巴利聖典法義總整理 The 4 Noble Truths's Series
四聖諦法義,知多少? The 4 Noble Truths’s Series
第一品 ✩ 四聖諦義──無量諦義! The Dhamma’s Infinite Meaning
☆ 應遍知、應斷、應現證、應修習 —➢ 無量諦義!
「諸比丘!『此是苦聖諦』,我已善說。 此中之謂:『此是苦聖諦』者,含有無量之字、無量之文、無量之義。
諸比丘!『此是苦集聖諦』,我已善說。 此中之謂:『此是苦聖諦』者,含有無量之字、無量之文、無量之義。
諸比丘!『此是苦滅聖諦』,我已善說。 此中之謂:『此是苦聖諦』者,含有無量之字、無量之文、無量之義。
諸比丘!『此是到達苦滅之道聖諦』,我已善說。
此中之謂:『此是到達苦滅之道聖諦』者,含有無量之字、無量之文、無量之義。
是故,諸比丘!於『此是苦』,應遂行修習!於『此是苦之集』,應遂行修習!於『此是苦之滅』,應遂行修習!於『此是到達苦滅之道』,應遂行修習!」 ~《諦相應‧轉法輪品‧Saṅkāsanasutta 無量諦義》(SN 56.19)
第二品 ✩ 十上經百法總整理 The Tenfold Series (DN 34, 350-360)
十上經開示 Dasuttara ⑴ 應該多作 Bahukāro ⑵ 應當修習 Bhāvetabbo ⑶ 應該遍知 Pariññeyyo ⑷ 應當捨棄 Pahātabbo ⑸ 導致退失 Hānabhāgiyo ⑹ 導致進步 Visesabhāgiyo ⑺ 很難理解 Duppaṭivijjho ⑻ 應當培養 Uppādetabbo ⑼ 應當勝知 Abhiññeyyo ⑽ 應當證知 Sacchikātabbo 一法 Eko dhammo 不放逸 Appamādo (AN 1.83) 身念住 Kāyagatāsati (AN 1.609) 接觸 Phasso (SN 35.106) 我慢 Asmimāno (AN 1.574) 非理作意(不正確注意) Ayoniso manasikāro (AN 1.74) 如理作意(正確注意) Yoniso manasikāro (AN 2.127) 無間心定 Ānantariko cetosamādhi (AN 4.162) 不動智 Akuppaṃ ñāṇaṃ (AN 5.95) 依食而住 Āhāraṭṭhitikā (SN 46.2, 183) 不動心解脫 Akuppā cetovimutti (SN 41.7, 349) 二法 Dve dhammā 正念正知 Sati ca sampajaññañca (AN 2.180) 止觀 Samatho ca vipassanā ca (AN 2.231) 名色 Nāmañca rūpañca (AN 2.90)(SN 1.27) 無明與有愛 Avijjā ca bhavataṇhā ca (AN 4.254)(SN 45.159) 惡言惡友 Dovacassatā ca pāpamittatā ca (AN 2.95) 善言善友 Sovacassatāca kalyāṇamittatāca (AN 2.96) 集滅因緣(四聖諦) Yo ca hetu yo ca paccayo saṃkilesāya visuddhiyā (SN 22.60) 二智 (漏盡智、無生智) Dve ñāṇāni (SN 12.23) (Ps 11, 238-240) 二界(有為界、無為界) Dve dhātuyo (MN 115, 124-132) 明與解脫 Vijjā ca vimutti ca (AN 2.91) 三法 Tayo dhammā 預流向分(親近善士、聽聞正法、法隨法行) sotāpattiyaṅga (SN 55.5, 1001) 三定 (有尋有伺、無尋唯伺、無尋無伺定) Tayo samādhī (SN 47.10, 376)(MN 128, 245) 三受 (樂受、苦受 、不苦不樂受) Tisso vedanā (SN 36.5, 253) 三愛 (慾愛、有愛 、無有愛) Tisso taṇhā (SN 38.10, 323) 三不善根(貪瞋痴) Tīṇi akusalamūlāni (Iti 3.1, 50) 三善根 (無貪瞋痴) Tīṇi kusalamūlāni (AN 3.70) 出離三界 (出欲色無色界) Tisso nissaraṇiyā dhātuyo (Iti 3.23, 72) (AN 5.200) 三智 (過去智、未來智 、現在智) Tīṇi ñāṇāni (MN 133, 279-285) 三界(欲界、色界、 無色界) Tisso dhātuyo (MN 115, 124-132) 三明(宿住天眼漏盡) Tisso vijjā (DN 2, 244-249) 四法 Cattāro dhammā 四輪 Cattāri cakkāni (AN 4.31) 四念住 Cattāro satipaṭṭhānā (SN 52.2, 900) 四食 Cattāro āhārā (SN 12.63) 四暴流 Cattāro oghā (SN 38.11, 324) 四軛 Cattāro yogā (AN 4.10) 四離軛 Cattāro visaññogā (AN 4.10) 四淨定 Cattāro samādhī (AN 6.71) 四智 Cattāri ñāṇāni (SN 12.33) 四聖諦 Cattāri ariyasaccāni (SN 56.11, 1081) 四沙門果 Cattāri sāmaññaphalāni (SN 45.35) 五法 Pañca dhammā 五精勤分 Pañca padhāniyaṅgāni (AN 5.135) 五正定分 Pañcaṅgiko sammāsamādhi (Ps 2, 1-121) (Ne 4, 5-78) 五取蘊 Pañcupādānakkhandhā (SN 22.122) 五蓋 Pañca nīvaraṇāni (SN 47.5, 371) 五心荒蕪(五種心栽) Pañca cetokhilā (AN 9.72) 五根 Pañcindriyāni (SN 48.18, 488) 五出離界 Pañca nissaraṇiyā dhātuyo (AN 5.200) 定者五智 Pañca ñāṇiko sammāsamādhi (AN 5.27) 五解脫處 Pañca vimuttāyatanāni (AN 5.26) 五法蘊 Pañca dhammakkhandhā (SN 3.24, 135) 六法 Cha dhammā 六和敬法 Cha sāraṇīyā dhammā (AN 6.12) 六隨念住 Cha anussatiṭ-ṭhānāni (AN 6.26) 內六處 Cha ajjhattikāni āyatanāni (MN 137, 304-312) 六愛身 Cha taṇhākāyā (SN 12.2) 六不恭敬 Cha agāravā (AN 6.40) 六恭敬 Cha gāravā (AN 6.40) 六出離界 Cha nissaraṇiyā dhātuyo (AN 6.13) 六恆住 Cha satatavihārā (AN 4.195) 六無上 Cha anuttariyāni (AN 6.30) 六通智 Cha abhiññā (AN 6.2) 七法 Satta dhammā 七財 Satta ariya-dhanāni (AN 7.6) 七覺支 (七菩提分) Satta sambojjhaṅgā (SN 46.49, 230) 七識住 Satta viññāṇa-ṭṭhitiyo (AN 7.44) 七隨眠 Sattānusayā (SN 45.176) 七非正法 Satta asaddhammā (AN 7.93) 七正法 Satta saddhammā (AN 7.94) 七善士法 Satta sappurisa-dhammā (AN 7.68) 七想 Satta saññā (AN 10.60) 七殊妙事 Satta niddasa-vatthūni (AN 7.42) 七漏盡力 Satta khīṇāsava-balāni (AN 10.90) 八法 Aṭṭha dhammā 八因八緣 Aṭṭha hetū aṭṭha paccayā (AN 8.2) 八聖道分 Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo (AN 4.34) 八世間法 Aṭṭha lokadhammā (AN 8.6) 八邪 Aṭṭha micchattā (AN 10.132) 八懈怠事 Aṭṭha kusītavatthūni (AN 8.80) 八精進事 Aṭṭha ārambha-vatthūni (AN 8.80) 梵行八難 Aṭṭha akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya (AN 8.29) 八大人覺 Aṭṭha mahāpurisavitakkā (AN 8.30) 八勝處 Aṭṭha abhibhāyatanāni (AN 1.427-434) 八解脫 Aṭṭha vimokkhā (AN 1.435-442) 九法 Nava dhammā 如理作意根本九法 Nava yonisomanasik āramūlakā dhammā (SN 46.51, 232) (AN 10.62) 九遍淨精勤分 Nava pārisuddhi padhāniyaṅgāni (MN 24, 252-260) 九有情居 Nava sattāvāsā (AN 9.24) 九渴愛根 Nava taṇhāmūlakā dhammā (AN 9.23) (DN 15, 102-113) 九嫌恨事 Nava āghātavatthūni (AN 9.29) 九嫌恨調伏 Nava āghāta-paṭivinayā (AN 9.30) 九種種 Nava nānattā (SN 14.10, 94) 離貪九想 Nava saññā (AN 10.56) 九次第住 Nava anupubba-vihārā (AN 9.32) 九次第滅 Nava anupubba-nirodhā (AN 9.31) 十法 Dasa dhammā 十守護法 Dasa nāthakaraṇādhammā (AN 10.17) 十遍處 Dasa kasiṇāyatanāni (AN 10.29) 十處 Dasāyatanāni (MN 148, 420-427) 十邪 Dasa micchattā (AN 10.132) 十不善業道 Dasa akusalakammapathā (AN 10.172) 十善業道 Dasa kusalakammapathā (AN 10.172) 十聖居 Dasa ariyavāsā (AN 10.20) 滅盡十想 Dasa saññā (AN 10.56) 十盡事 Dasa nijjaravatthūni (AN 10.106) 十無學法 Dasa asekkhā dhammā (SN 14.29, 113)
第三品 ✩ 四聖諦法義與四不壞信 The Four Perfect Faith
☆ 「四聖諦」分類 ―➢ 方便記憶、僅供參考!
