d4204量集論釋陳那 夏瑪c3.5s｜d4204量集論釋陳那 夏瑪c3.5s

CLOSE WINDOW

D4204 Wylie #། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པྲ་མཱ་ཎ་ས་མུཙྪཱ་ཡ་བྲྀཏྟི། བོད་སྐད་དུ། ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་འགྲེལ་པ། སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཚད་མར་གྱུར་པ་འགྲོ་ལ་ཕན་པར་བཞེད། །སྟོན་པ་བདེ་གཤེགས་སྐྱོབ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །ཚད་མར་སྒྲུབ་ཕྱིར་རང གི་གཞུང་ཀུན་ལས།།བཏུས་ཏེ་སྣ་ཚོགས་འཐོར་རྣམས་འདིར་གཅིག་བྱ། །འདིར་ཡང་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་དང་པོར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཚད་མར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་བརྗོད་པ་ནི་གུས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་དོན་དུའོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ནི་བསམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་ཕུན་ སུམ་ཚོགས་པའོ།།བསམ་པ་ནི་འགྲོ་བ་ལ་ཕན་པར་བཞེད་པའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་འགྲོ་བ་ལ་བསྟན་པ་སྟོན་པའོ། །འབྲས་བུ་ནི་རང་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །རང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། དོན་གསུམ་ཉེ་བར་བླང་བར་བྱའོ། །རབ་ཏུ་མཛེས་ པའི་དོན་ནི་སྐྱེས་བུ་གཟུགས་ལེགས་པ་བཞིན་ནོ།།ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་དོན་ནི་རིམས་ནད་ལེགས་པར་བྱང་པ་བཞིན་ནོ། །མ་ལུས་པའི་དོན་ནི་བུམ་པ་ལེགས་པར་གང་བ་བཞིན་ནོ་། །དོན་གསུམ་པོ་དེ་ཡང་ཕྱི་རོལ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་རྣམས་ ལས་རང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་སྒྲོལ་བའི་དོན་གྱིས་ན་སྐྱོབ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་ཅན་གྱི་སྟོན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། ཚད་མ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རང་གི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་རིག་པའི་སྒོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ འདིར་གཅིག་ཏུ་བཏུས་ཏེ།ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་བརྩམ་པར་བྱའོ། །གཞན་གྱི་ཚད་མ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། རང་གི་ཚད་མའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། གང་གི་ཕྱིར་གཞལ་བྱ་རྟོགས་པ་ནི་ཚད་མ་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་པས་། འདི་ལ་ཡང་ལོག་པར་རྟོགས་ པ་མང་བས་ནའོ།།དེ་ལ། མངོན་སུམ་དང་ནི་རྗེས་སུ་དཔག། །ཚད་མ་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་གཉིས་གཞལ་བྱ། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དག་ལས་གཞན་པའི་མཚན་ཉིད་གཞལ་བར་བྱ་བ་གཞན་ནི་མེད་དོ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ནི་མངོན་སུམ་ ལ།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ་ཞེས་ཤེས་པའོ།

我來為您翻譯這段藏文並進行分析： 中文翻譯： 梵文：Pramāṇasamuccayavṛtti 藏文：ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་འགྲེལ་པ། 漢譯：《集量論釋》 敬禮佛陀！ 敬禮成為量、愿利眾生、 善逝導師救護者后， 為成立量故從自論， 摘集散說今匯一處。 此處，在第一品中，以因果圓滿成為量故，對世尊作讚頌，是爲了生起恭敬心。其中，因是意樂與加行圓滿。意樂是愿利眾生，加行是為眾生宣說教法。果是自他二利圓滿。自利圓滿即是善逝性，應當了知三義：殊妙義如端正之人，不退轉義如病癒之人，圓滿義如盈滿之瓶。此三義是爲了區別于外道離欲者、有學、無學的自利圓滿。他利圓滿即是救護性，因為具有解脫之義。 禮敬具有如是功德的導師后，為成立量故，從自己的《理門論》等著作中摘集於此，將造《集量論》。為破除他人的量論，為宣說自己量論的功德，又因所量的認識依賴於量，而對此有諸多錯誤認識故。 其中，現量與比量，唯二量而已。為何如此？因為所量唯有二相：自相與共相，除此二相外再無其他所量之相。以自相為對像者是現量，以共相為對像者是比量，應當如是了知。 現代邏輯學視角分析： 這段文獻體現了古代印度-藏傳佛教認識論的基本框架。從現代邏輯學角度看，其中幾個重要觀點值得關注： 二量說（現量與比量）可以對應現代邏輯中的直接認知和推理認知的區分。 自相與共相的區分類似於現代邏輯中具體個例(tokens)和抽像型別(types)的區分。 文中強調認識的可靠性問題，這與現代知識論中真理確證性(justification)的討論有相通之處。 不過現代邏輯更強調形式化方法和數理推理，而不侷限於傳統認識論的範疇。

།གལ་ཏེ་འདི་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པ་དང་། ལན་ཅིག་མ་ཡིན་པ་འཛིན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ནི་ཡོད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ གཞལ་བྱ་དེའི་རབ་སྦྱོར་བས།དེ་ལ་རབ་སྦྱོར་ཚད་མ་གཞན་མ་ཡིན། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་དུ་མ་བྱས་པ་དང་ཁ་དོག་ཉིད་དག་ལས་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ནས་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་མི་རྟག་གོ་ཞེས་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པར་ཡིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ཚད་མ་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཡང་ཤེས་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ལན་ཅིག་མ་ཡིན་པར་དོན་དེ་ཉིད་སོ་སོར་ངོ་ཤེས་པ་ཡོད་མོད། དེ་ལྟར་ན་ཡང་ཚད་མ་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐུག་པ་མེད་འགྱུར། གལ་ཏེ་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཚད་མ་ཉིད་དུ་འདོད་པ་དེ་ལྟ་ན་ནི ཚད་མ་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།དྲན་སོགས་བཞིན། དྲན་པ་ནི་དྲན་པ་ཉིད་དོ། །དཔེར་ན་དྲན་པ་དང་། འདོད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་སྔར་རྟོགས་པའི་དོན་ལ་ཚད་མ་གཞན་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ། མངོན་སུམ་རྟོག་དང་བྲལ་བའོ། །ཤེས་པ་གང་ལ་རྟོག་པ་མེད་པ་དེ་མངོན་ སུམ་མོ།།རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མིང་དང་རིགས་སོགས་སུ་སྦྱོར་བའོ། །འདོད་རྒྱལ་བའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་མིང་གི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་དེ། ལྷ་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རིགས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཅི་སྟེ་བ་ལང་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་ལ་ ཡོན་ཏན་གྱིས་ཏེ་དཀར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།བྱ་བའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་ཏེ་འཚེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྫས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ལ་རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཏེ། དབྱུག་པ་ཅན་རྭ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལ་ཁ་ཅིག་ན་རེ་འབྲེལ་པ་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་སྒྲ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ནི་དོན་ གྱིས་སྟོང་པའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་གིས་དོན་རྣམས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ཤིང་བརྗོད་དོ་ཞེས་འདོད་དོ།།གང་ལ་རྟོག་པ་དེ་དག་མེད་པ་དེ་མངོན་སུམ་མོ། །ཅི་གང་གི་ཕྱིར་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས། སྐྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའོ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་ཅི་ནས་ཡིན་ ཞེ་ན།ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་རྒྱུའི་ཕྱིར། །དེ་ཡི་ཐ་སྙད་དབང་པོ་ལས། །ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཡུལ་ནི་རྒྱུད་གཞན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཡང་ཐུན་མོང་ཡིན་ནོ། །ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ཡང་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་རྔའི་སྒྲ་ནས་ཀྱི་མྱུ་ གུ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་མངོན་སུམ་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བར་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཀྱང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས་སྔོན་པོ་ཤེས་ཀྱི་སྔོན་པོའོ་སྙམ་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

我來翻譯這段文獻並進行分析： 若問：“對於’此是無常’等相貌，如何能同時把握色等和非一性？” 雖有如是把握，但由於對所量的觀察，對此觀察並非另外的量。未將自相和共相分開，從色等自身把握色等后，意識觀察共相，即”色等是無常”等無常性。因此不是另外的量。 也非再次認知，雖然對同一對像有多次各別認知，但如是也非另外的量。為何？將成無窮。若承認一切認知都是量，則量將成無窮，如同憶念等。憶念即是憶念性，如同憶念、慾望、嗔恨等對已了知的對象並非另外的量。 其中，現量離分別。無分別的認識即是現量。若問：“何謂分別？“即是名稱、種類等的聯結。對約定俗成的聲音以名稱差別而表義，如”天授”等；以種類聲音如”牛”等；以性質聲音表示性質如”白”等；以作用聲音表示作用如”煮”等；以實體聲音表示實體如”持杖者”、“有角者”等。 對此，有人說是關聯差別的聲音。另有人主張僅以無義的聲音來區分表示諸義。無此等分別即是現量。 若問：“為何說依靠二者而生的識依靠根，而不說依靠境？“因為是共同因故，彼之名言從根立。境如色等則不然。因為境與他相續的意識也是共同的。也見到對不共之處立名，如”鼓聲”、“麥芽”等。因此，現量離分別是合理的。 阿毗達磨中也說：具眼識者知青色，而非思維”此是青”。 這段論述涉及幾個現代邏輯學關注的重要問題： 文中討論的認知無窮回溯問題(epistemic infinite regress)在現代認識論中仍是重要議題。 對分別知(conceptual knowledge)和直觀知(intuitive knowledge)的區分，類似於現代邏輯中概念性思維與直覺認知的區別。 語言指稱理論(theory of reference)的早期探討，與現代語言哲學中的命名理論有相似之處。 現代邏輯學通過形式語言和模型論等工具，為這些古老問題提供了新的研究方法和視角。

།དོན་ལ་དོན་དུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་དོན་ལ་ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ སོ།།གལ་ཏེ་དེ་གཅིག་ཏུ་མི་རྟོག་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དེ་འདུས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན། གང་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་སོ་སོ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་གྱི། རྫས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གསུངས་ཤེ་ན། དེར་དོན་དུ་མས་ བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར།།རང་དོན་སྤྱི་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན། །དེ་རྫས་དུ་མས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ན་རང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྤྱིའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི། ཐ་དད་པ་ལ་ཐ་མི་དད་པར་རྟོགས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དོན་འདི་ཉིད་སྨྲས་པ། དུ་མའི་ངོ་བོའི་ཆོས་ཅན་ནི་། །དབང་པོ་ལས་རྟོགས་སྲིད་མ་ཡིན།། རང་རང་རིག་བྱ་ཐ་སྙད་ཀྱིས། །བསྟན་བྱ་མིན་ན་དབང་པོའི་ཡུལ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་དབང་པོ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཤེས་པ་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་གཞན་གྱི་འདོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདིར་ཁྱད་པར་བྱས་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོག་པ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་གོ། །ཡིད་ཀྱང་དོན དང་ཆགས་ལ་སོགས།།རང་རིག་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡིན། །ཡིད་ཀྱང་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ཤིང་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རྣམ་པས་འཇུག་པ་སྟེ། རྟོག་པ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་གོ། །འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ནི་དབང་པོ་ ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར།རང་རིག་པའི་མངོན་སུམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་རྣམས་ཀྱི་བླ་མ་ཡིས། །བསྟན་དོན་ཐ་དད་ཙམ་ཞིག་མཐོང་། །རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལུང་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་མ་འདྲེས་པའི་དོན་ཙམ་མཐོང་བ་ནི་མངོན་སུམ་མོ། །རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་ལ་ སོགས་པའི་རང་རིག་པ་མངོན་སུམ་ཡིན་ན་རྟོག་པའི་ཤེས་པ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་བདེན་ཏེ། རྟོག་པའང་རང་རིག་ཉིད་དུ་འདོད། །དོན་ལ་མ་ཡིན་དེ་རྟོག་ཕྱིར། །དེ་ཡུལ་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་བཞིན་དུ་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་ཡང་རང་རིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ སྐྱོན་ནི་མེད་དོ།།དེ་དག་ནི་མངོན་སུམ་མོ། །འཁྲུལ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཡིད་ཤེས་དང་། །རྗེས་དཔག་རྗེས་སུ་དཔག་ལས་བྱུང་། །དྲན་དང་མངོན་འདོད་ཅེས་བྱ་བ། །མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་རབ་རིབ་བཅས། །རེ་ཞིག་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་ནི་སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆུ་ལ་སོགས་པར་རྟོག་པའི་ ཕྱིར་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་བའོ།།ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་ནི་དོན་བཞིན་སྒྲོ་འདོགས་པས་ན་དེའི་ངོ་བོར་བརྟགས་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་བའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་དེའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་ནི་སྔར་ཉམས་སུ་མྱོང་མྱོང་བ་ལ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་ནོ།

于境知境而非於境知法，如是所說。若問：“若不作一體分別，五識如何緣聚合？又如何說’各別于處的自相為所緣，而非於實體的自相’？” 由多義生故，自義共相為所行境。因為由多實體所生，故說于自處為共相所行境，而非由於異體執為一體。為說此義： “多體法所依，根識不能知， 各各所了知，言說不能詮，是為根境界。” 如是，首先五根所生現量識雖無分別，此處依他宗而作區分，彼等一切唯無分別。意識于境及貪等，自證無有分別。意識緣色等境，以領納行相而轉，唯無分別。貪、嗔、癡、樂、苦等，因不依根故，是自證現量。 如是：“瑜伽師由師，見所說差別。“瑜伽師見教法中離分別之義，即是現量。 若問：“若貪等自證是現量，則分別識亦應成現量？“此說為真。分別亦許為自證性，于境非是因有分別。雖于境非現量如貪等，然是自證，故無過失。彼等是現量。 錯亂、世俗意識及，比量與比量所生， 憶念與希求所說，現量相似具翳障。 首先，錯亂識如於陽焰等執為水等，故是似現量。世俗有者以增益如實義，觀察彼性而轉，故是似現量。比量及其果等識，因緣先前所經驗而分別，故非現量。 這段論述涉及認識論和邏輯學的幾個核心問題： 文中對認知過程的分析預示了現代認知科學中的資訊處理理論，特別是對感知和概念形成過程的區分。 對”似現量”的討論涉及了認知錯誤的型別學，這與現代邏輯中的謬誤理論(fallacy theory)有相通之處。 對自證(self-awareness)的分析觸及了現代哲學中意識的自反性問題，這在當代心靈哲學中仍是重要議題。 現代邏輯學通過形式化方法和認知科學的實證研究，為這些古老問題提供了新的研究視角和方法論工具。

།འདིར་ཡང་། བྱ་དང་ བཅས་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར།།ཚད་མའི་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་འདོད། །འདི་ལ་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱི་བཞིན་དུ་ཚད་མ་ལས་འབྲས་བུ་དོན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མེད་ཀྱི། འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་སྐྱེས་པ་དང་བྱ་བ་དང་བཅས་པར་རྟོགས་པ་དེ་ཉེ་བར་བླངས་ནས། ཚད་མ་ཉིད་དུ་འདོད་པ་སྟེ། བྱ་བ་མེད་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་འབྲས་བུ་རྒྱུ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སྐྱེས་པ་ལ་རྒྱུའི་གཟུགས་འཛིན་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བྱ་བ་མེད་པར་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཡིན་ནོ། །རང་རིག་ལ་ཡང་འདིར་འབྲས་བུ། །ཤེས་པ་ནི་སྣང་བ་གཉིས་ལས་སྐྱེས་ཏེ་རང་གི་སྣང་བ་དང་ཡུལ་གྱི་སྣང་བའོ། །སྣང བ་དེ་གཉིས་ལས་གང་དང་རིག་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུར་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཡི་ངོ་བོ་ལས་དོན་ངེས། གང་གི་ཚེ་ཤེས་པ་དོན་གྱི་ཡུལ་དང་བཅས་པའི་དེའི་ཚེ། དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རང་རིག་པ་འདོད་པའམ་མི་འདོད་པའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། །གང་གི་ཚེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་འབའ་ཞིག་གཞལ་ བྱར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ནི།ཡུལ་གྱི་སྣང་བ་འདི་ཉིད་འདི། །ཚད་མ་དེའི་ཚེ་ནི་ཤེས་པ་རང་རིག་པ་ཡིན་ཡང་ལྟོས་པ་མེད་པའི་རང་གི་ངོ་བོའི་དོན་གྱིས་སྣང་བ་འདི་ཚད་མའོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དེ་ཡིས་འཇལ་བར་བྱེད། ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་དོན་གྱི་རྣམ་པ་དཀར་པོ་དང་དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ ལ་སྣང་བ་ན་དེ་དང་དེའི་ངོ་བོ་ཡུལ་དང་བཅས་པར་འཇལ་བར་བྱེད་དེ།དེ་ལྟ་རྣམ་པ་དུ་མ་རིག་པའི་ཤེས་པ་ཉེ་བར་བླངས་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བྱ་བ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་ནའོ། །དེ་ཉིད་སྨྲས་པ། གང་ཚེ་རྣམ་པ་དེ་གཞལ་བྱ། །ཚད་མ་དང་ དེའི་འབྲས་བུ་ནི།།འཛིན་རྣམས་རིགས་པ་དེ་ཡི་ཕྱིར། །དེ་གསུམ་ཐ་དད་དུ་མ་བྱས། །ཅི་སྟེ་ཤེས་པ་ཚུལ་གཉིས་སོ། །ཞེས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཡུལ་ཤེས་པ་དང་དེའི་ཤེས་པའོ་། །དབྱེ་བས་བློ་ཡི་ཚུལ་གཉིས་ནི་། །ཡུལ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྟེ་གང་གིས་དེ་ཤེས་པ་ནི་དོན་དང་ རང་སྣང་བའོ།།ཡུལ་ཤེས་པ་ནི་གང་ཡུལ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཤེས་པ་སྟེ། ཤེས་པ་སྟེ་སྣང་བ་དང་། རང་སྣང་བའོ། །དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་གཟུགས་ཉིད་རང་ཤེས་པའམ་རང་གི་ངོ་བོར་འགྱུར་བ་ནི་ཞེས་པ་ཡང་ཡུལ་ཤེས་པ་དང་ཁྱད་པར་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཕྱིས་རྗེས་ལ་སྐྱེ་བའི་ ཤེས་པ་ལ་ཡང་སྔར་རིང་དུ་འདས་པའི་ཡུལ་སྣང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་ལ་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། །དུས་ཕྱིས་དྲན་པ་ལས་ཀྱང་སྟེ། ཚུལ་གཉིས་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྲེལ་ཏོ།

此中又云：“由了知有作用故，許為量果。“此處不同於外道所說量果為異體，而是以了知果位識本身具境相而生及具作用，執取此義許為量性，非無作用。如果生與因相順，說為取因相，非無作用，此處亦然。 自證亦有此果。識從二現而生：自現與境現。此二現中，與何相應即成其果。為何？由彼體性定解義。當識具境時，隨順彼之自證能了知可欲不可欲之義。當唯以外境為所量時，此境現即是此量。爾時雖有識之自證，然此無所待自性之現相即是量。為何？由彼義能量度。 如同境相白與非白等現於識時，即能量度彼彼體性具境，如是執取種種了知識，即假立為量與所量，因一切法離作用故。即所說： “若時彼相是所量， 量與彼果即能取， 是故依此之正理， 彼三未作差別分。” 若問：“如何了知識有二相？“即境識及彼識。分別心之二相：境即色等，能知彼者即義相與自現。境識即隨順境之識，即顯現與自現。若非如是，若色成自知或自性，則與境識無別。後生之識亦不應現遠前已逝之境，為何？因非彼境故。是故成立識有二相。從后時憶念亦然，即二相性。 這段論述涉及幾個現代邏輯學和認識論的重要概念： 對認知的二元性分析（境識與自證）預示了現代認知科學中的雙重加工理論(dual-process theory)。 對量果關係的討論涉及了現代邏輯中的有效性(validity)和可靠性(reliability)問題。 文中對識的二相性的論證方式，與現代模態邏輯處理必然性和可能性的方法有相似之處。 現代邏輯學通過形式語義學和認知科學的方法，為這些傳統問題提供了新的分析工具和理論框架。特別是在處理認知的主客體關係時，現代邏輯更強調形式化和可計算性的研究方法。

།གང་གི་ཕྱིར་ཡུལ་གཞན་དུ་ཤེས་པ་ལ་ ཡང་དུས་ཕྱིས་མྱོང་བའི་དྲན་པ་སྐྱེ་སྟེ་།དེའི་ཕྱིར་ཡང་ཤེས་པའི་ཚུལ་གཉིས་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །རང་རིག་པ་ཉིད་དུ་ཡང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིར་མ་མྱོང་བ་མེད་ཕྱིར་རོ། །ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བར་དོན་མཐོང་བའི་དྲན་པ་ནི་མེད་དོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དྲན་པ་བཞིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་གཟུགས་ ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་མྱོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་།དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ཕྱིར། ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་ཉམས་མྱོང་ན། །ཐུག་མེད། ཐུག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཤེས་པ་བཞིན་གྱིས་མྱོང་བར་བྱེད་ནའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་ལའང་དྲན་པ་སྟེ། ཤེས་པ་ གཞན་གྱིས་ཤེས་པ་དེ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་ན།དེ་ལ་ཡང་ཕྱིས་ཀྱི་དྲན་པ་མཐོང་དགོས་པས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལ་ཡང་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡིན་ན་ནི་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་ཡུལ་གཞན་ལ་འཕོ་བ། །མེད་འགྱུར་དེ་ཡང་མཐོང་བ་ཉིད། །དེའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་ བར་རང་རིག་པའི་ཤེས་པ་ཁས་བླང་བར་བྱའོ།།དེ་ཡང་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་གནས་པར་གྲུབ་། དེ་ལྟར་ན་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་རྗེས་སུ་གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་མངོན་སུམ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། རྩོད་སྒྲུབ་སློབ་དཔོན་གྱིས་མ་ཡིན། །ངེས་པར་སྙིང་པོ་མེད་ པར་དགོངས།།གཞན་དུ་ཆ་ཤས་སུ་གསུང་འགྱུར། །དེས་ན་ཁོ་བོས་བརྟག་པར་བྱའོ། །རྩོད་པ་བསྒྲུབ་པ་ནི་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྩོད་པ་སྒྲུབ་པ་དེ་ལ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་སྙིང་པོ་མེད་པར་དགོངས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཆ་ཤས་ཅན་དུ་མཛད་པར་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་ཁོ་བོས་ཀྱང་ཚད་མ་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་བརྟག་པར་བྱའོ། །དོན་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྣམ་ཤེས། །མངོན་སུམ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདིར། །ཀུན་ལ་དོན་འདི་ཞེས་བརྗོད་ན། །གང་དེ་དེ་འབའ་ཞིག་ལས་མིན། །གལ་ཏེ་ལ་དེ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་རྐྱེན་ཀུན་བརྗོད་པ་ཡིན་ན་ནི་ཤེས་པ་གང་ཡུལ་གང་ལ སྐྱེས་པ་དེའི་ཐ་སྙད་དུ་བྱའི།དེ་འབའ་ཞིག་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་འབའ་ཞིག་ལས་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་གཞི་ལས་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པའོ་ཞེ་ན་དྲན་སོགས་ཀྱི། །ཤེས་པའང་ གཞན་ལ་ལྟོས་མ་ཡིན།།གལ་ཏེ་དོན་དེ་ལས་ཞེས་པ་འདིས་ཡུལ་ཙམ་ཡིན་ན་ནི་དྲན་པ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་མངོན་པར་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་ཡང་དམིགས་པར་བྱ་བ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་ཏེ། དུད་པ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་ནས་མེ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

由於對其他境的識亦生后時經驗之憶念，故成立識有二相。亦是自證性。為何？因此中無不經驗故。未經驗而有見境之憶念是不可能的，如色等之憶念。 若謂如色等亦由他識所經驗，此理不然。因為：若由他識經驗，則成無窮。無窮即由識經驗之故。云何？于彼亦有憶念，若由他識經驗彼識，則應見后時憶念。是故若由他識經驗，則成無窮。如是無有轉向他境，而彼亦是所見性。是故必須承許自證識。彼亦成立為果性。如是現量離分別。 其後當觀察他人所作現量，如雲： “論師非爭論， 定思無實義， 否則成支分， 是故我當觀。” 爭論非法稱論師所作。因論師思維爭論無實義，若非如此則成支分。是故我亦當稍觀察量等。 “從彼義生識，是現量”此中，若說”從”字表一切緣，則任何識于任何境生，皆可安立，非唯從彼。非唯從所緣緣生識，因論典說：“心心所法從基生故。” 若謂是所緣，則憶等識亦不待他。若”從彼義”僅指境，則憶念、比量、希求等識亦不待所緣他境，因見煙等而生火等之識非有故。 這段論述涉及幾個關鍵的認識論問題： 文中對無窮回溯問題的討論，在現代邏輯中可用遞迴理論(recursion theory)來形式化分析。 對自證性(self-awareness)的論證採用了歸謬法，這種推理方式在現代數理邏輯中可用反證法(proof by contradiction)來嚴格表述。 對認知過程的分析涉及了因果關係，這在現代可用概率因果圖(probabilistic causal graphs)來建模。 現代邏輯學通過形式化方法，特別是模態邏輯和概率論，為這些傳統認識論問題提供了新的分析工具。

། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་དོན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་གྲང་ན། ཅི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནམ། དེ་སྟེ་གཞན་དུ་སྣང་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཇི་ལྟར་ཡོད་པའི་དེ་རྒྱུར་འགྱུར་བ་ཡིན་གྲང་། དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལས་ཤེས་པ་སྐྱེ་ན་ནི་དེ་ལྟར ན་བསགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྔ་པོ་ཀུན་རྫོབ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་ཤེས་པ་ལ་དོན་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་འདོད་པ་དེ་ལྟ་ན་ནི་ཚོགས་ལ་དེ་དག་ལ་ཁས་བླངས་པ་བདེན་ཡང་ཡོད་པའི་རྫས་ ཀྱི་རྣམ་པ་ཉིད་ཐོབ་སྟེ།དེ་ཉིད་རྫས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་སྣང་བས་ན་རྫས་དང་གྲངས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཡང་འཐོབ་བོ། །དེ་སྟེ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་རྒྱུར་གྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟར་རྫས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཐལ་བའི་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡང་གང་ལ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་ བྱ་བ་སྟེ་དེ་ནི་འཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།དེ་དག་སོ་སོ་ལ་ཤེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོ་བ་དེ་དག་འདུས་པ་རྒྱུ་ཡིན་ཡང་དེ་འདུས་པར་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁས་མ་བླངས་སོ། །དེ་ཉིད་སྨྲས་པ། །ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ཡོད་མིན། །དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་དོན་དམ་དུ། །སེམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ལྔ་རྣམས་ སོ།།དེ་ལ་ཐ་སྙད་དུ་མ་བྱས། །དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དམིགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ནི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པས་སོ། །གཞན་དུ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཟླ་བ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་ཡང་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་ཤེས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། དོན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་དབེན་པ་ཡང་བརྗོད་བྱ་མ་ཡིན། ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་དོན་གྱི་ཚུལ་དང་བྲལ་ན་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ། །ཡུལ་འདིའི་ཡང་། སྤྱི་ཡི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་པར་བྱ། །དེས་ན་ཐ་སྙད་དུ་མི་བྱ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་དེའི་ཚུལ་གྱིས་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བ་ཡིན་གྱི རང་གི་ངོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྤྱིའི་ངོ་བོའི་ཚུལ་ལས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཐ་སྙད་དུ་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩོད་པ་སྒྲུབ་པ་ལའོ་། །རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ནི་དབང་པོ་དང་དོན་ཕྲད་པ་ ལས་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པ་ཐ་སྙད་དུ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ཞེན་པའི་བདག་ཉིད་ནི་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདི་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཁྱད་པར་འདི་དག་ནི་མི་གཤའོ།

若說色等為所緣義，是否如識生時所現而緣後生？抑或雖現為他相，但如實存在者為因？此有何過？ 若如實而生識，則因緣聚合，五識皆成世俗，以緣彼性故。若許現為青等識從彼義生為現量，則于聚合雖許為實，亦得實體之相，以現為實體等故，亦得實體、數量等相。 若如實存在為因，則無實體等過失，以彼等非有故。如是於一切亦無可言說，以彼等各別無有識故。雖各別聚合為因，然未許彼聚合等為有。即所說： “如所現非有， 是故就勝義， 心之五所緣， 于彼無言說。” 所緣等亦應成所緣性，以彼等勝義有故。否則，非有之第二月等所現，亦應成青等所現識之因。 離義相亦非所詮。若一切識離義相，則不能言說。此境亦應以共相表示，故不可言說。五識之境以彼相言說，非以自性相言說。由共相性而言說色等。是故五識之境不可言說，此為爭論成立。 正理派說：從根境和合生起，無分別、無錯亂、執著自性之識是現量。此亦非理，此等差別不應理。 這段論述涉及幾個重要的認識論和語言哲學問題： 對現象與實在關係的討論，在現代可用可能世界語義學(possible world semantics)來形式化。 關於共相和殊相的討論，與現代型別論(type theory)中的型別抽像和實例化有相似之處。 對言說與認知關係的分析，涉及現代語言哲學中的指稱理論(reference theory)核心問題。 現代邏輯學通過形式語義學和模型論為這些問題提供了更精確的分析工具，特別是在處理抽像概念和語言指稱問題時。

།གང་གི་ཕྱིར། དབང་པོ་ལས་བྱུང་དོན་བློ་ལས་། །ཐ་སྙད་ལ་སོགས་སྲིད་མ་ཡིན། །འཁྲུལ་ པ་སྲིད་པའི་ཡུལ་ལ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་གྲང་ན།ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་ཡིན་གྱི། དབང་པོའི་བློ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་དུ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །དེའི་ཕྱིར་མ་འཁྲུལ་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པར་མི་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །དབང་པོའི་བློ་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་ དུ་བྱ་བ་ཚིགས་མི་བྱ་བ་ཉིད་དོ།།འཁྲུལ་པའི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱང་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འཁྲུལ་པ་ནི་ཡིད་ལ་སྟེ། དེ་འཁྲུལ་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེན་པ་ནི་ངེས་པ་སྟེ། དེ་སྤྱི་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟོག་པར་མི་བྱེད་། མི་མཐོང་བ་དེ་བས་ མི་སྲིད་དོ།།ཅི་སྟེ་དོན་ཇི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པའི་ལྡོག་འཚམས་སུ་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་ཚིགས་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མ་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་ཡང་དབང་པོའི་བློ་ཐམས་ཅད་རང་རང་གི་དོན་ཙམ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ནི་བཤད་པའི་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་ལ་ཡང་སོ་སོར་བརྗོད་དོ།།གང་སྨྲས་པ་ཞེན་པའི་བདག་ཉིད་ཅེས་པ་ལ་ཞེན་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ན་དེ་དབང་པོའི་བློ་ལ་མི་སྲིད་དེ། དོན་ཇི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་ཉིད་དངོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ལ་ནི་ཤེས་པ་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ་མངོན་སུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། དེ་ལ་དབང་པོ་དང་དོན་དུ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ན་ཡང་ཡོན་ཏན་དང་རྫས་རྩོམ་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་ སོགས་པ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱང་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།ཐམས་ཅད་དུ་ཕྲད་ནས་སྐྱེ་བ་མངོན་སུམ་དུ་འདོད་ན་ནི། བར་དང་བཅས་པ་འཛིན་པ་དང་། །ཤེས་པ་ལྷག་པའང་མི་ཐོབ་འགྱུར། །རི་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཡུལ་དང་དབང་པོ་བར་ མེད་པ་སྟེ་བར་དང་བཅས་པ་ཡིན་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་མཐོང་མེད་ཀྱི།དབང་པོ་ལྷག་པར་འཛིན་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་རོལ་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་འཐད་པ་ཉིད་དོ། །དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་རྟེན་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་འཇུག་པ་སྟེ། དེས་ན་ཡུལ་ཏེ་བར་དང་བཅས་པ་ལྷག་པར་འཛིན་པ་ཡང་འཐད་ པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། རྟེན་ལས་དབང་པོ་ཕྱིར་མིན་པར། །གྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །དབང་པོ་ནི་བརྟེན་གྱི་ཡུལ་ཉིད་ལ་གནས་པ་སྟེ། དེར་གསོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ།

因為： “從根生義識， 言說等非有。” 若於錯亂可能之境作差別，則于言說境是從比量，根識不可能成為言說境。故不應說無錯亂差別。因根識不能言說，故不應作差別語。 錯亂差別亦不可能，錯亂屬意識，以其有錯亂境故。執著即決定，彼不分別具共相等之香等，不見故不可能。 若謂如實等識之返體而說，則差別語不應理，以無錯亂故，一切根識唯取自境。彼等於所說分別亦各別而說。 所說執著自性中，若執著是果，則于根識不可能，以如實等識即是直接果故。若謂說非言說等是為顯示彼識自性，不然，以應說現量相，彼由根境和合即成故。若為顯示識之自性，則應說不造作德與實，虛空等非所知境，故成太過。 若許一切和合生為現量： “取有間及增， 識亦不可得。” 于山等雖有境根間隔而見取，增上根取非理。以趣外故應理。從二根依趣外，故取有間增上境亦應理者，亦不應理。因為：“依非根外成”，此為語之餘。根住所依境中，以于醫等極作用故。 這段論述涉及幾個認識論核心問題： 關於感知的直接性和間接性的討論，在現代認知科學中可用資訊處理模型(information processing model)來分析。 對錯覺和知覺可靠性的探討，與現代知識論中的可靠主義(reliabilism)理論相呼應。 感知與概念形成的關係問題，可用計算認知科學中的表徵理論(representation theory)來解釋。 現代邏輯學通過形式化方法，特別是模態認知邏輯(modal epistemic logic)，為這些傳統問題提供了新的分析框架。

