面時表示生起的意思。因此，會遇而生起就是緣起。 這種詞義解釋是不合理的。為什麼呢？因為同一個作者的兩個動作用’特’詞尾表示先後，如’洗浴而後吃飯’。先遇後生的情況下，在生起之前根本不存在任何東西，沒有作者就沒有作用。 這裡有人說：‘若生起前有會遇，因為不存在故不應理。若是同時，則不成立，因為有先後作用故。‘這並無過失。首先，對於語法學家來說，應當考察：法是以什麼時態生起？是現在時還是未來時？ 由此會如何？若說是現在時生起，未生起時怎麼會是現在？若已生起又再生，則會有無窮過。若說是未來時生起，不存在的東西如何成為作者？或者沒有作者的作用如何成立？ 因此，正如’與生起的那個時態會遇’這樣說。那麼是什麼時態生起呢？是即將生起的未來時，正是與那個時態的因緣會遇。 語法學家的這種作者與作用的安立也是不成立的。因為’將生’是作者，‘生’是作用，但除了’將生’的含義外，未見有其他作用。因此，對於世俗言說不應尋求過失。 詞義就是：此有故彼有，此生故彼生，這就是緣起的含義。

།འདིར་བཤད་པ། ཇི་ལྟར་མེད་པ་སྐྱེ་བ་ལྟར། །མེད་པ་ཕྲད་པའང་དེ་དང་འདྲ། །སྐྱེས་པ་སྐྱེ་ན་མཐར་ཐུག་མེད། །འོན་ཏེ་སྔ་ན་ཡོད་ནའང་རུང་། །ལྷན་ཅིག་པ་ལའང་དེ་ཡོད་དེ། །མར་མེ་བྱུང་ནས་ མུན་པ་མེད།།ཁ་གདངས་ཉལ་བཞིན་གལ་ཏེ་ཕྱིས། །བཙུམས་པ་ལ་ཡང་ཅི་ཕྱིར་མིན། །གཞན་དག་ནི་ཀླན་ཀ་འདི་ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དོན་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པ་ནི་ཟློས་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །སམ་ནི་འདུ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ། །ཱི་ཏྱ་ནི་ འགྲོ་བར་རུང་བ་སྟེ་མི་སྡོད་པའོ།།ུད་གོང་ན་ཡོད་པའི་པ་ད་ནི་འབྱུང་བའི་དོན་ཏེ། འདི་སྐད་དུ་ཚོགས་པ་དེ་དང་དེ་ན་འགྲོ་བར་རུང་བ་རྣམས་འདུས་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོགས་པ་འདི་ནི་འདི་ཁོ་ན་ལ་རབ་ཏུ་བརྟག་ཏུ་རུང་གི་མིག་དང་ གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ཇི་ལྟར་རུང་།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེ་བས་འདི་སྐྱེའོ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་གཉིས་གསུངས་ཤེ་ན། ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ཏེ། དཔེར་ན་ གཞན་ལས་མ་རིག་པ་ཡོད་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་གི་།མ་རིག་པའི་རྐྱེན་མེད་པར་འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཡན་ལག་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་ངོ་། །ཡན་ལག་འདི་སྐྱེས་པས་ཡན་ལག་གཞན་སྐྱེའོ་ཞེས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ན་སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡོད་ན་ད་ལྟར་གྱི་མཐའ་འབྱུང་ངོ་། །ད་ལྟར་གྱི་མཐའ་སྐྱེས་པས་ཕྱི་མའི་མཐའ་སྐྱེའོ་ཞེས་ཚེ་བརྒྱུད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་རེས་འགའ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་རིག་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །རེས་འགའ་ནི་བརྒྱུད་ནས་སོ་ཞེས་མངོན་སུམ་དང་བརྒྱུད ནས་རྐྱེན་གྱི་ངོ་བོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་རྒྱུ་མེད་ན་དངོས་པོ་མི་འབྱུང་ལ། རང་བཞིན་དང་སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་རྟག་པ་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་རྟག་པར་སྨྲ་བ་དགག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། རྟོག་པ་འདི་ལ་ནི་ ཚིག་སྔ་མ་སྨོས་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཁོ་ནས་སྨྲས་པ་གཉི་ག་དགག་པ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ནི་གང་ལགས་བདག་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཡོད་པས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པས་དེ་དག་སྐྱེ་བར་ རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དེ་བསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་སྐྱེས་པས་གང་སྐྱེ་བ་ནི་དེ་ཉིད་ཡོད་པས་དེ་འབྱུང་གི་།གཞན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདི་ངེས་པར་གཟུང་བ་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན པོ་འདི་འབའ་ཞིག་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ཡིན་ནོ།།སློབ་དཔོན་དག་ན་རེ། མ་རིག་པ་མ་སྤངས་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་སྤོང་ལ་དེ་ཉིད་སྐྱེས་པས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མ་སྤངས་པ་དང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྒྱུའི་ རྒྱུན་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དུ་འབྲས་བུའི་རྒྱུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།རྒྱུ་ཉིད་སྐྱེས་པས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གནས་པ་དང་སྐྱེ་བ་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འབྱུང་བའི་དབང་དུ་མཛད་པ་ཡིན་ན་གནས་པའི་ཚིག་ཏུ་ཐལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ ཅིའི་ཕྱིར་རིམ་པ་མི་མཐུན་པར་སྔར་ནི་གནས་པ་དང་ཕྱིས་ནི་སྐྱེ་བ་གསུངས་པར་འགྱུར།ཡང་སྨྲས་པ། འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོད་ན་རྒྱུ་འཇིག་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་འགྱུར་བས་སྨྲས་པ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མེད་ པ་ལས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་ན་འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེའོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།