名相 Adhi-vacana 四聖諦 Cattāri ariya-sacca ➊ 苦聖諦 Dukkha ariya-sacca ➋ 集聖諦 Ddukkha-samudaya ariya-sacca ➌ 滅聖諦 Dukkha-nirodha ariya-sacca ➍ 道聖諦 Dukkha-nirodha-gāminī-paṭipadā ariya-sacca A. 譬喻三 Upamā 3
-
三學 Ti-sikkhā (AN 3.87) ① 增上戒學 adhi-sīla-sikkhā ② 增上心學 adhi-citta-sikkhā ③ 增上慧學 adhi-paññā-sikkhā
-
三皈依 Ti-saraṇa (SN 7.2, 188) ① 皈依佛 Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi ② 皈依法 Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi ③ 皈依僧 Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi
B. 譬喻四 Upamā 4 3. 四預流分(四善法) Cattāri sotāpatti-y-aṅga (SN 55.50, 1046) ① 親近善士 sappurisa-saṃseva ② 聽聞正法 saddhamma-ssavana ③ 如理作意(正確注意) yoniso-manasikāra ④ 法隨法行 Dhammānu-Dhamma-ppaṭipatti
- 四不壞信(四法鏡) Cattāri avecca-pasāda, dhammādāsa (DN 16, 159) ① 佛不壞信 Buddha avecca-pasādena ② 法不壞信 Dhamma avecca-pasādena ③ 僧不壞信 Saṅgha avecca-pasādena ④ 戒不壞信 sīla avecca-pasādena C. 譬喻五 Upamā 5
- 正法久住五因 Pañca dhammā saddhammassa ṭhiti (SN 16.13) ① 尊重師 (親近善士) Satthari sagāravā
② 尊重法 (聽聞正法) Dhamme sagārava ③ 尊重僧伽 (如理作意) Saṅghe sagārava
④ 尊重學 (法隨法行) sikkhāya sagārava ⑤ 尊重定 (精勤、不放逸) samādhismiṃ sagārava 對治五 Kilesa 5 6. 五心荒蕪(五種心栽) Pañca ceto-khila (AN 5.205) ① 於佛有疑 Satthari kaṅkhati
② 於法有疑 Dhamme kaṅkhati
③ 於僧有疑 Saṅghe kaṅkhati ⑤ 瞋於同梵 sabrahmacārīsu kupita ④ 於學有疑 sikkhāya kaṅkhati
D. 譬喻七 Upamā 7 7. 七尊敬(七不衰退法) Satta-aparihāna-dhamma (AN 7.33) ① 尊敬佛 Satthu-gāravatā
② 尊敬法 Dhamma-gāravatā ⑥ 尊敬慚 hiri-gāravatā ③ 尊敬僧 Saṅgha-gāravatā ⑦ 尊敬愧 ottappa-gāravatā ④ 尊敬學 sikkhā-gāravatā ⑤ 尊敬定 samādhi-gāravatā E. 譬喻十 Upamā 10 8. 十隨念 Dasa-anussati (AN 1.473-482) ① 隨時念佛 Buddhānussati ⑨ 憶念身行 kāya-gatā-sati
② 隨時念法 Dhamma anussati ⑥ 隨時念天 devatā anussati ③ 隨時念僧 Saṅgha anussati ⑧ 修憶念死 maraṇassati ⑩ 隨念寂靜(涅槃) upasama anussati ④ 隨時念戒 sīlā anussati ⑤ 隨時念施 cāga anussati ⑦ 念入出息 ānāpānassati
第四品 ✩ 四聖諦法義與三十七道品 The 37 Original Matrix
☆ 「四聖諦」分類 ―➢ 方便記憶、僅供參考!
名相 Adhi-vacana 四聖諦 Cattāri ariya-sacca ➊ 苦聖諦 Dukkha ariya-sacca ➋ 集聖諦 Ddukkha-samudaya ariya-sacca ➌ 滅聖諦 Dukkha-nirodha ariya-sacca ➍ 道聖諦 Dukkha-nirodha-gāminī-paṭipadā ariya-sacca A. 譬喻四 Upamā 4
- 四聖諦義 Cattāri ariyasaccāni aparimāṇā saṅkāsanā (SN 56.19) (SN 56.29) (AN 4.14) ① 苦聖諦 (應遍知、律儀勤:防護根門) dukkhaṃ ariyasaccaṃ
② 集聖諦 (應斷、斷勤:三惡尋) dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ
④ 滅聖諦(應現證、隨護勤:善護禪相) dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ ③ 道聖諦(應修習、修勤:七菩提分) dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ
- 四護勤(四正斷) Cattāri padhānāni (AN 4.14) ① 律儀勤(防護根門) saṃvara-padhāna
② 斷勤 (斷三惡尋) pahāna-padhāna
④ 隨護勤(善護禪相) anurakkhaṇā-padhāna ③ 修勤 (七菩提分) bhāvanā-padhāna
-
四正勤(正精進) Cattāro sammappadhānā (SN 49.1-12, 651-662) ① 防惡 (未生惡法令不生) anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya ② 斷惡 (已生惡法令永斷) uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya ④ 成善 (已生善法令圓滿) uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ pāripūriyā ③ 修善 (未生善法令生起) anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya
-
四念住 Cattāri satipaṭṭhāna (DN 22, 372-405) ① 身念住 kāya ② 受念住 vedanā ③ 心念住 citta ④ 法念住 Dhamma
-
四念住集聖諦 Cattāri satipaṭṭhāna-samudaya (SN 47.42) ① 身依食集 āhāra-samudayā kāya-ssa-samudayo
② 受依觸集 phassa-samudayā vedanā-naṃ-samudayo ③ 心依名色集 nāma-rūpa-samudayā citta-ssa-samudayo ④ 法依作意集 mana-sikāra-samudayā dhammā-naṃ-samudayo
-
四神足 Cattāri iddhipāda (AN 4.276) ① 欲神足 chanda-samādhi-padhāna-saṅkhāra-samannāgata-iddhipāda ② 勤神足 vīriya-samādhi-padhāna-saṅkhāra-samannāgata-iddhipāda ③ 心神足 citta-samādhi-padhāna-saṅkhāra-samannāgata-iddhipāda ④ 觀神足 vīmaṃsā-samādhi-padhāna-saṅkhāra-samannāgata-iddhipāda
-
慎思四依 Saṅkhāyekaṃ Cattāri-apassenāni (AN 9.2)(MN 68, 166-172) ③ 否定惡法(迴避惡處) parivajjeti ④ 捨棄惡法(斷三惡尋) vinodeti ② 肯定善法(忍受困境) adhivāseti ① 受持善法(四依法、四聖種) paṭisevati
-
四無量心 Cattāri appamaññā (SN 46.54) ① 慈 (清淨勝解最勝) mettā ④ 捨 (無所有處最勝) upekkhā ③ 喜 (識無邊處最勝) muditā ② 悲 (空無邊處最勝) karuṇā
-
四住處 Cattāri adhiṭṭhānāni (MN 140) ① 慧住處(盡苦智慧不放逸) paññādhiṭṭhāna ② 諦住處(隨護於涅槃是諦) saccādhiṭṭhāna ③ 捨住處(增長於捨離一切依止) cāgādhiṭṭhāna ④ 寂靜住處(應當學貪、瞋、痴之寂靜) upasamādhiṭṭhāna
-
令生四智 Cattāri ñāṇāni (SN 12.33) ④ 世俗智 sammutiyā ñāṇaṃ ① 法智 (道跡智) dhamme ñāṇaṃ ③ 他心智 pariye ñāṇaṃ
② 類智(四諦智:古今皆如是證得智) anvaye ñāṇaṃ B. 譬喻五 Upamā 5 11. 感受五根 Pañcindriyāni (SN 48.40) (SN 48.37, 507) ② 苦根(身觸受苦、 證初禪滅) dukkhindriya
① 樂根(身觸受樂、 第三禪滅) sukhindriya
③ 喜根(意觸受樂、 第四禪滅) somanassindriya ⑤ 捨根(不苦不樂、 滅盡定滅) upekkhindriya ④ 憂根(意觸受苦、 第二禪滅) domanassindriya
- 道品五根 Pañca indriya (SN 48.9, 479)
① 信根 saddhā-indriya ③ 念根 sati-indriya ⑤ 慧根 paññā-indriya ② 精進根 vīriya-indriya ④ 定根 samādhi-indriya
- 五力 Pañca-bala (AN 5.15) ① 信力(四預流分) saddhā-bala ③ 念力(四念住) sati-bala ⑤ 慧力(四聖諦) paññā-bala ② 精進力(四正勤) viriya-bala ④ 定力(四靜慮) samādhi-bala C. 譬喻六 Upamā 6
- 六出離界 Cha nissaraṇiyā dhātuyo (AN 6.13) ① 慈心解脫(出離瞋恚) mettā cetovimutti nissaraṇaṃ byāpādassa ⑤ 無相心解脫(出離色想) animittā cetovimutti nissaraṇaṃ sabbanimittānaṃ ④ 捨心解脫(出離貪染) upekkhā cetovimutti nissaraṇaṃ rāgassa ③ 喜心解脫(出離不滿) muditā cetovimutti nissaraṇaṃ aratiyā ⑥ 遠離我慢(出離身見疑惑) asmimānasamugghāto nissaraṇaṃ vicikicchākathaṅkathāsallassa ② 悲心解脫(出離傷害) karuṇā cetovimutti nissaraṇaṃ vihesāya
D. 譬喻七 Upamā 7 15. 七力 Satta-bala (AN 7.4) ① 信力 saddhā-bala ③ 慚力 hirī-bala ⑤ 念力 sati-bala ④ 愧力 ottappa-bala ⑦ 慧力 paññā-bala ② 精進力 viriya-bala ⑥ 定力 samādhi-bala
- 七菩提分(七覺支、圓覺支、等覺支) Satta bojjhaṅgā, Satta sambojjhaṅgā (SN 46.4, 185) (SN 46.53) ② 遍擇法菩提分(心鬆懈修) Dhamma-pravicaya-sambojjhaṅga
① 遍念菩提分(念可常有) sati-sambojjhaṅga ③ 遍精進菩提分(心鬆懈修) vīriya-sambojjhaṅga ④ 遍喜菩提分(心鬆懈修) pīti-sambojjhaṅga ⑦ 遍捨菩提分(心浮動修) upekkhā-sambojjhaṅga ⑤ 遍輕安菩提分(心浮動修) passaddhi-sambojjhaṅga ⑥ 遍定菩提分(心浮動修) samādhi-sambojjhaṅga E. 譬喻八 Upamā 8 17. 八聖道分(八正道) Ariya aṭṭhaṅgika magga (MN 44, 460-467) ④ 正業 sammā-kammanta ⑤ 正命 sammā-ājīva ③ 正語 sammā-vācā ⑦ 正念 (定之禪相) sammā-sati ① 正見 sammā-diṭṭhi ② 正思惟 sammā-saṅkappa ⑥ 正精進(定之助緣) sammā-vāyāma ⑧ 正定 sammā-samādhi
F. 譬喻十 Upamā 10 18. 十無學法 Dasa asekkhā dhammā (SN 14.29, 113)