།དེས་ན་དབང་པོ་ཁོ་ན་བར་དུ་ཆོད་ པའི་དོན་འཛིན་པར་བྱེད་དོ།།དབང་པོ་ཕྱི་རོལ་དུ་འཕོ་བ་བདེན་དུ་ཆུག་ན་ཡང་། ཡུལ་ལ་འཛིན་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན། །གཞན་དུ་ན་བརྟེན་པ་བསྒྲིབས་ཀྱང་ཡུལ་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མིག་དང་རྣ་བ་དག་གིས་ནང་རྟེན་གྱི་གནས་ཁོ་ན་འཐོབ་སྟེ། ཡུལ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་དག་ལས་ བར་དང་བཅས་པ་དང་ལྷག་པར་འཛིན་པར་ཡང་རིགས་པ་མིན་ནོ།།བདེ་སོགས་གཞལ་བྱ་མིན་པའམ། །འམ་ཞེས་སྨོས་པ་ནིའམ་གྱི་སྒྲ་ལས་ཚད་མ་གཞན་འཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །གང་འདི་ལྟར་རྟགས་པ་སོགས་པ་མེད་པར་བདག་ཉིད་ཀྱི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་འདོད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ དང་འབད་རྩོལ་རྣམས་ལ་འཛིན་པ་དེ་ཚད་མ་མ་ཡིན་པས་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཞལ་བྱ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བའམ།དེར་འམ་ཞེས་སྨོས་པས་ཚད་མ་གཞན་ཉིད་མཚོན་པར་འགྱུར་བའོ། །དབང་པོ་གཞན་ཡོད་ཡིད་དབང་པོ། །ཡང་ན་ཡིད་ཁོ་ན་དབང་པོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དང་ཕྲད་པ་ལས་ སྐྱེས་པ་མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་དོན་དུའོ།།བཀག་པ་མེད་ཕྱིར་འཐོབ་ཅེ་ན། ཅི་སྟེ་ཡང་གཞན་གྱི་འདོད་པ་མ་བཀག་པ་རུ་སྒྲུབ་པ་ལ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཉིད་བཀག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཐོབ་པ་ཉིད་དོ་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་འདོད་པ་ལ་ནི་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཡོད་ལ་རག་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི། དབང་པོ་གཞན་ གྱི་སྒྲ་དོན་མེད།།གལ་ཏེ་གཞན་གྱིས་སྨྲས་པའི་ཡིད་ལ་བཀག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཡིན་ན་དེས་རྣ་བ་ལ་སོགས་དབང་པོར་བརྗོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། བཀག་པ་མེད་པ་ཉིད་ལས་དེ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་དེས་འབྲས་བུ་ཡོད་མིན་པས། །ཤེས་པའི་ཡང་ནི་ཚད་ཉིད་ལས།། དོན་གཞན་འབྲས་བུ་སྨྲ་བར་འགྱུར། །ངེས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་ནི་ཚད་མ་སྟེ། ཚད་མ་དེ་སྐྱེས་ཀྱི་རྗེས་ལ་དོན་ལྷག་ཏུ་རྟོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ཚད་མ་ཡིན་ཏེ། གང་སྤྱི་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཚད མ་ཡིན་ལ།གང་རྫས་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཤེས་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡི་ཁྱད་པར་ལ་མིན་ཐ་དད་ཕྱིར། །ཐ་དད་པ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ལ་ཡུལ་གཞན་ལ་ཚད་མར་འགྱུར་ཞིང་གཞན་ལ་འབྲས་བུར་འགྱུར་བ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སེང་ལྡེང་ གི་ཡུལ་བཅད་ཅིང་གཤགས་པས་པ་ལ་ཤ་ཆོད་པ་ནི་མ་མཐོང་ངོ་།།ཇི་སྟེ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་ཡུལ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཁྱད་པར་དུ་ བྱ་བའི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

是故唯根取間隔境。即使承認根向外移，亦不能取境。否則，雖障所依亦應取境。是故眼耳唯得內依處，從境剎那有間及增上取亦不應理。 “樂等非所量，或”字表得其他量。如是無推理等而自取樂、苦、欲、嗔、勤勉等，彼非量故，樂等非所量，或由”或”字表示其他量。 “有餘根意根”，或唯說意為根，為成立與彼和合所生為現量故。 若謂無遮故得：若謂于成立中未遮他宗意根故得者，若依他宗有意根則：“余根語無義”。若由未遮他說意根故為根，則說耳等為根之教示成無義，以由無遮即成故。 “由義無果故， 亦從識量性， 說異義為果。” 決定性識是量，量生后增益瞭解義為果則成無果。若謂差別識是量，謂能差別共相等識是量，所差別實等識是果者，“于彼差別非，以異故”。差別能所之異，于異境成量於他成果不應理，如截斷檀木不見破芭蕉。 若謂因是所差別識之因故亦是彼境，不然，成太過故。如是則一切作者成一，以因是所差別識之因故是彼作者故。 這段論述涉及幾個重要的認識論和邏輯問題： 關於感知的直接性和間接性問題，可用現代的因果圖模型(causal graph model)來形式化分析。 對量和果的討論，涉及現代邏輯中的推理系統(inference system)的完備性和可靠性問題。 差別與同一性的關係討論，可用現代集合論和關係代數(relational algebra)來嚴格表述。 現代邏輯通過形式化工具，特別是範疇論(category theory)，為這些古典問題提供了新的分析視角，使得推理過程更加嚴謹和清晰。

།དེའི་ཕྱིར་གང་ལ་ལས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡོད་པར་བརྗོད་པ་དེ་ཉིད་དེའི་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་རིགས་སོ། །གཞན་ཡང་དེ་ལ་ཡོད་མིན། དེ་ལ་ཡང་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་མེད་ལ་ཚད་མ་ཡང་མེད་དོ། ། གཉིས་ཤེ་ན། ཅི་སྟེ་ཡང་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ཉིད་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་གཉིས་ཀར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་བདག་གིས་བདག་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་ཙམ་ན། གཞལ་བར་བྱ་བ་ཡང་འགྱུར་ཞིང་འཛིན་པ་པོ་ཡང་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཁྱད་པར་བྱ་ལའང་འགྱུར། །དེ་ལྟ་ན་ནི་ཁྱད་པར དུ་བྱ་བའི་ཤེས་པ་ལའང་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་གཉིས་ཀ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་དོན་གཞན་ཡིན་ཡང་ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་སྟེ། རང་གིས་བདག་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་པ་དེ་ཉིད་དངོས་པོ་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། ། ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་བདག་དང་མཚུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱིས་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་ཤེས་བྱ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཀྱང་གང་མ་རྟོགས་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་ལོག་པར་རྟོགས་པ་ལས་ལོག་པ་དེ་འབྲས་བུར་འགྱུར་ན། དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། མ་རྟོགས ལ་སོགས་ཀུན་ལ་མིན།།རེ་ཞིག་ཐམས་ཅད་དུ་མ་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ངེས་པ་དེ་དག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ཏུ་གཟས་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་སོ། །མ་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་དུ་ཆུག་ན་ཡང་། ལོག་པ་འབྲས་བུར་ཡོད་མ་ཡིན། །ལོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་མ་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ལ་བྱ་ན།ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཞལ་བྱར་འགྱུར་བ་ནི་མི་དཔྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་མདོ་ལས་རེ་ཞིག་གང་འབྲེལ་པ་འབའ་ཞིག་ ལས་གྲུབ་པ་དེ་རྫས་ལ་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་སོ།།བདག་དང་དབང་པོ་དོན་དུ་ཕྲད་པ་ལས་གང་གྲུབ་པ་དེ་གཞན་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཚད་མ་ལས་དོན་གཞན་དུ་འདོད་དེ། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དང་དོན་དུ་ཕྲད་པ་ཚད་མར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་དག་ནི་གཙོ་ བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་དང་ཡིད་དུ་ཕྲད་པ་ཚད་མའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་ནི་གང་འདི་སྐད་ཐེ་ཚོམ་དང་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་ཤེས་པ་དག་ལས་གྲུབ་པ་ནི་མངོན་སུམ་དང་རྟགས་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་དག་གོ་ཞེས་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ། །བཞི་པོ་ཕྲད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པ་དང་། གཏན་ ལ་འབེབས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གཏན་ལ་འབེབས་པ་ནི་བརྟག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། མངོན་སུམ་ནི་ཡུལ་ལྟ་བ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

是故，凡說有業用者，即應成為其果。又彼中亦無，彼中亦無增益瞭解差別之果，亦無量。 若謂二者：若謂差別識即可成量與所量二者，如自了知自時，既成所量亦是能取者，“非，于所差別亦成”。如是則于所差別識亦應得量與所量二者。 若謂雖識與所知異，亦成量與所量，如自了知自之識，此於二事皆成。差別識與自相等者非，應於二者皆配。如是則雖了知所知，從未了、疑惑、顛倒中返者成果，此亦不應理。因為：“于未了等一切非”。 首先，一切未了等所生決定皆無，以有處僅由觸及而生識故。即使許有未了等，“返非有果”。返謂無未了等，彼無非果，以不觀察彼成所量故。如是，首先正理派之現量非理。 毗婆沙部經中首說：“唯從和合成就者，于實為現量。“又說：“從我根境和合所成者是他。“有謂異於量，以是不共因故，計根境和合為量。他說因是主故，我意和合是量。 如是則與所說”從疑惑與決定智所成是現量與相智”相違。四和合所生識與決定所生不同，以決定有觀察為先，現量唯見境故。 這段論述涉及幾個重要的認識論問題： 關於認知主體與認知對象的關係問題，可用現代的認知科學中的主體性理論(theory of subjectivity)來分析。 對量果關係的討論，與現代邏輯中的證明理論(proof theory)中關於有效性和可靠性的討論相呼應。 對直接認知和推理認知的區分，可用現代認知科學中的雙系統理論(dual-process theory)來解釋。 現代邏輯學通過形式語義學和模型論為這些古典問題提供了更精確的分析工具，使得對認知過程的理解更加系統化和形式化。

།ཡུལ་ལ་ལྟ་བ་ཙམ་ཞེས་པ་པ་ནི་བཞི་པོ་ཕྲད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་བརྟག་ཅིང་དཔྱོད་པ་གང་ལ་སྲིད། ། དབང་པོ་དང་དོན་དུ་ཕྲད་པ་ཚད་མར་སྨྲ་བས་ནི་ལྷག་པར་བསྟན་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དབང་པོ་དང་དོན་དུ་ཕྲད་པ་ཚད་མར་སྨྲ་བའི་ལྟར་ན་ནི་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེས་ཤེས་པར་འདོད་པའི་ཚེ་དོན་མཐའ་དག་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དང་ཕྲད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་དང་ཡིད་དུ་ཕྲད པར་སྨྲ་བ་ལ་ཡང་ཡུལ་ཐ་དད་ལ་ཡུལ་གཞན་ལ་ཚད་མར་འགྱུར་ཞིང་གཞན་ལ་འབྲས་བུར་འགྱུར་བ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་སྔར་སྨྲས་ཟིན་ཏོ།།གཞན་ཡང་སྤྱིའི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པ་དང་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་དང་ལས་ལ་ལྟོས་པ་མངོན་སུམ་ཞེས་ནི་སྦྱར་བར་མི་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དུ་ཕྲད་ པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི།ཡུལ་ལ་ལྟ་བའི་དོན་ཅན་ཕྱིར། །ཁྱད་པར་རྣམས་དང་སྦྱར་མི་བྱ། །དབང་པོའི་བློ་རྣམས་ནི་རང་གི་དོན་ཙམ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །ཁྱད་པར་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་མི་འཐད་དོ། །འདི་ནི་འདིའི་སྤྱི་ཡིན་ཞིང་རྫས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་འབྲེལ་ པའོ་ཞེས་དང་གི་དོན་གཉིས་ངེས་པར་བཟུང་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་པར་བྱའོ།།དེ་ཡང་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ལ་ཡིད་ཀྱི་བློས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ལ་འཐད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། གཞན་དུ་ན་དྲི་མངར་རོ་ཞེས་འཛིན་པ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟར་འགྱུར་བར་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་དང་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་དག་དབང་པོ་ཐ་དད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡང་རྫས་གཅིག་པས་དབང་པོ་དུ་མའི་གཟུང་བྱ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་གཅིག་མིན་ཏེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དུ་མར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་དབང པོ་དུ་མས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་གཅིག་ཉིད་གང་དུ་མཐོང་ངོ་།།གཅིག་མིན་གཟུགས་སོགས་ཀྱང་གཅིག་འགྱུར། །གལ་ཏེ་དབང་པོ་དུ་མའི་གཟུང་བྱ་ཡིན་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་འདོད་ན་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྫས་བཞིན་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །མཐོང་ཞེ་ན། དེ་དག་གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་དབང་པོ་ ཐ་དད་ཀྱང་ཡུལ་རྫས་ལ་ཤེས་པ་ཐ་མི་དད་པ་ནི་མ་མཐོང་བ་ཁོ་ན་སྟེ།ཡོད་པ་ཉིད་དང་ཡོན་ཏན་ཉིད་དག་ལྟ་བུའོ། །དེ་བས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་གཅིག་ཉིད་དང་དུ་མ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་མི་འགྲུབ་བོ་ཞེ་ན། ཤེས་པ་ཐ་མི་དད་པ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་མཐོང་ན། འོན་ཀྱང་དེ་དབང་པོ་ལས་མིན། དེ་དབང་ པོའི་སྒོ་ནས་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབང་གཞན་དོན་མེད་འགྱུར་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་ལ་ཡང་དབང་པོ་གཞན་གྱིས་འཛིན་ནུས་པར་འདོད་ན་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དབང་པོ་དུ་མ་བརྟགས་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ།

“唯見境”即從四和合所生，于彼何有觀察思維？說根境和合為量者，更無所顯。若依說根境和合為量者，欲知此為何時，應取一切義，以與一切自性和合故。 于說我意和合者，如前已說：于異境成量於他成果之理不存在。 又于共相差別所待及實、德、業所待，不應配為現量。因從根境和合所生：“以見境義故，不應配差別。“諸根識唯取自義故，與諸差別相配不應理。 應確定”此是彼之共相，與實等相屬”二義而如是觀察。彼亦因是念等，此由意識差別而成應理。否則，執”香甜”亦成現量，如是不應理，以能差別、所差別是異根境故。 若謂由一實故是多根所取，則非一，如色等成多。於色等何處見一性為多根所取？“非一色等亦成一”，若謂雖是多根所取亦許無別，則色等如實亦應成一。 若謂見：彼等如是雖根異，于實境之識無異者唯不見，如有性與德性。是故於色等不成一性與多性之過者。雖見如是識無異，然”彼非從根”，彼非由根而知他根境。何故？“以余根成無義故”。若許亦能以他根取他根境，則觀察色等多根成無義。 這段論述涉及幾個核心問題： 關於感知整合(perceptual integration)的問題，現代神經科學通過多感官整合(multisensory integration)理論提供了新的解釋框架。 對屬性與實體關係的討論，可用現代本體論(ontology)中的屬性理論(property theory)來形式化。 感知統一性(unity of perception)問題，現代認知科學通過資訊整合理論(integrated information theory)提供了新的研究視角。 這些古老問題在現代計算認知科學和形式語義學中獲得了新的研究工具和理論框架。

།གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་ གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་གཅིག་གིས་འཛིན་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེ་ན།དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབང་པོས་ནི་རང་ཡུལ་ཐ་དད་ཀྱང་འཛིན་ནུས། རང་གི་ཡུལ་ལ་ནི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་དད་པ་དང་། །གྲངས་ལ་སོགས་པའི་ཐ་དད་པ་ལ་ཡང་ འཛིན་པར་ནུས་པ་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི་ཐ་དད་པར་དབང་པོས་འཛིན་ནུས་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་གྲངས་ལ་སོགས་པའི་ཐ་དད་ལ་འཛིན་པ་ནི་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་ལ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་ཉིད་ནི་གཟུགས་ལས་ཐ་དད་པའི་རེག་བྱ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་མིག་གིས་གང་ཙུག་ བཟུང་།གང་དག་གལ་ཏེ་རེག་པའི་རྫས་མིག་གིས་འཛིན་ན་ནི་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་ཡང་མིག་གི་རང་གི་ཡུལ་ཡིན་ནོ། །གསལ་བར་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་ཀྱང་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མིག་གིས་འཛིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐ་ དད་པ་ཉིད་ནི་དབང་པོ་དུ་མས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་།ཅིས་ན་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་མི་འཛིན། གང་ཡང་དོན་ཐ་མི་དད་པ་ལ་ཡང་དབང་པོ་དུ་མས་འཛིན་པར་འགྱུར། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ལ་ཡང་། དབང་པོ་ཀུན་གྱིས་འཛིན་པར་འགྱུར། དེ་རྫས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཡང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་དབང་པོ་གཅིག་གི་གཟུང་བྱ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཉེས་པ་དེ་དག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལ་རང་རང་གི་བྱེ་བྲག་ངེས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་བློ་སྔོན་པོ་ལ་མི་འཁྲུལ་ལོ་ཞེ་ན། ཅི་ཡང་དེ དག་གི་ངེས་པ་ཉིད་དེ་ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་།གང་ལ་གཟུགས་ཉིད་མེད་པ་དེ་མིག་གིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ་དེ་བཞིན་དུ་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་རང་གི་ཡུལ་ལ་ངེས་པ་ཉིད་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟ་ན་ནི་མིག་གི་རེག་བྱ་ཚོགས་པ་ལའང་འཇུག་།རྫས་སོགས་ལ་མིན། རྫས་དང་གྲངས་ལ་སོགས་པ་དང་ལས རྣམས་ལ་གཟུགས་ཉིད་དང་རེག་བྱ་ཉིད་མེད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མིག་དང་རེག་པ་དག་གིས་དེ་དག་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ནི་གང་ལ་གཟུགས་ཉིད་ཡོད་པ་དེ་མིག་གི་གཟུང་བྱ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ངེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྫས་ལ་སོགས་པ་ལ་ངེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་མདོ་དང་ཡང་འགལ་ཏེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འཁྲུལ་ལོ་ཞེས་གཟུགས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེད་པས་མི་འཁྲུལ་བར་བརྗོད་ཀྱི། གཟུགས་ལ་སོགས་ པ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

若謂如是：因色等差別存在，一根不能取者，此亦非理。何故？根能取自境雖異，于自境能取青等差別及數等差別，汝許根能取差別故。 若謂取數等差別非取他根境。他根境即如異於色之觸，眼如何能取？若有謂眼取觸實，則他根境亦成眼之自境。以明顯承許故，雖異亦如青等，觸等亦應成眼所取，以差別性是多根所取之因故。 何故不取他根境？若於無異義亦應多根取，于各別色等，應一切根取，如實等。如是則色等亦應非一根所取。 若謂無此過失：彼等色等有各自確定差別，由無彼故根識于青無錯亂者。然彼等確定性究竟如何？為于無色性者是眼所取，如是觸等於各自境確定耶？如是則眼于觸聚亦轉。 “于實等非”，以許實、數等及業無色性、觸性故，眼觸不應取彼等。若如是則有色性者是眼所取，如是觸等亦由確定性而有差別。如是由無色等故，實等應無確定。 若爾則違經，說由無彼故不錯亂，是說由色性等於聲等無故不錯亂，非由色等有故。 這段論述涉及感知理論的幾個核心問題： 感知模態的獨特性與整合性問題，可用現代感知科學中的模態特異性理論(modality specificity theory)來解釋。 屬性與實體的關係問題，現代特徵整合理論(feature integration theory)提供了新的解釋框架。 感知確定性的本質問題，可用現代概率論和資訊理論中的不確定性度量(uncertainty measures)來形式化表達。 這些古典問題在現代認知科學的計算模型中獲得了更精確的數學描述，使得對感知過程的理解更加系統化。

།དེ་དག་ནི་རིགས་པ་དང་ཡང་མི་འཚམ་སྟེ་། དབང་པོ་གཞན་གྱི་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བརྟགས་ནས་གཟུང་བ་ནི་གཟུང་བ་མ་ཡིན་ན། གཟུང་བས་སྟོང་པ་དེ་ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཉིད་ལ་སོགས་པས་སྦྱོར་བར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་རྒྱུ་མེད་པར་འཛིན་པ་མེད་པའོ་ཞེ་ན། དེའི་ ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་ཡུལ་ལ་ངེས་པ་ཉིད་ནི་སྦྱོར་བར་མི་བྱ་བ་ཉིད་དོ།།གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་རྫས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐ་མི་དད་པར་འཛིན་པ་མི་མཐོང་བ་དེ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་ཡུལ། མིག་ནི་རེག་པར་བྱ་བ་དག་ལས་ཐ་དད་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། གཞན་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བའི་ སྤྱིའི་ཡུལ་ལ་ཐ་མི་དད་དུ་འཛིན་པའི་དྲན་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་ཡིན་གྱི།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་བློ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་རང་རང་གིས་ཡུལ་ཐ་དད་ལ་དམིགས་ཤིང་དོན་གཞན་རྣམ་པར་གཅད་པའི་ཡུལ་ ལ་ཐ་མི་དད་ཀྱི་བློ་སྐྱེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི་ཡོད་པ་ཉིད་དང་ཡོན་ཏན་ཉིད་དག་ལས་སྐྱེས་པའི་མངོན་སུམ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཉེ་བར་མ་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་སུམ་གྱིས་གཟུང་ངོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དེ་དག་ནི་རྟོག་གེ་ངན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་དེ་མཚུངས་པར་འདོད་ཅེ་ ན།འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་དང་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་དག་ནི་དབང་པོའི་ཡུལ་དུ་མཚུངས་པར་ཁས་བླང་པར་བྱ་སྟེ། དེ་མི་འཛིན་པ་ནི་དེའི་བློ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི། མི་འདོད་པ་ལའང་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་གཉིས་ཀ་དབང་པོའི་གཟུང་བྱ་ཉིད་དུ་མཚུངས་པ་ཡིན་ན་ནི། རྫས་དང་ཡོན་ཏན་དང་ལས་དག་རྫས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཉིད་བཞིན་རྫས་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྫས་གཅིག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྫས་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྫས་ལ་ཞུགས པའི་ཡོད་པ་ནི་རྫས་གཅིག་པོ་དེ་དང་ལྡན་པར་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་ལ་རྫས་ལ་སོགས་པ་དགག་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ལས་དང་ཡོན་ཏན་ལ་ཡོད་ཕྱིར། །ཡོད་པ་ལས་མིན་ཡོན་ཏན་ མིན།།ཞེས་བརྗོད་དོ། །གལ་ཏེ་ཡང་རྫས་ལ་ཞུགས་པ་རྫས་ཉིད་གཅིག་ཡིན་གྱི་གཞན་ལ་ཞུགས་པ་རྫས་གཅིག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་རྫས་ཐ་དད་དུ་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཚེ་མིག་གིས་མངོན་སུམ་གྱིས་མི་འདྲེའོ་ཞེས་འཛིན་པ་དེའི་ཚེ་རེག་བྱ་ཡང་མིག་གི་གཟུང་བྱར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ ཡོད་པ་ཉིད་དང་ཡོན་ཏན་ཉིད་བཞིན་དབང་པོ་ཐ་དད་ཀྱི་གཟུང་བྱ་ཉིད་ཡིན་ཡང་རྫས་ཐ་མི་དད་དོ་ཞེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

彼等與理不符，觀察他根無等而取非所取，彼空于所取，如何以色性等相配？若謂無因則無取者，是故於色等自境確定性不應配。 若謂如是：于實等不見無差別取，云何？“他境”，眼緣異於觸之境，與他性俱行共境無差別取之念識生，非取色等，以無彼識故。如是由無差別故，各根緣異境，于遮余義境生無差別識，一切是意識，非從有性與德性生現量，以彼未顯故。執為現量所取者，是惡論者慢。 若謂境相等者，如是能差別、所差別應許為根境相等，不取彼者以無彼識故。若爾，“于不欲亦成過”。若二者相等為根所取，則實、德、業由具實故，如有性應成一切根。如是由具一實故，如實非有性，由是一切根故應成有性。 若謂入實之有唯說與彼一實相應者，非，以無差別故與有無異。一切有中不應遮實等，如說：“由有于業德，有非業非德。“若謂雖入實唯一實性，入他非一實者，應成實異。 當眼現量執不雜時，觸亦應成眼所取。是故如有性與德性雖是異根所取，說實無異者非理。 這段論述涉及幾個重要的邏輯和認識論問題： 關於屬性與實體的本體論問題，現代形式本體論(formal ontology)通過集合論和範疇論提供了更嚴格的數學框架。 感知判斷的確定性問題，可用現代認知科學中的貝葉斯推理(Bayesian inference)模型來解釋。 對屬性實在論的討論，現代哲學邏輯中的可能世界語義學(possible world semantics)為這類問題提供了新的分析工具。 這些古典問題在現代邏輯學和認知科學的交叉領域中獲得了新的研究視角和形式化方法。

།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་དབང་པོ་ཐ་དད་ཀྱི་གཟུང་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་གཞན་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་ཡིན་ན་ནི། མ་ངེས་དབང་པོ་གཅིག་གི་གཟུང་བྱ་ལ་ཡང་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་དང་ལས་ཀྱི་ ཐ་དད་དང་།སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་དད་མཐོང་སྟེ། དབང་པོ་ཐ་དད་མེད་ཀྱང་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པ་མཐོང་ངོ་། །གང་ཞིག་གང་མེད་ཀྱང་འབྱུང་བ་དེ་ནི་དེའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཐ་དད་ནི་གཞན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་གཞན་དུ་བརྗོད། དབང་པོ་ཐ་དད་ཀྱི་ གཟུང་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པས་ནི་དུ་མ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི།དབང་པོ་གཅིག་གི་གཟུང་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་མ་ཡིན་ན་གང་ལས་མ་ངེས་པར་འགྱུར། དབང་པོ་ཐ་དད་ཀྱི་གཟུང་བྱ་ཡིན་པ་ཁོ་ནས་དུ་མ་ཉིད་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་དུ་མ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།དབང་པོ་ཐ་དད་མེད་ཀྱང་ཞེས་གང་བརྗོད་པ་འདིས། ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་བྱར་བརྗོད་མ་ཡིན། །དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་དད་ལས་དུ་མར་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གང་དབང་པོ་ཐ་དད་པ་དེ་དུ་མ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བློ་ཐ་དད་ཀྱང་གཞན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ནི་མི་འགེགས་སོ། ། གཞན་ཡང་བློ་དབང་ཐ་དད་ལས་ཐ་དད། །གང་ལ་གཅིག་ཡིན་གཞན་དུ་ན། །དབང་པོ་ཡང་ཐ་དད་བློ་ཡང་ཐ་དད་པ་ལས་གཞན་ཉིད་དུ་མི་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །དབང་པོ་ཡང་ཐ་དད་བློ་ཡང་ཐ་དད་པ་དེ་ལ་ནི་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་གོ་སྐབས་མེད་དོ། །དེ་དག་གི་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན སུམ་གྱིས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་གསལ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་དག་གིས་ནི་རང་གི་རྟེན་དང་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་གཞི་ལ་སོགས་པ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཐམས་ཅད་དུ་ཕྲད་པ་ལས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རིགས་པ་ཅན་གྱིས་མངོན་སུམ་བརྟགས་པར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྗོད་ ཟིན་ཏོ།།དེའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་པའི་མངོན་སུམ་ནི་སྒྲུབ་པར་དཀའོ། །སེར་སྐྱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་མངོན་སུམ་དུ་འདོད་དོ། །རྣ་བ་དང་པགས་པ་དང་མིག་དང་ལྕེ་དང་སྣ་རྣམས་ཡིད་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། སྒྲ་དང་རེག་བྱ་དང་གཟུགས་དང་རོ་དང་དྲི་ད་ལྟར་ བ་རྣམས་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མའོ་ཞེས་སོ།

若謂如是由是異根所取故說為他性者，不定，於一根所取亦見實、德、業差別及青等差別，雖無異根亦見執青等差別。若離何者仍生，彼非彼因故，異根非他性因者。 彼當別說。由是異根所取故說多性，非由是一根所取故一，何成不定？非唯由異根所取說多性，然由唯是多性故非不定。 所說”雖無異根”者，“非說一切是所立”。非由一切根差別說多，以凡異根即唯多故。雖識異亦是他因故不遮。 又”由識根異故異”，於何是一，若異者，則應不由根異及識異說他性。于根異識異者，無一性餘地。 于彼等德等生現量知，亦當明瞭。彼等說由自依相屬門與基等和合，如是亦非一切和合生識，如理論者所說觀察現量已。是故勝論現量難成。 數論師許耳等轉為現量。耳、皮、眼、舌、鼻由意加持而趣境，即于現在聲、觸、色、味、香依次執取是現量量。 關於感知統一性與多樣性的問題，現代神經科學通過感知整合(perceptual integration)理論提供了新的解釋框架。 對感知因果性的討論，可用現代因果推理(causal inference)模型來形式化分析。 多重感知模態的整合問題，現代認知科學通過多模態學習(multimodal learning)理論提供了計算模型的解釋。 這些古典問題在現代計算認知科學中獲得了更精確的數學描述和實驗驗證方法。特別是通過神經網路模型，我們可以更好地理解感知整合的機制。

།དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཡང་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐུག་པ་མེད་པའམ། དེ་དག་གིས་ནི་དབང་པོ་གཞན་གྱི་གཟུང་བྱ་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་དབང་པོ་འདོད་པ་ཡིན་ལ་ཡོན་ཏན་གསུམ་གྱི་འཕེལ་བ་དང་འགྲིབ་ པ་ཙམ་གྱིས་ཐ་དད་ལས་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཐ་དད་ཅེས་འདོད་དེ།སྒྲ་གཅིག་པུ་ཡང་ཡོན་ཏན་གྱི་འཕེལ་འགྲིབ་ཀྱི་ཐ་དད་ཀྱིས་ཐུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དཔག་ཏུ་མེད་པས་འཛིན་པར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །ཡང་ན་དབང་གཅིག་འགྱུར། ཅི་སྟེ་དེར་ཡོན་ཏན་ གསུམ་ཐ་མི་དད་པས་རིགས་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟར་ན་སྒྲ་ཐ་དད་འཛིན་པ་བཞིན་རེག་པ་ལ་སོགས་པའང་འཛིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།ཐམས་ཅད་དུ་ཡོན་ཏན་གསུམ་པོ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོན་ཏན་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་སྒྲའི་རིགས་ནི་ཡོད་ པ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་སྒྲ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་སྙིང་སྟོབས་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་ཀྱིས་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཐ་དད་ཀྱི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དག་ཐ་དད་པ་ཇི་ལྟར་མེད། སྒྲའི་རིགས་ཐ་མི་དད་པར་མཚུངས་པའི་དབྱིབས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ནི་ཡོད་པ་ ཡིན་ལ།རེག་པ་ལ་སོགས་རྣམས་ལས་ཐ་དད་པ་སྟེ། རིགས་མཐུན་པའི་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་རྣ་བ་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རེག་བྱ་ནི་མིག་གི་མཐུན་པའི་ཡུལ་དུ་ འགྱུར་ཏེ།།གང་ཕྱིར་དབྱིབས་ནི་གཉིས་ཀྱི་གཟུང་བྱར་རི་བོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་ལ་མིག་དང་རེག་བྱ་དག་གི་ཤེས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རང་གི་ཡུལ་དེ་ཁོ་ནར་འཇུག་གོ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་གསལ་ཏེ་། དབྱིབས་ཀྱིས་བྱས་པའི་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་འདོད་པའི་ལྟར་ན་ནི་སྒྲ་ལ་སོགས་ པ་ནི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པས་མི་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབྱིབས་ནི་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། །དབྱིབས་ནི་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས། མཐོང་བཞིན་པའི་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་རྣམས་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཡུལ་གཅིག་ལ་དབྱིབས་མང་པོ་འཐོབ་ པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ།དབང་པོ་གཅིག་གི་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་ན་ནི་དེའི་བྱེ་བྲག་གི་རིགས་དུ་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་གཅིག་ཏུ་དབྱིབས་དུ་མ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །དབྱིབས་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་གསེར་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོགས་རྣམས་དང་རྒྱན་རྣམས་ཀྱི་ཐ་དད་ཀྱང་མེད་ པར་འགྱུར་རོ།།དབྱིབས་མཚུངས་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གསེར་དང་སྒྲ་དང་རྫས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ།

依彼等見，或根無盡，或彼等許根由非他根所取境而趣自境，僅由三德增減差別而許聲等類異。即一聲亦由德增減差別無盡故，應許無量根取。 或成一根。若由三德無異故是一類，則如取異聲，應成取觸等，故成一根，以一切三德無異故。離三德之聲類非有。凡成聲性者，于觸等則非。 當勝性等相狀差別之聲等如何非異？聲類無異相狀位雖有，異於觸等，耳趣同類所取境。如是于觸等亦爾。是故如前所說過失者。 如是觸亦應成眼同境，以形為二所取故，見山等形於眼觸二識故。“唯趣自境”已明顯。若許由形所成類差別，則聲等不應為耳等所取。何故？“形非三境”，形非耳鼻舌所取故，現見聲香味應非現量。 於一境亦應得多形，若一根境有分別，由彼差別有多類故，應見一境多形。由形無差別相等故，金等器及飾亦應無異。由形相等故，金聲實等亦應相等。 這段論述涉及幾個關鍵的邏輯問題： 關於屬性與類別劃分的問題，現代集合論和型別論(type theory)提供了更嚴格的數學框架。 感知模態的獨特性與互動性問題，現代多模態學習理論(multimodal learning theory)提供了計算模型的解釋。 形狀識別的統一性問題，現代計算機視覺中的特徵提取(feature extraction)和模式識別(pattern recognition)理論提供了新的理解方式。 這些古典問題在現代人工智慧和認知科學的交叉領域中獲得了新的研究視角，特別是在深度學習模型中，我們可以看到感知系統如何處理多模態資訊的整合問題。