這裡說道：就像無中生有一樣，無中相遇也是如此。已生之物若再生，則無有窮盡。即便先前已有，也是如此。同時存在者也是這樣，如燈亮起時黑暗消失。如同張口而睡，若是之後閉口，為何不是這樣？ 其他人爲了完全斷除這個詰難，而作出其他推測。緣起是重複的意思。‘sam’是聚集的意思。‘ītya’是可以行進、不停止的意思。前面的’pada’是生起的意思，這樣說就是：在那些聚集中可以行進的諸法聚集而生起，這就是緣起。 這種推測只能用於這種情況，對於’依眼和色生起眼識’這樣的說法如何能適用？ 又為什麼世尊說’此有故彼生，此生故彼生’這兩種說法呢？是爲了確定的意思。例如說’有無明時諸行生起，無無明緣時則無諸行’這樣。 或者是爲了顯示’此支存在則彼生起，此支生起則彼支生起’這八支的緣故。 或者是爲了顯示’有前際則現在際生起，現在際生起則后際生起’這生命相續的緣故。 或者是爲了顯示’有時諸行緊隨無明而生起，有時則間接生起’這直接和間接因緣的本質。 其他人說：是爲了遮遣無因和常因論者，即’無因則事物不生，從自性、神我等無生而恒常的因中也不會生起任何東西’。 對於這種推測，前面所說的話就成為無意義，因為僅說’此生故彼生’就足以成立對這兩種觀點的否定。 那麼是什麼呢？有人認為：由於有無明作為緣，諸行等生起；由於無明等生起，它們得以生起。因此爲了遮除這種推測，確定’由某法生起而某法生起者，即由彼有故彼生起，而非從其他’。 例如：‘以無明為緣而有諸行’乃至’如是唯有此大苦蘊集起’。 諸大師說：若不斷無明則不斷諸行，由彼生起故而得生起，這是爲了廣說未斷和將生起的緣故。 其他人說：因的相續持續多久，果的相續就生起多久；因本身生起故果得以生起，這是爲了正確顯示安住和生起的緣故。 若是從生起的角度來說，有什麼會成為安住的說法呢？為什麼世尊也會不按次第，先說安住后說生起呢？ 又說：‘此有故彼生’是說有果時因滅而生起。那麼會認為是從無因中生果，所以說：因此不是從無因中生起，如此說’此生故彼生’。

།གལ་ཏེ་མདོའི་དོན་དེ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་འདི་ཡོད་པས་འདི་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་ནར་བཀའ་སྩལ་པར་འགྱུར་ལ། རེ་ཞིག་སྔར་ནི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཕྱིས་ནི་འདི་ཡོད་ན་འདི་མི་འབྱུང་ བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་གོ་རིམས་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དུ་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་སུ་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རིག་པ་གང་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་མདོའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་ བྱེད་རྣམས་ཡིན་པ་ནས་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤིའི་བར་དག་ཡིན་ཞེ་ན།འབྲེལ་པ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། བྱིས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་འདུ་བྱེད་ཙམ་འདི་མི་ཤེས་པས་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་བདག་ཉིད་བདེ་བའི་དོན་ཏམ། བདེ་བ་ཡང་མ་ ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་དོན་དུ་ལུས་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་རྩོམ་སྟེ།ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་བདེ་བའི་དོན་དུ་བསོད་ནམས་བདེ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་དོན་དུ་ནི་མི་གཡོ་བ། ཚེ་འདི་ལ་བདེ་བའི་དོན་དུ་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་རྩོམ་ སྟེ།དེ་དག་ནི་འདིའི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ། །ལས་ཀྱི་འཕེན་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་སྲིད་པ་བར་མ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་མེ་འབར་བ་འགྲོ་བའི་ཚུལ་དུ་འགྲོ་བ་དེ་དང་དེར་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་འདིའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ ནོ།།དེ་ལྟར་བཤད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་བསྟན་པ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འགྲོ་བ་དེ་དང་དེར་སྐྱེ་བར་ འགྱུར་ཏེ།རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་དེ་སྐད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མིང་དང་གཟུགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཡུལ་དང་ཕྲད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་གསུམ་འདུས་པ་ལས་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པའོ། །དེའི་ འོག་ཏུ་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།།དེའི་འོག་ཏུ་སྲེད་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཟིར་བའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་ནི་འདོད་པའི་སྲེད་པའོ། །བདེ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྲེད་པའོ། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ ནི་གཟུགས་མེད་པའི་སྲེད་པའོ།།དེའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་སྲེད་པ་ལས་འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་ཏེ། དེ་ལ་འདོད་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་དག་གོ། །ལྟ་བ་དག་ནི་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། ཚངས་པའི་དྲ་བ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྤོང་བའོ།།བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཁྱི་དང་བ་ལང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་སོགས་པ་དང་། ཇི་སྐད་དུ་གཅེར་བུ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྒྲེན་མོ་གོས་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ཕྱུགས་བདག་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ལ་སོགས་ པ་དག་དབྱུ་གུ་དང་གཡང་གཞི་དང་།རལ་བུ་དང་། ཐལ་བ་དང་། དབྱུ་གུ་གསུམ་དང་སྒྲེ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པའོ། །བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ནི་ལུས་ཏེ། དེ་ལ་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཡོད་པས་ན་བདག་ཏུ་སྨྲ་བའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ཟེར་ཏེ།འདི་གཉིས་ཇི་ལྟར་ན་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་འདི་གཉིས་ཀྱང་བདག་གོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་དག་བདག་དང་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐོས་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ བཏགས་པའི་རྗེས་སུ་ལྷུང་བར་ཟད་ཀྱི།འདི་ལ་བདག་གམ་བདག་གི་ནི་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་དེ་དག་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་འདུན་ པའི་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།

如果這是經典的含義，那麼就應該只說’有此則彼不生’，然而先前說的是果的生起，後來才說’有此則彼不生’，這樣的順序是合理的。否則，在’什麼是緣起’這一段落中，何為’滅’的道理呢？因此這不是經典的含義。 又如何是’無明緣行’乃至’生緣老死’呢？當說明其關聯：凡夫不瞭解緣起僅是諸行，執著我見和我慢，爲了自身快樂或非苦非樂的目的，以身等造作三種業：爲了來世快樂而造作福業，爲了非苦非樂而造作不動業，爲了現世快樂而造作非福業，這些就是此處的無明緣行。 由業力牽引，識流與中有相連，如火焰行進般往生到各處，這就是此處的行緣識。如此解釋時，在說明識支時所說的’什麼是識？即六識聚’是合理的。 又以識為先導的名色五蘊往生到各處，如分別經中所說。其後，隨著名色成熟而有六處。其後，當與境相遇時識生起，由三者和合而生起樂等感受的觸。 其後是三種受。其後是愛：對於苦受而希求樂受是欲愛；對於樂受和非苦非樂受是色愛；對非苦非樂受是無色愛。 其後，由於對可意受的貪愛而取著欲等，其中欲是五欲功德。見有六十二種，如梵網經中所說。戒是持守非法戒。禁行是持守狗戒、牛戒等，如經中廣說’裸行外道等是裸體無衣者’等，婆羅門、牧人、遊方等執取杖、羊皮衣、髮髻、灰、三杖、編髮等。 我語取是身體，因為有我執而稱為我語。有人說是我見和我慢，為何這二者是我語呢？因為這二者都說’我’。 因為無我，所以稱為我語取，如經中說：‘諸比丘，所謂我和我所，只是無聞凡夫隨言說而已，此中實無我和我所。‘對這些的取著即是對它們的慾望和貪著，如世尊於一切處所說：‘什麼是取？即是此中的欲貪。’

།ཡང་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡང་སྲིད་པའི་ལ་སོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྲིད་པ་ཡིན་ཏེ་མདོ་ལས། ཀུན་དགའ་བོ་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་སྲིད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ པ་ལྟ་བུའོ།།སྲིད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པའི་ཚུལ་དུ་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ་། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ཡོད་ན་རྒ་ཤི་འབྱུང་སྟེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་འདི་འབའ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་བདག་གི་དང་བྲལ་བའོ། །སྡུག་ བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའོ།།ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ནི་སྔར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡང་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན། རིག་པ་མ་ཡིན་པ་ གང་ཡིན་པའོ།།མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་རིག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་རིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན། རིག་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཆོས་གཞན། །མ་རིག་མི་མཛའ་བརྫུན་སོགས་བཞིན། །ཇི་ ལྟར་མཛའ་བོ་ཞེས་བཟློག་ན་དེའི་མི་མཐུན་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་མི་མཛའ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཀྱི།མཛའ་བོ་ལས་གཞན་པ་གང་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། མཛའ་བོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་། བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པའོ། །དེ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཚིག་ནི་ མི་བདེན་པ་ཡིན་པ་དང་།ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་། དོན་མ་ཡིན་པ་དང་། བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཆོས་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་ཡང་རིག་པའི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཆོས་གཞན་ཞིག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདི་ག་ལས་ཤེ་ན། རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་བསྟན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་ཀུན་སྦྱོར་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར། །མདོ་དག་ལས་མ་རིག་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཆུ་བོ་དང་། སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མེད་པ་ཙམ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་འོངས་པ་མ་ཡིན་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་མ་རིག་པ་ནི་ཆོས་གཞན་ཁོ་ན་ཞིག་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ནི་དཔེར་ན་ཆུང་མ་ངན་པ་ལ་ཆུང་མ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བུ་ངན་པ་ལ་བུ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟར་མ་རིག་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གལ་ཏེ། ཤེས་རབ་ངན་པའོ་མིན་ལྟ་ཕྱིར། །སྨད་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ན་དེ་ཡང་ ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་མ་རིག་པ་ཡིན་པར་མི་རུང་ངོ་།།འོ་ན་ནི་གང་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ཡིན་པར་མི་འོས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྟ་བ་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཕྱིར། །གལ་ཏེ་མ་རིག་པ་ཤེས་རབ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྫས་ཉིད་མཚུངས་ པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་བསྟན་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལས་ཀྱང་འགྲུབ་སྟེ། མདོ་ལས། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་ནི་རྣམ་པར་མི་འགྲོལ་ལོ། །མ་རིག་པས་ཉེ་བར་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་མི་འདག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ཤེས་རབ་དེའི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་སེམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་རིགས་ཐ་དད་པ་གཞན་ཡིན་པ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་མ་རིག་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཡང་ ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་།ཤེས་རབ་དགེ་བ་འདྲེས་ན་རྣམ་པར་མི་འདག་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་དེའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པར་མི་འདོད། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་རྣམ་པར་མི་འགྲོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ གདོན་མི་ཟ་བར་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཡིན་ནམ་ཅི།གང་རྣམ་པར་མི་འགྲོལ་བ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཉེ་བར་བཅོམ་པ་ཡིན་ལ། བག་ཆགས་རྣམ་པར་བཟློག་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ།

由於取的緣故而導致再有等，那就是有，如經中所說：‘阿難，於後世中能成就再有的業，此即是有’。 由有緣而識入胎的方式，未來的生即是生，即是五蘊。有生則有老死，如經中所說。 如是’唯此’是說遠離我與我所。‘大苦蘊’是說無始無終的痛苦聚集。‘當正生起’是說生。毗婆沙師的觀點即是前述所說。 複次，‘無明’的含義是什麼？是非明。眼等諸根也會有此過失。若如此則是無明。如此則成為什麼都不是，因為那也非明。因此，‘明的違品是別法，無明如怨敵虛妄等’。 如同’友’的相反意義是處於相違位的某個’非友’，而非僅是異於友或無友。‘諦’即是真實，其相違品即是’非諦’。 非法、非義、非作等也是如法等的相違品，同樣，無明也應視為明的相違品別法。此從何得知？因為顯示為緣的實法。 又由’結等之故’，諸經中說：‘無明是結、縛、隨眠、暴流、系’，僅是無並非如此，眼等諸根也非如此。 因此，無明必定是別法。若如此，如稱惡妻為’非妻’，稱惡子為’非子’，無明也與此相似。 若謂’非劣慧故’，劣慧是煩惱性，其為見的自性，故不應是無明。若如此則應是非見自性。那也不應理。何以故？‘因與見相應故’。 若無明是慧，因慧體不能相應，則不應與見相應。‘由說慧煩惱故’也可成立。 如經中說：‘貪所染污之心不得解脫，無明所染污之慧不得清凈。’ 如同彼慧的煩惱貪不應是慧自身，如心的染污貪是異類，慧的無明也是如此。 又為何如此？染污慧與善慧混雜則不清凈，因此不承認此為其近煩惱。心為貪所染污不得解脫者，豈必定是為貪所纏縛？凡不得解脫者，即是為貪如是所損，若遮除習氣則得解脫。