④ 無學正業 asekkha sammā-kammanta ⑤ 無學正命 asekkha sammā-ājīva ③ 無學正語 asekkha sammā-vācā ⑦ 無學正念 asekkha sammā-sati ① 無學正見 asekkha sammā-diṭṭhi ② 無學正思惟 asekkha sammā-saṅkappa ⑩ 無學正解脫 asekkha sammā-vimutti ⑥ 無學正精進 asekkha sammā-vāyāma ⑧ 無學正定 asekkha sammā-samādhi ⑨ 無學正智 asekkha sammā-ñāṇā
-
滅盡十想(應當培養) Dasa saññā (AN 10.56) ① 不淨想(觀身不淨) asubhasaññā ④ 世間無喜無取想 (捨離世間執取) sabbaloke-anabhiratisaññā ⑤ 無常想(五蘊無常) aniccasaññā ⑧ 捨斷想(斷三惡尋) pahānasaññā ⑥ 無常者苦想(厭離諸行) anicce dukkhasaññā ② 死想 (過患想) maraṇasaññā ⑦ 苦者無我想(六處無我) dukkhe anattasaññā ⑩ 滅盡想(涅槃寂靜) nirodhasaññā ③ 食違逆想(食厭忌、不淨、食不樂想) āhārepaṭikūla-saññā ⑨ 離貪想(愛盡出離) virāgasaññā
-
膨脹十想(修憶念死) Dasa saññā (AN 10.57) ⑤ 世間無喜無取想 sabbaloke anabhiratasaññā ⑦ 蟲噉想 puḷavakasaññā ⑩ 膨脹想 uddhumātakasaññā ① 無常想 Aniccasaññā ⑧ 青瘀想 vinīlakasaññā
② 無我想 anattasaññā ③ 死想 maraṇasaññā
④ 食違逆想 āhāre paṭikūlasaññā ⑥ 骨想 aṭṭhikasaññā ⑨ 穿孔想 vicchiddakasaññā
- 漏盡十力 Dasa khīṇa-asava bala (AN 10.90)
② 善觀苦(慾如火坑) aṅgāra-kāsū-apamā kāmā ⑦ 善修五根 pañca-indriya subhāvita ⑧ 善修五力 pañca bala subhāvita ① 善觀無常 aniccato sudiṭṭha ④ 善修四念住 sati-paṭṭhāna subhāvita ⑤ 善修四正勤 samma-padhānā subhāvita ③ 善觀無我(傾心出離) viveka-ninna citta ⑥ 善修四神足 iddhi-pādā subhāvita ⑨ 善修七菩提分 satta bojjhaṅga subhāvita ⑩ 善修八聖道分 aṭṭha-aṅgika magga subhāvita
- 十守護法 Dasa nāthakaraṇā dhammā (AN 10.17) ① 具戒 (防護學處) sīlavā ⑦ 喜足 (生活所需) santuṭṭho
② 多聞 (受持思維) bahussuto ⑥ 樂法 (熱愛真理) dhammakāmo ⑨ 正念 (念定收攝) satimā ③ 善友 (修行團體) kalyāṇamitto ⑤ 服事 (善巧工作) dakkho ⑩ 有慧 (生滅觀智) paññavā ④ 恭順 (容易教誨) suvaco ⑧ 精勤 (繫念明相) āraddhavīriyo
- 十聖居 Dasa ariya-vāsā (AN 10.20) ② 具足六支(正業:攝六根門) chaḷaṅga-samannāgata ⑧ 身行寂靜(正定:具足四禪) passaddha-kāya-saṅkhāra
① 已斷五支(正見:已除五蓋) pañcaṅga-vippahīna ⑤ 已捨自諦(正語:已離戲論) paṇunna-pacceka-sacca ⑦ 濁思已淨(正思惟:斷三思) anāvila-saṅkappa ③ 心念一護(正念:攝念護心) eka-ārakkha ⑩ 慧善解脫(正智:已無後有) suvimutta-pañña ④ 慎思四依(正精進:四正勤) catur-āpassena ⑥ 求已斷盡(正命:已斷三求) samavaya-saṭṭha-esana ⑨ 心善解脫(正解脫:解三毒) suvimutta-citta
第五品 ✩ 四聖諦法義與根蘊處界 The 5 Groups of Clinging
☆ 「四聖諦」分類 ―➢ 方便記憶、僅供參考!
名相 Adhi-vacana 四聖諦 Cattāri ariya-sacca ➊ 苦聖諦 Dukkha ariya-sacca ➋ 集聖諦 Ddukkha-samudaya ariya-sacca ➌ 滅聖諦 Dukkha-nirodha ariya-sacca ➍ 道聖諦 Dukkha-nirodha-gāminī-paṭipadā ariya-sacca A. 對治四 Kilesa 4
- 四識住 Catasso viññāṇaṭṭhitiyo (SN 22.54) ① 緣色為境 rūpa-ārammaṇa
② 緣受為境 vedanā-ārammaṇa
③ 緣想為境 saññā-ārammaṇa
④ 緣行為境 saṅkhāra-ārammaṇa
-
四食 Cattāri āhāra (SN 12.11) (SN 12.63) ① 摶食 (觀身念住) kabalinkāra-āhāra kabaḷīkāra-āhāra ② 觸食 (觀受念住) phassa-āhāra ④ 識食 (觀法念住) viññāṇa-āhāra ③ 意思食(觀心念住) mano-sañcetanā-āhāra
-
五蘊擔喻 Pañca-khandha-bhāra-ūpama (SN 22.22) ① 重擔 (五取蘊) bhāra ③ 取擔 (渴愛喜貪) bhāra-dāna ② 擔者 (士夫) bhāra-hāra ④ 捨擔 (渴愛離滅) bhāra-nikkhepana B. 譬喻五 Upamā 5
-
五法蘊Pañca Dhammakkhandhā (SN 47.13, 379) (MN 44, 460-467) ① 戒蘊 (正語、正業、正命) sīla-khandha
② 定蘊 (正精進、正念、正定) samādhi-khandha
③ 慧蘊 (正見、正思惟) paññā-khandha ⑤ 解脫智見蘊(正智) vimutti-ñāṇa-dassana-khandha ④ 解脫蘊(正解脫) vimutti-khandha
對治五 Kilesa 5 5. 五蘊 Pañca-khandha (MN 109, 85-90) ① 色蘊 rūpa-khandha ② 受蘊(感覺) vedanā-khandha ③ 想蘊(知覺) saññā-khandha ⑤ 識蘊 viññāṇa-khandha ④ 行蘊 saṅkhāra-khandha
- 五取蘊集聖諦 Pañca-upādāna-khandha-samudaya (SN 22.56) ① 色依食集 āhāra-samudayā rūpa-samudayo
② 受依觸集 phassa-samudayā vedanā-samudayo
③ 想依觸集 phassa-samudayā saññā-samudayo ⑤ 識依名色集 nāma-rūpa-samudayā viññāṇa-samudayo ④ 行依觸集 phassa-samudayā saṅkhāra-samudayo
- 五蘊喻 Pañca-khandha-ūpama (SN 22.95) ① 聚沫如色 pheṇa-piṇḍa
② 水泡如受 udaka-pubbuḷa
③ 陽燄如想 marīcika ⑤ 幻事如識 māyā ④ 芭蕉如行 kadali-khandha
- 五蓋 Pañca nīvaraṇa (SN 46.52) ② 瞋恚蓋 byāpāda nīvaraṇa ① 愛欲蓋 kāmacchanda nīvaraṇa ③ 惛眠蓋(惛沈、睡眠) thina-middha nīvaraṇa ⑤ 疑惑蓋vicikicchā nīvaraṇa ④ 掉悔蓋(掉舉、憂悔) uddhacca-kukkucca nīvaraṇa C. 對治六 Kilesa 6
- 六根 (內六處) Cha-indriya (SN 48.53, 523) ⑤ 身根 kāyindriyaṃ ② 耳根 sotindriyaṃ
① 眼根 cakkhundriyaṃ ⑥ 意根 manindriyaṃ ③ 鼻根 ghānindriyaṃ ④ 舌根 jivhindriyaṃ D. 對治七 Kilesa 7 10. 七隨眠(七隨使) Satta anusaya (AN 7.12) (MN 44, 465) ① 愛染隨眠 kāma-rāga-anusaya ② 瞋隨眠 paṭigha-anusaya
⑥ 有貪隨眠 (色貪、無色貪) bhava-rāga-anusaya ④ 疑隨眠 vicikicchā-anusaya ⑤ 慢隨眠(含掉舉、慢) māna-anusaya ⑦ 無明隨眠 avijjā-anusaya ③ 見隨眠 (有身見、 戒禁取) diṭṭha-anusaya E. 對治十 Kilesa 10 11. 十結 Dasa saṃyojana (SN 45.180-181) (AN 10.13) ④ 愛欲 (七結的愛結) kāmacchanda ⑤ 瞋恚 byāpāda ① 有身見 sakkāya-diṭṭhi ⑥ 色貪 rūpa-rāga ② 疑 vicikicchā ⑦ 無色貪 arūpa-rāga ⑧ 慢 māna ⑩ 無明 avijjā ③ 戒禁取 sīlabbata-parāmasa ⑨ 掉舉 uddhacca F. 對治 十二 Kilesa 12 12. 十二緣起 Dvādasa-paṭicca-samuppāda (SN 12.37)(SN 12.20) ④ 名色 nāma-rūpa ⑪ 生 jāti ⑫ 老死jarā-maraṇa ⑤ 六入 cha-āyatana ⑥ 觸 phassa ⑦ 受 vedanā ① 無明avijjā ③ 識 viññāṇa ⑩ 有 bhava ② 行saṅkhārā ⑧ 渴愛taṇhā ⑨ 取 upādāna G. 對治十八 Kilesa 18 13. 十八意行(六喜行、六憂行、六捨行) Aṭṭhārasamanopavicāro (MN 140, 346) (AN 3.62) ⑬ 觸伺隨喜(伺察可喜處之觸) somanassaṭṭhānīya phoṭṭhabba upavicarati ⑭ 觸伺隨憂(伺察可憂處之觸) domanassaṭṭhānīya phoṭṭhabba upavicarati ⑮ 觸伺隨捨(伺察可捨處之觸) upekkhāṭṭhānīya phoṭṭhabba upavicarati ④ 聲伺隨喜(伺察可喜處之聲) somanassaṭṭhānīya sadda upavicarati ⑤ 聲伺隨憂(伺察可憂處之聲) domanassaṭṭhānīya sadda upavicarati ⑥ 聲伺隨捨(伺察可捨處之聲) upekkhāṭṭhānīya sadda upavicarati
① 色伺隨喜 somanassaṭṭhānīya rūpa upavicarati ② 色伺隨憂 domanassaṭṭhānīya rūpa upavicarati ③ 色伺隨捨 upekkhāṭṭhānīya rūpa upavicarati ⑯ 法伺隨喜 somanassaṭṭhānīya dhamma upavicarati ⑰ 法伺隨憂 domanassaṭṭhānīya dhamma upavicarati ⑱ 法伺隨捨 upekkhāṭṭhānīya dhamma upavicarati ⑦ 香伺隨喜 somanassaṭṭhānīya gandha upavicarati ⑧ 香伺隨憂 domanassaṭṭhānīya gandha upavicarati ⑨ 香伺隨捨 upekkhāṭṭhānīya gandha upavicarati ⑩ 味伺隨喜 somanassaṭṭhānīya rasa upavicarati ⑪ 味伺隨憂 domanassaṭṭhānīya rasa upavicarati ⑫ 味伺隨捨 upekkhāṭṭhānīya rasa upavicarati
- 十八界 Aṭṭhārasa dhātu (SN 14.1, 85) (SN 41.2, 344) (MN 115, 124-132) ② 色界 rūpa-dhātu ⑤ 聲界 sadda-dhātu ⑧ 香界 gandha-dhātu ⑪ 味界 rasa-dhātu ⑭ 觸界 phoṭṭhabba-dhātu
① 眼界 cakkhu-dhātu ④ 耳界 sota-dhātu ⑦ 鼻界 ghāna-dhātu ⑩ 舌界 jivhā-dhātu ⑬ 身界 kāya-dhātu
③ 眼識界 cakkhu-viññāṇa-dhātu ⑥ 耳識界 sota-viññāṇa-dhātu ⑨ 鼻識界 ghāna-viññāṇa-dhātu ⑫ 舌識界 jivhā-viññāṇa-dhātu ⑮ 身識界 kāya-viññāṇa-dhātu ⑱ 意識界 mano-viññāṇa-dhātu ⑯ 意界 mano-dhātu ⑰ 法界 Dhamma-dhātu
第六品 ✩ 四聖諦名相、譬喻與對治 The Dhamma’s Series
☆ 「四聖諦」分類 ―➢ 方便記憶、僅供參考!