།དེ་བཞིན་དུ་རང་རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ཡང་མི་འགྱུར། ཅི་དབང་པོའི་འཇུག་པས་རིགས་རང་ཙམ་འཛིན་པར་བྱེད་དམ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་དུ་ བྱས་པའི་རིགས་འཛིན་པར་བྱེད།གལ་ཏེ་རིགས་རང་ཙམ་འཛིན་ན་ནི་དོན་གྱི་རང་བཞིན་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེས་ནི་དབྱིབས་ཙམ་འཛིན་པ་ཡིན་པས་ན་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་མ་ངེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དབྱིབས་ཙམ་འཛིན་པ་ཉིད་ཡིན་ ནོ།།དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་དབྱིབས་ཙམ་གྱི་སྣང་བ་ཅུང་ཟད་ལ་དམིགས་ཀྱི་དོན་ཡུལ་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་མི་དམིགས་པས་སོ། །སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མི་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་པི་ཝང་གི་སྒྲ་དང་རྔའི་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ ཀྱང་མི་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་དབྱིབས་གཞན་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་འཛིན་ནོ་ཞེ་ན་ཡང་། ཡིད་བཞིན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན། །རང་གི་དོན་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་བྱེད་ན་ཡང་ཁྱད་པར་དེ་འཛིན་པ་ན་ཡིད་ཀྱི་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་རང་གི་ཡུལ་ལ་རྟོག་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་ བདེ་བ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་དབྱིབས་འཛིན་ནི།དེ་ལྟ་ན་ཡང་གནས་སྐབས་དེའི་ཡིད་ཀྱི་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སོ་སོར་འཛིན་པར་བྱེད་དམ། སྡོམ་པ་ཡང་འཛིན་པར་འགྱུར་གྲང་། དེ་ལ་རེ་ཞིག་སོ་ སོར་ནི་མི་འཛིན་ཏེ།རང་གི་ཡུལ་ལ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོའི་འཇུག་པ་ནི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་གཟུང་བར་བྱ་བ་ལ་ཡིན་གྱི། སྙིང་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྙིང་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་སོ་སོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་རྣམས་རྣ་བ་ལ་ སོགས་པའི་འཇུག་པའི་གཟུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་མིན་ཞེ་ན། སྙིང་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འབྲས་མིན་པའམ། གལ་ཏེ་སྙིང་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་སྒྲ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ན་ནི་ཐ་མི་ དད་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་ལ།སྙིང་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །སྙིང་སྟོབས་སྒྲའི་རང་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱས་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་བརྗོད་པ་དེ་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་ རོ།།སྙིང་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་ཐ་མི་དད་དེ་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དང་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན་ནི་ཐ་མི་དད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ཏུ་འདོད་པ་ལ་གནོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནིའམ་ཞེས་བརྟག་པའི་སྒྲའི་དོན་ཡིན་ནོ།

如是亦不成各趣自境。根轉是取類自體，還是取樂等差別所成類？若取類自體，則不取義自性，以彼唯取形故，應成聲等樂等自性不定。 唯取形體，不取義差別，以唯緣少許形相顯現，不緣義境自體故。亦不取聲等差別。如是亦不取琵琶聲、鼓聲等差別，以彼不可能有異形故。 若謂取義，“如意即分別”。若成自義差別，取彼差別時，如意轉，于自境成有分別。若取樂等差別所成形，如是亦如彼位意轉即是分別義。 樂等為各別取耶？抑或總取耶？其中且非各別取，以耳等根轉于聲等所取境，非於勝性等。勝性等與聲等自性非各別，是故彼等非耳等轉所取。 若謂非他，勝性等非異於聲等，彼亦是所取者，“非果或”。若勝性等非異於聲，則無異體聲等非果，于勝性等亦非聲等因。立勝性為聲自性等所說亦成相違。 若勝性等互無差別而與聲等成一，則由無異自性，于因果所許成害，此為”或”字義。 這段論述涉及幾個重要的邏輯問題： 型別與實例的關係問題，現代型別論(Type Theory)提供了更嚴格的數學框架來處理抽像與具體的關係。 屬性歸屬和本質特徵的問題，可用現代描述邏輯(Description Logic)來形式化表達。 感知與概念形成的關係，現代認知科學中的概念學習(Concept Learning)理論提供了計算模型的解釋。 這些古典問題在現代形式語義學和認知科學中獲得了新的研究視角，特別是在知識表示(Knowledge Representation)領域，為我們理解概念形成和推理提供了新的工具。

།གཞན་ཡང་། གཞན་ཉིད་ མིན་ན་གཟུང་བྱ་མིན།།གལ་ཏེ་ཡང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་ན་ནི་སོ་སོར་གཟུང་བར་བྱ་བར་མི་འགྱུར་ལ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱང་གཟུང་བར་བྱ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་དེ་ལ་ཙམ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ངོ་། །གང་དོན་ གཞན་མ་ཡིན་པའི་དབང་པོའི་ཡུལ་དེ་ཐམས་ཅད་དབང་པོའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།འབྲས་བུ་ཉིད་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པ་ནི་སྤྱིའི་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་སོ་སོར་ནི་མི་འཛིན་ཏོ། །ཅི་སྟེ་སྡོམ་པ་ལ་འཛིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་དབང་པོ་ ཐམས་ཅད་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ་སྣ་ཚོགས་རྣམ་པར་རོ།།སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པའི་གཟུང་བྱ་ལ་ཐ་མི་དད་པའི་རྣམ་པར་འཛིན་པ་ནི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐ་མི་དད་པར་འཛིན་པ་ཡང་མཐོང་ངོ་། ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཉིད་ཀྱང་མཚུངས་པར་འགྱུར་། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གཞན་ལ་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་དབང་པོ་གཅིག་ཉིད་དུ་ཐལ པར་འགྱུར་རོ།།མ་ཡིན་ཏེ་རང་རང་གི་དབྱིབས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་འཛིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། དེ་སྐད་དུ་ནི་བརྗོད་ན་རིགས་པར་ནི་མི་བརྗོད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་དུ་མར་འཛིན་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་ལ་ཡང་དབྱིབས་ཐ་དད་ཀྱི་སྒོ་ནས་དུ་མར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་དབྱིབས་གཅིག་ གི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ནས་འཛིན་པ་ནི་མ་མཐོང་ངོ་།།དེར་དབྱིབས་ཀྱི་ཐ་དད་ལས་རིགས་ཀྱི་ཐ་དད་འདོད་ན་ནི་དེ་ཉིད་དབང་པོ་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་གྲངས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་མི་འདོད་དོ། །སྔོན་གྱི་སེར་སྐྱ་པའི་ལུགས་ལ་འདས་པར་སྨྲ་བ་གྲངས་ཅན་ཕུང་བར་བྱེད་ པའི་མ་རྡུམ་པ་ན་རེ་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པ་ལས་ཐ་མི་དད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།རིགས་གཞན་ཉིད་ལས་ནི་མ་ཡིན་པས་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་དབང་པོ་ཐ་དད་གཞན་གྱིས་གཟུང་བར་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཐ་དད་ཡོད་པས་དབང་ པོ་རྣམས་རང་རང་གི་ཡུལ་དབང་བྱེད་པར་བརྗོད་དོ།།རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ལ་ཐ་མི་དད་པའི་རང་གི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་ཡིན་པས་དབང་པོ་རྣམས་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

複次，“若非他則非所取”。若樂等非異於聲等，則不成各別所取，極微亦非所取，及彼量等亦爾。凡非異義之根境，彼一切成非根境。以果性等執應成共相境故。如是且非各別取。 若謂總取，如是亦應一切根轉成雜種相。于雜種相所取執無差別相不應理，以彼力斷定所取故。見於聲等執無差別。樂等境性亦應相等，諸根境性應成相等。諸根不應趣自境，以樂等於異境有類差別故。如是亦應成一根。 若謂不然，執各自形所差別者。如是說非理，以多取故。於一色類亦由異形門取多，未見隨一形而取。若許由形差別有類差別，則成根無窮。 此非數論差別所許。古數論宗過去論者數論毀壞之殘缺者言：聲之三相非無差別，以非異類故，觸等三相不應為異根他所取。是故由樂等有差別，說諸根各自主境。于趣自境諸根有無差別自差別故，諸根應成無窮，彼如是說。 這段論述涉及幾個核心邏輯問題： 同一性與差異性的關係問題，現代集合論中的等價關係(equivalence relation)理論提供了更嚴格的數學描述。 無窮迴歸問題，可用現代數理邏輯中的遞迴理論(recursion theory)和不動點理論(fixed-point theory)來分析。 類別劃分的基礎問題，現代範疇論(category theory)為我們提供了更抽像的數學工具來處理分類系統。 這些古代印度-藏傳邏輯學所討論的問題，在現代數理邏輯框架下獲得了更精確的形式化表達，特別是在型別論和模態邏輯方面有深入發展。

།གལ་ཏེ་རིགས་ཀྱི་ཐ་དད་ལས་ཀྱང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་དབང་པོ་ནུས་པ་ དང་ལྡན་པར་བྱའོ་ཞེས་སྔོན་མ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ལྟ་ན་ནི་དེ་བས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པར་དུ་ཁོ་བོས་སྨྲ་བར་བྱ་བ་ཉིད་དེ།རེ་རེའི་ངོ་བོར་ཐམས་ཅད་ནི། །གཙོ་བོར་རྡུལ་ཕྲན་སོ་སོར་ཡོད། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་གཏི་མུག་དང་སྒྲ་དང་རེག་བྱ་དང་བྱ་བ་དག་གིས་ཐ་དད་ཀྱི་རིགས་ལས་ཐ་ དད་པའི་གཙོ་བོ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་བྱེ་བྲག་ལས། །འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་མཚོན་པར་བྱེད། །དེ་འདི་ལྟར་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་བྱེ་བྲག་ལས་རང་གི་རིགས་ལས་མ་འདས་པར་འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ དུ་འགྱུར་རོ།།རྡུལ་ཕྲན་གསུམ་པོའི་རང་བཞིན་དུ། །གཅིག་དེའི་ངོ་བོར་གང་གིས་འགྲོ། །གལ་ཏེ་སྒྲ་ལ་སྒྲའོ་ཞེས་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཐ་མི་དད་ཀྱི་བློ་དེ་དོན་དུ་མའི་རང་བཞིན་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན་པར་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རིགས་མི་མཐུན་ལས་གྱུར་པ་ཡི། །རབ་ཏུ་ སྦྱོར་བར་འདོད་མ་ཡིན།།གསུམ་པོ་སྦྱར་བ་ལས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གྲངས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ཐ་དད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲ་གཅིག་བརྗོད་པ་ནི་ཡོད་པ་ལ་རག་ལས་ན་དངོས་པོ་གཅིག་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་གསུམ་པོའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་སྒྲ་ དང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པར་གང་བརྗོད་པ་ཤེས་པར་འདོད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་དབང་པོའི་ཡུལ་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཚུལ་གཉིས་ཤེས་པར་མི་འདོད་ན། །འབྲས་བུ་གཅིག་གི་ངོ་བོར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་རྣ་བས་སྒྲ་ཉན་པ་ལ་སོགས་པའི་བློ་ནི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་ ལྟོས་པར་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་འདི་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དེ་དེ་ཉིད་ཁོ་ནས་གཅིག་གི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་མ་སྟེ། །དབང་པོའི་ཡུལ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན། །སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས་རང་བཞིན་གང་ལ་བློ་འཇུག་པ་ དེ་དབང་པོའི་དོན་ཏེ།དེ་ཉིད་དབང་པོའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ། རེག་བྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རེ་རེའི་དངོས་པོ་ལ། །གྲངས་ཅན་ལུགས་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས། །སྔོན་གྲགས་པའི་གྲངས་ ཅན་གྱི་ལྟ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་བདེན་པ་ཁོ་ན་སྟེ།རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གཅིག་གི་རང་བཞིན་ཙམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་བརྟགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་ན་ནི་རིགས་མི་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་མི་རྩོམ་མོ་ཞེས་མཛེས་པར་འགྱུར་གྱི། གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་གཅིག་ པ་ཉིད་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

若謂由類差別亦應令樂等境根具力，如前者差別，則我更當說： “一切各自性，主性微塵別。” 應說樂、苦、癡、聲、觸、作用等差別類中，有遍一切差別主性微塵。 “由勝解差別，表徵為果性。” 如是由正勝解差別，不離自類而成果性者，成諸根境。 “三微自性中，何者成彼性？” 若謂聲即聲，離樂等無差別智，不應理為多義無差別自性。何故？ “異類所成者，非許為和合。” 三合成一非有，以數論許類差別故。說一聲依有，而一事非有。 若謂三性聲及樂等所說，欲知自性即根境所生者。 “若不欲二理，成一果自性。” 若耳聞聲等智不待樂等，異余而轉，唯由彼成一自性。 何故？“義自性眾多，根境有差別。” 由聲等義自性眾多中，智趣何自性，彼為根義，即彼根境。彼唯一，于觸等亦不等。是故非理。 是故”於一一事，勝數論宗義。” 勝昔傳數論見而最勝者唯實，謂由類差別一自性因生果，如是則不造異類果為妙，非由三性一故。 整體與部分的關係問題，現代mereology(部分論)提供了更系統的理論框架。 因果關係的本質問題，現代因果推理(causal reasoning)理論提供了概率和統計的視角。 類別與個體的關係問題，現代集合論和模型論為我們提供了更嚴格的數學工具。 這些古代印度-藏傳佛教邏輯學的討論，在現代科學哲學中仍有重要意義，特別是在處理複雜系統的涌現性質(emergent properties)方面提供了獨特的思考角度。

།གལ་ཏེ་ཡང་ད་ལྟར་བའི་སྒྲ་ཙམ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོའི་འཇུག་པ་མངོན་སུམ་དུ་འདོད་པ་དེ་ལྟ་ན་ནི་ཡུལ་གཅིག་མ་ཡིན། གཞལ་བར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཚད་མ་ཡིན་པ་བསལ་བར་འགྱུར་རོ། །འཇུག་པ་དེ་ཚད་མར་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།དབང་པོའི་འཇུག་པ་ཡང་དག་པར་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་ནི་རྟགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པས། ཚད་མར་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཉམས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེར་འཇུག་པའི་ཡང་དག་པར་མྱོང་བ་ཚད་མ་གཞན་གྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་བར་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །ཉེས་པ་དེ་ནི་མེད་དེ། དེར་ ཞུགས་པའི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་དྲན་པ་སྟེ།འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །གང་ཇི་སྐད་དུ་དྲན་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་གོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་ཤེས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ལ་མངོན་སུམ་སྟེ། དབང་པོའི་འཇུག་པ་དང་བར་དུ་མ་ཆོད་པ་ཡིན་ནོ། །དྲན་པའོ་ ཞེ་ན།དྲན་མིན་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་ཕྱིར། །བར་མ་ཆོད་པའི་ཡིད་ནི་དབང་པོའི་འཇུག་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་དྲན་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །སྔར་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིག་ཅར་གཉིས་ཀ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཅིག་ཅར་བ་ཡིན་ན་ཡང་དབང་པོས་ཤེས་པ་དང་། དེ་ཉམས་སུ་མྱོང་ བར་བྱེད་པའི་ཡིད་གཉིས་ཀ་བསལ་བར་ཁས་བླངས་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་ཡུལ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ཡུལ་ཅན་ལ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་ཚད་མའི་དབང་པོ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཡིད་དེ་ནི་ཚད་མར་མ་བརྗོད་དེ་དེས་ནི་དེའི་གནས་སྐབས་ལ་ཞུགས་པ་པོ་ཡང་ཚད་མར་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་མྱངས་ པར་འགྱུར་རོ།།རང་རིག་ཏུ་འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ་། །དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོང་བའི་གོམ་པ་ཉིད་དེ། དེ་ཡོད་པ་ལྟ་ན་ནི་དྲན་པ་འདི་མངོན་སུམ་འཛིན་པའི་བྱེ་བྲག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་བར་མ་ཆོད་པའི་དབང་པོའི་ཡུལ་འཛིན་ན་ནི་དྲན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཡིད་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྔར་ཡིད་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་མེད་དོ། །དྲན་པ་ཉམས་པའམ། དྲན་པ་ཡིན་ནའང་གཞན་མཐོང་འགྱུར། །དབང་པོའི་འཇུག་པ་ཙམ་ཞིག་མྱོང་བའི་ཕྱིར་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བའམ། དྲན་པ་ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འམ་ཞེས་པའི སྒྲ་རྣམས་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་དོན་ཏོ།།ཇི་ལྟར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ལ་དབང་པོའི་འཇུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ཡིད་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་འདོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། གང་ཇི་སྐད་དུ་དོན་གཅིག་གིས་དབང་པོ་གཉིས་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ནི་བརྟག་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བརྗོད་ པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཉམས་པ་ཉིད་དོ།

若許現在唯取聲之根轉為現量，則非一境，且遮一切所量非境為量。彼轉非說為量。 由於證知根轉之意根無因等，以非說為量故成壞。彼轉之正證知不攝入餘量中。無此過失，以趣入彼之體驗是念，如欲等。如所說：“念是現量轉之差別。“是故根識于外境為現量，以無間于根轉故。 若謂是念，“非念以未經驗故。“無間意取根轉爲念不應理，以先未經驗故。“二者同時當生起。“若同時，則許遮根識及證知彼之意二者。如是則境因於有境亦有。彼量根證知之意非說為量，以彼于彼位趣入者亦非說為量故成經驗。 于自證等無過。所謂念如盲人步履，若有彼則此念成現量取之差別。如是亦于無間根境取非成念，以意未經驗故。先無意經驗外境。 “念壞或，若念見他生。“以唯經驗根轉故未經驗，或念壞之”或”字表抉擇義。 若謂何故成壞，許意與外境根轉俱生而經驗？如所說：“一義生二根之能力不能觀察。“是故彼即成壞。 這段論述涉及認識論和心理學的核心問題： 直接認知與間接認知的關係問題，現代認知科學中的直接實在論(Direct Realism)和表徵理論(Representationalism)對此有深入討論。 同時性認知問題，現代神經科學中的時間意識(Temporal Consciousness)研究提供了新的實驗證據。 自我意識的本質問題，現代哲學中的高階思維理論(Higher-Order Theory)和自我模型理論(Self-Model Theory)提供了新的解釋框架。 這些古代認識論問題在現代認知科學和神經科學的交叉領域獲得了新的研究進展，特別是在意識研究方面有重要啓發。

།ཉེས་པ་དེ་དག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །དྲན་པའི་ཡིད་རྟག་ཏུ་འཛིན་པར་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་ལྷན་ཅིག་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བ་བཀག་པ་ཡིན་ནོ་། །ལྷན་ཅིག་པར་གྲུབ་པ་ཉིད་ལ་ཅི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ལ་དབང་པོ་དང་ཡིད་དག་གིས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཛིན་པར་བྱེད་དམ་ཞེས་འཛིན་ ལུགས་ལ་བརྒལ་ཏེ།གང་གི་ཚེ་ལ་ལར་དུས་གཅིག་ཏུ་དབང་དང་ལྡན་པའི་ཡིད་འབྱུང་ངོ་ཞེས་སྔར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་། དྲན་པ་ལྷག་པར་བརྗོད་ཕྱིར་ན། །རྣམ་བསལ། གལ་ཏེ་དྲན་པ་ལྷག་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ལ་ཡིད་དང་ལྷན་ཅིག་ བཀག་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་གང་ཇི་སྐད་དུ་འདི་ལྟར་དབང་པོས་གཟུང་གི།རྗེས་ལ་ཡིད་ཀྱིས་འཛིན་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟར་ཡིད་ཀྱིས་བཟུང་ནས་དབང་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པ་དེ་རྣམ་པར་བསལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ ལ་དྲན་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཡིད་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ལ་དངོས་སུ་འཇུག་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་། དབང་གཞན་དོན་མེད་འགྱུར། དབང་པོ་གཞན་རྣམས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེས་བུའི་དོན་ཡིད་ཀྱིས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་ངེས་པར་ གཟུང་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་གྲངས་ཅན་གྱི་མངོན་སུམ་ཚད་མ་མ་ཡིན་ནོ།།དཔྱོད་པ་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་དང་ཡང་དག་པར་ཕྲད་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེས་བུའི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་བློ་དེ་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ། ཡོད་པའི་གསལ་བྱ་མེད་པ་སྟེ། །ཕྲད་ཅེས་པ་ལས་དེ་རིག་བྱ། །ཡང་དག་པར་ཕྲད་པ་ནི་ ཡོད་པ་ཁོ་ན་དང་ཡིན་པར་ངེས་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་བསལ་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཡོད་པ་སྨོས་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ལན་དུ་ཕྲད་པ་བསྟན་ཞེ་ན། ཅི་སྟེ་ཡང་། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཡང་དག་པར་ཕྲད་ནས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་གང་གིས་སྦྱོར་ཞིང་ཡང་དག་པར་ཕྲད་པར་བྱེད་ཅེས་དོགས་ན་། ལན་དུ་ ཕྲད་པར་གཟུང་བར་བྱས་པ་སྟེ།དེའི་དོན་དུ་ཡོད་པ་སྨོས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་དབང་པོའི་ཁྱད་པར་དུ་བརྗོད་ཀྱིས། དབང་པོ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་བྱ་བའི་དོན་དུ་སོ་སོར་སྦྱར་བ་བརྗོད་པར་རིགས་སོ།

此等過失實不存在。為顯示念意常取而遮唯俱生。于俱產生就，若問外境由根與意共同執取耶？以前已說：“有時同時生具力意。“即便如此，“以說念殊勝故，遮除。“若為說念殊勝故遮與意俱取外境，則如是亦遮所說：“如是根取，後由意取，如是意取已如根而了知”等。是故於外境念非有。 若意直接趣入外境，則”余根成無義。“余根趣入外境成無義，以補特伽羅義由意成辦故。是故如是不能決定取境自性故，數論現量非量。 覓察者說：有及正合生之補特伽羅諸根之智是現量。於此，“有之所明無，由合知彼義。“正合唯與有合決定故，為遮無義說有不應理。 若謂為答示合，則雖然，于應說”諸根正合已”中，若疑由何合及正合，為答而取合，為此義說有者。如是則應說根差別，為成差別根故應說各別相合。 知識的直接性與中介性問題，現代認識論中的基礎主義(Foundationalism)與融貫主義(Coherentism)對此有深入探討。 感知與記憶的關係問題，現代心理學中的工作記憶(Working Memory)理論提供了新的解釋框架。 感官與心智的協同問題，現代認知科學中的多重通道理論(Multiple Channel Theory)為此提供了實驗支援。 這些古代印度-藏傳認識論的討論，在現代認知科學和心理學的交叉領域中獲得了新的詮釋，特別是在感知整合(Perceptual Integration)研究方面有重要啓發。

།ཅི་སྟེ་ཡང་འདིར་བདག་ལ་སོགས་པ་དང་ཡིད་ལ་སོགས་པ་དང་ཡང་སྦྱོར་ཞིང་ཕྲད་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྤྱིའི་ སྒྲས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །ཡོད་པ་ཙམ་དང་ཕྲད་པ་རུང་། །མ་ཡིན་མིན་ཏེ་གང་གིས་བརྗོད། །སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པ་སྤྱིར་ཡོད་པ་ཙམ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ནི་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མེད་པ་ལ་ནི་མི་འཇུག་སྟེ། གང་ཡང་སྨིག་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་བ་དེ་དང་ཡང་འགའ་ཞིག་ཏུ་ཕྲད་པར་འགྱུར་རོ་།།ཡུལ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ཉི་མའི་གདུང་བ་དང་། འབྱུང་བའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་ཙམ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་མིག་གི་བློ་དང་ཕྲད་ནས་དོན་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུ་བ་ལས། རིམ་གྱིས་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དགག་པར་ཡོད་པ་སྨོས་པ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ཡོད་སྒྲ་དམ་པར་འདོད། །དབང་པོ་མཛེས་པར་བརྗོད་པ་ཡིན། །གང་ཡང་འདི་ལྟར་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། གང་དུ་དབང་པོ་གང་ཞིག་དམ་པར་གྲུབ་པ་དེ་ནི་གཞན་ལ་མི་འཇུག་སྟེ། དེས་ན་དེ་དང་ཡང་དག་པར་ཕྲད་པའམ། ཡང ན་གང་དབང་པོ་རབ་ཏུ་མཛེས་པ་དང་ཕྲད་ནས་བརྗོད་པའོ་ཞེ་ན།དམ་པར་གྲུབ་དང་མཛེས་པ་སྟེ་། །མིག་སྨན་ལ་སོགས་བཞིན་ལས་ཀྱང་། །དེ་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་ཁ་བསྐང་བའི་དོན་དུའོ། །རྡུལ་སོགས་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དབང་པོ་དམ་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ་དོན་ཙམ་འབའ་ཞིག་ལས་ནི་ མ་ཡིན་ནོ།།དབང་པོའི་རབ་ཏུ་མཛེས་པ་ཡང་། མིག་སྨན་དང་རྐང་པ་བྱུགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཡིན་པས་དེ་དང་རབ་ཏུ་སྦྱར་བ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་དེ་ལྟར་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་འགྲོ་བའི་སྒྲ་ལས་བ་ལང་མཚོན་གྱི་གཞན་ལ་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ཡོད་ཀྱང་མ་ ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ།དོན་ཁོ་ནས་དམ་པར་གྲུབ་ཅིང་མཚོན་པར་བྱེད་ཀྱི་གཞན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཛེས་པ་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན། བརྒལ་བ་འདི་ནི་མི་བཟད་པ་སྟེ། གྲགས་ལས་དེ་ལྟར་བརྟགས་གྲངས་ན། །སྒྲ་དེ་དབང་པོའི་ཡུལ་ལ་མིན། །འགྲོ་བའི་སྒྲ་ ནི་བ་ལང་ཁོ་ན་ལ་གྲག་པས་འགྲོ་བའི་སྒྲ་ལ་མཚོན་པ་སྟེ།དེ་བཞིན་དུ་དམ་པ་དང་རབ་ཏུ་མཛེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོད་པའི་སྒྲས་དབང་པོ་ལ་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡོད་པའི་སྒྲ་ལས་དེ་ལྟར་བརྟགས་པ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཏུ་དོན་དང་ཕྲད་གང་ན། །གཟུགས་སྒྲ་ བར་དུ་ཆོད་པ་དང་།།ཆེན་པོའང་འཛིན་པར་མཐོང་བས་ན། །བར་དུ་མ་ཆོད་པ་ལ་གནོད། འདི་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་དབང་པོས་དོན་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ལ་ནི་རག་ན། གང་འདི་གཟུགས་དང་སྒྲ་དག་ལས་ནི་བར་དུ་ཆོད་བཞིན་པ་ལ་འཛིན་ཞིང་། དབང་པོའི་ཚད་ལས་ལྷག་པ་ལ་ཡང་འཛིན་ པར་བྱེད་དོ།

若謂此處應說與我等及意等亦合而相遇，以總聲說此者。此亦不應理。“唯有與合適，非無誰能說？“補特伽羅等總唯有性與合即成就，是故不入無中，若於陽焰等非有現似現量者亦于某處成合。 特殊境及日光熱與大種差別唯是有性，彼與眼識合已，由無義意識流轉，漸生錯亂知，是故為遮彼等說有不應理。 “若許有聲為勝，說根莊嚴。“如是亦應觀察，於何處何根成勝者不入余中，故與彼正合，或說與極莊嚴根合者。“勝成與莊嚴，如眼藥等故。“此成者為填詞義。由塵等余亦成勝根，非唯由義。 根極莊嚴亦由眼藥及涂足等故，與彼極合亦成現量。若謂不如是，如去聲表牛不于余有去作用，如是唯由義成勝及表示，非由余。如是于極莊嚴亦應說。此難不堪，“若由顯現如是思，彼聲非根境。“去聲唯于牛顯現故表去，如是為勝及極莊嚴故有聲住于根非有。是故由有聲如是思亦不應理。 “遍與義合何處，色聲間隔及，大者亦見取故，害無間隔。“如是於一切處根得義者，於此由色聲間隔而取，於過根量者亦能取。 這段論述涉及幾個重要的語言哲學和認識論問題： 指稱理論(Reference Theory)問題，現代語言哲學中的描述論(Descriptivism)和因果論(Causal Theory)對此有深入探討。 知覺的直接性問題，現代認知科學中的知覺加工(Perceptual Processing)理論提供了新的解釋框架。 語言與實在的關係問題，現代語義學中的真值條件語義學(Truth-Conditional Semantics)為此提供了形式化工具。 這些古代語言哲學討論在現代分析哲學傳統中獲得了新的詮釋，特別是在語言與認知的關係研究方面有重要啓發。

། དེ་ལྟར་གཉིས་ཀར་ཡང་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ནི་དྲི་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བར་དུ་མ་ཆོད་པ་ན་འཛིན་པར་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། །བློ་ཡི་རྒྱུ་ཡི་ཚོགས་པ་རུ། །བརྗོད་པ་བོར་ནས་གང་ལས་དེ། །ཚད་མ། འགྲེལ་པ་བྱེད་མཁན་གྱིས་ནི་དོན་གཞན་འབྲས་བུར་སྨྲ་སྟེ། ཚད་མའི་འབྲས་བུ་ བློའི་སྐྱེ་བ་ལས་གཞན་དུ་མ་མཐོང་བ་གང་ལས་བློ་སྐྱེ་བར་གྲུབ་པ་དེ་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་འདོད་དོ།།དེ་ལ་བརྗོད་པ་དེ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པའི་བདག་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་དང་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པ་དག་བོར་ནས་བློ་ལ་རྒྱུ་གཞན་ནི་མེད་ན་གང་གིས་མངོན་སུམ་ཉིད་ཀྱི་ཐ་ སྙད་དུ་བྱས།ཅི་སྟེ་དོན་ཡིན་པའམ། ཅི་སྟེ་ཡང་དོན་ཁོ་ན་མངོན་སུམ་གྱི་རྒྱུའི་ཚོགས་པར་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟ་ན། བློ་ཡི་སྐྱེ་བ་ཞེས་ཅིས་བསྣན། །འདི་སྐད་དུ་ཡོད་པ་དང་ཡང་དག་པར་ཕྲད་པ་སྐྱེས་བུའི་དབང་པོ་རྣམས་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་བཤད་པས་ཆོག་མོད། བློ་དང་སྐྱེ་བ་བསྣན་པས་ཅི་ ཞིག་བྱ།གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཞེས་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་ལས་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། དོན་དང་དབང་པོའི་ཡིད་སྐྱེས་བུ། །སྦྱོར་དང་འདུ་བྱེད་པ་ལས་གཞན། །མངོན་སུམ་གྱི་ནི་བློ་བསྐྱེད་པའི། །ཚོགས་པ་བརྗོད་པ་དེ་ཇི་ལྟ། །ཚོགས་པ་དེ་དག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གང་དབང་པོ་དང་དོན་དུ་ཕྲད་པར་བརྟག་པ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉིས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པར་འདུ་བ་ཡང་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། འདི་སོ་སོར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་མི་བརྟག་གོ། །གལ་ཏེ་ཡང་བརྗོད་པ། བ་ལང་ཉིད་ འདི་རྟ་ཉིད་འདིའོ་ཞེས་གང་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དེ་མངོན་སུམ་མོ་ཞེ་ན།དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། གླང་ཉིད་ཡོད་སྦྱོར་ལས་དོན་ནི། །བ་གླང་ཉིད་སོགས་སུ་འཇལ་བྱེད། །དབང་པོའི་བློ་ལ་དོན་རྣམས་དང་། །སྦྱོར་བའི་ནུས་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །བ་ལང་ཉིད་ཙམ་ལ་ལྟ་བ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་ལུགས་ཀྱི་དབང་པོའི་བློ་ལ་དེ་ཙམ་ལས་བརྟེན་ནས་ལྟ་བའི་ནུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་སྦྱོར་བར་ནི་མི་བྱེད་ལ། མ་སྦྱོར་བར་བ་ལང་ལ་སོགས་པ་ངེས་པར་ཡང་མི་རིགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་དང་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། རྗོད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར རྟོག་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཡིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་ཀྱིས་དབང་པོའི་བློ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