名相 Adhi-vacana 四聖諦 Cattāri ariya-sacca ➊ 苦聖諦 Dukkha ariya-sacca ➋ 集聖諦 Ddukkha-samudaya ariya-sacca ➌ 滅聖諦 Dukkha-nirodha ariya-sacca ➍ 道聖諦 Dukkha-nirodha-gāminī-paṭipadā ariya-sacca A. 對治一 Kilesa 1
-
依食而住 Āhāraṭṭhitikā (SN 46.2, 183) ① 一切有情依飲食而住 Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā
-
依行而住 Saṅkhāraṭṭhitikā (SN 22.5)
① 一切有情依壽行而住 Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā
B. 譬喻二 Upamā 2 3. 入出罪善巧 Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca (AN 2.98)
① 入罪善巧 (違犯) āpattikusalatā ② 出罪善巧 (悔過) āpattivuṭṭhānakusalatā
-
入出定善巧 Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca (AN 2.164) ② 出定善巧 samāpattivuṭṭhānakusalatā ① 入定善巧 samāpattikusalatā
-
界與作意善巧 Dhātukusalatā ca manasikārakusalatā ca (AN 2.97) ① 界善巧(範圍) dhātukusalatā ② 作意善巧(注意) manasikārakusalatā
-
六處與緣起善巧 Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā ca (MN 115, 126)
① 六處善巧(六入) Āyatanakusalatā
② 緣起善巧(十二緣起) paṭiccasamuppādakusalatā
-
是處非處善巧 Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca (MN 115, 127) ② 非處善巧(非理不可能) aṭṭhānakusalatā ① 是處善巧(如理可能) thānakusalatā
-
正直與柔和 Ajjavañca lajjavañca (AN 2.165)
② 柔和 lajjava ① 正直 ajjava
- 忍辱與溫順 Khanti ca soraccañca (AN 2.166)
① 忍辱 khanti ② 溫順 soracca
-
慈祥與歡迎 Sākhalyañca paṭisanthāro ca (AN 2.167) ② 歡迎 paṭisanthāra ① 慈祥 sākhalya
-
無害與清淨 Avihiṃsā ca soceyyañca (AN 2.168)
② 清淨 soceyya ① 無害 avihiṃsā
- 思擇修習力 Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca (AN 2.11)
① 思擇力 paṭisaṅkhānabala ② 修習力 bhāvanābala
- 念力與定力 Satibalañca samādhibalañca (AN 2.172)
① 念力 satibala
② 定力 samādhibala
- 止與觀 Samatho ca vipassanā ca (AN 2.173)
② 觀 vipassanā ① 止 samatha
- 二根 Dvinnaṃ indriyānaṃ (SN 48.46, 516)
① 聖慧 (慧根) ariyā paññā, paññindriyaṃ ② 聖解脫(定根) ariyā vimutti, samādhindriyaṃ
-
禪相精勤相 Samathanimittañca paggahanimittañca (AN 3.103) ① 禪相 samathanimitta ② 精勤相 paggahanimitta
-
精勤與專念 Paggaho ca avikkhepo ca (AN 2.89)
② 專念 avikkhepa
① 精勤 paggaha
- 見清淨依見精勤 Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṃ (AN 2.177)
② 依見精勤 yathā diṭṭhissa padhānaṃ
① 見清淨 diṭṭhivisuddhi
-
厭可厭處為厭離正精勤 Saṃvego ca saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃviggassa ca yoniso padhānaṃ (Iti 2.10, 37) ① 厭可厭處 saṃvego saṃvejanīyesu ṭhānesu ② 為厭離正精勤 saṃviggassa yoniso padhānaṃ
-
善法不喜足精勤不止 Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṃ (AN 2.178)
② 精勤不止 appaṭivānitā padhānasmiṃ ① 善法不喜足 asantuṭṭhitā kusalesu dhammesu
- 二種心解脫(阿羅漢) Dve cetovimuttiṃ (MN 122, 185-196)
① 適時愛樂心解脫 sāmāyikaṃ kantaṃ cetovimuttiṃ
② 非時不動心解脫 asāmāyikaṃ akuppanti cetovimuttiṃ
- 明與解脫 Vijjā ca vimutti ca (MN 151, 438-452)
② 解脫 vimutti ① 明 Vijjā
- 盡智與無生智 Khayeñāṇaṃ anuppādeñāṇaṃ (SN 12.23)(AN 3.59)
① 盡智 (漏盡智) khayeñāṇaṃ, āsavānaṃ khayañāṇāya ② 無生智 anuppādeñāṇaṃ, vimuttamiti ñāṇaṃ
- 戒見清淨 Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca (AN 2.176) ① 戒清淨 sīlavisuddhi
② 見清淨 diṭṭhivisuddhi
- 戒見成就 Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca (AN 2.175) ① 戒成就 sīlasampadā
② 見成就 diṭṭhisampadā
-
護根知食 Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca (AN 5.150) ② 知食量 bhojane mattaññutā ① 護根門 indriyesu guttadvāratā
-
正念與正知 Sati ca sampajaññañca (AN 2.180)
① 正念 sati ② 正知 sampajañña
- 慚與愧 Hirī ca ottapPañca (AN 2.8)
① 慚 (該做未做) hirī ② 愧 (做不該做) ottappañca
- 善言與善友 Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca (AN 2.96)
① 善言 sovacassatā ② 善友 kalyāṇamittatā
對治二 Kilesa 2 30. 惡言與惡友 Dovacassatā ca pāpamittatā ca (AN 2.95)
① 惡言 dovacassatā ② 惡友 pāpamittatā
- 無慚與無愧 Ahirikañca anottappañca (AN 2.7)
① 無慚 ahirikañca ② 無愧 anottappañca
- 失念與不正知 Muṭṭhassaccañca asampajaññañca (AN 2.179)
① 失念 muṭṭhassacca ② 不正知 asampajañña
-
不護根門與不計食量 Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca (AN 5.150) ② 不計食量 bhojane amattaññutā ① 不護根門 indriyesu aguttadvāratā
-
破戒與破見 Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca (AN 2.174) ① 破戒 sīlavipatti
② 破見 diṭṭhivipatti
-
名與色 Nāmañca rūpañca (DN 15, 96) ② 色 rūpa ① 名 nāma
-
內外結縛 Ajjhatta-bahiddhā-saṃyojana (AN 2.37) ② 外結 (五上分結) bahiddhā-saṃyojano ① 內結 (五下分結) ajjhatta-saṃyojano
-
寂靜心解脫 Santaṃ cetovimuttiṃ (AN 2.37)
① 根寂靜(內結寂靜) santindriyā
② 意寂靜(外結寂靜) santamānasā
- 無明與有愛 Avijjā ca bhavataṇhā ca (DN 15, 95-130)
② 有愛 bhavataṇhā ① 無明 avijjā
- 有見與無見 Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca (MN 11, 139-145)
① 有見 (互成障礙) bhavadiṭṭhi ② 無見 (互成障礙) vibhavadiṭṭhi
- 二界 Dve dhātuyo (MN 115, 124-132)(AN 5.32)
② 無為界(離貪) asaṅkhatā dhātu ① 有為界(八聖道分) saṅkhatā dhātu C. 譬喻三 Upamā 3 41. 三學 Ti-sikkhā (AN 3.87) ① 增上戒學 adhi-sīla-sikkhā ② 增上心學 adhi-citta-sikkhā ③ 增上慧學 adhi-paññā-sikkhā
-
三善巧 Tīṇi kosallāni (Ne 4, 5-78) ② 損減善巧(戒) apāyakosallaṃ ① 增益善巧(定) āyakosallaṃ ③ 方便善巧(慧) upāyakosallaṃ
-
三修 Tisso bhāvanā (Pe 7, 72-117) ① 修身 kāyabhāvanā ② 修心 cittabhāvanā ③ 修慧 paññābhāvanā
-
三皈依 Ti-saraṇa (SN 7.2, 188) ① 皈依佛 Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi ② 皈依法 Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi ③ 皈依僧 Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi
-
三法性(三法印) Ti-dhammatā, Ti-lakkhaṇa (Dhp 20.2-4, 277-279)(AN 3.137)(SN 12.20) ② 諸行是苦(苦法印) sabbe saṅkhārā dukkhā, dukkhalakkhaṇa ① 諸行無常(無常法印) Sabbe saṅkhārā aniccā, aniccalakkhaṇa ③ 諸法無我(無我法印) sabbe dhammā anattā, anattalakkhaṇa
-
無為三昧 Ti-asaṅkhata-samādhī (SN 43.12, 377) ③ 無願三昧(離開渴望) appaṇihita samādhi ② 無相三昧(離開幻象) animitta samādhi ① 空三昧(離開自我) suññata samādhi
-
無為三觸 Tayo phassa (SN 41.6, 348) ③ 無願觸 appaṇihita phassa
② 無相觸 animitta phassa
① 空觸 suññata phassa
-
三解脫門 Ti vimokkha-mukha (Ne 5, 85-88) ③ 無願解脫門 appaṇihita vimokkha-mukha ② 無相解脫門 animitta vimokkha-mukha ① 空解脫門 suññata vimokkha-mukha
-
三種解脫 Ti-vimutta
① 心解脫 ceto-vimutta ② 慧解脫 paññā-vimutta ③ 俱解脫 ubhatobhāga-vimutta
- 三尋伺定 Ti-samādhī (SN 43.12, 377) ① 有尋有伺定(初禪近行定) savitakka-savicāra samādhi
② 無尋唯伺定(初禪安止定) avitakk-avicāramatta samādhi ③ 無尋無伺定(含二禪以上禪定) avitakka-avicāra samādhi
- 省察三禪相 Tīṇi nimittāni manasi kātabbaṃ (AN 3.103)
② 精勤禪相 paggahanimittaṃ
③ 捨心禪相 upekkhānimittaṃ ① 三昧禪相 samādhinimittaṃ
- 三所學慧 Tisso paññā (Ne 4, 5-78)
③ 非學非無學慧(世間慧) neva-sekkhā-nā-asekkhā paññā ② 無學慧(出世間無漏慧) asekkhā paññā
① 學慧 (出世間有漏慧) sekkhā paññā
- 三所成慧 Tisso paññā (Pe 8, 118-120)
② 聞所成慧 suta-mayā paññā ① 思所成慧 cintā-mayā paññā
③ 修所成慧 bhāvanā-mayā paññā
-
三慧人 Tayo paññā puggala (AN 3.30) ① 覆慧人 (顛倒慧) avakujja-pañña puggala ② 膝慧人 (腰慧人) ucchaṅga-pañña puggala ③ 廣慧人 pahūta-pañña puggala
-
三人 Tayo puggalā (AN 3.144) ③ 非學非無學人(世間人) nevasekkhonāsekkho puggala
② 無學人(出世間無漏者) asekkho puggala ① 學人(出世間有漏學人) sekkho puggala
- 三長老 Tayo therā (MN 3, 29-33)
① 生長老 jātithera ③ 世俗認定之長老sammutithera ② 法長老Dhammathera
- 三梵行界 Tisso dhātuyo (Iti 3.2, 51)
① 色界rūpadhātu
② 無色界arūpadhātu ③ 滅界nirodhadhātu
- 三勝劣界 Tisso dhātuyo (SN 14.13, 97) ① 劣界hīnadhātu
② 中界 majjhimadhātu ③ 勝界paṇītadhātu
- 三梵行愛 Tisso taṇhā (Mnd 1, 1-6)
① 色愛 rūpa-taṇhā ② 無色愛 arūpa-taṇhā ③ 滅愛 nirodha-taṇhā
- 三種聚(三種增長) Tayo rāsī (SN 45.21) ③ 不定性聚(或邪或正) aniyato rāsi ① 邪性定聚(八邪道) micchattaniyato rāsi
② 正性定聚(八正道) sammattaniyato rāsi
- 三福業事 Tīṇi puññakiriyavatthūni (AN 8.36) ② 戒行福業行 sīlamayaṃ puññakiriyavatthu
① 施行福業事 dānamayaṃ puññakiriyavatthu ③ 修行福業事 bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu
- 三舉罪事 Tīṇi codanāvatthūni (PV 7.3, 323) ① 所見 diṭṭhena
② 所聞 sutena ③ 懷疑parisaṅkāya
- 三種武器(三仗) Tīṇāvudhāni (AN 8.27)
① 多聞武器(聞仗:多聞憶持) sutāvudhaṃ ③ 智慧武器(慧仗:徹見四諦) paññāvudhaṃ ② 捨離武器(離仗:離欲靜慮) pavivekāvudhaṃ
- 三根(感官) Tīṇindriyāni (SN 48.23, 493)
② 已知根 aññindriyaṃ ③ 徹知根aññātāvindriyaṃ ① 未知當知根 anaññātaññassāmītindriyaṃ
- 三眼 Tīṇi cakkhūni (Iti 3.12, 61) ① 肉眼maṃsacakkhu
② 天眼 dibbacakkhu ③ 慧眼paññācakkhu
-
三明 Tisso vijjā (AN 10.102) ① 宿住明(宿住隨念智) pubbenivāsānussatiñāṇaṃ vijjā ② 天眼明(有情生死智) sattānaṃ cutūpapāteñāṇaṃ vijjā ③ 漏盡明(漏盡智) āsavānaṃ khayeñāṇaṃ vijjā
-
三智 Tīṇi ñāṇāni (MN 133, 279-285)
② 未來智 anāgataṃse ñāṇaṃ
① 過去智 atītaṃse ñāṇaṃ
③ 現在智 paccuppannaṃse ñāṇaṃ
- 三住 Tayo vihārā (AN 4.190) ① 天住 (四靜慮) dibbo vihāro ② 梵住 (四無量心) brahmā vihāro
③ 聖住 (四聖諦) ariyo vihāro
- 三神變(三種示導) Tīṇi pāṭihāriyāni (DN 11, 483)
① 神通神變(神力示導) iddhipāṭihāriyaṃ
② 記心神變(知他心、預言示導) ādesanāpāṭihāriyaṃ
③ 教誡神變(漏盡示導) anusāsanīpāṭihāriyaṃ
- 三種無上 Tīṇi anuttariyāni (MN 35, 353-363)
① 無上諦見(聖見) dassanānuttariyaṃ ③ 無上解脫(聖智) vimuttānuttariyaṃ ② 無上行道(聖行) paṭipadānuttariyaṃ
- 三增上 Tīṇi ādhipateyyāni (AN 3.40)
① 自增上 (自審斷欲增上力) attādhipateyyaṃ ② 世增上 (天神大眾增上力) lokādhipateyyaṃ ③ 法增上 (正法滅苦增上力) dhammādhipateyyaṃ
- 三寂靜(牟尼:道德完美) Tīṇi moneyyāni (AN 3.123) ① 身寂靜 kāyamoneyyaṃ
② 語寂靜 vacīmoneyyaṃ ③ 意寂靜manomoneyyaṃ
-
三寂靜修習 Tayo santaṃ bhāveti (AN 2.37) ① 寂靜身業 santaṃ kāyakammaṃ ② 寂靜語業 santaṃ vacīkammaṃ ③ 寂靜意業 santaṃ manokammaṃ
-
如來三不護 Tīṇi tathāgatassa arakkheyyāni (AN 7.58) ① 無護藏身惡行 natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ ② 無護藏語惡行 natthi tathāgatassa vacīduccaritaṃ ③ 無護藏意惡行 natthi tathāgatassa manoduccaritaṃ
-
無怖畏無罪力(無怖畏四力之一) Anavajjabalaṃ (AN 9.5) ① 無罪身業 anavajjena kāyakammena
② 無罪語業 anavajjena vacīkammena
③ 無罪意業 anavajjena manokammena
-
三善行 Tīṇi sucaritāni (MN 60, 92-106) ① 身善行kāyasucaritaṃ ② 語善行 vacīsucaritaṃ ③ 意善行manosucaritaṃ
-
三清淨 Tīṇi soceyyāni (AN 3.121) ① 身清淨 kāyasoceyyaṃ
② 語清淨 vacīsoceyyaṃ ③ 意清淨manosoceyyaṃ
-
三幸福火 Tayo aggī (AN 7.47) ② 長者火 (照顧妻兒、僕役或僱工) gahapataggi ① 應請火(孝敬父母) āhuneyyaggi ③ 應施火(供養僧眾) dakkhiṇeyyaggi
-
三善界 Tisso kusaladhātuyo (SN 14.12, 96) ② 離瞋界abyāpādadhātu ① 離愛界 (離欲界) nekkhammadhātu
③ 離害界avihiṃsādhātu
- 三善想 Tisso kusalasaññā (SN 14.12, 96) ② 離瞋想abyāpādasaññā ① 離愛想 nekkhammasaññā
③ 離害想avihiṃsāsaññā
- 三善思 Tayo kusalasaṅkappā (SN 14.12, 96) ② 離瞋思 abyāpādasaṅkappa ① 離愛思 nekkhammasaṅkappa
③ 離害思avihiṃsāsaṅkappa
- 三善尋 Tayo kusalavitakkā (MN 19, 206-215) ② 離瞋尋abyāpādavitakka
① 離愛尋 nekkhammavitakka
③ 離害尋avihiṃsāvitakka
-
三善根 Tīṇi kusalamūlāni (AN 3.70) ② 無瞋善根 adoso kusalamūlaṃ ① 無貪善根 alobho kusalamūlaṃ ③ 無痴善根 amoho kusalamūlaṃ
-
無為三相(無生異滅) Asaṅkhatalakkhaṇa (AN 3.48)
① 不知生 (無常相) na uppādo paññāyati ② 不知滅 (苦相) na vayo paññāyati ③ 不知住之異(無我相) na ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati 對治三 Kilesa 3 85. 有為三相(五蘊生異滅) Saṅkhatalakkhaṇa (SN 22.38)(AN 3.47)
① 知生 (無常相) uppādo paññāyati ② 知滅 (苦相) vayo paññāyati ③ 知住之異(無我相) ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati
-
三不善根 Ti-akusala-mūla (AN 3.70) ② 瞋根 dosa akusala-mūla ① 貪根 lobha akusala-mūla ③ 痴根 moha akusala-mūla
-
三不善尋 Ti-akusala-vitakkā (SN 14.12, 96) ② 瞋尋 byāpādavitakka ① 愛尋 kāmavitakka
③ 害尋 vihiṃsāvitakka
- 三不善思 Tayo akusalasaṅkappā (SN 14.12, 96) ② 瞋思byāpādasaṅkappa ① 愛思 kāmasaṅkappa
③ 害思vihiṃsāsaṅkappa
- 三不善想 Tisso akusalasaññā (SN 14.12, 96) ② 瞋想byāpādasaññā ① 愛想 kāmasaññā
③ 害想vihiṃsāsaññā
- 三不善界 Tisso akusaladhātuyo (SN 14.12, 96) ② 瞋界 byāpādadhātu ① 愛界 (欲界) kāmadhātu
③ 害界vihiṃsādhātu
- 三應斷火 Tayo aggī (AN 7.47) ② 瞋火 dosaggi ① 貪火 rāgaggi
③ 痴火mohaggi
- 三障 Tayo kiñcanā (MN 43, 449-459) ② 瞋障 doso kiñcanaṃ ① 貪障 rāgo kiñcanaṃ
③ 痴障 moho kiñcanaṃ