如是二者皆不成故，未見根如香等無間而取。“舍說智因聚，彼量從何生？“釋論者說異義為果，量果除智生外未見，故許從何生智即現量。 於此所說，如是舍說我等合及造作，除智因余因則無，以何立現量名？若是義，或唯義說為現量因聚者，“何須加智生？“此說有及正合生補特伽羅諸根為現量已足，何須加智及生？從何生彼者亦從分別。 又：“義根意士夫，合及造作外，現量智生起，彼聚說云何？“彼等聚非能生現量。所思根境合非是，以現量住二故。正和合亦非現量，不思此各別能成。 若謂所說，從何決定此牛性此馬性者是現量？此亦不應理，以：“牛性有合故，量知牛性等，根識于諸義，無有合功能。“唯見牛性，汝宗根識除依彼量外無見功能，彼等不合，無合則不應定解牛等。 是故所有此等差別所作、能差別、所詮、能詮分別，皆由意增益，非根識。 這段論述涉及幾個核心的認識論和語言哲學問題： 概念形成問題：現代認知語言學中的原型理論(Prototype Theory)和概念整合理論(Conceptual Integration Theory)對此提供了新的解釋框架。 感知與概念的關係：現代哲學中的非概念內容(Non-conceptual Content)理論為感知與概念的關係提供了新視角。 語言與認知的互動：現代認知科學中的具身認知(Embodied Cognition)理論強調了感知、概念和語言的動態互動關係。 這些古代認識論問題在現代認知科學框架下獲得了新的解釋，特別是在概念獲得和語言理解的機制研究方面有重要啓發。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་རང་རིག་པར་བྱ་བའི་དོན། །བསྟན་བྱ་མིན་ཚུལ་དབང་པོའི་ཡུལ། །ཆོས་དུ་མ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་དབང་པོའི་ཡུལ་ནི་གང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བདག་ཉིད་དབང་པོ་ལ་སྣང་བ་ སྟེ་འཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཡིན་ལ།རང་གི་སྣང་བའི་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་དེའི་བདག་སོ་སོར་རིག་པར་བྱེད་དེ་ཤེས་པའི་རང་གི་ཆ་ཤས་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསྟན་པར་མི་ནུས་ཏེ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤྱིའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཅི་སྟེ་ཡང་སྤྱིའི་རྣམ་པའི་ཚུལ་ནས་ཀྱང་དོན་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དབང་པོའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་། དོན་མིན་ཤེས་པའང་རྣམ་ཀུན་ཏུ་། །མངོན་སུམ་བློ་རུ་གནས་པར་འགྱུར། །མངོན་སུམ་གྱི་ སྒྲ་ནི་གསུམ་ལ་འཇུག་སྟེ།ཚད་མ་དང་། ཤེས་པ་དང་། ཡུལ་རྣམས་ལའོ། །དེ་ཡང་ཚད་མ་ལ་ནི་དངོས་སུ་ཡིན་ལ་ཅིག་ཤོས་གཉིས་པོ་ལ་ནི་བརྟགས་ནས་སོ། །དེ་ལ་ཡུལ་ལ་ནི་མངོན་སུམ་གྱིས་གཞལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་ཞེས་གདགས་སོ། །ཤེས་པ་དབང་ པོ་ལ་བརྟེན་པ་ཚད་མ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་དུ་གདགས་པར་རིགས་པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སྤྱིའི་རྣམ་པ་ལ་དམིགས་པའི་བློ་ནི་དབང་པོ་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཐ་མི་དད་དུ་ཉེ་བར་བརྟག་ཅིང་འཇུག་པར་བྱེད་དེ། ། དབང་པོའི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པ་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དོན་གྱི་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཡོད་པའི་ཤེས་པས་དབང་པོ་གཞན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་ཡང་རྒྱུ་བར་བྱེད་ན་ནི་དབང་པོ་དུ་མ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྔར་བརྗོད་ཟིན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་གྱི་ རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་གང་ལས་བློ་སྐྱེས་པ་དེ་མངོན་སུམ་ཡིན་པར་ནི་མི་རིགས་སོ། །ཅི་སྟེ་བློ་ཡི་སྐྱེ་བ་འདོད། །བློའི་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ལ་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་ཐོས་ཏེ། དེའི་ཚེ་དོགས་པ་བསུ་ནས་ལན་བརྗོད་པ། དོན་གཞན་འབྲས་བུར་ སྨྲ་བ་ཡིས།།དོན་གཞན་ཐོབ་པར་འགྱུར་མ་ཡིན། །ཇི་ལྟར་བྱས་ན་ཞེ་ན། དོན་གྱི་བློ་ཤར་འབྲས་ཡིན་ན། །དེ་ལས་གཞན་འབྲས་མེད་པས་སོ། །ལྷག་པར་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། ཚད་མ་ནི་བློ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པས་བློ་ཚད་མ་ཉིད་ལས་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་ནོ།

何故？“各自所知義，非所示根境，雖有多法。“根境者，謂于根顯現不共自性，為所得境。生起自顯知已，各自了知其自性，如知自分。如是自性不能顯示所詮等，以所詮等是共相境故。 若謂從共相方式亦是彼義，以是根境故，及一切相決定故。即便如此，“非義知亦遍，住為現量智。“現量聲於三轉：量、知、境。于量是直接，于餘二是假立。于境立現量者，以是現量所量故。依根之知與量相同故，應立為現量。 若謂緣色等共相之智不待根而無別思擇而轉，非為根所轉。如前已說，若知義色等功德等有義之知亦行於余根境，則多根成無義。是故不共境之自性是根境。 如是且不應理從何生智即是現量。“若許智生者。“聞說智生即是外境現量，爾時迎疑而答：“說異義為果，不得異義。“云何？“義智顯為果，無異果故。“勝解通達是果，量非異於智，故無有果異於智量。 直接認知與表徵的關係：現代認知科學中的資訊處理理論(Information Processing Theory)提供了新的解釋框架。 共相與殊相的認知問題：現代概念理論中的範疇化(Categorization)研究為此提供了實驗支援。 認知的因果性問題：現代因果推理理論(Causal Reasoning Theory)對認知過程的因果鏈條有深入探討。 這些古代認識論問題在現代計算認知科學中獲得了新的闡釋，特別是在感知與概念形成的計算模型研究方面有重要啓發。

།བློ་ཡི་སྐྱེ་བ་གཞན་ཡིན་ནོ་། །འཕྲོ་འདུ་རང་གི་རྒྱུ་ལས་ཏེ། །ཚད་མ་འཕྲོད་པ་འདུ་བ་ལས། །བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བློ། ། རང་གི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྲས་བུའི་ཆོས་འཕྲོད་པ་འདུ་བ་དང་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ་གལ་ཏེ་འཕྲོད་པ་འདུ་བ་དེ་ལས་དབང་པོའི་བློ་ སྐྱེ་བར་འདོད་ན་ནི་འཕྲོད་པ་འདུ་བ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་ལ།དེ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགའ་ཞིག་ཏུ་ཡང་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀའི་ལྟར་ཡང་ཚད་མ་དེ་སྦྱར་བར་མི་བྱའོ། །ཅི་སྟེ་གཞན་མིན་འདི་དོན་མེད། གལ་ཏེ་བློ་དང་སྐྱེ་བ་གཞན་ཉིད་མ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟར་ན་བློ་ཉིད་མངོན་སུམ་སྟེ། དེ་བས་ན་སྐྱེ་བ་སྨོས་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །སྐྱེས་བུ་རྣམ་པར་གྱུར་ནས་བློ། །བསྐྱེད་ན་མི་རྟག་པ་རུ་འགྱུར། །གལ་ཏེ་བློ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་སྔར་གྱི་གནས་སྐབས་ལས་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ་གཞལ་བྱ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་ན་ནི་དེ་ལྟར་ན་སྐྱེས་བུ་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མི འདོད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།ཅི་སྟེ་བདག་དེ་མི་འགྱུར་ན། །དེ་ལ་ཚད་མ་ཞེས་མི་སྦྱར། །སྐྱེས་བུ་ལ་འགྱུར་བ་མེད་ན་ནི་ཚད་མ་མ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་དང་འདི་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་བློ་ཚད་མར་བྱེད་པ་ནི་མི་འཐད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་གཞན་དག་གིས་འདོད་པའི་ མངོན་སུམ་ནི་བསྒྲུབ་པར་དཀའོ།།ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་མངོན་སུམ་གྱི་ལེའུ་སྟེ་དང་པོའོ།། །།རྗེས་དཔག་རྣམ་གཉིས་ཏེ། རང་གི་དོན་དང་། གཞན་གྱི་དོན་ནོ། །དེ་ལྟར་རང་དོན་ནི་། ཚུལ་གསུམ་རྟགས་ལས་དོན་མཐོང་བའོ། །འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ མཚན་ཉིད་གསུམ་པའི་རྟགས་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའི་དོན་མཐོང་བ་དེ་ནི་རང་གི་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་གོ།།འདི་ཡང་འབྲས་བུ་སྔར་བཞིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་མངོན་སུམ་ལས་རྟོག་པ་གཉིས་ཉིད་ལས་འབྲས་བུར་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་གལ་ཏེ་གཉིས་ཀ་ཡང་རྟོག་པའི་མཚན་ ཉིད་ཅན་ཡིན་ན་འདི་གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།ཡུལ་དང་ནི། ངོ་བོ་མཚུངས་མིན་དེ་གཉིས་ཀྱི། །མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་ཐ་དད་པ་སྟེ། དེའི་རྣམ་པ་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནས་སོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ཡང་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཅིའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ དཔག་པ་ཁོ་ན་གཉིས་སུ་དབྱེ་ཞེ་ན།འདིའི་ཕྱིར་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་བྱ་ཡིན་། གཟུང་ཐ་དད་ཕྱིར། །མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དག་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་བཞིན་དུ་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡང་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་གྱི་དོན་ལ་ཐ་སྙད་དུ་བྱེད་ན་སྒྲ་དེ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ རྗེས་སུ་དཔག་པར་འགྱུར་རོ།

“智生是他者，和合自因故，量從和合生，毗舍師派智。“從自因生起的果法是和合及有等，若許從彼和合生根識，則和合成現量，彼是常故於何處亦非生。是故依二者皆不應配此量。 “若非他此無義。“若智與生非異，則智即現量，是故說產生無義。“士夫變異已，生智成無常。“若謂為生智故，士夫從前位變異而趣所量，如是則士夫成無常故得不欲。 “若我彼不變，不應說為量。“若士夫無變異，則與非量位無差別故，從彼所生智為量不應理。如是他宗所許現量難成立。 量論集現量品第一 比量有二：自比量及他比量。如是自比量者，“從三相因見義。“從當說三相因見所比義，彼是自比量。此亦果如前，如現量說二分別為果，如是於此若二者皆是分別相，此二有何差別？ “境及體不同，彼二。“現量與比量二境各異，由相及差別門。自體亦各異。若問何故唯比量分二？為此：“自相是所示，所取異故。“現量與比量如自體，所取亦異。若於現量義立名言，由彼二聲成比量。 這段文字涉及幾個重要的邏輯認識論問題： 直接認知與推理認知的區分：現代認知科學中的雙系統理論(Dual Process Theory)為此提供了新的解釋框架。 認知主體的穩定性與變化性問題：現代認知心理學中的認知可塑性(Cognitive Plasticity)研究提供了新視角。 推理的形式化問題：現代形式邏輯中的演繹系統(Deductive Systems)和模態邏輯(Modal Logic)為推理的形式化提供了嚴格的數學工具。 這些古代邏輯問題在現代邏輯學和認知科學的交叉領域中獲得了新的研究進展，特別是在形式語義學和認知建模方面。

།གལ་ཏེ་ལ་ལར་མངོན་སུམ་གྱི་དོན་ལ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་འཇུག་པ་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་གཟུགས་ལས་རེག་བྱ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་མཐོང་ན་དོན་དེ་ལ་མངོན་སུམ་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཞུགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལས་གཞན། དེ་ལས་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྔོན་མཐོང་བ་ཞུགས་པའི་རྒྱུ་ལས་རེག་བྱ་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གཟུགས་དེ་ཉིད་མངོན་སུམ་གྱི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་ནས་གཟུགས་ཀྱི་སྤྱི་ལ་རེག་བྱའི་སྤྱིའི་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་ཡིན་ནོ། །མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་རེག་པར་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚད་མ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཅིག་པར་གྱུར་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་མངོན་སུམ་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལ་འགལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེར་ཡང་། མཐོང་སོགས་ཉིད་སྒོ་ནས་བསྟན་པ། །རང་གི་ངོ་བོ་བརྗོད་པ་ཡིན་། །མཐོང་ངོ་། །ཐོས་སོ། །ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་སྒྲའི་སྒོ་ནས་དོན་དེ་རྣམས་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་དོན་ལ་ཡིད་ཀྱི རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྔོན་པོ་ཇི་ལྟ་བར་ཤེས་སོ།།འདི་སྔོན་པོའོ་ཞེས་རྗོད་པར་བྱེད་དོ། །དེར་ཡང་། མིང་ལས་ཤེས་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཞན། །བསྟན་བྱ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས། །གང་གི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྔོན་པོ་མ་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པའི་དོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ཐོབ་པར་ནུས་སོ་ཞེས་ཐ་སྙད་དུ་བྱེད་པ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།རང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་བྱ་མིན། །ཞེས་བྱས་པས་ན་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་བདག་ཉིད་མངོན་སུམ་གྱི་ཡུལ་ཡིན་ཞིང་སྤྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་བརྗོད་པས་མངོན་པར་བརྗོད་ དོ།།གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་རྗེས་དཔག་ཐམས་ཅད་སྤྱིའི་ཡུལ་ཅན་ནོ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྤྱི་མ་ཡིན་ལའང་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །སྤྱི་མ་ཡིན་ལའང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་རླུང་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པས་རྗེས་སུ་དཔོག་པའོ།

若謂有處見現量義中比量轉，如從色推觸，則不然。見時于彼義，非如現量而比量轉。何故？“從彼異。“從彼異者，謂從先見轉因推度觸，如是彼色離現量相已，從色共相推度觸共相。以現量所取觸差別非所示故，二量境非一。 若謂如是于見等立見等言說，云何現量是所示？此無相違，以：“由見等門示，是說自體性。“由見、聞、知等因聲說彼等義，非由自體門。如是眼識所見義，意識如青而知，說此是青。于彼：“從名知故異相，所示意二相。“以眼識經驗非青所返義時，意識能得故立言說，說意二相。 由說”自相非所示”故，所知義體是現量境，共相顯說是比量境。若謂如是不應說一切比量是共相境，何故？“以見非共相故。“非共相者，謂由所見風等自性觸等推度。 這段論述涉及幾個核心的認識論和邏輯問題： 直接知識與間接知識的關係：現代認知科學中的知識表徵理論(Knowledge Representation Theory)提供了新的分析框架。 共相與個別性的邏輯關係：現代型別論(Type Theory)和集合論(Set Theory)為此提供了嚴格的數學基礎。 推理的有效性問題：現代歸納邏輯(Inductive Logic)和概率論(Probability Theory)為非演繹推理提供了新的理論工具。 這些古代邏輯問題在現代數理邏輯和認知科學的交叉研究中獲得了新的發展，特別是在知識表徵和推理系統的形式化方面。

།དེ་ སྐད་དུ་ཡང་རེག་བྱ་ནི་རེག་བྱ་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན།དེ་མིན་མཚོན་བྱ་སྤྱི་ཡིན་ཕྱིར། །རླུང་ལ་སོགས་པ་དེ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་རླུང་ལ་ སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི།གང་གི་ཕྱིར་རྫས་ཉིད་ཙམ་གྱི་སྤྱི་དེ་ལ་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་རྫས་ཉིད་དུ་མཚོན་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཀུན་གྱི་རྗེས་ཐོགས་ལས། །གྲུབ་སྟེ་འདི་ལྟར་ཀུན་གྱི་རྗེས་ཐོགས་ལས་རླུང་ལ་སོགས་པའི་ རང་བཞིན་རྗེས་སུ་དཔག་པར་གྲུབ་པའོ།།དེ་སྐད་དུ་ཡང་རེག་བྱ་ནི་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྡོག་པ་ཡང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རླུང་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་གྲུབ་ན་ནི་མི་ལྡོག་པ་ཡང་སྲིད་དེ། ཡོན་ཏན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་འབྲེལ་པ་ལས་ཡོན་ཏན་གྱི་སྤྱི་བོར་ནས་ཡོན་ཏན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྫས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་བྱེད་ལ། རེག་ན་ཡོད་པར་ནི་གྲུབ་པ་མེད་དོ་། །ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ལོག་པ་དང་ཡང་མཚུངས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡོན་ཏན་གྱི་བྱེ་བྲག་མ་མཐོང་ཞིང་མ་མཐོང་བ ཙམ་གྱིས་མཐོང་བ་ལས་ལོག་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བ་ལུས་ཅན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཙམ་ལས། ཡིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྗེས་སུ་དཔོག་པའི་ཕྱིར་རེག་བྱ་ལྡོག་པར་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་མཐོང་བ་རྣམས་ལས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། མ་ མཐོང་བ་རྣམས་ལས་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རེག་བྱ་ནི་མཐོང་བ་རྣམས་ཁོ་ནའོ།།དེ་རྣམས་ནི་དུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་གང་གི་ཡིན་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་དུ་ནི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་བཀག་ནས་རླུང་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། ཡིད་ཆེས་ཚིག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱིས། ། དེ་ལས་གཞན་ལ་འགེགས་པར་བྱེད། །འདིས་ཀྱང་སྟེ། གང་འདི་རྫས་ཀྱི་སྤྱི་རྗེས་སུ་དཔག་ནས་དེ་ལ་ཡོད་པར་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་བོར་ནས། ཡིད་ཆེས་པའི་ཚིག་གི་ཚད་མས་རྫས་གཞན་ལ་ཡོད་པ་བཀག་ནས་རླུང་ལ་ཡོད་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་རླུང་ལ་སོགས་པ་ལུང་ལས་གྲུབ་པ་ཙམ་དུ་ནི་འགྱུར་རོ།

若謂如是說”觸非見觸者等”，則：“非彼所表是共故。“風等非所比，以是觸等功德性之所依故，或為表故；或非比度風等自性差別，以唯實性共相中，觸等所依實性為所表故。 若謂：“從一切后得，“如是從一切后得成立比度風等自性。如說”觸非見者等”。不然，以彼有性未成故，及返亦等故。若成風等有性則可不返，由功德差別相屬，舍功德共相，由功德差別比度實差別，然觸有性未成。 與離地等亦等，以未見功德差別，唯由未見即成離見故。如是亦不應理，以從見有質礙身，比度意功德故，觸返未成。以從見者見故，從未見者未見故，觸唯是見者。彼等是多故，此是誰之耶成疑。是故遮一切而比度風不應理。 又：“由信言能立，遮彼余。“由此亦是，謂比度實共相已，于彼有性比度舍已，由信言量遮余實有，立風有性，故即是彼。如是餘者亦爾。是故風等唯成立於教。 歸納推理的有效性問題：現代貝葉斯推理(Bayesian Inference)為處理不確定性推理提供了數學框架。 語言與實在的關係：現代語義學理論，特別是可能世界語義學(Possible World Semantics)為此提供了形式化工具。 證據與信念的關係：現代認識論中的證據理論(Evidence Theory)和信念修正理論(Belief Revision Theory)為此提供了系統化處理方法。 這些古代邏輯問題在現代形式認識論和科學哲學中獲得了新的闡釋，特別是在證據推理和知識表徵方面有重要啓發。

།གལ་ཏེ་ཐ་མི་དད་དུ་གྲུབ་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་ལུང་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དག་གིས་ཐ་མི་དད་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི། མ་ཡིན་ཐ་ དད་ཀྱང་སྲིད་ཕྱིར།།རབ་ཏུ་གྲགས་པའི་དབང་གིས་དཔེ་ནི་བསྟན་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་གིས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་སྒྲ་ཐ་དད་དུ་འབྱེད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་གྲགས་པའི་ཕྱིར་དཔེ་བསྟན་པར་མི་བྱ་བ་ཡིན་ན་ནི་དཔེར་ན་དུད་པ་ལས་མེ་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་ལྟ་བུ་དེར་དོན་ཡོད་པའི་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་ ཡང་སྒྲར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།གཞན་དག་ནི་དོན་གྱི་སྒྲ་ལ་ཐ་མི་དད་ཀྱི། སྒྲས་ཉེ་བར་བརྟགས་པ་སྟེ་དོན་དེ་ཉིད་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་སྒྲས་ཐ་མི་དད་དུ་ཉེ་བར་བརྟགས་པ་ལས་དོན་རྗེས་སུ་དཔོག་གོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ། ཤིང་ གི་སྒྲའི་བརྗོད་བྱའི་དོན་གཞན་མ་ཡིན་པས་རྫས་ཀྱི་སྒྲས་དོན་དེ་ཉིད་གོ་རུ་ཟིན་ཀྱང་ཚུལ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་རྫས་གཞན་མ་ཡིན་པ་ལས་བཟློག་པ་གོ་བ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཤིང་གི་སྒྲས་རྫས་མ་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པ་གོ་བར་བྱེད་དུ་ཟིན་མོད་ཀྱིས་ཀྱང་དོན་ལས་ཡིན་གྱི་སྒྲ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་དེ་ཞེ་ན།སྐྱོན་དུ་ནི་མི་འགྱུར་ལ་རག་ལ། ཤིང་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ལས་གཞན་པའི་སྒྲ་ཉིད་ཚད་མར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བྱ་བ་བརྗོད་པའི་སྒྲས་ཀྱང་དོན་གྱི་ཚུལ་དེ་ཉིད་གོ་བར་བྱེད་དོ། །གང་དག་ངག་ཁོ་ན་སྒྲ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་ནི་དེ་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ལ། སྒྲ་དེའི་ངོ་ བོ་ཙམ་ལས་དོན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཁྱད་པར་ཅན་གཞན་ཙམ་ཉེ་བར་བླངས་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་སྒྲ་ཐ་དད་དུ་བརྗོད་ཅེས་བརྗོད་དོ།།དེ་ལ་བསམ་པ་ནི་སྒྲ་དང་བྲལ་བའི་རྟགས་དེ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །སྒྲ་ཡང་ཡུལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ རྣམ་པ་གཉིས་ཀ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ།མཐོང་བའི་དོན་དང་མ་མཐོང་བའི་དོན་ནོ། །དེ་ལ་མཐོང་བའི་དོན་ལ་ནི་མི་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། །མ་མཐོང་བའི་དོན་ལ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཙམ་འབའ་ཞིག་སྟེ། དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་མཐོ་རིས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་དོན་ཙམ་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། ཡིད་ཆེས་ཚིག་ཀྱང་མི་སླུ་བར། །མཚུངས་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད། །ཡིད་ཆེས་པའི་ཚིག་ཉིད་བཟུང་ནས་ཀྱང་མི་བསླུ་བར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པ ཉིད་དུ་བརྗོད་དོ།

若謂成無差別，如是由教及比量成無差別故，比量成為自相境者。則：“非爾，雖異亦有故。“有謂由極成力，不應示例，從比量分別聲為異。若如是由極成故不應示例，則如從煙比度火，彼中有義比度亦應成聲。 他說義聲雖無差別，然由聲增益，非比度彼義，此為差別。如是亦何能說由聲無差別增益而比度義？樹聲所詮義非他，雖由實聲了知彼義，然由異門從非他實返了知。 若謂雖由樹聲了知離非實，然從義非從聲，故無過者。雖無過然應說樹等語外聲為量，以作用聲亦了知彼義門。有說唯語是聲，語非彼覺因，從聲體性了知義故，唯取他差別而說聲異比量。 彼意謂離聲相為比量。聲亦無與不共境相屬，應觀二種比量：見義及未見義。其中於見義則不明顯。于未見義則唯分別，非了知義差別。 若謂天等聲非說唯義，云何成比量？“信言亦不欺，等故即比量。“取信言亦由不欺等故，說彼亦是比量。 這段論述涉及幾個關鍵的邏輯語言學問題： 語言與推理的關係：現代形式語義學(Formal Semantics)提供了嚴格的數學工具來分析語言表達與邏輯推理的關係。 指稱理論：現代指稱理論(Reference Theory)和描述理論(Description Theory)為語言與實在的關係提供了新的分析框架。 語言推理的可靠性：現代邏輯中的可靠性理論(Reliability Theory)和真值語義學(Truth-conditional Semantics)為評估語言推理的有效性提供了系統方法。 這些古代語言邏輯問題在現代計算語言學和形式語用學中獲得了新的研究進展。

།དེ་སྐད་དུ་ཡང་། མིང་གི་ལས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་མངོན་སུམ་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་དག་གིས་ནི་ཕྱོགས་དང་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དགག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཡུལ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། ། ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་ཞེས་གང་བརྗོད་པ་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རྗེས་དཔག་བྱ་དང་དེ་མཐུན་ལ། །ཡོད་དང་མེད་ཉིད་ལ་མེད་པའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །དེ་ལ་མངོན་སུམ་མམ་རྗེས་སུ་དཔག་པས་མཐོང་གི་རྗེས་ལ་དེའི་རིགས་དང་མཐུན པ་ལ་ཡང་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དམ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཡོད་པར་གྲུབ་པའོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དང་མཐུན་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཅེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པ་ཉིད་ལས་མེད་པ་ཞེས་པས་ནི་སླར་ཡང་ དེ་ཉིད་ངེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་སྟེ།མེད་པ་ཉིད་ལ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་གཞན་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་འགལ་བ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་རིགས་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གིས་ནི་གང་ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་ལས་རྟགས་ཅན་ རྟོགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།ཅི་སྟེ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་སྨོས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་གང་གི་ཕྱིར། འདི་རུ་ཤེས་པའང་ཐོབ་པ་ཉིད། །མ་བརྗོད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་ཅེ་ན། ཤེས་བྱེད་སྐབས་ཀྱི་དབང་བྱས་ཕྱིར། །འདིར་གཏན་ཚིགས་ནི་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ པའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་རྟོག་པ་པོ་རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་ལྟོས་ནས་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི།བྱེད་པ་པོ་བཞིན་དུ་ལྟོས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་གསུམ་གྲུབ་ན་རྟགས་སུ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་རེ་རེ་དང་གཉིས་གཉིས་པ། །རྟགས་དོན་མིན་པར་དོན་གྱིས་བྱས། །དེ་ལ་ཚུལ་རེ་རེ་བ་ནི་ གང་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ཡོད་དོ་།།དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ནི་མེད། །དེ་མེད་པ་ལ་ནི་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡོད། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ནི་མེད། དེ་མེད་པ་ལ་ནི་སེམས་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། དེ་མེད་པ་ལ་མེད། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ ཡང་མེད།དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡང་མེད་པའོ།

如是亦說：“為名業義故現量行。“由此亦應遮方位、勝性等自性之比量。是故比量境非自相。 所說三相因應說：“于所比及同品有，于無即無。“所比即以法為差別之有法。于彼由現量或比量見已，于彼類同品亦以共相方式，於一切分或一分成立為有。 何故？為定取唯于同品有故。不應說唯于同品有故。由”于無即無”再次定彼義，謂于無即無，非於余亦非於相違之義。 由”于所立同品有，于無即無”等，顯示由三相因了知所表。若謂應知，不須說，何故？“此中知亦得。“未說彼云何得？“由知事處力故。“此中因是就能知而言，彼亦依能知者自體爲了知因，非如作者無所依，故成三相說為因。 “一相及二相，非因義所成。“其中一相者，謂于所比有，于同品無，于無非無；或於同品有，于所比無，于無非無；或於無無，于所比亦無，于同品亦無。 三段論的形式化：現代演繹邏輯系統(Deductive Logic Systems)為三段論提供了更嚴格的形式化表達。 歸納推理的有效性條件：現代歸納邏輯(Inductive Logic)通過概率論和統計推斷理論為歸納推理提供了數學基礎。 邏輯關係的完備性：現代模態邏輯(Modal Logic)和關係邏輯(Relational Logic)為處理邏輯關係的完備性提供了系統化工具。 這些古代邏輯問題在現代數理邏輯中獲得了更嚴格的形式化處理，特別是在推理系統的完備性和可靠性證明方面。

།ཚུལ་གཉིས་པ་ནི་འདི་ལྟར་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ཡོད། དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡང་ཡོད། དེ་མེད་པ་ལ་ཡང་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ཡོད་དོ་། །དེ་མེད་པ་ལ་མེད། དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡང་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།དེ་དང་མཐུན་པ་ལ་ཡོད། དེ་མེད་པ་ལ་མེད། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ཡང་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གིས་ནི་རྟགས་ལྟར་སྣང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བསྒྲུབས་པར་དོན་གྱིས་གོ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དཔེར་ན། སྒྲ་རྟག་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཅན། །ཕྱིར་དང་གཞལ་བྱ་ མིན་ཕྱིར་རོ།།ལུས་ཅན་མིན་ཕྱིར་མ་ཉན་བྱའི་ཕྱིར། །མིག་གིས་གཟུང་བའི་ཕྱིར་མི་རྟག་།ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལ། ཁ་ཅིག་གཏན་ཚིགས་མི་འཁྲུལ་པས། །ཆོས་གཞན་དཔག་པར་བྱ་བར་འདོད། །ཁ་ཅིག་ནི་གང་གི་ཕྱིར་མེ་དང་དུད་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་མཐོང་གི་མེ་དང་ལྷན་ ཅིག་པའི་ས་ཕྱོགས་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་མེ་ཁོ་ན་དུད་པས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་དག་གྲུབ་ཕྱིར། །འབྲེལ་པ་དཔག་བྱར་ཁ་ཅིག་འདོད། །གཞན་དག་ན་རེ་གང་གི་ཕྱིར་མེ་དང་ས་ཕྱོགས་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ ཕྱིར་མེ་དང་ས་ཕྱོགས་དག་ནི་མ་ཡིན་གྱི་འབྲེལ་པ་དེ་དུད་པས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།རེ་ཞིག་དེ་སྔ་མ་ལ་ལན་བརྗོད་པ། །ཆོས་ལ་གཏན་ཚིགས་གྲུབ་ན་ནི། །དེ་ཡིས་དེ་ལས་གཞན་ཅི་དཔག་།གལ་ཏེ་ཆོས་གཞན་མེ་ལ་གཏན་ཚིགས་དུད་པ་དམིགས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་ལྟ་ ན་ཡང་དུད་པས་ཅི་ཞིག་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ།དོན་གང་མེ་དང་དུད་པ་དག་གིས་འབྲེལ་བ་དྲན་པར་བྱེད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཆོས་ཅན་དེ་ཉིད་ལ། །དཔག་བྱར་ཅི་ཡི་ཕྱིར་མི་འདོད། །གལ་ཏེ་མེ་དང་འབྲེལ་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་དུད་པ་དམིགས་པ་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལྟ་ན་མེ་ དང་ལྡན་པའི་ས་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱའོ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད།དེར་མེ་ཡོད་པར་མི་རྟོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་འབྲེལ་པ་དཔག་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་ལ་བརྗོད་པ་དང་། འབྲེལ་བའང་གཉིས་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་ན་དུད་པ་ཡོད་པ་དེ་ན་མེ་ཡོད་དོ་ཞེས་འདི་ ལྟར་ཐ་སྙད་བྱེད་ཀྱི་མེའམ་དུད་པའི་འབྲེལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་། དེ་བཞིན་དྲུག་པའི་སྒྲ་རུ་འགྱུར། །འབྲེལ་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ལྟ་ན་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་མེས་མེ་འདི་འབྲེལ་པ་ཞེས་དྲུག་པའི་སྒྲ་ཐོབ་པར་འགྱུར་གྱི། འདི་ན་ནི་མེའོ་ཞེས་ནི་མ་ཡིན་ ནོ།།གང་གི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་ནི་མེ་འདི་ལའོ་ཞེས་དང་པོའི་སྒྲས་བརྗོད་དོ། །རང་གི་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་པར་ནི། །བརྗོད་པར་མི་བྱའོ།

二相者，如是：于所比有，于同品亦有，于無非無；或於所比有，于無無，于同品亦非有；或於同品有，于無無，于所比亦無。由此應知義含六種似因。 例如：“聲常作故，有身故，所量非故，非有身故，非所聞故，眼所取故無常。” 於此，“有謂因不錯亂，應比度余法。“有說由見煙火同行，非與有火處同行，故唯火是煙所比。 “由法有法成，有謂應比系。“他說由火與處世間已成，故非火與處，應以煙比度彼系屬。 首先答前者：“若因成於法，彼複比何他？“若謂余法火上以見煙為因，煙複比何？若謂憶火煙系屬義，則：“如是于有法，何故不許比？“若謂從見有火處煙比度，何不許即比度有火之處？非不了知彼有火。 對說應比系者答：“系屬亦非二。“凡有煙處有火，如是言說，然無火或煙系屬等。又：“如是成六聲。“若比度系屬，則應得與火系屬火之六聲，然此非說”是火”。以系屬說”於此火”故，為初聲。不應說自法系屬。 邏輯關係的形式化：現代關係邏輯(Relation Logic)和謂詞邏輯(Predicate Logic)為處理對像間的關係提供了嚴格的形式化工具。 推理規則的有效性：現代證明理論(Proof Theory)為評估推理規則的有效性提供了系統化方法。 語言與邏輯的關係：現代語言邏輯(Logical Grammar)和範疇語法(Categorial Grammar)為分析語言結構與邏輯關係提供了新的理論框架。 這些古代邏輯問題在現代形式語義學和計算邏輯中獲得了新的發展，特別是在自然語言處理和形式化推理系統方面。

།གཞན་མ་བརྗོད་པ་ནི་དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་། དོན་སྨོས་ཕྱིར། མེ་འདི་ལ་ཞེས་སྨྲས་པའི་དོན་དང་འབྲེལ་པར་བརྗོད་པར་འགྱུར་ བའི་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།སྔར་བརྗོད་པའི་འཐད་པས་དེ་ནི་དུད་པས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །གཏན་ཚིགས་འདི་དང་འབྲེལ་པ་མིན། །གང་གི་ཕྱིར་དུད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་ཉིད་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མེ་ཉིད་ལའོ། ། ཉེས་པ་དེ་དག་ནི་མེད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་མེ་དུད་པ་དང་ལྡན་པའི་ས་ཕྱོགས་དང་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཡང་དེ་རྗེས་སུ་དཔག་བྱར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འབྲེལ་བ་ལ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྣམ་གཞག་དེ་ནི་སྤང་བ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟགས་ཀྱི་འཁྲུལ བ་མེད་པ་ནི།།ཆོས་ལས་གཞན་དུ་སྟོན་པར་བྱེད། །དེར་གྲུབ་དེ་དང་ལྡན་པ་ཡི། །ཆོས་ཅན་གོ་བར་བྱ་བ་ཡིན། །གང་མེ་དང་དུད་པ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་དེ་གཞན་དུ་བསྟན་པར་བྱས་ནས་ཡུལ་གཞན་དུ་དུད་པ་དེ་འབའ་ཞིག་ཙམ་མཐོང་ཡང་གང་ན་དུད་པ་ཡོད་པ་དེ་ན་མེ་ཡོད་ དོ།།མེ་དང་ལྡན་པར་གྲུབ་པ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ས་ཕྱོགས་གཞན་དུ་བསྒྲུབ་བྱ་དང་དུད་པ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ། །གཞི་ཐུན་མོང་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ་གང་ན་དུད་པ་ཡོད་པ་དེ་ན་མེ་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གཏན་ཚིགས་ ཆོས་ལས་གཞན་དུ་མི་འཁྲུལ་པར་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་འཐད་པ་ཡིན་གྱི།ཆོས་ཙམ་ཡང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ལ་འབྲེལ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །རྟགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྟན་བྱ་བའི། །ཆོས་ལ་དཔྱད་པ་གཞན་ཡང་འཇུག་།རྟགས་དང་ཆོས་དང་ཆོས་ལ་མི་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པ་ཡིན་པ་ བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།དེ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་དེའི། ཆོས་དོན་དུ་མ་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་མིན། །གང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོངས་བཅད་ནས། །ཆོས་གཞན་དང་བྲལ་ཐོབ་པར་བྱེད། །དཔེར་ན་མེ་ལ་འབར་བ་དང་རྣོ་བ་ལ་སོགས་པ་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་ དུད་པས་བྱེ་བྲག་དེ་གོ་བར་མི་བྱེད་དེ་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་མེ་མ་ཡིན་ཏེ། རྫས་ཉིད་དང་ཡོན་ཏན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གིས་རྫས་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལོག་པ་ཙམ་འབའ་ཞིག་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མེས་མེ་ཡིན་པ་ལས་ ལོག་པའི་རང་དང་འབྲེལ་པ་ཙམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་མེ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མ་མཐོང་བ་ཉིད་གཞན་ལ་ནི་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ།