- 三種礙(心栽、心蕪) Tayo khilā (SN 45.166) ② 瞋礙 doso khilo
① 貪礙 rāgo khilo
③ 痴礙 moho khilo
- 三種垢(雜質) Tīṇi malāni (SN 45.167) ② 瞋垢 doso malaṃ ① 貪垢 rāgo malaṃ
③ 痴垢 moho malaṃ
- 三種搖(悲慘、混亂、動轉) Tayo nīghā (SN 45.168) ② 瞋搖 doso nīgho
① 貪搖 rāgo nīgho
③ 痴搖 moho nīgho
-
三惡行 Tīṇi duccaritāni (MN 60, 92-106) ① 身惡行 kāyaduccaritaṃ ② 語惡行 vacīduccaritaṃ ③ 意惡行manoduccaritaṃ
-
三業行 Ti-saṅkhāra (MN 44, 463) ① 身行 (入出息) kāya-saṅkhāra ② 語行 (口行:尋、伺) vacī-saṅkhāra ③ 心行 (想及受) citta-saṅkhāra
-
煩勞三患(梵行災患) Tayo bāhullāya upaddavo (MN 122, 185-196)
② 煩勞弟子(內住弟子) antevāsūpaddavo
① 煩勞師(阿闍梨) ācariyūpaddavo
③ 煩勞梵行(梵行者) brahmacārūpaddavo
- 五蘊非我 Pañca-khandha anattan (MN 8, 82) ① 此非屬我 etaṃ mama
② 此非是我 ne so ham-asmi
③ 此非本體 na me so attā
- 三有我見 Ti attā diṭṭhi (MN 22, 234-248) ① 此我所有 etaṃ mama
② 此即是我 esohamasmi
③ 此我本體(真我) eso me attā
-
三種我得 Ti-atta-paṭilābha (DN 9, 406-443) ① 粗身我得 oḷārika atta-paṭilābha ② 靈體我得manomaya atta-paṭilābha ③ 無色我得arūpo atta-paṭilābha
-
三身 Ti-kāya (DN 15, 95-130)(SN 22.56) ① 色身 (身:肉體、報身、粗身我得) rūpa-kāya ② 名身 (心:潛意識、 法身、無色我得) nāma-kāya ③ 識身 (靈:意識、化身、靈體我得) viññāṇa-kāya
-
三應捨無明行 Tayo saṅkhārā (SN 12.51) ② 非福行 apuññābhisaṅkhāra ① 福行 puññābhisaṅkhāra ③ 不動行(四無色禪) āneñjābhisaṅkhāra
-
三受 Ti-vedanā (SN 36.1, 249) (SN 48.37, 507) ② 苦受 (苦根、憂根) dukkhā vedanā ① 樂受 (樂根、喜根) sukhā vedanā
③ 捨受 (捨根) adukkhamasukhā vedanā
- 三苦性質 Tisso dukkhatā (SN 38.14, 327) ① 苦苦性質 dukkha-dukkhatā
② 行苦性質 saṅkhāra-dukkhatā ③ 壞苦性質 vipariṇāma-dukkhatā
- 三渴望(口渴) Tisso tasinā (SN 45.171) ① 慾渴 Kāmatasinā
② 有渴 bhavatasinā
③ 無有渴 vibhavatasinā
-
三渴愛 Ti-taṇhā (SN 22.22) ① 慾愛 kāma-taṇhā ② 有愛 bhava-taṇhā ③ 無有愛 vibhava-taṇhā
-
三有愛 Tisso taṇhā (Mnd 1, 1-6) ① 慾愛 kāmataṇhā
② 色愛 rūpataṇhā ③ 無色愛arūpataṇhā
-
三有 Tayo bhavā (MN 9, 89-104) ① 慾有 kāma-bhava ② 色有 rūpa-bhava ③ 無色有 arūpa-bhava
-
三界 3-Avacara, Tisso Dhātu (MN 115, 124-132) (AN 3.77) ① 欲界(愛界) (6天,包括人界、鬼道、二惡趣) kāma-avacara, kāmadhātu ② 色界 (18天,遠離五蓋) rūpa-avacara, rūpadhātu ③ 無色界 (4天,滅有對想) arūpa-avacara, arūpadhātu
-
出離三界 Tisso nissaraṇiyā dhātuyo (Iti 3.23, 72)(AN 5.200) ① 出離欲界(愛界) kāmānametaṃ nissaraṇaṃ ② 出離色界 rūpānametaṃ nissaraṇaṃ
③ 出離無色界 arūpaṃ nissaraṇaṃ
-
三求 Tisso-esanā (AN 4.38) ① 慾求 kāmesanā ② 有求 bhavesanā ③ 梵行求 brahmacariyesanā
-
三種我慢 Tisso vidhā (SN 35.108) ③我劣 hīnohamasmīti vidhā ② 我等 sadisohamasmīti vidhā ① 我勝 seyyohamasmīti vidhā
-
三憍慢 Tayo mada (AN 3.39)
② 年壯憍慢 yobbana-mada ③ 活命憍慢 jīvita-mada ① 無病憍慢 ārogya-mada
-
三漏 Ti-āsava (MN 2, 14-28) ① 慾漏 kāma-āsava ② 有漏 bhava-āsava ③ 無明漏 avijjā-āsava
-
三結 Ti-saṃyojana (MN 2, 14-28)
① 有身見 sakkāya-diṭṭhi ② 疑 vicikicchā ③ 戒禁取 sīlabbata-parāmasa
- 三時 Tayo addhā (Iti 3.14, 63)
② 未來時 anāgato addhā ① 過去時 atīto addhā ③ 現在時 paccuppanno addhā
- 三論事 Tīṇi kathāvatthūni (AN 3.68)
② 未來當如是 evaṃ bhavissati anāgatamaddhānan ① 過去已如是 evaṃ ahosi atītamaddhānan ③ 現在有如是 evaṃ hoti etarahi paccuppannaṃ addhānan
- 三疑 Tayo tamā (AN 10.14)
② 懷疑未來 anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati ① 懷疑過去 atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati ③ 懷疑現在 etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati
-
三種邊見 Tayo antā (SN 22.103) ① 有身邊見(五取蘊) sakkāyo anto ② 有身集邊見(三渴愛) sakkāyasamudayo anto ③ 有身滅邊見(滅盡渴愛) sakkāyanirodho anto
-
三攝受色 Tividhena rūpasaṅgaho (MN 28, 306) ① 有見有對色(可達視野且有注意) sanidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ ② 無見有對色(可達視野但不注意) anidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ ③ 無見無對色(不達視野且不注意) anidassanaappaṭighaṃ rūpaṃ
-
三種欲界(愛界)受生 Tisso kāmūpapattiyo (Iti 3.46, 95) ① 人天及惡處 manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā ② 化樂天 devā nimmānaratī ③ 他化自在天 devā paranimmitavasavattī
-
三種樂處受生 Tisso sukhūpapattiyo (MN 120, 160-175) ①梵身天 devā brahmakāyikā ② 光音天 devā ābhassarā ③ 遍淨天 devā subhakiṇhā
D. 譬喻四 Upamā 4 124. 四念住 Cattāri satipaṭṭhāna (DN 22, 372-405) ① 身念住 kāya ② 受念住 vedanā ③ 心念住 citta ④ 法念住 Dhamma
- 四念住集聖諦 Cattāri satipaṭṭhāna-samudaya (SN 47.42) ① 身依食集 āhāra-samudayā kāya-ssa-samudayo
② 受依觸集 phassa-samudayā vedanā-naṃ-samudayo ③ 心依名色集 nāma-rūpa-samudayā citta-ssa-samudayo ④ 法依作意集 mana-sikāra-samudayā dhammā-naṃ-samudayo
-
四明覺(四正知) Catūhi sampajānāna (Dhp 21.3, 292-293) ① 有益明覺 sātthaka-sampajañña ② 合宜明覺 sappāya-sampajañña ④ 無痴明覺 asammoha-sampajañña ③ 行處明覺 gocara-sampajañña
-
四神足 Cattāri iddhipāda (AN 4.276) ① 欲神足 chanda-samādhi-padhāna-saṅkhāra-samannāgata-iddhipāda ② 勤神足 vīriya-samādhi-padhāna-saṅkhāra-samannāgata-iddhipāda ③ 心神足 citta-samādhi-padhāna-saṅkhāra-samannāgata-iddhipāda ④ 觀神足 vīmaṃsā-samādhi-padhāna-saṅkhāra-samannāgata-iddhipāda
-
四護勤(四正斷) Cattāri padhānāni (AN 4.14) ① 律儀勤(防護根門) saṃvara-padhāna
② 斷勤 (斷三惡尋) pahāna-padhāna
④ 隨護勤(善護禪相) anurakkhaṇā-padhāna ③ 修勤 (七菩提分) bhāvanā-padhāna
-
四正勤(正精進) Cattāro sammappadhānā (SN 49.1-12, 651-662) ① 防惡 (未生惡法令不生) anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya ② 斷惡 (已生惡法令永斷) uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya ④ 成善 (已生善法令圓滿) uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ pāripūriyā ③ 修善 (未生善法令生起) anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya
-
四聖諦義 Cattāri ariyasaccāni aparimāṇā saṅkāsanā (SN 56.19) (SN 56.29) (AN 4.14) ① 苦聖諦 (應遍知、律儀勤:防護根門) dukkhaṃ ariyasaccaṃ
② 集聖諦 (應斷、斷勤:三惡尋) dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ
④ 滅聖諦(應現證、隨護勤:善護禪相) dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ ③ 道聖諦(應修習、修勤:七菩提分) dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ
- 正見四智(四諦智) Cattāri ñāṇāni (SN 45.8) ① 苦智 dukkhe ñāṇaṃ
② 集智 dukkhasamudaye ñāṇaṃ
③ 滅智 dukkhanirodhe ñāṇaṃ
④ 道智 dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ
-
慎思四依 Saṅkhāyekaṃ Cattāri-apassenāni (AN 9.2)(MN 68, 166-172) ③ 否定惡法(迴避惡處) parivajjeti ④ 捨棄惡法(斷三惡尋) vinodeti ② 肯定善法(忍受困境) adhivāseti ① 受持善法(四依法、四聖種) paṭisevati
-
四聖種 Cattāro ariyavaṃsā (AN 4.28) ② 喜足飲食 santuṭṭho piṇḍapātena
① 喜足衣服 santuṭṭho cīvarena
③ 喜足住所 santuṭṭho senāsanena
④ 斷惡修善(四正勤) pahānārāmo pahānarato bhāvanārāmo bhāvanārato
-
諸佛通偈 Buddhāna sāsana (Dhp 14.4, 183) ① 諸惡莫作 sabbapāpassa akaraṇaṃ ② 眾善奉行 kusalassa upasampadā ③ 自淨其意 sacittapariyodapanaṃ ④ 是諸佛教 etaṃ buddhāna sāsanaṃ
-
無常偈 Aniccā-gātha (SN 15.20, 143) ② 是生滅法 uppādavaya dhammino ① 諸行無常 aniccā vata saṅkhārā ④ 寂滅為樂 tesaṃ vūpasamo sukho ③ 生滅滅已 uppajjitvā nirujjhanti
-
四無量心 Cattāri appamaññā (SN 46.54) ① 慈 (清淨勝解最勝) mettā ④ 捨 (無所有處最勝) upekkhā ③ 喜 (識無邊處最勝) muditā ② 悲 (空無邊處最勝) karuṇā
-
四種心解脫 Cattāri cetovimutti (MN 43, 459)
④ 無相心解脫 animittā cetovimutti ② 無所有心解脫 ākiñcaññā cetovimutti ① 無量心解脫 appamāṇā cetovimutti ③ 空心解脫 (不動心解脫) suññatā cetovimutti, akuppā cetovimutti
- 四無色禪 Cattāro āruppā (AN 8.66) ④ 非想非非想處 nevasaññānāsaññāyatana
③ 無所有處 ākiñcaññāyatana
② 識無邊處 viññāṇañcāyatana
① 空無邊處 ākāsānañcāyatana
-
四徹知想 Catasso sañjānāti saññā (AN 10.29) ① 徹知少量想 parittameko sañjānāti ④ 徹知無所有想 ākiñcaññāyatanameko sañjānāti ③ 徹知無量想 appamāṇameko sañjānāti ② 徹知多量想 mahaggatameko sañjānāti
-
四預流分 Cattāri sotāpattiyaṅga (SN 55.50, 1046) ① 親近善士 sappurisa-saṃseva ② 聽聞正法 saddhamma-ssavana ③ 如理作意(正確注意) yoniso-manasikāra ④ 法隨法行 Dhammānu-Dhamma-ppaṭipatti
-
最上淨信(四不壞信、四不壞淨、四證淨、四法鏡、四信) Cattāro aggappasāda (AN 5.32)(AN 4.34)(Iti 3.41, 90) ① 信樂第一佛 agge buddhe pasannānaṃ
② 信樂第一法(八正道、離貪) agge dhamme pasannānaṃ ③ 信樂第一僧 agge saṅghe pasannānaṃ ④ 信樂第一戒 agge sīlāni pasannānaṃ
-
四不壞信(四法鏡) Cattāri avecca-pasāda, dhammādāsa (DN 16, 159) ① 佛不壞信 Buddha avecca-pasādena ② 法不壞信 Dhamma avecca-pasādena ③ 僧不壞信 Saṅgha avecca-pasādena ④ 戒不壞信 sīla avecca-pasādena
-
四大教法(四種墨印、四種廣說) Catu-mahā-padesa (DN 16, 188)(AN 4.180) ④ (檢驗)個別所說 thera-ssa bhāsita ③ (檢驗)多數所說 therā-naṃ bhāsita
② (檢驗)僧團所說 saṅgho bhāsita
① (檢驗)比丘所說 bhikkhu bhāsita
-
四無礙解 Catasso paṭisambhidā (AN 4.172) ③ 辭無礙解 nirutti-paṭisambhidā ④ 辯無礙解 paṭibhāna-paṭisambhidā ① 義無礙解 attha-paṭisambhidā ② 法無礙解 Dhamma-paṭisambhidā
-
令生四智 Cattāri ñāṇāni (SN 12.33) ④ 世俗智 sammutiyā ñāṇaṃ ① 法智 (道跡智) dhamme ñāṇaṃ ③ 他心智 pariye ñāṇaṃ
② 類智(四諦智:古今皆如是證得智) anvaye ñāṇaṃ
-
四淨定 Cattāro samādhī (AN 6.71)(AN 3.103) ① 捨分定 (順退分定:退步) hānabhāgiyo samādhi ② 止分定 (順住分定:不進不退) ṭhitibhāgiyo samādhi ④ 決擇分定(順決擇分定:悟無漏智) nibbedhabhāgiyo samādhi ③ 勝分定 (順勝進分定:進步) visesabhāgiyo samādhi
-
四正慧觀(五取蘊) Cattāro sammappaññāya daṭṭhabbaṃ (SN 22.79) ① 減而不增(減貪欲) apacināti no ācināti
② 捨而不取(斷三尋) pajahati na upādiyati
④ 離不遍薰(離愛染) vidhūpeti na sandhūpeti ③ 退而不近(離不善) visineti na ussineti
-
四解脫智 Cattāro vimutta ñāṇaṃ (SN 22.79) ① 不增不減 (已減貪欲) nevācināti na apacināti ② 不捨不取(已斷三尋) neva pajahati na upādiyati ④ 不離不遍薰(已離愛染) neva vidhūpeti na sandhūpeti ③ 不退不近(已離不善) neva visineti na ussineti
-
四應證法 Cattāro sacchi-karaṇīyā Dhamma (AN 4.189) ① 宿住隨念 pubbe-nivāsa-anussati-ñāṇa ② 觀生死智 satta cuta-upapāta cakkhuna ④ 證漏盡智 āsavānaṃ khayo paññāya ③ 八解脫身 aṭṭha vimokkha kāyena
-
有學五力四種道跡 Catasso paṭipadā (DN 28, 141-163) ① 苦遲道跡 dukkhā paṭipadā dandha-bhiñña ② 苦速道跡 dukkhā paṭipadā khippa-bhiñña ④ 樂速道跡 sukhā paṭipadā khippa-bhiñña ③ 樂遲道跡 sukhā paṭipadā dandha-bhiñña
-
四禪(四靜慮) Cattāri jhānāni (MN 4, 51) ① 初禪(有尋有伺、離生喜樂) savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ ③ 三禪(離喜身樂、捨念樂住) upekkhako satimā sukhavihārī ④ 四禪(不苦不樂、捨念遍淨) adukkham-asukhaṃ upekkhā-sati-pārisuddhiṃ ② 二禪(無尋無伺、定生喜樂) avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ
-
色界四禪十八天(遠離五蓋) Rūpadhātu (DN 2, 150-253) (MN 113, 105-108) ① 初禪天 (3天) 1st Jhāna, Paṭhamajjhāna, Paṭhama Jhāna
③ 三禪天 (3天) 3rd Jhāna, Tatiyajjhāna, Tatiya Jhāna
④ 四禪天 (9天,含五淨居天) 4th Jhāna, Catutthajjhāna, Catuttha Jhāna ② 二禪天 (3天) 2nd Jhāna, Dutiyajjhāna, Dutiya Jhāna
-
四修定 Catasso samādhibhāvanā (AN 4.41) ① 現法樂住(修四禪定) diṭṭhadhamma-sukhavihārāya ③ 正念正知(知受想尋) sati-sam-pajaññāya ④ 諸漏滅盡(觀集滅諦) āsavānaṃ khayāya ② 獲得智見(修光明想) ñāṇadassana-paṭilābhāya
-
四沙門果 Cattāri sāmaññaphalāni (SN 45.35) ① 預流果 sotāpattiphala
② 一來果 sakadāgāmiphala
④ 阿羅漢果 arahattaphala ③ 不還果 anāgāmiphala
-
堪忍四道跡 Khamā Catasso paṭipadā (AN 4.164) ③ 調伏道跡(防護六根) damā paṭipadā ④ 寂靜道跡(斷三惡尋) samā paṭipadā ① 不堪忍道跡(以罵報罵) akkhamā paṭipadā ② 堪忍道跡(不以罵報罵) khamā paṭipadā
-
四法跡 Cattāri dhammapadāni (AN 4.29) ② 無瞋法跡 abyāpāda dhammapadaṃ ① 無貪法跡 anabhijjhā dhammapadaṃ ④ 正定法跡 sammāsamādhi dhammapadaṃ ③ 正念法跡 sammāsati dhammapadaṃ
-
四法蘊 Cattāro dhammakkhandhā (MN 44, 460-467) ① 戒蘊 (正語、正業、正命) sīlakkhandho ② 定蘊 (正精進、正念、正定) samādhikkhandho ③ 慧蘊 (正見、正思惟) paññākkhandho ④ 解脫蘊(正解脫) vimuttikkhandho
-
四力 Cattāri balāni (SN 50.1-12, 705-716) ① 精進力 vīriyabalaṃ
② 念力 satibalaṃ ④ 慧力 paññābalaṃ ③ 定力 samādhibalaṃ
-
無怖畏四力(超越五種怖畏) Cattāri balāni (AN 9.5) ④ 能攝力 (四攝事) saṅgāhabalaṃ ③ 無罪力(無罪身語意) anavajjabalaṃ ① 慧力 (洞察十法) paññābalaṃ ② 精進力(精勤十法) vīriyabalaṃ
-
四攝事(無怖畏能攝力) Cattāri saṅgahavatthūni, Saṅgāhabalaṃ (AN 4.32)(AN 9.5) ③ 利行 (勸導入法最勝) atthacariyā
② 愛語 (為傾聽者說法最勝) peyyavajjaṃ
④ 同事 (與聖者同事最勝) samānattatā ① 佈施 (法施最勝) dānaṃ
-
四輪 Cattāri cakkāni (AN 4.31) ② 親近善士(佛陀及弟子) sappurisūpanissayo ① 適宜居住(佛化地區) patirūpadesavāso ③ 守善誓願(利行) attasammāpaṇidhi ④ 及時植福 pubbe ca katapuññatā