未說其他者，如是非所比，然：“由說義。“謂說”於此火”之義當說系屬。由前說理，彼非煙所比故，“此因非系屬。“以除煙外無所顯示不離系屬，如是唯於火。 雖無彼過失，以雖不顯示火煙有處與不離系屬，亦成所比，如是于系屬亦爾者。彼安立應斷，何故？“因無錯亂者，顯示異於法，彼成具彼之，有法應了知。” 顯示火煙不相離系屬於他處已，雖唯見彼煙，凡有煙處有火，顯示成就具火。若不爾者，于余處不能別顯所立與煙不相離。以顯示共同所依，說凡有煙處有火故。 是故因於異法顯示無錯亂如是應理，非唯法是所立，亦非系屬。“因所顯示法，余觀察亦行。“應顯示有因法及於法無錯亂，成就具彼有法已。“法義多因故，一切相非知，斷定與何系，得離余法性。” 如火雖有燃燒銳利等多性，煙不了知彼差別，以錯亂故。與何隨系，即非異彼火，以實性及德性等，唯得離非實等，如火得離非火之自系屬，如是此亦於一切非火不見，于余則見。 必然性與偶然性：現代模態邏輯(Modal Logic)通過可能世界語義學為必然性和偶然性關係提供了嚴格的形式化處理。 屬性與關係：現代描述邏輯(Description Logic)為處理對像屬性和關係提供了系統化的表達框架。 推理的可靠性：現代概率邏輯(Probabilistic Logic)為處理不確定性推理提供了數學基礎。 這些古代邏輯問題在現代知識表示和推理系統中獲得了新的應用，特別是在人工智慧和專家系統領域。

།ཡོན་ཏན་དྲི་དང་དྲི་བསུང་སོགས་། །དེ་ཡི་བྱེ་བྲག་གི་རིམ་པས། །རྫས་མིན་ལ་སོགས་རྣམ་བཅད་ནས། །ུཏྤལ་སོགས་རེ་རེ་རྟོགས། ། དེ་ལ་ཡོན་ཏན་ཉིད་ཀྱིས་རྫས་མ་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པ་དང་། དྲི་ཉིད་ཀྱིས་སའི་རྫས་མ་ཡིན་པ་ལས་ལོག་པ་དང་། དྲི་བསུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་དྲི་ང་བའི་སྤྱི་ལས་ལོག་པ་དང་། དྲི་བསུང་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཨུཏྤལ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལོག་པ་རེ་རེ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ མ་ཡིན་ན་ནི།གལ་ཏེ་མཐོང་བ་བཞིན་གཏན་ཚིགས། །སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པ་ནི། །ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རམ་། །ཡང་ན་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཡང་དཔེར་ན་མེ་ལ་དུད་པ་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་ཕྱིས་ཀྱི་ཚེ་ཡང་འཇུག་པར་བྱེད་ན་ནི་ནམ་ཡང་རྟོགས་ པར་མི་འགྱུར་ཏེ།དཔེར་ན་མེ་མཐའ་དག་ལ་མ་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་མེ་འདི་ཡང་མི་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ན་ནི་གསལ་བ་དང་རྣོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ཀྱང་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མེ་མ་ཡིན་པ་ རྣམ་པར་བཀག་སྟེ་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པར་བྱེད་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་དེ་ཉིད་བལྟའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།།བྱེ་བྲག་གི་ཚུལ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སྤྱི་ལས་ཡིན་གྲང་ན། །དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར། །རྟེན་རྣམས་མ་མཐོང་བ་ཡི་ཕྱིར། །ཐ་དད་མིན་ གཅིག་མཐོང་མི་འགྱུར།།རེ་ཞིག་མེ་ལས་གཞན་པའི་མེ་ཉིད་ཅེས་པའི་སྤྱི་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡོད་དུ་ཆུག་ན་ཡང་དེ་མཐོང་བ་ནི་མི་སྲིད་དོ། །རྟེན་མཐའ་དག་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་མ་རྣམས་ལས་གཉིས་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཐུན་མོང་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་སྤྱི་མཐོང་ ཞིང་གཟུང་བ་པོ་ཡང་རྟེན་མ་བཟུང་བ་པོ་དང་མཚུངས་ཤིང་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་རྟེན་གཅིག་བཟུང་བས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་གཟུང་བ་ཡིན་ན་ནི། དེ་ཡང་རྟེན་བཞིན་དུ་དུ་མར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ནི་ཆ་ཤས་ཅུང་ཟད་ཙམ་ལས་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། ཆ་ཤས་འདི་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ནས། རྟགས་ཅན་ལ་ནི་མི་འགྱུར་ཞིང་། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དུ་མ་ནའང་། །ཅིག་ཤོས་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །དུད་པ་ནི་ཆ་ཤས་འབའ་ཞིག་མེ་ལས་མི་འཁྲུལ་བ་ཡིན་ནོ་། །དུད་པ་ཉིད་དང་སྐྱ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི། དེ་ཉིད་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། རྫས་ཉིད་ལ་སོགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བརྗོད་པ་རྟགས་ཅན་གང་རྗེས་འབྲེལ་བ་ཡི། །རྟགས་ཅན་དེ་འདིར་རྟོགས་བྱ་ཡིན། །བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱ་མ་ཡིན་ཏེ། །དེ་དག་ཉིད་ལས་འཁྲུལ་ཕྱིར་རོ།

“德性香與香氣等，由彼差別之次第，遮除非實等諸法，了知青蓮等一一。“其中由德性遮除非實，由香性遮除非地實，由香氣遮除惡臭共相，由香氣差別遮除非青蓮等，如是一一了知。 若不爾者：“若如所見因，由證成門行，豈非一切知？或成一切知。“若如見火有煙而後時亦如是行，則永不能了知，如未見一切火，此火亦不能了知。若如所見而了知，則應了知明亮銳利等差別。 若遮除非火以共相而行，則應知于證成門行亦當觀此理，非由差別相。“若由共相者，彼成異於彼，由諸依未見，非異一不見。” 首先無異於火之火性共相。縱使有之，亦不可見。以未見一切所依故，于多法中無如二性等共同。若見共相，能取者亦當與未取所依者相等。若由取一所依即取一切，則彼亦如所依成多。 如是所比亦由少分而了知，由如是分相：“于所表非成，即彼多法中，得余為一分。“煙唯由分不錯亂於火。煙性與灰性等，得彼自性，非由實性等，以錯亂故。 復說：“所表隨系屬，彼表此應知，非應知差別，以錯亂彼故。” 型別理論：現代型別論(Type Theory)為處理屬性、關係和層次結構提供了嚴格的數學框架。 歸納推理的基礎：現代歸納邏輯(Inductive Logic)通過貝葉斯網路等工具處理不完全資訊下的推理。 共相理論：現代集合論(Set Theory)和範疇論(Category Theory)為處理普遍性和特殊性關係提供了數學基礎。 這些古代邏輯問題在現代知識表示和本體論研究中獲得了新的發展，特別是在語義網和人工智慧推理系統中的應用。

།རྟགས་ཅན་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་དོན། །རྟོགས་བྱ་རྟགས་ཅན གྱི་བྱེ་བྲག་།མ་ཡིན་དེ་ལ་རྟོགས་པ་པོའི། །རྟོགས་པ་རབ་ཏུ་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་བར་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གོ། །ཅི་སྟེ་འབྲེལ་པ་ནི་ཡང་དག་པར་འཕྲོད་པ་བཞིན་དུ་གཉིས་ཀ་དང་འབྲེལ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྟགས་ལ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེ ན།དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །འབྲེལ་བ་གཉིས་ལས་གནས་མོད་ཀྱང་། །རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་སྟོབས་གཅིག་པ། །རྟེན་དང་བརྟེན་པ་བཞིན་ཡིན་གྱི། །ཡང་དག་འཕྲོད་པ་བཞིན་མ་ཡིན། །འབྲེལ་པ་གཉིས་ལ་གནས་པར་བདེན་མོད་ཀྱིས་ཀྱང་འབྲེལ་བ་ཙམ་གྱིས་རྟེན་དང་ བརྟེན་པའི་ཆོས་སུ་འགྱུར་བའམ།བརྟེན་པ་རྟེན་ཅན་གྱི་ཆོས་དང་ཐུན་མོང་དུ་འགྱུར་བ་ནི་གང་ན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྟགས་རྟགས་ཅན་དུ་འགྱུར་བའམ་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་འགྱུར་བ་ནི་གང་ན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པར་ འཕྲོད་པ་ན་ཇི་ལྟར་གཅིག་དང་འབྲེལ་བ་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་གཉིས་པ་དང་ཡང་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་དང་འདི་ནི་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར། རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་ཡོད་པ་ཉིད། །ཅིག་ཤོས་རྟགས་ཅན་ཉིད་ལ་ཡོད། །རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་དག་འབྲེལ་པའི། །རྗེས་དཔག་བཟློག་ ནས་གནས་པ་ཡིན།།དེའི་ཕྱིར་ན་རྟགས་ཅན་ནི་རྟགས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གང་མེ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པའི་དུ་བའི་རྫས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡང་གོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། གསལ་བ་དང་རྣོ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟགས་རྟགས་ཅན་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་གཞན་དུ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་གང་དུ་བ་ཉིད་བཞིན་དུ་བའི་སྐྱ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གོ་བར་བྱེད་པ་མིན་ཞིང་རྫས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟར་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་དུ་འབྲེལ་བའི་ངེས་པར་བཟུང་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ཡང་རྟགས ཡིན་ཡང་རྟགས་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དཔེར་ན་བྱས་པ་ཉིད་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།རྟགས་ཀྱི་ཁྱབ་པའང་འདོད་པ་སྟེ། །དེ་ཡི་ཆ་ནས་རྟགས་ཅན་ཡིན། །ཁྱབ་བྱེད་ཆ་ནས་དེ་གོ་བྱེད། །མ་ཡིན་བ་ལང་རྭ་ཅན་བཞིན། །གང་ཅུང་ཟད་ཙམ་ནས་རྟགས་རྟགས་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ཡོད་མོད་ ཀྱིས་ཀྱང་།དེས་དེ་ལ་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་འགྲོ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྭ་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་བ་ལང་ལ་ཁྱབ་ཀྱང་དེས་བ་ལང་གོ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་ཁྱབ་བྱེད་དེ་ཉིད་བ་ལང་གིས་གོ་བར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ།

“所表隨系屬義，所知所表差別，非彼能知者知，以極錯亂故。“此為中間偈頌。 若謂系屬如正相應，由與二者系屬故，所表法亦成能表耶？“彼非有，雖住二系屬，能所表力等，如依所依性，非如正相應。” 雖實住於二系屬，然僅由系屬或成依所依法，或所依具依法共同，皆無有是。如是或成能所表，或非能所表，無有是處。正相應中如與一系屬，如是與二亦然，故彼此不等。 如是：“能所表有性，余所表性有，能所表系屬，返轉而安住。“是故說所表于能表有性。唯於火有之煙實性等亦能了知，明亮銳利等非所了知故，能表非有所表性。 是故異此不應理，如煙性亦不了知煙之灰色等，實性等亦非。如是能所表系屬決定，顛倒而住。 若謂雖是能表亦成所表，如所作性與無常性，則：“能表遍亦許，由彼分所表，能遍分能知，非如牛有角。“雖有少分成能所表，然非由彼遍行相成能表支分，如有角雖遍於牛，然不能表知牛，而彼能遍由牛能知。 這段論述涉及幾個核心邏輯概念： 邏輯蘊涵關係：現代命題邏輯通過真值表和形式系統嚴格定義了蘊涵關係，解決了古代邏輯中能表所表關係的模糊性。 對稱性與傳遞性：現代關係代數(Relation Algebra)為分析邏輯關係的對稱性和傳遞性提供了數學工具。 量化理論：現代一階邏輯(First-order Logic)的量詞理論為處理全稱和特稱關係提供了形式化框架。 這些古代邏輯問題在現代數理邏輯和形式語義學中得到了系統化處理，特別是在自動推理和形式驗證領域有重要應用。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སོ་སོར་བཀག་པའི་མི་འཁྲུལ་ བ།།གང་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་ལ་ལྟོས་ཡིན། །དེ་ཕྱིར་རྟགས་ཀྱི་རྟགས་ཅན་ལ། །ཁྱད་པ་བདེན་ཡང་བྱེད་པོ་མིན། །བྱས་པས་མི་རྟག་པ་ལ་ཁྱབ་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་རྟག་པ་ཉིད་བཀག་ནས་གོ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་པས་བྱས་པ་ལ་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་མ་བྱས་པ་བཀག་ ནས་གོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའི་དོན་ལ་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་མ་བྱས་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པས་བྱས་པ་ལ་མ་བྱས་པ་བཀག་ནས་གོ་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི་གོ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་བརྗོད་པ། བྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་ པ་ལ།།ཁྱབ་ཀྱིས་མ་བྱས་པ་ཡིས་མིན། །རྟག་པ་མེད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། །མ་ཁྱབ་པ་ཡི་དོན་གྱིས་སྟོན། །རྭ་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་བ་ལང་ལ། །ཁྱབ་པར་རྭ་ཅན་མིན་པ་བཟློག་།གླང་ལ་རྭ་ཅན་གྱིས་ཁྱབ་བཞིན། །བ་ལང་གི་དོན་ཟློག་བྱེད་མིན། །ཞེས་བྱ་བར་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་ པ་དག་གོ།།རང་གི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ངེས་པར་བསྟན་ཏོ། །རྩོད་པ་སྒྲུབ་པ་ནས་ནི་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་དོན་མཐོང་བ་དེ་རིགས་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ། མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་མཐོང་བའི། །རང་གི་རྣམ་པ་ཙམ་མཐོང་ན། །གལ་ཏེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི། །མེད་ ན་མི་འབྱུང་བ་དེ་འབའ་ཞིག་ཙམ་མཐོང་བར་འདོད་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ།རིག་ཅེས་མི་བརྗོད། ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ཕྱིས་བཅུག་པའོ། །ཅི་སྟེ་ཡང་དེ་རིག་ཅེས་བྱ་བ་འདིས། གཞན་ཉིད་དུ། བརྗོད་ན་ནི་ལྟ་བུར་གང་ལ། གལ་ཏེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་དོན་གཞན་དུ་མཐོང་བར་འདོད་པ་ལྟ་ན་ནི། འདི་ མཐོང་ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ།གང་ལ་དོན་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་ལ་ཞེ་ན། ཅི་སྟེ་ཡང་ལྷག་མ་དོན་ཞེས་པས་བསྒྲུབ་བྱའི་སྐབས་སུ་བབ་པས་ན་དོན་གང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་མཐོང་བ་དེ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྟེ། མེད་པ་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་རིག་པའོ་ཞེས་འདོད་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན། མེད་ན་མི་འབྱུང་ ཞེས་ཅི་དགོས།།འདི་ལྟར་སྔར་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་སྨོས་པས་ཕྱིས་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་ནི་དོན་མཐོང་ཞེས་པས་རིག་ཅིང་དེ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུད་སོགས་མེ་སོགས་ལ་མཐོང་ལས། །གཞན་པའི་དཔག་བྱ་དེ་རིག་གང་། རྗེས་སུ་དཔག་ པ་ཉིད་དཔེར་བརྗོད་པའི་མེ་ལ་སོགས་པ་ལ་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་ལས་གཞན་པའི་དཔག་པར་བྱ་བའི་དོན་གང་མེད་ན་མི་འབྱུང་བས་དེ་རིག་ཅེས་ཇི་ལྟར་རྗོད་པར་བྱེད།ཆོས་དོན་དུ་མ་ཡོད་པ་ལ། །དེ་རིག་པ་ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད། །ཆོས་ཀྱི་དོན་དུ་མ་ཡོད་པ་ལ་དུ་བས་གོ་བར་བྱ་ བའི་ཆ་ནི་གང་ཡིན།དུ་བ་ཡང་གང་གི་ཆ་ནས་གསལ་བར་བྱེད་ཅེས་ནི་མ་བསྟན་ཏོ།

何故？“各別遮遣無錯亂，由依系屬故，是故能表于所表，雖實遍非能作。“雖所作性遍於無常，然遮遣常性而了知，如是無常雖遍所作，亦遮非所作而了知。 是故由所作性遍於無常義，無非所作機會故，無常于所作遮非所作而成所知，非能知。 復說：“所作性于壞，遍故非無作，無常無遍故，由無遍義顯。如有角于牛，遍故遮無角，如牛遍有角，非能返牛義。“此為中間偈頌。 已定說自義比量。于諍事成立中說：見無則不生義是理比量。其中：“若見無不生，唯見自相分，若許唯見彼，無不生無不生，不說彼知。“此是後加。 若以”彼知”說為異，如若許見無不生義為異者，云何說”此見”？於何義為所立耶？若由余義說所立處，故於所立義見者是比量，即知無不生性者，則何須說”無則不生”？以先說無不生，后亦有故。無不生性即由見義而知，是比量故。 “由見煙等於火等，知何異所量？“于說比量之火等，見煙等外，何所量義由無不生而說”彼知”？于多法義中，云何說”彼知”？于多法義中，煙所表知分為何？煙由何分明顯，未說。 這段論述涉及幾個重要的邏輯概念： 雙重否定：現代直覺主義邏輯(Intuitionistic Logic)對雙重否定的處理提供了新視角，不同於經典邏輯中雙重否定等價于肯定。 推理鏈條：現代序貫推理(Sequential Reasoning)理論為分析推理過程的有效性提供了形式化工具。 必然性條件：現代模態邏輯中的必然運算元(Necessity Operator)為處理”無則不生”這類必然性關係提供了嚴格的數學框架。 這些古代邏輯問題在現代演繹系統和證明理論中得到了系統化處理，特別是在程式驗證和人工智慧推理中有重要應用。

།རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ན་རེ་དེ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྔ་མ་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་དང་། སྤྱིར་མཐོང་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར། འབྲེལ་བ་དབང་པོའི་གཟུང་བྱ་མིན། །རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་དབང་པོའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་མངོན་སུམ་པའང་མ་ཡིན་ན་དེ་མངོན་དུ་སོང་བ་ཅན་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ་ ཞེས་གང་གིས་འགྱུར།ཇི་ལྟར་ན་རྗོད་པར་བྱེད། སྔ་མ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་སྔ་མ་དང་མཚུངས་པས་ན་སྔ་མ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ལྟ་བུའི་སྒྲར་འགྱུར་བའམ། འདི་ལ་སྔ་མའི་ཆོས་ཡོད་པས་ན་དེ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་ལྡན་པའི་སྒྲར་འགྱུར་གྲང་ན། དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། ཐམས་ཅད་ སྲིད་ཕྱིར་ལྟ་བུར་མིན།།ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པས་འབྲེལ་པ་འཛིན་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བཞིན་དུ་ཕྱིས་ཀྱང་རྟགས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་གཅིག་སྔོན་དུ་སོང་བ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །འབྲེལ་བ་གཞན་ལས་ཀྱང་འདི་སྔོན་མ་ལྟར་ ན་ཞེས་འཛིན་ལ།དེས་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། མ་མཐོང་བའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་ལ་ལྟ་བུའི་སྒྲ་སྦྱར་བར་མི་བྱའོ། །འཁྲུལ་བའི་ཕྱིར་ན་ལྡན་པ་མིན། །ལྡན་པར་བྱེད་པ་ནི་རིགས་ན། །སྔར་འདི་རུ་ཡོད་དོ་ཞེས་འབྲས་བུ་སྔ་མ་དང་ལྡན་པར་བྱེད་ན་ནི་ཡུལ་དེ་ཤེས་པ་ཡང་སྔ་མ་དང་ལྡན་ པར་འགྱུར་ལ།རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟར་ནི་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་ཚད་མ་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་ཡོད་ན་བདེན་དུ་ཆུག་ན་ཡང་གེགས་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུ་གཞན་མ་ཚོགས་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་མི་འབྱུང་བ་སྲིད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་སྔ་མ་དང་ལྡན་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།ལྷག་ལྡན་ལ་ཡང་ལྟ་བུར་རམ། །ལྷག་མ་ལྟ་བུར་ཞེས་ཡང་གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུར་བྱེད་ན་ནི་མངོན་སུམ་ཕྱི་མ་དང་ཡུལ་མཚུངས་པའི་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ལྷག་མ་ལྟ་བུ་ཞེས་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་ཚད་མ་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་མཚུངས་པ་ཙམ་གྱིས་ རོ་མཚུངས་པར་འགྱུར་བའི་ངེས་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ན་ལྷག་མ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ལྟ་བུའི་སྒྲར་ཡང་སྦྱར་བར་མི་བྱའོ། །འབྲེལ་གཞན་ལས་ཀྱང་རྟོགས་མི་འགྱུར། །ལྷག་མ་དང་ལྡན་ལས་འགྱུར་མིན། །གང་རྒྱུ་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པས་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ན་ནི་དེའི་ ཤེས་པ་ཡང་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ།དེ་ལྟར་ཡང་འབྲས་བུ་མ་བཟུང་བ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་བ་བཟུང་ནས་རྒྱུ་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་མེད་པར་འགྱུར་ན་དེ་ཡང་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ།

正理派說：先行比量有三種：具前者、具餘者、及共見者。 首先，以現量為先行不應理。何故？“系屬非根所取。“能表所表之系屬非根識境，能表所表亦非現量，云何說彼為先行比量？ 如何說”具前者”？此”具前”為如前相似故稱”如前”，抑或由有前法故稱”具前”？於此何成？“一切可能故非如。“一切者，謂如比量執取系屬之經驗，后亦由相執取所比。 不應說彼為”如先行”。由他系屬亦如前取，以未見故，于未見比量不應用”如”字。“錯亂故非具，若應成具者。“若謂此前有，而成具前果，則彼處知亦成具前，如是于因知果則錯亂故非量。 縱使因存在，由障礙可能故，由余因未聚可能故，果不生亦可能。如是，首先具前不應理。 “于具余亦如耶？“若作如是，則與后現量境相同之知亦成如余，彼亦錯亂故非量。僅由色相同，味相同無定。如是亦不應用”如”字。 “由他系屬亦不知，由具余亦不成。“若由具余因成具余，則彼知亦成具余。如是則無執未取果之無不生系屬而比度因，然彼亦見。 這段論述涉及幾個核心概念： 推理型別的分類：現代演繹邏輯(Deductive Logic)和歸納邏輯(Inductive Logic)提供了更系統的推理分類方法。 因果關係：現代因果推理(Causal Reasoning)理論，特別是貝葉斯網路(Bayesian Networks)為處理不確定性因果關係提供了概率框架。 相似性推理：現代類比推理(Analogical Reasoning)理論為處理基於相似性的推理提供了形式化方法。 這些古代邏輯問題在現代認知科學和人工智慧中得到了新的發展，特別是在機器學習中的遷移學習(Transfer Learning)和類比推理系統中有重要應用。

།དེ་བཞིན་དུ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་ཡང་འགྱུར་ རོ།།སྔར་ཇི་ལྟ་བར་བརྗོད་པའི་རྗེས་དཔག་རྣམས་ལ་ཡང་འབྲེལ་པ་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། །འབྲེལ་གཞན་ལས་ཀྱང་རྟོགས་མི་འགྱུར། །ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཕྱི་མ་ལ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱིས་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ གྱི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།འབྲེལ་བ་ཅན་ཉིད་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་སྔ་མ་དང་ལྡན་པ་དང་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ནི་ རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཕྱིར་མཐོང་བ་ལའང་དེ་བཞིན་དུའོ། །དེ་ཡང་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཉིད་ལས་ཡུལ་ལ་ཤིན་ཏུ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལས་འཇལ་བར་བརྗོད་པས་ནའོ། །རྗེས་དཔག་གི་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚད་མའི་གཞལ་བྱ་ལ་། འབྲས་བུ་གཞན་མ་ཉིད་མི་ཐོབ་། །འབྲས་ བུ་མེད་པར་ཚད་མར་འགྲོ་བ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ཀྱི་བྱ་བ་དང་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟགས་ཀྱི་ཤེས་པ་ཚད་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་སྙམ་དུ་རྟགས་ཀྱི་ཤེས་པ་ཚད་མ་ལ་རྗེས་དཔག་གི་ཤེས་པ་ཚད་མའི་འབྲས་བུའོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།དེ་ཡང་ཡུལ་ཐ་དད་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ཡུལ་གཞན་ལ་ཚད་མར་འགྱུར་ཞིང་གཞན་ལ་འབྲས་བུར་འགྱུར་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྔར་བརྗོད་ཟིན་ཏོ། །རྟགས་ཀྱི་ཤེས་པ་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་ན་ནི། རྣམ་པར་དབྱེ་བའང་འགྲུབ་མི་འགྱུར། །གང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ ནི་སྔ་མ་ལྡན་པ་དང་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་རྟགས་ཅན་གྱི་དབྱེ་བས་དེ་དག་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།རྟགས་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཡང་སྔ་མ་དང་ལྡན་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། དུས་གསུམ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་ངེས་པར་བཟུང་བ་ དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་།།རྗེས་དཔག་ཐམས་ཅད་དུས་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་སྟེ། དུས་གསུམ་པ་ཅན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་འབྲེལ་པ་བསྟན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་རྗེས་དཔག་ཀྱང་ བཀག་པ་ཡིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ན་རེ་འདི་ནི་འདིའི་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་པ་དང་དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་དང་འགལ་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་རྟགས་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་སྔར། རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་གྲུབ་པ་མེད། །རིགས་པ་ཅན་གྱི་རྗེས་དཔག་དགག་པའི་ སྐབས་སུ་སྔ་མ་དང་ལྡན་པ་དང་ཕྱི་མ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རྒྱུས་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་དཔོག་པའི་གཏན་ཚིགས་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།

如是，由所作性等亦推度無常性等。如前所說諸比量中亦不能知系屬，“由他系屬亦不知”，以見於后故。應成由具因性等系屬者生具果等相之知的推度。 由具系屬性alone而生能表所表知，及一切相由一切自性執取因果故。如是，具前及具余不應理。 于共見亦如是。彼亦由因果系屬於境極為隱蔽處稱為度量故。於一切比量知之所量： “不得異果性，“無果成量亦不應理，以是作者、作業及果故。若謂能表知是量，思維能表知是量時比量知是量果，彼亦不應理。 彼亦非由境異，此中於異境成量而於他成果不應有，如前已說。若謂能表知是量：“分別亦不成。“謂比量是具前及具余，由所表分別不得成，以能表是境故。 又謂唯具前比量有三種，以執三時故，此決定亦不應理。一切比量趣入三時境，以說具三時故。如是分別中無顯系屬故，三種不應理。如是已遮如是比量。 毗舍釋迦言：此是彼之果、因、系屬、同一聚集、相違者，此等是從能表生。其中首先如前：“因不成立果。“于正理派比量遮破時，說具前及具后，此中無因推度果之因相。 推理的有效性：現代形式邏輯通過有效性(Validity)和可靠性(Soundness)的概念，為評估推理的正確性提供了嚴格的標準。 時序推理：現代時態邏輯(Temporal Logic)為處理涉及時間的推理提供了形式化工具。 多值邏輯：現代多值邏輯(Many-valued Logic)系統為處理超出傳統二值邏輯的推理提供了更豐富的框架。 這些古代邏輯問題在現代電腦科學中得到了新的應用，特別是在時序推理系統和知識表示領域有重要價值。

།འབྲེལ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ལྡན་པ་དང་འདུ་བའོ། །དེ་ཡང་མེ་དང་དུ་བ་དང་བ་ལང་དང་རྭ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་སོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ལྡན་པའི་རྟོགས་ པ་གྲུབ་པ་མེད།།ལྡན་པ་མངོན་པར་མ་ཤེས་ཀྱང་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་འབའ་ཞིག་ཙམ་གྱི་དྲན་པ་ལས་ཀྱང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་འབྲེལ་བ་མ་བཟུང་ན་ནི་གཞལ་བྱ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལས་དེའི་ཤེས་པར་བྱེད་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ཡང་ལྡན་པ་བར་གྱི་མེ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་ན་ནི་མེ་ཡང་དུ་བའི་ཤེས་པའི་རྒྱུར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ལྡན་པ་ནི། གཉིས་དང་ལྡན་ཕྱིར། གཉིས་ཀ་ཡང་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ལྕགས་གོང་དང་སོལ་མེའི་གནས་སྐབས་སུ་དུད་པ་མེད་པའི་མེ་ ཡང་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བས་གཅིག་ནི་གཏན་ཚིགས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་ཅན་ནི་གཏན་ཚིགས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བ་ཡོད་པས་དེ་ལས་མེའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །མེ་དུ་བ་དང་གདོན་མི་ཟ་བར་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞིང་། དུ་བ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་མེ་དང་ངོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཐ་དད་མིན། ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །ལྡན་པ་ནི་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་གཅིག་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་ལ་ཡང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལན་ཅིག་གི འབྲེལ་བ་མ་ཟིན་ན་ནི་རྒྱུ་འཇལ་བར་བྱེད་པ་མི་འཐད་ན་ཡང་འདིའི་འཁྲུལ་པ་ཉིད་གང་ལས་རྣམ་པར་དཔྱོད།གང་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པའི་ལྟར་ན་ནི་འདིར་གཉིས་ཀ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་གདོན་མི་ཟ་བར་གཅིག་ཁོ་ན་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །མེ་དང་ལྡན་པའི་དུ་བ་ནི། །ཆ་ འགའ་ཞིག་ལས་མ་ཡིན་པས།།དུ་བའི་ཐམས་ཅད་གོ་བྱེད་དམ། །མེ་ཡི་བསལ་བའམ་གོ་བྱར་འགྱུར། །ལྡན་པའི་འབྲེལ་པ་ལྟར་ན་ནི། །མེའི་རྣོ་བ་དང་གསལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ཀྱང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དུ་བའི་རྫས་ལ་སོགས་པ་ཙམ་བཟུང་བའི་བདག་ཉིད་དེ་ནས་ཀྱང་མེ་རྟོགས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་རྫས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ལྡན་པ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པ། དེ་བཞིན་དུ་བ་ལ་སོགས་པའང་། དེ་ལ་ཡང་བ་ ལང་རྭ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ལ་ཡང་ན་སེར་ཟལ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་རྫས་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་སྤྱིས་གོ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་ལ་འདུ་བ་མི་འཐད་པར་བརྗོད་དོ། །འགལ་བ་ཡང་ནི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། །ཇི་ལྟར་སྲིད་པ་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གང་དུ་མངོན་དུ་མ་གྱུར་ པའི་འབྱུང་བ་ཡང་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ།

系屬有二種：具有和聚集。如火與煙、牛與角等。 首先，“具有之知不成立。“雖未明知具有，僅由無則不生之憶念亦見故。若不執取系屬，則于不了知者不應為顯所量之因。以是知之因故成其能知。 若其中具有為無間火之因，則火亦應成煙知之因，具有以”具二故”，二者皆應成能顯。鐵丸與炭火狀態中亦見無煙之火。 若謂由特例遮遣，一者非因相，以疑者非因相故，由有特例遮遣故不成火之因性。火不必定具煙，而煙必定具火耶？彼亦非理。何故？“非異故”，“故”為詞之餘。 具有非異，彼如於一，於二亦然故，一非因不應理。若不執一次系屬，則度量因不應理，然此錯亂從何觀察？若依無則不生之系屬，此中二者皆非，唯一必為因是應理。 “具火之煙，非由部分，是故煙皆能表知，或遮火或所知。“若依具有系屬，則火之銳利、明亮等差別亦應得，以具一切自性故。 如是，僅取煙之實等自性亦應成知火，彼非不具實等事故。如具有有過失，“如是于牛等。“于彼中，牛非唯具角，或由實性等共相知黃牛等差別。如是說聚集於一義不應理。 “相違亦可能故。“如何可能當說，於何處未顯現之元素亦當說為能表所表。 屬性關係：現代謂詞邏輯(Predicate Logic)通過量詞和謂詞提供了更精確的屬性關係表達方式。 必然性與或然性：現代模態邏輯(Modal Logic)通過可能世界語義學處理必然和可能關係。 部分與整體：現代集合論(Set Theory)和部分整體邏輯(Mereology)為處理部分-整體關係提供了嚴格的數學基礎。 這些古代邏輯問題在現代知識表示和本體論(Ontology)研究中得到了新的發展，特別是在語義網和人工智慧推理系統中有重要應用。

།དེ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་ཡང་བྱེ་བྲག་དང་སྤྱིས་ཕན་ཚུན་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཆ་འགའ་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་འགལ་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བརྗོད་པ། རྟགས་ཀྱི་སྤྱི་གཞན་རྟགས་མིན་ ཞིང་།།བྱེ་བྲག་རྣམས་ཀྱང་རྟགས་ཅན་མིན། །གཞན་གྱི་ལྟར་ན་ཐམས་ཅད་ནས། །གོ་བྱ་གོ་བྱེད་དུ་ཡང་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། །ལྡན་པ་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་ནི་དཔག་པར་བྱ་བ་ལྡན་པ་ཙམ་རྟོགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ན་རྟགས་ ལ་རྟགས་ཅན་ཤེས་པའི་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་འདུ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་འདིར་དུད་པས་མེའི་ཡོད་པ་ཙམ་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལ་དུད་པ་ཡོད་པའི་ས་ཕྱོགས་དེར་མེ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདིར་ཞེས་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་མེས་ཀྱང་དུད་པའམ་མེའི་རྣོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ན་ནི་དམ་བཅའ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་གཏན་ཚིགས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་ལྡན་པ་ལས་ནི་མ་ ཡིན་གྱི།འོན་ཀྱང་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ལས་སོ། །ཡུལ་དང་དུས་ལ་ལྟོས་སུ་ཆུག་།དེ་ནི་ཡུལ་ལ་ལྟོས་ཀྱང་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། སྔར་ས་ཕྱོགས་སུ་མེ་མེད་ན་དུད་པ་མི་འབྱུང་བར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡང་། །གཙུབ་ཤིང་གཙུབས་པའི་གནས་ སྐབས་ན།།ཇི་སྲིད་དུ་མེ་མེད་ཀྱི་དུས་དེ་སྲིད་དུ་དུད་པ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དུད་པས་མེ་དཔོག་པའི་རྒྱུར་ལྡན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདུ་བ་ཡང་བ་ལང་གི་རྭ་ཡོད་པར་དཔོག་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲེལ་པ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། རྒྱུ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་མི་ འགྱུར།།འབྲེལ་པ་མ་དམིགས་པར་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་མི་འདོད་དོ། །འདུ་བ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་རྟོགས་པ་ནི་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དམིགས་པ་ཁོ་ན་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཁོ་ན་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འབྲས་བུ་དང་འབྲས་བུ་གཞན་དང་། རྒྱུ་དང་ རྒྱུ་གཞན་ནོ།།དེར་ཡང་དཔེར་ན་གཟུགས་རེག་བྱ་ལྟ་བུ་དང་ལག་པ་དང་། རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལ་ཡང་དེ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འབྲེལ་པ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་རྒྱུར་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་མི་འགྱུར། དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་ནི་གང་དུ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་ཏོ། །དོན་གཅིག་ལ་འདུ་ བ་གཉིས་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་རྟོགས་པ་ནི་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ལས་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ།

我來為您翻譯這段藏文文字： 同樣地，對於顯現的事物，也應當用特殊和普遍相互標誌與所標誌的方式來說明，因為從某些方面來看並不相違。再者所說： “標誌的普遍非為標誌， 特殊諸相非所標， 若依他人之見解， 皆成能所詮關係。” 這是總結偈頌。 如果認為具有關聯性是推理的原因，那麼就會導致所要推理的僅僅是關聯性的認識，否則標誌就沒有認識所標之物的能力。同樣的道理也適用於和合等關係。 如果說這裡煙並不能僅僅證成火的存在，因為這正是所要證明的。應當證明”凡有煙之處必有火”，否則”這裡”一詞就成為無意義。如果這樣，那麼火對於煙或火的銳利性等也是如此，這種說法就不成立了。如此一來，主張的一部分就會成為因。 因此，必然不是從標誌與所標的關聯性，而是從無則不生的關係推知。即使依賴處所和時間，在處所上仍然是無則不生的關係，因為先前已經觀察到某處若無火則無煙。關於依賴時間的方面，在鉆木取火時，只要沒有火的時候就沒有煙。因此，煙推知火的原因並非關聯性的存在。 和合也不是推知有牛角的原因，因為它不是現量可得。即使存在關聯，原因也不能被理解。不承認在未觀察到關聯的情況下能顯現。即使存在和合，認識也只能從無則不生的觀察而來，所以只有這才是原因。 事物的和合有兩種：一是果與他果的和合，二是因與他因的和合。例如色與觸，以及手、足等。對此也應當如上所述：即使存在關聯，原因也不能被理解。任何情況下，事物的和合都不是現量可得的。即使存在兩種事物的和合，認識也只能從無則不生的關係而得。

།འདིར་ཡང་གཟུགས་ཀྱིས་རེག་བྱ་བཞིན། །རེག་བྱས་ཀྱང་གཟུགས་གསལ་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འབྲེལ་པ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར། དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་ཉིད་ལ་ནི་ཁྱད་ པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་གཅིག་ལས་འཁྲུལ་པར་བརྗོད་པ་བཞིན་དུ་འབྲེལ་བ་ལས་ཀྱང་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ།།གང་དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་ནི་གཉིས་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་ལ། གཞན་ཡང་སྲིད་ཕྱིར་གཉིས་མ་ཡིན། །རྒྱུ་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལས། །འབྲས་ བུའི་དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བའི་རྟོགས་པ་ནི་མཐོང་བ་ཉིད་དེ།དཔེར་ན་མ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། མ་གྱུར་པ་ལས་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འགལ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མངོན་སུམ་དུ་ གྱུར་པ་ལས་མ་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་པ་འདི་ཡང་ཐམས་ཅད་དུ།གང་ཞིག་འགལ་བ་དེ་རྟགས་ཡིན་། །སྤྲིན་དང་རླུང་གི་སྦྱོར་བ་དང་ཆར་འབབ་པ་ནི་འགལ་ལ་རག་ན་འདིར་ཆར་འབབ་པ་ནི་གཏན་ཚིགས་མ་ཡིན་གྱི་འོན་ཀྱང་དེ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཆར་མི་འབབ་ པ་དང་སྤྲིན་དང་རླུང་གི་སྦྱོར་བ་ནི་འགལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་རྟགས་ནི་རྟོགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་དུ་མ་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟོགས་པ་གཏན་ཚིགས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྟགས་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲེལ་བ་མེད་ཕྱིར་རྟགས་བློ་མིན། །རྟགས་ཀྱི་བློ་ལ་ནི་རྟགས་ཅན་དང་འབྲེལ་པ་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་ན་འབྲེལ་པའི་དོན་དུ་མདོ་ལས་འདི་ནི་འདིའི་ཞེས་སྨོས་སོ། །འདི་ནི་རྟགས་ཉིད་དུ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟགས་ལས་བྱུང་བའི བསྟན་པའི་ཕྱིར།།དཔག་པར་བྱ་བའི་ཤེས་པ་ཡང་འབྲས་བུར་མི་འགྱུར་ཞིང་རྟགས་བརྗོད་པའི་དྲན་པ་ཙམ་ལས་ཀྱང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལས་བསྟན་པས་ན་དྲན་པ་ལ་ལྟོས་པའི་རྟགས་ཀྱི་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་ཡིན་གྱི་དེ་ རྟགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་རྒྱུར་བྱས་ནས་རྟགས་སུ་བརྗོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེའི་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ལ་རྟགས་ཀྱི་སྒྲ་མང་དུ་བྱས་ནས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པར་བས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འདིར། ཐམས་ཅད་རྟགས་སུ་བརྗོད་མ་ཡིན། །འདིར་བྱེད་པ་པོ་དང་ཐམས་ ཅད་ནི་རྟགས་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་དེ་བརྗོད་པ་ལས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདིར་བདག་དང་ཕྲད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །རྟགས་ཀྱི་ཤེས་པ་རྗེས་དཔག་གི་དངོས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་དྲན་པས་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

這裡是這段藏文的直譯： 在此，如同色法顯現觸覺一樣，觸覺也能顯現色法，因為二者的關聯沒有差別。由於在同一事物的和合中並無差別，就如同從一者產生錯亂那樣，從關聯性也會導致非因的過失。 關於所說”事物的和合只有兩種”這一點，[應當回答：] “因有他種故非二， 因與因及果與果， 於一義中和合知， 如說未生及從彼。” 因此，將事物的和合執定為僅有兩種是不合理的。 相違有四種，即”從現量而成非量”等。對於這一切，凡是相違者即是標誌。云與風的聚合與降雨相違，在此降雨並非因，而是其不存在[才是因]。不降雨與云風聚合並不相違。其他情況也應如是說明。 若有人說：由於標誌是以認識為先導，所以對非現量等的認識不是因。[對此回答：]這不是標誌，因為無關聯故非標誌智。標誌的認識與所標之間並無關聯。為避免過度擴充套件，經中說”此是彼的”是爲了[說明]關聯義。這不應成為標誌。為什麼？因為是從標誌所生的教示故。這樣會導致所量知也不成為果，而且僅從標誌陳述的憶念就能理解的過失。 因此，由”從”字所顯示，依賴憶念的標誌認識本身是從標誌所生，而它不是標誌。若說是將原因說為標誌，即多說其因的特殊為標誌而如此說的話，這也不對。因為此中：一切不說為標誌。此處作者與一切非為標誌，因為比量也從彼說而生。若不如此，則此處我與接觸等也應當說[為標誌]。標誌的認識不是比量的直接因，因為被憶念間隔故。

།དེས་ན་ དངོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་ཡང་རྟགས་ནི་རྟོགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གང་བརྗོད་པ་དེ་ལ་གང་གི་ཕྱིར། དྲན་པ་འབྲེལ་པ་ཅན་དུ་འགྲུབ། །འབྲེལ་པ་ཅན་གྱི་རྟོགས་པས་ནི་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར། །མ་གྲུབ་པའི་རྟགས་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བཤད་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་འབྲེལ་པ་གཅིག་ཉིད་ལས་རྗེས་དཔག་གི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ནི་བསྟན་བཅོས་ནས་བརྗོད་པ་ཉིད་དེ། འབྲས་བུ་ལ་སོགས་མདོར་མ་མཚོན། །གང་དག་བསྟན་བཅོས་སུ་རྒྱུ་ཉིད་དང་། འབྲས་བུ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་ པ་དང་།དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ལ་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་སུ་བརྗོད་ཀྱི། མདོར་མཚོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཅིག་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་སྲིད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་མི་སྲིད་དེ་འདི་གང་གསལ་བར་བྱ་བ་དང་གསལ་བར་ བྱེད་པ་གྲུབ་པ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོའོ་ཞེ་ན།གང་འདི་ལྟར་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཙམ་རྒྱུར་འདོད་པ་དེའི་ལྟར་ན་ནི། ཐ་མ་གསལ་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར། །རྒྱུ་རྣམས་ཀྱི་ཐ་མ་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གསལ་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུ་ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་། དོན་མེད་གཞན་ལས་ཀྱང་དེ་གྲུབ། །འབྲེལ་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་དོ། ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་འདིའི་གསལ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དེའི་རྗེས་སུ་དཔོག་པའི་རྒྱུ་འདི་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རེ་ཞིག་བྱེ་བྲག་པའི་རྗེས་སུ་དཔག པ་ནི་སྒྲུབ་པར་དཀའོ།།གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ནི་རེ་ཞིག་འབྲེལ་བ་མངོན་སུམ་པ་གཅིག་ལས་ལྷག་པར་གྲུབ་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་འབྲེལ་བ་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། དེ་རྣམས་གང་ཡང་རུང་བའི་མངོན་སུམ་པ་གཅིག་གིས་ལྷག་པའི་དོན་མངོན་སུམ་ པ་མ་ཡིན་པ་ངེས་པར་གྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་དེ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ།།རྟགས་ཀྱི་ཤེས་པ་ཅུང་ཟད་མ་ངེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དོན་ཇི་ལྟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ཀྱི་རྩོམ་པ་འཇུག་སྟེ། མངོན་སུམ་གྱི་སྤྱི་ཙམ་ལས་ངེས་པར་མ་བཟུང་བའི་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་ ལས་བྱེ་བྲག་གི་རྟོགས་པ་བསྐྱེད་པ་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་སོ།།དེ་ལྟ་བུ་འདོད་པ་ལྟར་ན་ཡང་མངོན་སུམ་པ་གཅིག་ལས་ཞེས་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་ནི། རང་དོན་ཙམ་ལས་ལྟ་བའི་ཕྱིར། །བ་ལང་ལ་སོགས་པའི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀ་ལའང་རྣ་བ་ལ་སོགས་ པ་འཇུག་པ་ནི་མེད་དོ།

因此，它並非直接因。對於所說”因為標誌是以認識為先導”這一點，[應回答：]為什麼憶念能成為有關聯？不能由有關聯的認識來成立。如此也應說明”未成立者非為標誌”。 若說僅從一個關聯就能成為比量之因，這在論典中已有說明：果等未在經中標示。那些在論典中說”因為是因性”、“因為是果性”、“因為是變異性”，同樣說”因為對有法非為因”作為無常性和常性的標誌，而在經中並未標示。在這些中任何一種果等都不可能[單獨成立]。 若問：怎麼不可能？凡是所顯與能顯成立者，即是因果之事。對於如此主張僅僅能顯為因者而言：最後[因]不成能顯。諸因中最後的關聯等不成為能顯，因為異於因故。又：無義從他亦得成。由其他關聯也能理解義。因為由意識了知”此是彼之能顯”，所以這個推理因變得無義。 因此，首先毗舍師迦派的比量難以成立。數論師們則說：首先，從一個現量關聯增益而成的是比量。其中關聯有七種，由其中任一現量一者增益而確定成立非現量義的因，即是比量。標誌的認識稍有不確定，爲了區別”非如實義”，後起造作，從僅僅現量的共相中未確定的特殊義的顯示而生起一切特殊認識。 即使按照如此主張，“從一個現量”也不合理，因為現量：僅從自義而見故。對於牛等的共相和特殊二者，耳等[感官]都不能趣入。

།ཅི་སྟེ་ཡང་འདོད་དོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་ཏེ། དོན་ཇི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་བྱེ་བྲག་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ཐ་དད་དུ་མི་བྱ་བ་འཁྲུལ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ སྐད་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ།།གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ལ་མངོན་སུམ་ཞེས་བརྗོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་མངོན་སུམ་པ་གཅིག་ལས་ཞེས་འདིར་མངོན་སུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི་འཇུག་པ་ལ་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་པས་ན་དེའི་ཡུལ་ཡང་མངོན་སུམ་པར་འགྱུར་བས་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན་ དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།མངོན་སུམ་ནི་རང་དོན་ལ་ལྟ་བའི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཀའི་ཡུལ་ཅན་དུ་འགྱུར་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་ཡིད་ཀྱི་འཇུག་པ་ཡང་དེའི་ཡུལ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཡུལ་གཞན་ལ་ཚད་མ་ལ། །ཡུལ་གཞན་ལ་འབྲས་བུ་འགྱུར་བ་ནི་མེད་ དོ་ཞེས་སྔར་བརྗོད་ཟིན་ཏོ།།ཡུལ་གཞན་ལ་མངོན་སུམ་གྱི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་འདི་སྐད་དུ་འབྲེལ་པ་ཅན་མངོན་སུམ་པ་གཅིག་ཅེས་པ་རྣམ་པ་གང་གི་སྒོ་ནས་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ནོར་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ནོར་ཅན་དང་འབྲེལ་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ནོར་ནི་ནོར་བདག་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཡོད་པས་སོ། །ནོར་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྱུང་བའི་དྲན་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གཞན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་བརྗོད་དོ། །གལ་ཏེ་རྟགས་འཛིན་པར་མཚུངས་སོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འབྲེལ་བ་ཅན་ཉིད་དུ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ལ་ཡོད་པའི་རྟགས་ལ་དུད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་བཟུང་ནས་ཕྱིས་དེ་མེ་ལ་སོགས་པ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། །ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་པའི་ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་བ་གཅིག་ལས་ལྷག་པ་གྲུབ་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ་ཞེས་པ་ནི་མི་ རིགས་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་མ་ཤེས་པར་དེ་རྟོགས་ཕྱིར། །ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ་སོགས་པ་མ་ཤེས་པར་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དམིགས་པ་ལས་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲེལ་བ་འཛིན་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔོག་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་པ་སྔ་མ་ཉིད་དེའི་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཐམས་ཅད་དུ་ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ་ངེས་པར་ལྟོས་སོ་ཞེས་པའི་མི་འཁྲུལ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་ལས་རྗེས་སུ་དཔོགས་སོ། །འབྲེལ་བ་དམིགས་ནས་ཡང་མི་འཁྲུལ་བ་ཉིད་ལ་ལྟོས་ཏེ་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

即使有人同意這點，也是不對的。耳等一切趣入都非現量，因為不如實義故。因此，應當對此作特殊說明，否則就如前所說”不應區分為他異，無有錯亂”等。 若說現量果被稱為現量，即此處說”從一個現量”是指現量果，而不是說趣入為現量，因此其對象也成為現量，所以無過失。這也不合理。因為現量是觀照自義，若現量成為共相和特殊二者的對境，那麼意的趣入也應說為以彼為對境的現量。如前所說：“對他境之量，不會有他境之果”。對他境施設現量的名言是不合理的。 然後應當問：“有關聯的一個現量”是從何種方面而言？若說是財性等，這不對，因為彼與有財者相關聯。財與財主有關聯性故。財性等隨後的憶念將成無義。若說是其他，則未說明。若說標誌的執取相同，則不對，因為彼不執為有關聯性故。 對於所推度的標誌，先執取為煙等，后憶念其對火等的無則不生性。所說”從一個財與財主等關聯增益而成的是比量”不合理。為什麼？因為不知彼而知彼故。因為不知財與財主等而從無則不生性的觀察中得到確定。 執取關聯不是推理的因，因為前識即是彼知的因故。並非在一切處都必定依賴於財與財主的無錯亂，因此不能從關聯推知。觀察關聯后又依賴無錯亂性而推理是不合理的，因為這將成為顯明彼性故。

།འབྲེལ་བ་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་དེ་ཙམ་གྱི་རྣམ་པས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རྟགས་ལ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ནུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཡང་མེས་དུད་པ་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་ཐལ་བར་ འགྱུར་ཏེ།འབྲེལ་བ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར། །ཁྱད་པར་མེད་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་དུ་འབྲེལ་བར་རོ། །མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་མེ་དང་དུད་པ་དག་ལ་ནི་འབྲེལ་བའི་སྐྱོན་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། དེ་ནི་གཉིས་གནས་མིན་ཕྱིར། དུད་པ་ཉིད་ནི་མེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཡིན་ གྱི།མེ་ནི་དུ་བ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པས་ཉེས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་འབྲེལ་བ་དེ་དག་ནི་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །གནོད་བྱ་གནོད་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མ་འབྲེལ་པ་ཉིད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལ་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་མེད། །གང་གནོད་བྱ་ གནོད་བྱེད་ནི་སྦྲུལ་དང་ནེའུ་ལེ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེ་དག་ལ་ནི་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་སྦྲུལ་རྒྱལ་བ་དང་ནེའུ་ལེ་ཕམ་པ་དག་ལ་ནི་འགལ་བ་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །གང་ཡང་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་འབྲེལ་བ་ནི་ དེ་དག་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་བར་བྱེད་པ་དེ་ལ་གང་གི་ཚེ་ཐ་དད་པ་དང་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་འབྲེལ་བ་གང་ལས་ཡིན།རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་ནོ་ཞེ་ན། དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གསལ་བར་བྱ་བ་དང་གསལ་ བར་བྱེད་པས་ཡིན་གྲང་།གལ་ཏེ་སྔ་མ་ལྟར་ན་ནི་འདི་ལྟར་རྗེས་འགྲོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སོ་སོར་མི་བརྗོད་ཐ་དད་ལས། །རྒྱུ་ཅན་ནི་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། རྒྱུ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པ་ལས་སྟོན་པའི་གཏན་ཚིགས་ཉིད་ཀྱི་སོ་སོར་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །ཉེས་པ་དེ་ནི་མེད་དོ། །རྗེས་ སུ་འགྲོ་བ་གཞན་མིན་ཕྱིར།།རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་གཞན་ཐ་དད་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་གཞན་མིན་རྣམ་ལྔ་མིན། །གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་གཞན་ཐ་དད་ཉིད་ལས་ལྟོས་པར་མི་བརྗོད་ན། རྣམ་པ་ལྔ་རུ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཙོ་བོའི་ཆ་ནས་བརྒྱ་ལམ་ ནའང་།།སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་དུ་འགྱུར་མ་ཡིན། །ཐ་དད་ན་ཡང་སྐྱེ་བྱེད་མིན། །དེ་ལས་ཀུན་ཏུ་འཐོབ་འགྱུར་མིན། །བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོའི་འབྲེལ་པ་ནི་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆ་ནས་མ་ཡིན་ནོ།

若關聯是推理的因，則僅由彼相便能了知所推，否則標誌將無有認知的功能。這樣，火也將推知煙，因為關聯無差別故。無差別是指作為因相而關聯。在無則不生性的火與煙中並無此關聯過失。為什麼？因為彼非雙住故。唯有煙是無火則不生，而火併非無煙則不生，故無過失。 如此，暫且承許那些關聯存在，但它們並非因。所損與能損的事物是無關聯的。為什麼？彼無標誌與所標。如蛇與鼬鼠等所損能損，彼等無有標誌與所標。比如，蛇勝與鼬鼠敗並無相違。其他也應如是了知。 對於執定”唯彼等是推理因的關聯”者，當了知差別、隨行等時，是從何關聯？若說是因與有因，應當考察：是由所生能生，還是由所顯能顯？若如前者，則如是： “由各別說異故，無隨行。” 有因是差別，因是主要，故不應從差別顯示的因而各別說隨行。此過失不存在。因為隨行非他故。若說隨行不是從他差別，則： “若非他非五相， 主分偶爾亦， 不成能生性， 異亦非能生， 由彼遍得非。” 所生能生事物的關聯並非從主要等分而有。

།ཐ་དད་ནི་ཡོད་པ་ཙམ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་རྟོགས་པར་འགྱུར་ རོ།།གཙོ་བོ་ལ་སོགས་ཀྱི་གཅིག་སོགས། །ཐ་དད་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་འགྲོ་ཉིད། །ལ་སོགས་གང་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན། །དེ་ཡི་ཕྱིར་འདི་གསལ་བྱེད་མིན། །གང་གི་ཕྱིར་ཐ་དད་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་བོར་ཚོད་ལ་སོགས་པས་གཙོ་བོ་དང་སྐྱེས་བུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་དེ་ཉིད་གཙུག་ ཕུད་ཅན་གྱི་དོན་བསྒྲུབས་པས་ཏེ་།དེའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་གྱི། བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་གཙོ་བོ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་རྗེས་སུ་བསྒྲུབས་ན་ནི། དེ་བཞིན་ནོར་ དང་ནོར་ཅན་ལ།།མཚོན་ནས་གསལ་བྱེད་མ་ཡིན་ཉིད། །འབྲེལ་བ་ལས་ཀྱང་དེ་མཚོན་ཕྱིར། །འབྲེལ་མེད་ཉིད་དུ་ཡང་དག་བརྗོད། །འབྲེལ་བ་ཅིག་ཤོས་ལ་ནི་ཆ་འགའ་ཞིག་ལས་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་དུ་འགྱུར་གྱི་གང་ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་དུ་ཕན་ཚུན་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་འགྱུར་བས་ནའོ།།ནོར་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆ་གང་གི་སྒོ་ནས་ཀྱང་གསལ་བྱེད་ཉིད་མ་མཐོང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་གཞན་ཉིད་ལས་དོན་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ་སོགས་ཙམ། །རྟགས་ཅན་འཛིན་པ་ཡིན་ན་ ནི།།འབྲེལ་བ་ལས་གཞན་ཤེས་པས་ན། །རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པར་འགྱུར། །ནོར་གྱི་ཆ་ནས་ནོར་ཅན་ཉིད་ཙམ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་རྟགས་ཅན་གོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ན་ནི་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་འཛིན་པ་པོར་ནས་རྟགས་གཞན་ལས་ནོར་གྱི་དོན་བརྗོད་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་ཤིན་ཏུ་ འདས་ན་ཡང་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ནས་རྟགས་ཅན་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཐལ་འགྱུར་སེམས་པས་ཆོག་གོ།།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་གཙོ་བོ་དང་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་དང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །གསལ་བྱ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོའོ་། །གལ་ ཏེ་གཅིག་ཡིན་རྣམ་བདུན་མིན།།གསལ་བྱ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ཐ་དད་པ་ལས་དེ་དག་རྣམ་པ་བདུན་དུ་དབྱེ་བར་མི་བྱའོ། །དེའི་གཅིག་ཁོ་ན་གསལ་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་དུ་ཆུག་ན། ཅིག་ཤོས་རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་ དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཐ་དད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་གཞན་ཉེ་བར་དམིགས་པ་ཉིད་འདིར་འདིའི་གསལ་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གཞན་ནི་དོན་མེད་དོ་ཞེས་སྔར་བརྗོད་ཟིན་ཏོ།

差別僅由有性等也能了知。主要等的一等，差別諸法的隨行性，等等從何遍執？因此此非能顯。因為差別諸法的隨行由量度等能了知主要與士夫，故彼即成就頂髻義。因此，是了知主要存在性等的因，而非所生能生之事。 如是，若成立主要存在性等與隨行等，則： “如是財與財主， 標示非能顯性， 由關聯亦標故， 說為無關聯。” 在另一關聯中，僅由某分成為標誌與所標，而對財與財主等則不然，因為一切方面都成為互相能取所取故。財等從任何方面都未見能顯性。因此從另一關聯說義。 又： “若僅財財主等， 是所標之執取， 由關聯外知故， 一切成能取。” 若從財分僅顯財主性而令所標瞭解，則從關聯門中執取，不能從其他標誌說財義。若極超越此，則將從一切自性執取所標，如是思維應足。 如此，首先主要與隨行等非因與有因性的所生能生之事。是所顯能顯之事。若是一者非七相。若是所顯能顯之事，則不應從財與財主等差別分為七種。且讓其一非不能顯，其餘則不成能顯。因為異於因與有因之事故，觀察其他關聯即成為此中此之能顯。因此前已說”其他推理因無義”。

།རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། གང་གི་ ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔོག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ནའོ།།རྒྱུ་ཅན་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་གསལ་བར་བྱ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོའི་འབྲེལ་བ་ནི་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་དང་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཞེས་པ་ལའང་། གལ་ ཏེ་གཅིག་ཡིན་རྣམ་བདུན་མིན།།ཞེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལན་གདབ་པོ། །གང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱུ་བ་དེ་གཅིག་པུ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་ལས་རྗེས་དཔག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་ ལས་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྲིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེས་དབང་པོ་ལས་འདས་པའི་དོན་ཇི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་འབྲེལ་བ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱེ་བྲག་མཐོང་བ་དང་སྤྱི་མཐོང་བའོ་ ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་ལ་རེ་ཞིག་བྱེ་བྲག་མཐོང་བ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་དུ་མི་འདོད་དོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དྲན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དྲན་པ་གཞག་ནས་ཤེས་པ་གཞན་ལ་དེ་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་མཐོང་བ་ནི་རྣམ་པ་ གཉིས་པོ་ཞེས་པ་འདི་ལ་རེ་རེའམ་གཉིས་ཀ་ཡང་རུང་སྟེ།ངེས་པར་གཟུང་བ་རིགས་པ་མིན། །ཇི་ལྟ་བུར་ཞེས་པར་གཟུང་བར་བྱ་བ་གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་སྤྱིར་མཐོང་པ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་པ་དེ་ལྟ་ན་ནི། འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དག་ལས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་སྟེ་སྤྱིར་མཐོང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ན་ཡིན་ན་ནི་ནོར་དང་ནོར་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱུ་བ་དང་། གནོད་བྱ་གནོད་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་དེ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་དང་པོ་མ་ཡིན་ཞིང་བྱེ་བྲག་འཛིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་སྐད་དུ། ཡང་སྨྲས་པ། འབྲེལ་བ་བདུན་དུ་བསྟན་པ་དང་། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་གཉིས་ཉིད་དང་། །དེ་སྔོན་སོང་བའི་རྗེས་དཔག་གསུམ། །འདི་དག་གང་གི་ཁོངས་སུ་བསྡུ། །གལ་ཏེ་ཡང་འདི་ལྟར་ནོར་བདག་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ཞིང་ནོར་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྗེས་སུ་གཟུང་བར་བྱ་བ་དང་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེ ནི་།དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲེལ་བ་གཞན་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ན་ནི་ཕན་འདོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

也不應說”因與有因之事”，因為推理之因即是能顯性故。“有因性”是指所顯能顯性等。對於”俱行事的關聯即主要等與隨行”之說，也應以”若是一者非七相”來回答。 若俱行唯一是無則不生性，則財與財主等非俱行，故從彼等非為比量。若說除俱行事外余有比量則不然，因為如何能了知超越根境之義？因此如是關聯非為比量因。 又說”比量有二種：見別相與見共相”。首先，見別相不許為比量。為什麼？因為彼許為憶念故。安立先前經驗的憶念，對其他認識說”此即是彼”非為比量。 關於”共相見為二種”，或一或二皆不應定執。若問如何？若僅共相見有二種，則從果與因不會反覆推理。若共相見唯二種，則財與財主、俱行、所損能損關聯者等最初不成比量。彼等非為因果最初，亦非執別相。 如是亦說： “關聯說七種， 比量唯二性， 彼前行三量， 此等攝何中？” 若又如是說：財主是作者，財非所作，因為是所攝持與能攝持性故。這不對，因為將成無其他關聯故。若於一切處承許為所知與能知性，則因為是能作利益故。

།དེ་དག་ནི་གཉིས་སོ་ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་བ་དེ་དག་ངེས་པར་གཟུང་བར་མི་བྱ་སྟེ། འབྲས་ བུ་མེད་པའི་ཕྱིར།སྤྱིར་མཐོང་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་འབྲས་བུ་ཅི་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་གཞན་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་ན་ནི་རྣམ་པ་མང་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །གང་ཡང་ཇི་སྐད་དུ་སྔ་མ་དང་ལྡན་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་འཁྲུལ་པ་ཅན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ ཏེ།འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ལ་ནི་གེགས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སྲིད་ལ་འབྲས་བུ་མེད་པར་ཡང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པས་ན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་ཉིད་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉེ་བར་བརྟགས་ནས་བརྗོད་པར་ བྱའོ་ཞེ་ན་།དེ་ལྟར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་འཁྲུལ་ན་ནི། དེ་རྟགས་མིན། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལས་ནི་དོན་དེའི་རྟགས་མ་ཡིན་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉེ་བར་གདགས་པ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུའི་ཤེས་པ་དེ་འབྱུང་བ་སྲིད་ཀྱང་རྟགས་འཁྲུལ་པར་ངོ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁྲུལ་པར་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་དེའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་དེར་དོན་ཇི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཉེས་པ་འབྱུང་བ་དེའི་ཚེ་ནི་དེའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡང་ རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཤེས་པ་དང་མི་ལྡན་པས་ཡང་འཁྲུལ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ལ།རག་ལས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟར་ན། འབྲེལ་པ་གཞན་དག་འོས་པ་ཡིན། དེ་ལྟ་ན་ནི་གང་མི་འཁྲུལ་བ་ལ་ལྟོས་པ་དེ་ཉིད་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དེ་། དེ་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་མ་ ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ཅན་གྱི་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྟེ་གཞན་དུ་གཏན་ཚིགས་ཉིད་ལ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་ཉེ་བར་བརྟགས་ནས་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་དེའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཐམས་ཅད་ལ། དཔྱོད་དང་བཅས་པར་བརྗོད་པར་བྱ། །མངོན་སུམ་གྱིས་སྤྱི་ཙམ་ བཟུང་ཡང་འདི་ལ་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་མི་ངེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ན་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་པའང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་ཕྱིར། །རྟགས་ཡོད་པར་གྲུབ་པ་འདི་ལ་ཅི་འདི་ལས་འགྱུར་རམ་འོན་ཏེ་མི་འགྱུར་ཞེས་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཆུ་ཀླུང་གང་ བས་ན་མི་འཁྲུལ་བ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཡང་བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

不應定執”彼等為二”，因為無果故。“共相見為二種”此語有何果？若其他也有二種，則將成多種。 又如前說”具前者之比量是錯亂”，這也不合理，因為諸關聯者無錯亂故。因為因可能有障礙等而無果生起，故由錯亂而非比量。 若說”因性是推理因故應假立說為比量”，這也不合理。因為若有錯亂，則彼非標誌。為什麼？因為從彼非是彼義之標誌，因為是生疑之因故。因此此處假立比量也不合理。雖可能從因生起果知，但因爲了知標誌錯亂故。 若說”說為錯亂”，這不對，因為爾時非彼因故。當生起非如實義之過失時，即非彼之比量。即使不具因果知而非錯亂，若是依賴，則如是：其他關聯是應理。如是，凡依于無錯亂者即是無則不生性，彼是比量因，而非果關聯。 若說”具余分別者即是比量，否則對因性假立說為比量”，則如是對彼一切比量： “應說具分別， 有性具分別， 因有性已成。” 因為雖以現量取共相，此中不定義別，故非唯具餘者有分別。因為觀察”此因是否能生？“故。如是，河流雖是無錯亂且具分別，但非從作所作，因為是從無則不生故。

།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ངེས་པར་བཟུང་བ་བྱས་པས་གང་སྤྱི་མཐོང་བའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དེ་དག་ནི་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་ དབང་པོའི་ཡུལ་ལས་འདས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། གཞན་པ་ལས་ཀྱང་རབ་ཏུ་གྲུབ། །གང་གི་ཚེ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་ནས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་གཙོ་བོ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་བྱེ་བྲག་ མཐོང་བ་ལ་ཡང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ངེས་པར་བཟུང་བ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་། གཙུག་ཕུད་ཅན་དོན་གཅིག་རྟོགས་དེས། །ལྷག་མ་དང་ལྡན་པའི་རྗེས་དཔག་གི་ཡན་ལག་ལས་དེའི་གཙོ་བོ་གཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་འཐད་པ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ཉིད་རྒྱུ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་དེའི་ཡང་ཐ་དད་པ་ལས་རྟོགས་པར་མི་རིགས་སོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རྗེས་འགྲོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐ་དད་པ་ཉིད་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་དད་ཐ་སྙད་ཡོད་མིན་པའམ། །ཅི་སྟེ་ཐ་དད་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཙོ་བོ་ གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་དང་ལྡན་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་གོ་བར་བྱེད་ཅེས་བརྗོད་དོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་རྣམ་པར་ལྡན་པ་རྣམ་ལྔ་བརྗོད་པར་མི་བྱ་ཞིང་གཙུག་ཕུད་ཅན་གྱི་དོན་བཅུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། སྐྱེས་བུའི་རྣམ་ཀུན་རྟོགས་མི་འགྱུར། སྐྱེས་ བུའི་ཡོད་པ་ཉིད་དམ།མང་པོ་ཉིད་དམ། ཐ་དད་པའམ། ཐ་མི་དད་པ་ཡང་རུང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྗེས་སུ་དཔག་པས་གོ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེས་བུའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་དཔག་ནི་རིགས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །དཔྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་སོགས་པ་མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར།དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ཡིན་པས་མདོར་མ་མཚོན་ནོ། །འགྲེལ་པ་བྱེད་པས་ནི་ངག་བྱེད་མཁན་གྱི་བསམ་པ་རྗེས་སུ་བཟླས་ནས་རྣམ་པར་ཕྱེའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ། མངོན་སུམ་སྔོན་འགྲོ་ཅན་ཡིན་ ཕྱིར།།རྗེས་དཔག་ལ་སོགས་མདོར་མ་མཚོན། །ཞེ་ན་དྲན་འདོད་ཞེ་སྡང་དང་། །རྩོལ་བ་ལ་སོགས་ཚད་མར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་དེ་ཉིད་ཚད་མ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཟིན་པས་ངག་བྱེད་མཁན་གྱི་རྗེས་དཔག་ལ་སོགས་པ་མ་བརྗོད་པ་དེ་ལྟ་ན་ནི་མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཅན་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཚད་མ་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།

若說”如是定執，則見共相之比量能正確了知具余分超根境者”，這不合理。因為： “亦從他成立。” 當從隨行等反覆了知主要存在性等時，于見別相中也見通達故，定執不合理。 “頂髻義一了知彼，” 從具余比量支分了知其主要一存在性是合理的，因為彼事性是因故。若說”從彼差別了知不合理”則不然，因為從彼隨行等差別性是果故。 “差別名言非有或，” 若說”從非異於差別之隨行等成立主要一性等，具余因有何所詮”，則不應說具相五種，亦非頂髻義十種。 “士夫一切相不知，” 士夫之存在性或多性，或差別或無差別，一切種類皆不能由比量了知，因為非士夫因故。因此，數論師之比量不具正理。 勝論師之比量等是現量為先行故，與彼相同，故略不標。註釋者說：“隨順語作者意而分別。“對此： “現量先行故， 比量等略不標， 則憶欲嗔恚及， 勤勇等成量。” 若因現量先行性已知是量故不說語作者之比量等，則因為是現量先行故，憶念等也將成為其他量。

།འབྲེལ་བ་བྱེད་པས་གཞན་གཞུང་ལས་བཏོན་ཏེ་གཅིག་ཏུ་བསྟུན་ནས་ནི། རྗེས་དཔག་ལ་སོགས་བསྟན་པ་སྟེ་། མངོན་སུམ་སྔོན་འགྲོ་ཅན་མ་ཡིན། །མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཉིད་ནི་འབྲེལ་བའམ་ལྡན་ པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན་སུམ་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ན་འབྲེལ་པ་ཅན་ནམ་གཉིས་ཀ་ལྟར་ན་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ལྡན་སོགས་ཡུལ་ལ་དབང་བློ་མེད། །ཡུལ་ལའང་དེ་དག་ཡོད་མ་ཡིན། །དབང་པོ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ཅན་ནོ་ཞེས་སྔར་བརྗོད་ཟིན་ཏོ། །འབྲེལ་བ་ནི་དུ་མ་ལ་ བརྟེན་པ་ཡིན་ན་དེ་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པ་མེད་པའི་དབང་པོའི་བློའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་།འབྲེལ་བ་ཅན་ཡང་འབྲེལ་བ་ཅན་ཉིད་དུ་བཟུང་ན་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་མཁོ་བར་འགྱུར་ན་མངོན་སུམ་གྱིས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །འགྲེལ་པ་བྱེད་པས་ནི་ཕལ་ཆེར་བྱེ་བྲག་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད་ རྗོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ།མཐོང་བའི་སྤྱི་དང་མ་མཐོང་བའི་ལ་སོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདུ་བ་དང་དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་དང་འགལ་བ་དང་དེ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་མངོན་སུམ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ནི་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་མངོན་སུམ་པར་གྱུར་པ་ཡིན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟར་ཁས་ལེན་པ་ལ་བརྗོད་པ། ལྡན་པ་རྗེས་དཔག་གིས་རྟགས་མིན། ལྡན་པ་ནི་མེ་དང་དུ་བ་དག་རྗེས་སུ་དཔོག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཉིས་ཀའི་རྒྱུར་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ནས་གོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་ཟིན་ཏོ། །ལྡན་པ་ཅན་ནི་རང་ངོ་བོས། །ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་མ ཡིན།།འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོས་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་འགའ་ཞིག་ཏུ་ཡང་ཕན་མི་འདོགས་སོ། །གཞན་མིན་མངོན་སུམ་ཡང་མ་ཡིན། །ཇི་ལྟར་རྟོགས་པ་དེས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་ཕན་མི་འདོགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་མངོན་སུམ་ལ་ཡང་ངོ་ཞེས་སྔར་བརྗོད་ཟིན་ཏོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་ དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་དང་ཉེ་བར་གཞལ་བ་རྣམས་ལ་ནི་འདིར་དགག་པ་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ།གང་གི་ཕྱིར། གང་དུ་ཕྱིར། གང་དུ་རྗེས་དཔག་ལ་སོགས་འདི། །བཀག་པ་དེ་བཞིན་དེ་ཡང་བཀག་།འདིར་རང་གི་འདོད་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བསྒྲུབས་པ་མེད་དོ་། ། འབྲེལ་བ་གཞན་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཅུང་ཟད་བརྗོད་པ་ནི་བྱེ་བྲག་པའི་འདོད་པ་ཁ་ཅིག་ལས་སོ། །དེས་ན་དེ་བཀག་པ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་བཀག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དོན་གྱི་གོ་བ་གཉིས་ཀ་ལ་འགག་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དོན་གོ་རྣམས་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་། །ངེས་པ་དང་མཐའ གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་པའོ།

註釋者從他論中提取並統一后說明比量等，非現量先行。現量先行性若說是關聯或具有等的現量性，無論是關聯者還是二者皆不合理。 具等境上無根識，境上彼等亦非有。前已說根是不共境者。關聯依多法，如何成為無了知根識之境？關聯者若執為關聯者性，則需比量等，而現量則不然。 註釋者多說勝論派之比量，因為說見共相與未見等故。其中和合、一義和合、相違及具彼者非現量，因為彼許具相關聯者成現量故。 對如是承許者說： “具性非比量標，” 具性非能推火煙，因為二者因無差別故。已說從一切方面能了知。 “具者以自性， 不能令通達， 非他現量亦非，” 關聯者自性于比量任何處皆無助益。如其了知不助比量，如是于現量亦然，如前已說。 對比量、譬喻、類比等此處不作破斥，因為： “如是比量等， 破斥如彼破。” 此處全未成立自宗比量等，因為未說其他關聯故。此處略說僅是從勝論派某些主張。故應知如破彼，此亦破斥。 應說二種義了知之破斥： “義了諸一向，” 決定與不決定。

།དེ་ལ་གང་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངེས་ཏེ། རྗེས་དཔག་གང་དུ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་ཅན་གྱི་གོ་བ་ནི་དཔེར་ན་དེ་འཚོད་པ་ལས་སྣོད་དང་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་དོན་འཛིན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་འཚོད་པའི་རྟགས་ཉིད་ལས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་ཐ་དད་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།ཅིག་ཤོས་བརྫུན། མཐའ་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་པ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱིས་གོ་བས་ནི་ཚད་མ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་མི་རྟག་གོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལས་རྩོལ་བ་ལས་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྟག་ཅེས་པ་མ་ངེས་པ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །གང་འདི་ སྐད་དུ་ནག་པ་ཁྱིམ་ན་མེད་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་ཡོད་པར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཚད་མ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་ལ།ནག་པ་ཁྱིམ་ན་མེད་པ་ལས། །ཕྱི་ན་ཡོད་པ་མཚོན་པ་མིན། །ཁྱིམ་གྱི་སྒྲ་ཡི་དོན་ལས་འདིར། །ཕྱི་ན་ཡོད་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས། །ནག་པ་ཁྱིམ་ན་མེད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ ལ་ཁྱིམ་གྱི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ལས་ནག་པ་ཕྱི་རོལ་ན་ཡོད་པར་དོན་གྱིས་གོ་བ་ཡིན་གྱི།མེད་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཁྱིམ་དང་ཕྱི་རོལ་གཉིས་ཀ་ན་མེད་ན་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཙམ་ཉིད་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱི་རོལ་དོན་གྱི་གོ་བ་ཉིད་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཚད་མ་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། གཉེན་ པོའི་ཕྱོགས་མ་གྲུབ་པ་ལས།།ཕྱོགས་གྲུབ་པ་རུ་བརྗོད་པ་ཡིན། །གང་དུ་གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་བཀག་ནས་རང་གི་ཕྱོགས་བསྒྲུབ་པར་འདོད་པ་ཐལ་བར་འགྱུར་པ་སེལ་བ་འདི་ཡང་སེལ་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རང་གི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ངེས་པར་བསྟན་ཏོ། ། ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་རང་གི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྟེ་ལེའུ་གཉིས་པའོ།། །།གཞན་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི། །རང་གི་མཐོང་དོན་རབ་གསལ་བྱེད། །ཇི་ལྟར་རང་གི་ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་ལས་རྟགས་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་རྟགས་ཅན་གྱི་ཤེས་པ བསྐྱེད་པར་འདོད་ནས་ཚུལ་གསུམ་པའི་རྟགས་བརྗོད་པ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་སྟེ།རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཡང་ཚུལ་གང་ཡང་རུང་བ་ཅིག་མ་སྨྲས་ན་ཡང་མ་ཚང་བ་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་སྟོན་པ་ནི། །དམ་བཅའ་བ་བྱ་སྟེ། རྟོག་གེའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་སུ་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ། དགོད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་དྲི་བར་བྱའོ། །ཁོ་བོ་ཅག་ནི། དེ་ལ་དཔག་བྱ་བསྟན་པ་ནི། །རྟགས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཡུལ་དུ་འདོད། །ཡན་ལག་རྣམས་ནས་གང་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་བསྟན་པ་དེ་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་གི་སྒྲུབ་བྱེད ཉིད་དུ་མི་འདོད་དེ།།དེ་ཉིད་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

其中決定者：比量中一向決定的了知，如從煮食了知器具、所依等義，因為從煮食標誌令通達故，非異於比量。 其他虛妄。不決定義了知非是量，因為是疑因故。如說”因從勤勇生故無常”，因”非從勤勇生故常”而不決定。 對於所說”從黑人不在家中而標示在外是無事量”，對此： “黑人不在家中故， 非能標示在外， 從此家聲義中， 了知彼在外。” 于”黑人不在家”中，從家聲結合即能義了知黑人在外，而非從無性。若家內外俱無，則僅說”無”而已。其外義了知非是另一無事量。 “對治分未成， 說為分成立。” 數論師欲破他方立自方之過失遮破，此亦應知是遮破。 自比量決定已說訖。 《量集論》自比量品第二竟。 他比量者： “顯明自見義。” 如從自三相因生標所知，如是欲於他生標所知，說三相因即是他比量，因為從因推果故。此中若不說任一相亦成不全說。 若說”顯示所比即是宗，如諸論典中他比量安立，其如何？“對此當問。我等： “于彼顯所量， 許為因義境。” 支分中所顯示所比，我等不許為能立，因為彼生疑故。

།འོན་ཀྱང་རྟགས་ཀྱི་དོན་དུ་ཡུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དེས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་། རང་གི་ངོ་བོ་དང་ཉིད་ལྡན་། །རང་དང་འདོད་འགྱུར། རང་གི་ངོ་བོ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་གྱི་གྲུབ་པ་ལས་སྒྲུབ་པའི་ངོ་ བོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྟགས་མ་གྲུབ་པ་དང་། དཔེ་ལྟར་སྣང་བ་དག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་སྤངས་པར་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་དག་སྒྲུབ་པར་འོས་པའི་ངོ་བོར་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །རང་དང་འདོད་འགྱུར་ཞེས་སྨོས་པ་འདིས་ནི་རང་གི་བསྟན་བཅོས་ལ་ལྟོས་ནས་ཁས་བླངས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་མ་ བསལ་བའོ།།མངོན་སུམ་དོན་དང་རྗེས་དཔག་དང་། །ཡིད་ཆེས་གྲགས་པས་རང་རྟེན་ལའོ། །གང་སྒྲུབ་པར་འདོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་ཅན་དེ་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་འགལ་བའི་མངོན་སུམ་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། ལུང་དང་། གྲགས་པ་རྣམས་ཏེ། ཆོས་གཞན་གྱིས་མ་ བསལ་བའོ།།དེ་ལྟར་ན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟར་སྣང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་སྒྲ་མཉན་དུ་མི་རུང་ངོ་། །བུམ་པ་རྟག་གོ། །ཚད་མས་གཞལ་བར་བྱ་བའི་དོན་སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དམ་བཅའ་བ་ཙམ་དང་འགལ་བ་དང་། གང་ཡང་ཐུན་མོང་ མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་སྒྲར་གྲགས་པ་དང་འགལ་བའི་དོན་སྦྱོར་བ་ནི་རི་བོང་ཅན་ནི་ཟླ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ་།དེ་དག་གིས་ནི་ཆོས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་བསལ་བའི་སྒོ་ཙམ་ཅིག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་འདིས་ནི་ཆོས་དང་ ཆོས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་བསལ་བ་ཡང་མཚོན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ལྟར་དཔེར་ན་ཡན་ལག་ཅན་ནི་ཡན་ལག་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། སྲང་མཐོ་དམན་གྱི་བྱེ་བྲག་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་དག་ནི་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྫས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོན་ཏན་གྱི་རྫས་རྣམས་ཀྱི་རྫས་རྫས་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ཀའི་རང་གི་ངོ་བོའི་བྱེ་བྲག་ནི། དཔེར་ན་སྨྲ་བའི་དོན་ཐམས་ཅད་བརྫུན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །སྨྲ་བ་ཡོད་མོད་ཀྱིས་ཀྱང་སྨྲས་པ་དང་སྨྲ་བའི་བདག་ཉིད་བརྫུན་པ་ ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ལྟ་ན་ནི་དེའི་སྨྲ་བའི་བདག་ཉིད་དང་ཡང་བརྫུན་པ་ཉིད་གཉིས་ཀ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བསལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བུ་ནི་གཉིས་ཀའི་རང་གི་ངོ་བོ་བསལ་ཏོ་། །ཅི་སྟེ་སྨྲ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བརྫུན་པ་ཉིད་བསལ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་གཉིས་ཀའི་བྱེ་བྲག་བསལ་བ་ཡིན་ནོ།

然而因顯示為因義境故，應由彼成立。此復： “具自性及性， 自與所許成。” “唯自性”是所立性，而非由已成立性。如是亦說遮除未成因及似喻，不應說彼等為應成立性。 說”自與所許成”表示依自論典而許。此復未被破。 “現量義及比量與， 信許共稱于自依。” 于欲成立法差別之有法，無違背所立法之現量、比量、教量及共稱，未被余法破。如是顯示所立無過。 若非如是則為似宗，如”聲不可聞”、“瓶是常”、“量不能成量所量義”等僅違宗，及”因不共故無比量”與違共稱義結合如”月非月亮因有故”等，彼等僅顯示遮破法自性一門。 由此方分亦應知表示遮破法與有法差別之自性，如”支分者非異支分，因未取秤高低差別故”，“支分與支分者非異，因將成非現量故”，“實非有，因實之實將成非實故”。 二者自性差別如”一切言說皆虛妄”。雖有言說，然說者與言說自性成虛妄性時，其言說自性與虛妄性二者一切門中皆被破。如是即破二者自性。若說”未破言說自性之虛妄性”，則是破二者差別。

། རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ན་རེ། བསྒྲུབ་བྱ་སྟོན་ཞེས་པ་འདི་ལ། གྲུབ་པ་མེད་པར་དོན་གྱིས་བྱས། །བསྒྲུབ་བྱ་སྨོས་པས་ནི་གྲུབ་པ་ལོག་པ་ཙམ་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་བྱའི་བྱེ་བྲག་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་པར་གནས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་རྟགས་དང་དཔེ། །མ་གྲུབ་པ་ཡང་བསྒྲུབ་བྱར་འགྱུར། །དཔེར་ན་སྒྲ རྟག་སྟེ་།རེག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བློ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མིག་གིས་གཟུང་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་བསྒྲུབ་བྱ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དམ་བཅའ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་ཡང་ཅི་ཆོས་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་ནམ། ཅི་སྟེ་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནམ། དེ་སྟེ་ གཉིས་ཀ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། བསྒྲུབ་བྱ་ཆོས་ཡིན་ཆོས་མཐུན་མེད། །གལ་ཏེ་ཆོས་ཅན་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཙམ་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པ་ལྟ་ན་བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་ཀྱི་མཐུན་ཞེས་ནི་སྦྱར་དུ་མི་བཏུབ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་ཅན་གྱི་དཔེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ཆོས་ཅན་བསྒྲུབ་བྱའི་རྟགས་དོན་མེད། །ཆོས་ཅན་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པ་ལྟ་ན་ནི་སྒྲ་ནི་གྲུབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་དགོད་པར་མི་བྱའོ། །གལ་ཏེ་གཉིས་ཀ་ཡིན་ན་ནི་སྐྱོན་ཡང་གཉིས་ཀའོ། །འདི་ལ་ཡང་བསྒྲུབ་བྱ་བསྟན་པ་ཉིད་དམ་བཅའ་བའོ་ཞེས་ངེས་པ་གོང་དུ་སྦྱོར་བའམ། བསྒྲུབ་བྱ་བསྟན་པ་དམ་བཅའ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་ངས་པར་བཟུང་བར་འོག་ཏུ་སྦྱོར་གྲང་། དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར། གོང་དུ་ངོས་བཟུང་དོན་མེད་འགྱུར། །ཅིག་ཤོས་ལྟར་ན་འདོད་མི་འགྱུར། །གལ་ཏེ་བསྒྲུབ་བྱ་བསྟན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་བཟུང་གོང་དུ་སྦྱོར་ན་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་བསྟན་པའི་རྟགས་ལ་སོགས་པ་འཕངས ཟིན་པའི་ཕྱིར་གོང་དུ་ངེས་བཟུང་བྱས་པ་ལས་དོན་མེད་དོ།།ཅི་སྟེ་བསྒྲུབ་བྱ་བསྟེན་པ་དམ་བཅའ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་བཟུང་འོག་ཏུ་སྦྱོར་ན་ནི་རྟགས་ཀྱི་དཔེར་བརྗོད་པའི་དོན་དུ་བསྟན་པ་ཡང་དམ་བཅའ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དམ་བཅའ་བ་རིགས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །དེ་བཞིན་བསྒྲུབ་བྱ་བརྗོད་པ་ལའང་། །དེ་ བཞིན་ཏེ་རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྩོད་པ་སྒྲུབ་པ་ལ་ཡང་།རྟགས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། དཔེ་ལྟར་སྣང་བ་བརྗོད་པར་ཡང་དམ་བཅའ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ནི། ཕྱོགས་ལྷག་ཕྱིར་ན་སྲིད་མ་ཡིན། །རྩོད་པ་བསྒྲུབ་པ་ནི་བསྒྲུབ་ བྱར་བརྗོད་པ་ཙམ་དམ་བཅའ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་གྱི་འདི་ལྟར་ཕྱོགས་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་ནོ།

正理派說：對於”顯示所立”， “無成故義成。” 說”所立”僅顯遮除已成，故非所立差別而住。如是則： “因喻未成者， 亦將成所立。” 如說”聲常，因可觸故，如覺”，如是”因眼所取故無常”亦將成立宗，因為顯示所立故。 於此復，是法為所立耶？是有法耶？抑或二者耶？ 若爾何成？ “所立若是法， 無有法相同。” 若唯有法無常性是所立，則不應說”所立法相同”，因為無具無常性法相同事之喻故。 “有法若所立， 因義成無用。” 若有法是所立，則聲已成故不應安立能成所立因。若二者皆是，則有二過。 於此復，是上連”顯示所立即是宗”之定語，還是下連”顯示所立是宗性”之定語？若爾何成？ “上定無義成， 他者非所欲。” 若上連”即是顯示所立”之定語，因已說能立之因等故，上作定語無義。若下連”顯示所立是宗性”之定語，則為因喻例說所顯亦成宗故，宗不合理。 “如是于說所立亦，” 如是對正理派說過般，于諍論成立中亦將成因所立及似喻之說為宗。若說彼非有，于彼： “因余分故非有。” 諍論成立非唯說所立成宗，如是宗是所立。

།ཕྱོགས་དེ་ཅི་ཞིག་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་འདོད་པ་དོན་ཏེ། དེ་ཕྱོགས་ཡིན་པས་བསྒྲུབ་བྱ་ཙམ་དེ་རྟགས་མ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པ་ཡང་དམ་བཅའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་སྐྱོན་ནི་མེད་དོ་ཞེ་ན་སྐྱོན་ཇི་ལྟར་ན་ མེད་དེ་དེ་ལ་ཡང་།རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་འདོད་པ་འདི། །མི་འདོད་པ་ལས་ལོག་པ་ཙམ། །དེ་ནི་མི་འདོད་པ་ལོག་པ་ཙམ་ཡིན་པར་བས་སོ། །དེས་ན་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབ་བྱའི་བྱེ་བྲག་གོ་བར་བྱེད། རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་འདོད་པ་ནི་འདི་རྟགས་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་ཞེས་མིང་གི་གཟུང་བྱ་ལ་ཡང་ དཔྱད་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་དམ་བཅའ་བར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ།།བསྒྲུབ་བྱ་གཟུགས་བརྙན་དང་བཅས་པ་བསྟན་ཏོ། །རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ན་རེ་དམ་བཅའ་བ་གཏན་ཚིགས་དང་འགལ་བ་དང་དམ་བཅའ་དང་འགལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་དམ་བཅའ་བའི་སྐྱོན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྒྲ་རྟག་པ་ དེ་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དམ་བཅའ་གཏན་ཚིགས་དང་འགལ་བ། །དམ་བཅའི་སྐྱོན་ཞེས་རིགས་པ་མིན། །འདིར་ནི་དམ་བཅའ་བ་དང་གཏན་ཚིགས་སུ་འགལ་ལོ་ཞེས་པ་གཉིས་ཀ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ལེགས་པར་མ་བསླབས་པ་རྣམས་ཀྱིས། །དེ་ནི་ཆོས་མི་མཐུན་དཔེས་བརྗོད། །གང་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འདི་དམ་བཅའ་བ་དང་འགལ་བར་བརྗོད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་དཔེའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཡིན་པས་ནའོ། །དེར་ནི་འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས མཛེས་པར་འགྱུར་རོ།།སྒྲ་རྟག་སྟེ་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་དོན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་དཔེས་བསྒྲུབ་བྱ་མེད་པ་ལས་གཏན་ཚིགས་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རྟག་ཉེར་འཇལ་གྱིས་འདིར་བསྒྲུབ་བྱ། ། མ་ཡིན། ཉེ་བར་འཇལ་བས་ནི་འདིར་སྒྲ་ལ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བས་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་རྟགས་སུ་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་མ་གྲུབ་པ་སྟེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་སྒྲ་ཡང་འདུས་པའི་ཕྱིར་རམ། །དམ་བཅའ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་ཅེས པ་ལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒྲས་སྒྲ་དང་བཅས་སྟེ་བརྗོད་ན་ནི་དེ་ལྟར་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་སྒྲ་ཡང་འདུས་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ནི་མེད་དོ།།ཇི་ལྟར་མེད་དེ། གང་གི་ཚེ་འདི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པའོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་གཞན་ལ་ཡང་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ པ་ཉིད་དོ།།ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པས་སོ།

宗分別思擇所欲義，因彼是宗故，僅所立說為未成因等亦成宗之過失不存在。云何無過？于彼亦： “此思擇所欲， 僅是離不欲。” 彼僅是離不欲而已。故如何能令解所立差別？思擇所欲于”此是因耶非耶”之名所取亦能思擇故，彼亦說為宗。 已說所立及其似相。 正理派說：宗違因及違宗者是宗過，如”聲常，因一切無常故”。 “宗違因及宗， 說為宗過非理。” 此中說宗與因相違二者皆非理。云何？ “諸未善學者， 彼說異品喻。” 說此因結合違宗非理，因為即是異品喻結合故。彼中如是結合則成善。 “聲常因一切無常故”即是”因非一切故”之義。如是以異品喻從無所立顯示無因。 “近量此中非， 所立。” 近量於此不說聲中”一切”即說非一切為因。彼未成立，因聲攝入一切中故，或是宗一分故。 若以”一切無常”之一切聲說及聲，則如是因聲攝入一切中故，非一切性不存在。云何不存在？若說”因是一分故非一切”，則于余亦是一分性，因非一切故。

།དེ་ལྟ་ན་ནི་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པ་མི་འདོད་པར་འགྱུར་རོ་། །ཅི་སྟེ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་དམ་བཅའ་བའི་སྐྱོན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྟག་པ་ཉིད་བསལ་བའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྒྲ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་སེལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་ལ་ ཡོད་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་པས་ནི་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་དཔེའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ།།ཅི་སྟེ་སྒྲ་དང་བྲལ་བ་ཐམས་ཅད་དེ་སྒྲ་ཉིད་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པའོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་དམ་བཅའ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མི་རྟག་སྟེ་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ བཞིན་ནོ།།སྒྲ་ཞེས་པ་མ་གྲུབ་པའི་དོན་ཉིད་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱང་ངོ་། །ཅི་སྟེ་འདུས་པ་རྣམས་གཞན་གྱི་དོན་བྱེད་དེ། འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འདུས་བྱས་མི་རྟག་སྟེ་འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ལ་ཡང་དམ་བཅའ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གཏན་ཚིགས་སུ་འགྱུར་བ་མཐོང་ངོ་ཞེ་ན།འདིར་འདུས་པ་དང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་དམ་བཅའ་བའི་དོན་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་ ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ནོ།།ཅི་སྟེ་ཡང་སྒྲ་ཉིད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་འགྱུར་བའི་ནུས་པ་ནི་མེད་དོ། །དམ་བཅའ་བའི་དོན་གྱི་ཆོས་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་སྟེ་མཉན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་ནི་སྒྲ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་མ་ གྲུབ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡིན་ནོ།།དཔེའི་སྐྱོན་ཡང་དམ་བཅའ་བའི་སྐྱོན་མ་ཡིན་ནོ། །རྩོད་པ་སྒྲུབ་པར་ནི་འདི་འགལ་བའི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ཏེ། མཚན་ཉིད་དེ་ལྟ་བུ་ལས་ནི། །འགལ་བ་དང་ལྡན་མིན། དེར་ནི་འགལ་བ་རྣམ་ པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏེ།དམ་བཅའ་བའི་དོན་དང་འགལ་བ་དང་། གྲུབ་པའི་མཐའ་དང་འགལ་བའོ། །དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་འདིར་མི་སྲིད་དོ། །དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་འགལ་བ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བསྒྲུབ་བྱ་བསྟན་ནས། ད་ནི་གཏན་ཚིགས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ། གང་ཞིག་བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་ཀྱི་རྟགས། །དེ་ལྟར་སྣང་བ་ཕལ་ཆེ་བས། །དེས་ན་གཏན་ཚིགས་སོགས་དོན་གྱི། །སྔོན་དུ་རྒྱས་པར་དེ་བསྟན་བྱ། །མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་རྣམ་གཉིས། །ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ཡང་རྣམ་གསུམ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལའང་སོ་སོར་ནི། །ཡོད་མེད གཉིས་ཀའི་བྱེ་བྲག་ཕྱིར།།གང་གི་ཕྱིར་འདིར་ཕྱོགས་ཆོས་རྣམ་པ་དགུར་བསྟན་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་སྔར་བརྟག་པར་བྱའོ།

如是則不欲非一切。若如是亦成宗過，因無常性遮遣常性故。因不遮遣聲之有性故，說聲有應結合爲異品喻。 若說”離聲一切即聲非一切”，彼亦因是宗義一分故未成，如”無常因無常故”。如”聲”是未成義，如是”因一切非有故”之因亦然。 若說如”諸和合為他作用，因是和合故”，如是”有為無常，因是有為故”等中亦見宗義一分為因。此中一切和合及有為非是宗義，因將無喻故。然如是是眼等及有為一分。 若說聲性將成不共，則無如是能力。宗義之法是不共，可聞性應是不共，于聲則因無餘聲故非如是，故是未成因過。喻過亦非宗過。 諍論成立中此攝入違因似相中： “如是相故非， 具違。” 彼中顯示二種違：違宗義及違宗。二者於此皆不可能。應顯示二者皆非違。 如是已說所立，今當說因。其中： “凡所立法相， 似相多故彼， 故因等義前， 廣說彼應知。” “同品有無二， 宗法復三種， 異品各別中， 有無二差別。” 因此處顯示九種宗法故，應先觀察彼。

།རེ་ཞིག་ཅི་སྟེ་འདིར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུ་འགྱུར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ནི་མི་འགྱུར། །གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་ཅན་ནི་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པར་མི་འདོད་པས་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གང་ གི་ཕྱིར།བསྡུས་པ་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་ཁ་ཡར་བ། །དངོས་སུ་ཡིན་ཡང་དེ་ཕྱོགས་གཅིག་།ཡིན་ཕྱིར་བསྒྲུབ་བྱར་རྟགས་ནས་བརྗོད། །བསྡུས་པའི་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་དངོས་ཀྱི་བསྒྲུབ་བྱ་ བསྡུས་པའི་ཡན་ལག་གི་དོན་ཆོས་ཙམ་དང་ཆོས་ཅན་ཁ་ཡར་བ་ལ་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་ཡིན་པར་བརྗོད་དོ།།དེའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ། །དཔེར་ན་རས་ཡུག་ཚིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལ་ཡང་གཉིས་ཀ་ལ་གྲུབ་ཆོས་དེ་ལས། །ཐ་སྙད་ཡིན་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་ལའམ། ། གང་ཡང་རུང་བ་ལ་བཟློག་པའམ། །ཐེ་ཚོམ་ཆོས་གྲུབ་འདོད་མ་ཡིན། །འདིར་གཉིས་ཀ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྲུབ་པ་ནི། དོན་གྱི་ཤུགས་ཀྱིས་གཏན་ཚིགས་ཉིད་དུ་མི་འདོད་དེ། དཔེར་ན་སྒྲ་མི་རྟག་སྟེ། མིག་གི་གཟུང་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཡང་རུང་བ་ལ་སྟེ གཅིག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཡང་གྲུབ་པ་ནི་དཔེར་ན་མངོན་པར་གསལ་བར་སྨྲ་བ་ལ་བྱས་པ་ཉིད་ལྟ་བུའོ།།གཉིས་ཀའམ་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་པ་ནི་དཔེར་ན་དུད་པ་ཉིད་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ལས་མེ་སྒྲུབ་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་གྲུབ་པ་ནི་དཔེར་ན་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བདག་ ཁྱད་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།།འདི་ལའང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ། །མི་འདོད་ཐམས་ཅད་སུན་འབྱིན་དུའང་། །འདི་ལྟར་ཅིག་ཤོས་སུ་གཉིས་ཀར་རབ་ཏུ་གྲུབ་ན་ནི། སུན་འབྱིན་པའམ་གྲུབ་པ་ཡིན། །གང་ཞིག་གཉིས་ཀ་ལ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ནི་དཔེར་ན་མིག་ གི་གཟུང་བྱ་ཉིད་ལྟ་བུ་སྟེ་དེ་ནི་སུན་འབྱིན་པའོ།།སྒྲུབ་པ་ནི་དཔེར་ན་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ནི་འདི་ལྟར་སྒྲུབ་པ་མ་ཡིན། སུན་འབྱིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དེར་གང་གིས་རྟོགས་པ་བསྐྱེད། གཞན་གྱིས་སླར་ཡང་བསྒྲུབས་ན་འདོད། །གལ་ཏེ་ཕྱོགས་ཀྱི་ ཆོས་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས་ན་དེ་སྒྲུབ་བྱེད་ཡིན་ཞིང་ཅི་སྟེ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས་ན་དེ་སུན་འབྱིན་པ་ཡིན་ནོ།།ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་ཉིད་ནི། ཆོས་ཅན་ཆོས་ཅན་གྱིས་སྒྲུབ་མིན། །ཆོས་དེས་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན་གྱི། །འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་སྒྲུབ་ཅིང་། །སྒྲུབ་ཕྱིར་ ཆོས་ཅན་ཡང་དེ་བཞིན།།དེ་ལ་རེ་ཞིག་གང་དག་འདི་སྐད་དུ་དུད་པས་མེ་སྒྲུབ་པ་ནི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཅན་སྒྲུབ་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མེའི་ཡོད་པ་རྟོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་འདི་ལའོ་ཞེས་རྗོད་པར་བྱེད་དོ།

首先，為何此處成為宗法？云何不成？因有法已成故不欲成立，故無過失。因為： “總為所立故， 法與有法別， 雖實然一分， 故說為所立。” 總義是所比量已如前說。彼實所立總支分義，僅法及別別有法，假說為所立。因是彼法故無過失，如說”布匹燒”。 於此復： “二者成法故， 名言故二者， 或隨一相違， 疑法成非欲。” 此中二者顛倒成立，以義力不欲為因，如”聲無常，因眼所取故”。隨一即一向顛倒成立，如對顯論者之所作性。二者或隨一成疑，如從疑煙性立火。法成立，如”因樂等一切有故，我差別有”。 “於此亦不欲， 宗法性一切， 能破中亦爾。” 如是若於他二者皆成，則是能破或成立。二者皆成非宗法性，如眼所取性，彼是能破。成立如”因緣差別故”。余非如是成立，亦非能破，故由何生解？ “由他覆成立則欲。” 若成立宗法性則彼是能立，若成立非宗法性則彼是能破。 宗法之成立： “有法不成有法， 彼法不成法， 如是法成法， 成故有法同。” 其中首先有說”煙立火是有法成有法”。彼亦非理，因於彼不了知火有，而說”於此”。

།གལ་ཏེ་དེར་དུད་པ་དང་འབྲེལ་བ་བསྒྲུབ་ བྱར་བྱེད་ན་ནི་དམ་བཅའ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གཏན་ཚིགས་སུ་འགྱུར་རོ།།རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་དུ་བ་ལ་མེ་མཐོང་བར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ལའོ་ཞེས་གདོན་མི་ཟ་བར་ས་ཕྱོགས་ཁས་བླང་བར་ བྱ་སྟེ།དེ་ཡང་ཆོས་ཅན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ནས་ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་ཆོས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཅན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཅན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡང་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་གང་དག་མེས་རེག་བྱ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལའོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་སྔར་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་རིགས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དུ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་མེ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ས་ཕྱོགས་ཀྱི་ བསྒྲུབ་བྱ་ཉིད་ཡིན་ཡང་མེའི་བྱེ་བྲག་དྲོ་བ་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ས་ཕྱོགས་བརྟགས་པ་དོན་མེད་དོ།།དམ་བཅའ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་གཏན་ཚིགས་མ་ཡིན་ཏེ། མེའི་བྱེ་བྲག་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤྱི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། མེའི་བྱེ་བྲག་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བྱས་པའི་དུ་བའི་བསྒྲུབ་བྱ་ཉིད་དུ་ཁས་བླང་བར་བྱའོ།།དེར་ས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་སྡང་། མེའི་བྱེ་བྲག་ལ་གང་གིས་ན་ངོ་སྲུང་བར་བྱེད། གང་དག་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་མི་བསྒྲུབ་ཅིང་ཆོས་ཅན་ཡང་མི་སྒྲུབ་པོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི། དཔེར་ན་གཙོ་བོ་གཅིག་ཡོད་དེ་ ཐ་དད་རྣམས་དང་རྗེས་འགྲོ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེར་ནི་ཐ་དད་པ་ཉིད་རྒྱུ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། འདི་ལྟར་གྱོ་དུམ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་དཔེར་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱོགས་ཆོས་གཞན་ཉིད་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྒྲུབ་ཕྱིར་ཆོས་ ཅན་ཡང་དེ་བཞིན།།དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གཞན་པོ་དེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཆོས་ཅན་བསྒྲུབ་བྱར་བསྟན་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ཆོས་དང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་མེད་ན་མི་འབྱུང་བར་བསྒྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱིས་སྦྱོར་བའི་ དོགས་པ་བསུ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ།དམ་བཅའ་རྟགས་ཀྱི་ངག་གིས་གང་། །མི་འདོད་པ་ལ་ཐལ་བ་རྩོམ། །དེ་ནི་ལེན་ཞེས་ཤེས་བྱ་སྟེ། །དེ་ཡི་སྒོ་ནས་སྦྱོར་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་སྒྲ་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལས་རྟག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རམ། རྟག་ཏུ་དམིགས་པར་ཐལ་བར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

若於彼立煙相連為所立，則成宗義一分為因。于所比量煙見火亦非理，因將無比量故。是故必須承許”於此”即地方，彼亦是有法。此處非從屬性與有屬性方式安立法與有法。如是首先非成立有法之有法。 有說”火成立觸”。彼非理，因說”於此”故如前。若謂暫是正理，因未見一切煙有火故。雖地方是所立，然因火差別暖性是所立故，觀察地方無義。非宗一分因，因火差別是所立故，及總為因故。 “火差別是所立”者，應許是地方差別所限煙之所立。于彼何故嗔地方差別？由何護持火差別？ 有說”不成法之法亦不成有法”，如”有一主宰，因見異品隨行故”。彼中異性即成一因性，如是說木塊等一因性為喻。彼宗法他性是所立。何故？ “成故有法同。” “同”即顯示由彼他法所限定有法為所立，因如是故，是成立因法與所立法不離。 為迎他結合疑故說： “宗因語所說， 于不欲立過， 彼當知為取， 由彼門結合。” 如”聲非常，因業將成常故，或因將恒得故”。

།ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དེ་ཡང་གཏན་ཚིགས་ཉིད་དུ། གཏན་ཚིགས་བསྒྲུབ་བྱའི་རྗེས་འགྲོ་གང་། །མེད་ལ་མེད་པར་བརྗོད་པར་བྱ། །དེར་ནི་ལྔ་པའི་མཐའ་ཅན་དཔེ། །འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་སྒྲ་མི་རྟག་སྟེ། བྱས་པ་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའམ། རྟག་སྟེ་མ་བྱས་པའི་ ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།།འདི་ལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི། དཔེའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ན་། རྟགས་ནི་ཉེ་བར་སྦྱར་ལས་འདོད། །འདིར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ནི་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་ལས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་ཡང་། སྒྲ་བྱས་སོ་ཞེས་པའམ་མ་བྱས་པ་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།།གང་དུ་བསལ་འོངས་ཀྱིས་བརྗོད་ན། གཏན་ཚིགས་མེད་པར་འགྱུར་བ་ནི། །དཔེ་གཉིས་ལས་དེ་གྲུབ་ཕྱིར་རོ། །གང་ཡང་བསལ་ཏེ་འོངས་པས་བརྗོད་ན་ནི་གཏན་ཚིགས་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་བསལ་བ་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ ཡིན་ཏེ།རྒྱུ་ལ་མེད་པས་ན་ཐ་དད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མེད་པ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཅན་གྱི་ཐ་དད་དམིགས་པར་འགྱུར་ན་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་མི་འདོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་རྗེས་ སུ་འགྲོ་བ་གཅིག་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ནི་མཐོང་ཞིང་དེ་མེད་པ་ལ་མ་མཐོང་བ་དེས་ན་གཅིག་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཅན་ནོ།།དེ་ཁས་མི་ལེན་ཡང་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཉིད་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་རྣམ་ལྡན་ལས་གཞན་ མིན།།རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་དང་། འདི་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད། ཡང་འདིར་ཐལ་བ་གཞན་བརྗོད་པ་གཙོ་བོར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལོངས་སྤྱོད་པ་པོ་དང་ལོངས་སྤྱད་པར་བྱ་བ་དག་ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་དང་།རྫས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་རྫས་སུའམ། །རྫས་རྫས་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟར་བསལ་ཏེ་འོངས་པ་ཡིན་འདི་ནི་བསལ་ཏེ་འོངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། ཐལ་འགྱུར་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་མིན་ཕྱིར། ། ཁས་བླངས་སྔོན་དུ་སོང་བ་ལས། །དེ་བཞིན་རྟགས་དང་དམ་བཅའ་ཡི། །སྐྱོན་བརྗོད་སུན་འབྱིན་དུ་ཤེས་བྱ། །འདིར་གཙོ་བོ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཏན་ཚིགས་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཉིད་གཏན་ཚིགས་སུ་བརྗོད་དོ། །འདིས་ཁས་བླངས་པ་ནི་གང་མ མཐོང་བའི་སྔོན་དུ་སོང་བའི་འབྲས་བུ་སྟེ།དེ་ཡོན་ཏན་གྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཉིད་བཞིན་དུ་བྱས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པ་པོ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པའོ།

宗法亦為因性： “因隨所立行， 無處說為無， 彼中具五盡喻，” 如”聲無常，因所作無常故”，或”常，因無作故”。 此中非有宗法性，亦非有喻相故： “因欲從近合。” 此中宗法應從近合顯示，如是亦如”聲是所作”或”非非所作”。 若由遮遣而說： “將成無因故， 由二喻成彼。” 若由遮遣而說，應說將成無因過。非從遮遣生，因於因無故將成差別過。若於彼見無為先之差別，則不見隨行，因不欲顛倒增益過故。如是因見一隨行為先，而於無彼不見，故為一為先。 不許彼亦將成無隨行過。說彼亦無即是說隨行。故非異具相。隨行非有，因有過故，與此有何差別？ 復說此中他過：“主宰非有，因受者與所受將成屬性與有屬性過故”，及”實非有，因諸屬性將成實或非實過故”，如何是遮遣？此非遮遣，因： “過具宗法非故， 從先許故，如是， 因與宗過說， 當知為能破。” 此中由主宰有性因，成立諸屬性隨行故，說一果性為因。此所許是未見之先果，以彼如屬性隨行性作已，于受者亦有過故不定。

།ཁས་མི་ལེན་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩ་བའི་གཏན་ཚིགས་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། རྫས་ཀྱང་རྫས་ཉིད་དུ་ལྡན་པ་ལས་ཡིན་ཞིང་དེ་མེད་པ་ཁས་བླངས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་རྫས་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ལྡན་པ་ཡོད་པས་ནའོ་ཞེས་ལྡན་པས་བསལ་བ་ཡིན་ཏེ། ལྡན་པའི་འདུ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རམ། ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་དེ་དག་ཀྱང་རྫས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། རྫས་ཉིད་ཀྱང་ལྡན་པའམ་ལྡན་པ་ཡང་རྫས་ཉིད་དུ་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། རྫས་མ་ཡིན་པ་ཡང་རྫས་བཞིན་དུ་རྫས་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དམ་བཅའ་བའི་སྐྱོན་ཡིན་ཏེ། རྫས་རྫས་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཡང་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་རྫས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྫས་ཉིད དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ན་མ་ངེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བར་མི་ནུས་ཏེ་རྫས་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་གཞན་རྫས་ཉིད་ཡིན་པ་ནི་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདི་དམ་བཅའ་བ་ཉིད་དུ་རིགས་སོ། །རྫས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ལས་ཡོན་ཏན་ལ་ སོགས་པ་གཞན་རྣམས་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཐལ་བར་འགྱུར་གྲུབ་པས་ཆོག་གོ།།ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་གཏན་ཚིགས་སམ་གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ནི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། དེ་ལ་ཡོད་པ་གྲུབ་པ་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱིས་ཕྱོགས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་དོན་ཐམས་ཅད་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དེ་ཡང་བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་སོ། །ཐ་དད་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཅེས། །བྱས་ནས་གཞན་ལ་སྟོན་པར་བྱེད། །མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་ཅེས་སོ། །གལ་ཏེ་འདི ལྟར།མཐུན་ཕྱོགས་ཞེས་པ་ཕྱོགས་ལས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཐ་དད་མེད་པ་དེ་ཉིད་ལ་མཐུན་ཕྱོགས་ཞེས་བརྗོད་ན་ནི་འདི་ལ་ཡང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་འདི་ལ་དབྱེ་བ་མ་བརྗོད་ཅེ་ན། ཐ་དད་ཡོད་དུ་ཆུག་མོད། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོད་པ་མི་རྟག་པ་ ཉིད་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར། འདི་ལའང་ཐ་དད་ཅེས་མི་འདོད། །དེའི་ཕྱིར་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་ཅེས་པ་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་ཞེ་ན་རྣམ་པ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཡོད་ པ་བཀག་པ་ཙམ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་རེ་ཞིག་།དེ་གཞན་དང་ནི་དེ་འགལ་ཏེ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་རྣམས་གཉིས་པ་ཡང་། །རྟགས་མེད་པས་ནི་འགལ་བ་སྟེ། །རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ལས་འགྱུར་ཡིན། གལ་ཏེ་ཡང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་ ལས་གཞན་ཏེ་།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡོད་པ་དེས་ན་གཏན་ཚིགས་མེད་པར་འགྱུར་རོ།

雖不承許，然非所受用者因非屬性故，根本因不成。實亦由具實性故，而彼所許無之諸屬性亦成實性，因有具故，為具所遮，因具聚一故，或遍一切故。若謂彼等亦將成實性，實性亦應許為具或具亦為實性，非實亦如實成有實，此為宗過，因實非實性所遮故。 若謂諸屬性亦因具實故將成實性則成不定者，不能如是說，因未見具實性之他為實性故。是故”將成彼”此應為宗。由實相因於屬性等他亦有過，以成過已足。 宗法性成因或似因，彼等分別即”同品有無二”等。其中有成者，由所立法總所攝同品相似義一切為品，彼亦是所立法。 “無異彼自性， 作已示於他， 同品有”是也。 若如是：“同品”謂從品，若說無異彼自性為同品，則於此亦是”于同品”性。若謂如是於此未說分別，縱有異，瓶等有之無常性非所立故。是故： “於此亦不欲異。” 是故”于同品有”是應理。 若問異品為何？成異相即是有，如說”非福”。有遮止僅無非有。其中首先： “彼他與彼違， 異品二亦爾， 由無因成違， 從觀察而成。” 若復由同品等他有異品故，將成無因。

།འདི་ལྟར་གང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པའི་བྱས་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ དང་འགལ་བ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་མོད་ཀྱིས་ཀྱང་དེས་གང་དེ་ལ་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པར་དཔྱད་ནས་བསྒྲུབ་བྱ་གོ་བར་བྱེད་དོ།།དེ་ལྟར་ན་ཡང་འདི་ནི་མེའི་དྲོ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་པས། གྲང་རེག་མེད་པར་མེའི་དྲོ་བ་ལས་གོ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་དྲོ་རེག་མ་ཡིན་པ་ལ་གྲོང་རེག་མ་ཡིན་པ་མེད་པ་ལ་ ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མེད་མིན་པ་ཉིད། །མཚན་ཉིད་གཅིག་ཉིད་ཡིན་མོད་ཀྱང་། །དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་རིགས། །གང་འདི་ལྟར་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་མེད་པ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ ལ་ཡོད་པ་སྟེ།དེ་གཏན་ཚིགས་ཡིན་པས་ན་བྱས་པ་ཉིད་ནི། ཇི་ལྟར་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་དེ་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་བདག་མེད་པ་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ཡང་འདི་ནི་སྤྱི་ ལས་ཐེ་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།བྱས་པ་ཉིད་སྤྱི་ཡིན་ཡང་རྟག་པ་དང་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཐེ་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྤྱི་ལས་རྗེས་འགྲོ་བླུན་པོ་མིན། །སྤྱི་ཐམས་ཅད་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ཏེ། བུམ་པ་ནི་བྱས་པ་ཉིད་ ཡིན་ལ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ།།བྱས་པ་ཉིད་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་མེད་པར་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བཅད་པ་ལས་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ དུ་དབྱེ་སྟེ།མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་ཡོད་མེད་གཉིས་ཀར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་དེ་གཉིས་ཉིད་སླར་བཟླས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་དེ་དག་རེ་རེ་ལ་ཡང་གསུམ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། གང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་ པ་དེ་ཉིད་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་དང་།མེད་པ་དང་། ཡོད་མེད་གཉིས་ཀར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་དང་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་དབྱེ་བ་དེ་ཉིད་དོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་ལྟར་མི་རྟག་པ་ཉིད་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པར་ཁས་མི་ལེན་པ་དེའི་ཚེ་མི་ མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་དེ་དང་མ་འབྲེལ་བར་ཇི་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན།དེའི་ཚེ་ཡང་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་ཉིད་དེ་དེ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་འཇུག་པ་མེད་པས་སྐྱོན་དེ་མེད་པ་ཉིད་དོ།

如是，凡於同品有之所作性等，彼于無常等之外，于苦等亦有。雖異品為違于同品，然由彼觀察于彼無性而令了知所立。 如是，由”有火之暖”，從火之暖了知無寒觸。彼非於非暖觸及非寒觸無中。 “于同品非無， 雖是一相性， 理趣入多義。” 如是，于同品無即于異品無，于同品非無即于同品有，彼為因故，所作性如為無常性因，于無我等亦當配。如是，彼于無我等非無亦于無我有。 若謂此由總成疑者，所作性雖是總，然于常與無我等如於瓶等不成疑。 “由總隨行非愚。” 非一切總皆為疑因，因瓶是所作性，于非瓶亦見故。所作性于無常等未見無，因一切具因相故，由遮遣而為因。 宗法性分三：于同品有、無及二俱。如是于同品，若非爾，彼二即成重複。復于彼等各分三：凡於同品有者，于異品有、無及二俱。如是于同品無及二俱亦如是分。 若時如是不許無常性于虛空等品有，爾時如何說”于異品無”而不相關耶？爾時亦無疑，因彼無故無入彼，故無彼過。

།ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དགུ་པོ་དེ་དག་གི་དཔེར་བརྗོད་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དགུ་པོ་འདི་ཡང་ མིག་དགུ་ལ་རིམ་པ་བཞིན་བྲིས་ནས་ཕྲེང་གིས་གྱེན་མཐུར་ལ་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་གསུམ་མོ།།འཕྲེད་ལ་ནི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་གསུམ་མོ། །ཕྱོགས་བཞིས་རང་བཞིན་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྒྲ་རྟག་སྟེ། གཞལ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་ རྟག་སྟེ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །བྱས་པའི་ཕྱིར་རྟག་པའོ། །རྟག་སྟེ་མཉན་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་སྟེ་རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་རྟག་པའི་ཕྱིར་རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའོ། །རྟག་སྟེ། རེག་པར་བྱ་བ་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་གི་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། གཞལ་བྱ་བྱས་དང་མི་རྟག་དང་། །བྱས་དང་མཉན་བྱ་རྩོལ་ལས་བྱུང་། །མི་རྟག་རྩོལ་བྱུང་རེག་བྱ་མིན། །དེ་དགུ་རྟག་པ་ལ་སོགས་ལའོ། །དེ་ལྟར་དབྱེ་བ་རྣམས་གཏན་ཚིགས་དང་འགལ་བ་དང་། མ་ངེས་པ་ ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེར་གང་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་གཉིས། །དེ་མེད་པ་ལ་མེད་པ་སྟེ། །དེ་རྟགས། གཉིས་ཁོ་ན་གཏན་ཚིགས་ཏེ། གང་ཞིག་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་དེ་བསྒྲུབ་བྱ་མེད་པ་ལ་མེད་པ་སྟེ་། གང་ཡང་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་དེ། །གཉིས་བསྒྲུབ་བྱ་མེད་ པ་ལ་མེད་པ་ཉིད་ནི་དང་པོ་དང་ཐ་མ་གསུམ་པའོ།། དབུས་ན་མོའི་འདི་ལས་བཟློག་པ་ནི། འགལ་བ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་། །དེ་ལྟ་བུའི་འགལ་བ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་པ་གཉིས་པོ་ནི། མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་མེད་པ་སྟེ། གཉིས་པ་གསུམ་པོའི་ཤར་དང་། ནུབ་ ན་མོའི་འགལ་བ་གཞན་ཡང་ཡོད་དེ།གང་བསྒྲུབ་བྱ་ལ་གནོད་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། །དཔེར་ན་ཐ་དད་རྣམས་ཀྱི་འདུས་པ་ཉིད་གཞན་གྱི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དོན་སྒྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་དུ་མའི་དོན་སྒྲུབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟགས་གཉིས་པོ་ནི་ ཁོངས་སུ་འདུས་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་དགུ་པོ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གཞན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་རྣམས་མ་ངེས་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ནི་གཏན་ཚིགས་སམ། འགལ་བ་ཉིད་དུ་མ་ངེས་པ་སྟེ། ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུའོ་ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཏན་ཚིགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ ལ་ཡང་།བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གྲངས་གཅིག་ཉིད། །རིགས་དང་རྫས་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ།

宗法九種之例依次示之：此九亦於九格依次書寫，豎列為同品之三，橫列為異品之三。四方以自性、果等應知。 例如： 聲是常，因是所量故 無常，因所作故 因無常故是從勤生 因所作故是常 常，因是所聞故 常，因從勤生故 因從勤生故是無常 常，因非所觸故 其攝頌為： “所量作與無常性， 作與聞性從勤生， 無常勤生非所觸， 彼九于常等應知。” 如是諸分別說為因、相違及不定。其中： “同品有二者， 于無彼亦無， 彼為因。” 唯二為因：凡於同品有者，于無所立亦無；凡於同品無二者，于無所立亦無，即第一與末三。 與此中間相違者為相違，因顛倒能立故。如是相違于異品有二者，于同品無，即第二三之東西。 復有餘相違，謂能立能害所立。如異體聚性于成他義性中，因是聚故成他義，彼因成多義故。二因攝入故，非出九外。餘者不定。餘五非定為因或相違，是疑因之義。 於此一切因等中： “欲說數唯一， 應從類實知。” 是余句。

།གང་ཡང་གྲངས་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་འདིར་གང་རིགས་དང་མཐུན་པར་ཡོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འགལ་བ་ དག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཕྱིར།།གལ་ཏེ་གང་ཕྱིར་འགལ་བ་མཚན་ཉིད་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་དག་ལས་གྲངས་གཅིག་པར་ནི་མཐོང་བ་ཉིད་དེ། དཔེར་ན་སྒྲ་ལ་བྱས་པ་ཉིད་དང་། མཉན་བྱ་དག་ལ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་། དེ་བཞིན་ཐེ་ཚོམ་རྟགས་ཉིད་ལས། །གཅིག་ཏུ་ ངེས་པར་མཐོང་མ་ཡིན།།དཔེར་ན་སྒྲ་ལ་མིག་གི་གཟུང་བྱ་མ་ཡིན་པ་དང་མངོན་སུམ་པ་ཉིད་དག་ལས་སྒྲ་ནི་རྫས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་གཅིག་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་གཅིག་ཉིད་ལས་ཐེ་ཚོམ་དང་ ངེས་པ་གཉིས་དག་ཏུ་ནི་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།སྐྱོན་དེ་ནི་མེད་དེ། གང་གི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ནི། །གཉིས་གཉིས་སུ་འདོད་རེ་རེ་མིན། །འདིར་ནི་ཐེ་ཚོམ་དང་གཏན་ལ་དབབ་པ་དེ་གཉིས་ཀའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པར་འཐད་ཀྱི་ཁ་ཡར་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཐེ་ཚོམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།འགལ་བ་མི་འཁྲུལ་བ་ཅན་ནོ། །རེ་ཞིག་གཅིག་ལ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ནས་ཐེ་ཚོམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ལ་འཐད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་མིག་གི་གཟུང་བྱ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དག་དང་ལྡན་པའི་གཏན་ ཚིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཇི་སྐད་བརྗོད་པ་ལྟར་ཡིན་གྱི་ཁ་ཡར་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་འགལ་བ་མེད་པ་རེ་རེ་ཞིག་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་རིགས་ཀྱི། འདི་དཔེར་ན་བྱས་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་གོ། །རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་མི་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་དུ་མ་ལས་ཇི་ལྟར་ངེས་པར་སྐྱེ་ཞེ་ ན།དུ་མ་ཡིན་ཡང་མི་འགལ་ན། །ཤིན་ཏུ་བར་ཡང་གཅིག་ལ་འཇུག་།འདིར་ནི་དུ་མ་ཡིན་ཡང་དོན་གཅིག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་འགལ་བ་མེད་དེ། དཔེར་ན་དོན་གཅིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་པོ་རྣམས་ན་རེ་འདི་ལ་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་གཅིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ ཏེ་གང་དུ་འདི་ལྟར་གཉིས་ཀྱི་དོན་དུ་མ་བྱེད་པར་གྱུར་པ་ནི་དཔེར་ན་བྱས་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་གོ།།སྡུག་བསྔལ་བའི་ཕྱིར་བདག་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ནི་འགལ་བ་མི་འཁྲུལ་བ་ཅན་བཞིན་ཐེ་ཚོམ་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ནི་རེ་རེས་ ཀྱང་དོན་དུ་མ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྔར་བཞིན་གཅིག་མ་ཡིན་པ་ལ་འཇུག་པ་ཤིན་ཏུ་ཡང་རིགས་སོ།

所謂”數一”，此處即”于類相應有”等所欲說。若問何故？ “因於相違疑。” 若謂由說相違相二，見為一數，如於聲中所作性與所聞性對常無常生疑者。 “如是從疑因， 非見定為一。” 如於聲中非眼所取與現量性，定知聲非實亦非業。是故欲說唯一。 若謂如是由欲說一，不應成疑與定二者，此過非有。因： “具二相者許， 二二非一一。” 此中應理具疑與抉擇二相，非各別。 此中若問何為疑相？相違不相離者。首先於一無疑相，乃至具疑相應理故為一。如是具非眼所取性與非現量性之因相如所說，非於各別。 若謂如是無相違一一為因相應理，如此”因所作故無常”、“因從勤生故無常”等，如何從多生定？ “雖多若不違， 極遠亦入一。” 此中雖多，因作一義故為一非相違。如諸欲說一義者言：“於此我等是一”。 若於何處如是不作二義，如”因所作故無常”、“因苦故無我”等。于彼豈不如相違不相離成疑？彼非有，于彼由一一亦不作多義故，如前極應入非一。

།གལ་ཏེ་གང་དུ་འདི་ལྟར་བསྒྲུབ་བྱ་དུ་མ་གཏན་ཚིགས་ཐ་དད་ཀྱིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་དཔེར་ན་ཡན་ལག་ལས་ཡན་ལག་ཅན་གཞན་ཡིན་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་དང་གཏན་ལ་ཕེབས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ་ ཞེ་ན།དེ་ལ་ཡང་ཕན་ཚུན་དུ་བརྟེན་པ་ལ་ལྟོས་ནས་གཉིས་ཀ་ལ་ཞུགས་པའི་གཞན་ཉིད་གཏན་ཚིགས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །བསྡུས་ན་ནི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ཀ་སྒྲུབ་པ་ཡིན་པས་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གཏན་ཚིགས་སུ་འགྱུར་བ་ནི་ གཉིས་ཀ་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ན།འོ་ན་མཉན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་ཅིག་ཤོས་དེས་ཐ་དད་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བསུས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་དེས་ བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་མཐའ་གཅིག་ལས་ཀྱང་མ་ལོག་པ་སྟེ། ཐུན་མོང་དུ་རྣམ་པར་མ་བཅད་པའི་གཏན་ཚིགས་དེ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ལའོ་ཞེས་གཉིས་ཀ་དང་མི་འགལ་བས་ན་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གཏན་ཚིགས་ཉིད་དོ། །གང་འདིར་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལ་ངེས་པ་སྟེ་གཏན་ཚིགས་དེ་གཞན་ལས་ལོག་ པའོ་ཞེས་པ་འདི་ཁྱད་པར་རོ།།གལ་ཏེ་གང་གི་ཚེ་སྒྲ་རྟག་པར་ཁས་ལེན་པ་དེའི་ཚེ་འདི་གཏན་ཚིགས་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་འདི་ལ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་སུ་ནམ་ཡང་མི་སྟོན་ནའོ། །གཉིས་ཀ་དམིགས་པའི་དོན་ལྟར་ན་ནི་འགལ་བའི་ དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གཏན་ཚིགས་སོ།།འདི་ཡང་དེ་ཉིད་ངེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཚོལ་བ་པོ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིའི་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི། གང་དག་ཐུན་མོང་མིན་པ་དང་། །སྤྱི་དང་འགལ་བ་མིན་འཁྲུལ་པའི། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་ ལ།།ཐེ་ཚོམ་བསྐྱེད་པའི་རྟགས་རྣམས་ཡིན། །ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དང་ལྡན་གང་ལ། །ཤེས་འདོད་བཟློག་པས་གནོད་པ་དང་། །ཐེ་ཚོམ་ཉིད་དུ་གྱུར་ལས་གཞན། །གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་འདོད་པ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པའི་འགལ་བ་དེ་བཟློག་པའི་ གཏན་ཚིགས་སོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན།གལ་ཏེ་གཞན་མ་ཡིན་པའི་དོན་བྱེད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་ན་གང་གི་ཕྱིར་མི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་དོན་བྱེད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་གོ་ཞེས་པ་ལ་བྱས་པས་མི་རྟག་པ་འགྲུབ་ པར་འགྱུར་ཏེ།རྟགས་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་མཉན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། རྒལ་བ་འདི་ནི་མི་བཟད་པར་བཀོད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་དང་ལྡན་པ་གཅིག་གཟུང་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།

若問：於何處如是以異因立多所立，如”支分異於有支，因疑與抉擇故”者？于彼亦由互相依待，入二之異性即是一因。總之，因具因相能立二者，故無過失。 若謂四種成疑因是由二俱有故，則所聞性如何？因非共故。凡非共所立法與異彼，攝一切差別事故，于彼為疑因，因具彼所攝故。 凡未離一邊，即共相未遮之因，于彼等由不違二故即是疑因。此中於二分定，即因離余，是為差別。 若謂當許聲常時，此將成因者，若於此從不顯示”因所作故”等無常因則可。若如二所緣義，因是相違義故為疑因。此亦由求究彼定者具現量故。 其攝頌曰： “若諸非共及， 共相不違系， 一切法于彼， 能生疑之因。 具宗法性者， 所求返害及， 成疑外更無， 似因而非因。” 若問：如是于所欲能害之相違，如何說為返因？若非他義作用性，何故不成？因有他義作用因故。如是”因所作故無常”中，由所作成無常，因所聞性為立因性之因者，此諍難極難安立，于彼由取一具常性因故，將成非能立性。

།གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་གཅིག་ པོ་དེ་ལ་བསྒྲུབ་བྱའི་བྱེ་བྲག་གིས་གཉིས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་དེ།དཔེར་ན་མིག་གི་གཟུང་བྱ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། མངོན་སུམ་པ་ཉིད་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་འགལ་བ་མི་འཁྲུལ་བ་ཅན་ལས་ཐ་དད་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་ཐེ་ཚོམ་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བརྟག་པར་མི་བྱའོ། །འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་ དོན་བྱེད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ལས་བཟློག་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་འགལ་བ་ཉིད་དོ།།དེ་ལྟར་ན་འདུས་པ་གཞན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་ལ་འདུས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བྱེད་པར་སྒྲུབ་འདོད་པ་འདི་ནི་གཞན་འདུས་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་ཡིན་ནོ། །དེའི་འདུས་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ནི་མངོན་སུམ་མམ་རྗེས་སུ་དཔག་པས་གྲུབ་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།དེ་ཡོད་པར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་ཐེ་ཚོམ་མ་ཡིན་ཏེ་ཁྱད་པར་ཅན་བཟློག་པའི་གཏན་ཚིགས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་འགལ་བ་མི་འཁྲུལ་བ་ཅན་ཉིད་ལས་ཐ་དད་དུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ལ་གནོད་པ་ནི་ཆོས་ཅན་གྱི་རང་གི་ངོ་བོའི་བྱེ་བྲག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་འགལ་ བར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྒྲ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། མཉན་བྱ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་ཀ་བསྒྲུབ་བྱར་འགྱུར་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་ཅན་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་གམ་གཉིས་ཀ་ཡང་རུང་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་ བྱེ་བྲག་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་ཉིད་རིགས་པ་ཡིན་ནོ།།གཉིས་ཀའི་དཔེར་བརྗོད་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་བརྫུན་གྱི་དོན་ཅན་ཏེ། མཚོན་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྨི་ལམ་གྱི་བྱ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་དེ་བཞིན་དུ་ སྨྲ་བ་ཡོད་ན་ནི་སྨྲ་བ་དང་སྨྲ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་བརྫུན་གྱི་དོན་ཅན་ཉིད་ཡིན་པས་ན་སྤྱིར་བསྡོམས་པའི་དོན་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པ་ཡིན་ནོ།།དེས་ན་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་འགལ་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སྨྲ་བ་ཉིད་བརྫུན་གྱི་དོན་ཅན་མ་ཡིན་ན་ནི་དེའི་བྱེ་བྲག་དང་འགལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་བརྗོད་པ། ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་རང་ངོའམ། །དེ་ཡི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཡང་རུང་། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། །དེ་ལ་གནོད་པས་འགལ་བ་ཡིན། །གང་དུ་སློབ་དཔོན་གྱིས། ནང་ལ་འདུས་བསགས་ཉིད་མ་ཡིན། །དེ་བཞིན་གཞན་དོན་ཅན་མ་ཡིན། །ཞེས་དོགས་པ་བསུ་སྟེ། གསུངས་པ་དེ་ལ་འདུས པ་ཉིད་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་གཏན་ཚིགས་སུ་བཀོད་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་བཀག་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་ན་ནི་གཉིས་ཀ་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མི་འགྲུབ་བོ། །འགལ་ཟླའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པས་ན་འགལ་བ་སྔ་མ་ཉིད་ ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུས་སོ།

若謂如是於一由所立差別分二，如非眼所取性與現量性者，則將異於相違不相離。不應思”此未見疑”。如是因立返特殊他義作用故，彼即是相違。 如是于聚合作他義中，欲立非聚合作用者，此是他聚合性因。其非聚合性非由現量或比量所成，因彼有性未成故。此非疑，由此返特殊因，異於相違不相離性。 如是見害者，因倒立有法自性差別故說為相違。如”因從勤生故非聲”、“非所聞”等。二成所立者，因有法成以法差別為所立故。于彼或一或二，因倒立自性差別故，應理為相違性。 當示二例：一切言說皆為虛妄義，因是能詮故，如夢中行相表業。若如是有言說，則言說與言說自性為虛妄義故，誹謗總攝義。故與其自性相違。若言說非虛妄義，則與其差別相違。 復說： “法與有法性， 或彼之差別， 因倒立彼故， 由害成相違。” 於何處阿阇黎言：“內非聚集性，如是非他義。“對此疑問，聚合性即內眼等具因相所立因之遮遣，如是二于同品不成。于相違品成一切他義作用性故，攝入前相違性中。