-
四住處 Cattāri adhiṭṭhānāni (MN 140) ① 慧住處(盡苦智慧不放逸) paññādhiṭṭhāna ② 諦住處(隨護於涅槃是諦) saccādhiṭṭhāna ③ 捨住處(增長於捨離一切依止) cāgādhiṭṭhāna ④ 寂靜住處(應當學貪、瞋、痴之寂靜) upasamādhiṭṭhāna
-
四記問(回答方式) Cattāri pañhabyākaraṇāni (AN 4.42) ① 一向記問(直接回答) ekaṃsabyākaraṇīyo pañho
② 反詰記問(反問回答) paṭipucchābyākaraṇīyo pañho
④ 應捨記問(捨置不答) ṭhapanīyo pañho ③ 分別記問(分析回答) vibhajjabyākaraṇīyo pañho
- 四異熟業 Cattāri kammāni (AN 4.233) ③ 黑白異熟 kaṇhasukkavipāka
① 黑業異熟 kaṇhavipāka
④ 滅盡異熟(非黑非白) kammakkhayāya saṃvattati ② 白業異熟 sukkavipāka
-
四聖語 Cattāro ariyavohārā (DN 2, 150-253) ③ 離粗惡語 pharusāya vācāya veramaṇī ④ 離雜穢語 samphappalāpā veramaṇī ② 離挑撥語 pisuṇāya vācāya veramaṇī ① 離虛妄語 musāvādā veramaṇī
-
四如實語 Cattāro ariyavohārā (AN 4.251) ① 不見言不見 adiṭṭhe adiṭṭhavāditā ② 不聞言不聞 assute assutavāditā
③ 不覺言不覺 amute amutavāditā
④ 不知言不知 aviññāte aviññātavāditā
- 四發露語 Cattāro ariyavohārā (AN 4.253) ① 見言見 diṭṭhe diṭṭhavāditā
② 聞言聞 sute sutavāditā
③ 覺言覺 mute mutavāditā
④ 知言知 viññāte viññātavāditā
-
四離軛 Cattāro visaññogā (AN 4.10) ① 離繫慾軛 kāma-yoga visaññogo ② 離繫有軛 bhava-yoga visaññogo ④ 離無明軛 avijjā-yoga visaññogo ③ 離繫見軛 diṭṭhi-yoga visaññogo 對治四 Kilesa 4
-
四軛 Cattāri yoga (AN 4.10) ① 慾軛 kāma-yoga ② 有軛 bhava-yoga ④ 無明軛 avijjā-yoga ③ 見軛 diṭṭhi-yoga
-
四覆藏語 Cattāro anariyavohārā (AN 4.252) ① 見言不見 diṭṭhe adiṭṭhavāditā
② 聞言不聞 sute assutavāditā
③ 覺言不覺 mute amutavāditā
④ 知言不知 viññāte aviññātavāditā
- 四虛妄語 Cattāro anariyavohārā (AN 4.250) ① 不見言見 adiṭṭhe diṭṭhavāditā
② 不聞言聞 assute sutavāditā
③ 不覺言覺 amute mutavāditā
④ 不知言知 aviññāte viññātavāditā
- 四非聖語 Cattāro anariyavohārā (DN 2, 150-253) ③ 粗惡語 pharusāvācā
④ 雜穢語 samphappalāpo ② 挑撥語 pisuṇāvācā
① 虛妄語 musāvādo
-
四暴流(四瀑流) Cattāri ogha (SN 38.11, 324) ① 慾暴流 kāma-ogha ② 有暴流 bhava-ogha ④ 無明暴流 avijjā-ogha ③ 見暴流 diṭṭhi-ogha
-
四取 Cattāri upādāna (MN 22, 243) (MN 11, 139-145) ① 慾取 (感官慾樂) kāma-upādāna ④ 我語取(本體理論) atta-vāda-upādāna ② 見取 (一切所見) diṭṭhi-upādāna ③ 戒禁取(執著教條) sīlabbata-upādāna
-
四身繫 Cattāri kāya-gantha (SN 45.175) ② 瞋身繫 byāpāda ① 貪身繫 abhijjhā ④ 此實執身繫 idaṃ-saccābhinivesa ③ 戒禁取身繫 sīlabbata-parāmasa
-
四處不應行 Cattāri agatigamanāni (AN 4.17) ② 瞋恚處不應行 dosāgati gacchati
① 貪欲處不應行 chandāgatiṃ gacchati ③ 愚痴處不應行 mohāgatiṃ gacchati ④ 怖畏處不應行 bhayāgatiṃ gacchati
-
五蘊擔喻 Pañca-khandha-bhāra-ūpama (SN 22.22) ① 重擔 (五取蘊) bhāra ③ 取擔 (渴愛喜貪) bhāra-dāna ② 擔者 (士夫) bhāra-hāra ④ 捨擔 (渴愛離滅) bhāra-nikkhepana
-
五根歸處 Pañca-indriya paṭisaraṇa (SN 48.42) ③ 念歸於解脫 sati-yā vimutti paṭisaraṇa ② 意歸於念 mana-ssa sati paṭisaraṇa
④ 解脫歸於涅槃 vimutti-yā nibbāna paṭisaraṇa ① 五根歸於意 pañca-indriyā-naṃ mano paṭisaraṇa
- 四識住 Catasso viññāṇaṭṭhitiyo (SN 22.54) ① 緣色為境 rūpa-ārammaṇa
② 緣受為境 vedanā-ārammaṇa
③ 緣想為境 saññā-ārammaṇa
④ 緣行為境 saṅkhāra-ārammaṇa
-
四食 Cattāri āhāra (SN 12.11) (SN 12.63) ① 摶食 (觀身念住) kabalinkāra-āhāra kabaḷīkāra-āhāra ② 觸食 (觀受念住) phassa-āhāra ④ 識食 (觀法念住) viññāṇa-āhāra ③ 意思食(觀心念住) mano-sañcetanā-āhāra
-
四界 Catasso dhātuyo (AN 3.62) ① 地界 pathavīdhātu
② 水界 āpodhātu ④ 風界 vāyodhātu ③ 火界 tejodhātu
-
四大種 Cātummahābhūtika, Cattāri-mahā-bhūta (MN 28, 301) ① 地大(堅) paṭhavi-mahā-bhūta ② 水大(濕) āpo-mahā-bhūta ④ 風大(動) vāyo-mahā-bhūta ③ 火大(煖) tejo-mahā-bhūta
-
四遍色 Catasso Kasiṇa-vaṇṇa (AN 10.26)(AN 8.65) ② 黃色 Pītavaṇṇa
① 青色 Nīlavaṇṇa
④ 白色 Odātavaṇṇa ③ 紅色 (赤色) Lohitaka
-
四生 Catasso-yoniya (MN 12, 146-162) ① 卵生 aṇḍaja-yoni ③ 濕生 saṃsedaja-yoni ④ 化生 opapātika-yoni. ② 胎生 jalābuja-yoni
-
四種入胎 Catasso gabbhāvakkantiyo (DN 28, 141-163) ① 不正知入住出 asampajāno okkamati ṭhāti nikkhamati ② 唯正知入母胎 sampajāno mātukucchiṃ okkamati ④ 正知而入住出 sampajāno okkamati ṭhāti nikkhamati ③ 不正知出母胎 asampajāno mātukucchimhā nikkhamati
-
四大王天(四天王) Cātummāhārājikā (DN 18, 273-292)(DN 32, 275-295) ④ 多聞天王 Vessavaṇa (毘沙門,守護北方,統領夜叉 Yakkha 、羅剎 Rkkhasa) ② 增長天王 Virūḷhaka (毘琉璃,守護南方,統領甕睪鬼 Kumbhaṇḍa) ① 持國天王 Dhataraṭṭha (多羅吒,守護東方,統領食香神 Gandhabba) ③ 廣目天王 Virūpakkha (毘留博叉,守護西方,統領諸龍 Nāga)
-
四大部洲 Cattāro mahādīpā, Cātuddīpaka (AN 10.29) ④ 北俱盧洲(北拘盧洲) Uttarakuru ② 閻浮提洲(南贍部洲) Jambudīpa
① 東勝身洲(東毘提訶) Pubbavideha
③ 西牛貨洲(西瞿耶尼) Apara-goyāna
- 四愛生 Cattāro taṇhuppādā (AN 4.9) ② 愛飲食 piṇḍapātahetu
① 愛衣服 cīvarahetu
③ 愛房舍 senāsanahetu
④ 愛擁有 itibhavābhavahetu
-
四受報法 Cattāri dhammasamādānāni (MN 46, 473-486) ① 現苦後苦(苦瓜毒藥) paccuppannadukkhañceva dukkhavipākaṃ ③ 現樂後苦(美味毒藥) paccuppannasukhaṃ dukkhavipākaṃ ④ 現樂後樂(酪蜜良藥) paccuppannasukhañceva sukhavipākaṃ ② 現苦後樂(腐尿良藥) paccuppannadukkhaṃ sukhavipākaṃ
-
四沙門行 Cattāro puggalā (AN 4.87) ① 不動沙門(有學向果) samaṇamacalo
③ 白蓮沙門(慧解脫者) samaṇapuṇḍarīko
④ 柔軟沙門(正等覺者) samaṇesu samaṇasukhumālo ② 紅蓮沙門(俱解脫者) samaṇapadumo
-
四瓶喻人 Cattāro kumbhūpamā puggalā (AN 4.103) ③ 空而開者(相惡凡夫) tuccho vivaṭo ① 空而閉者(相好凡夫) tuccho pihito ④ 盈而閉者(相好聖者) pūro pihito ② 盈而開者(相惡聖者) pūro vivaṭo
-
四邪命食(四口食) Cattāro bhuñjati (SN 28.10, 341) ① 下口食 (臉朝下食:宅地明) adhomukho
② 仰口食 (臉朝上食:占星明) ubbhamukho
④ 維口食 (四維對角:肢節明) vidisāmukho ③ 方口食 (四方張望:當差使) disāmukho
- 四善惡行 Cattāro puggalā (SN 3.21, 132) ① 於暗赴暗 tamo tamaparāyano
③ 於明赴暗 joti tamaparāyano
④ 於明赴明 joti jotiparāyano ② 於暗赴明 tamo jotiparāyano
- 四調伏人 Cattāro puggalā (AN 4.96) ③ 非自利利他 neva attahitāya no parahitāya ② 利他非自利 no attahitāya
④ 自利亦利他 attahitāya ceva parahitāya ca ① 自利非利他 no parahitāya
-
四修行人 Cattāro puggalā (AN 4.198) ① 令勸自苦 attantapo atta-paritāpanānuyogam-anuyutto ② 令勸他苦 parantapo para-paritāpanānuyogam-anuyutto ④ 非令勸自他苦 na atta-para-paritāpanānuyogam-anuyutto ③ 令勸自他苦 atta-para-paritāpanānuyogam-anuyutto
-
四種有我(苦樂邪論) Cattāro attabhāvapaṭilābhā (AN 4.171) ① 是自作、非他作自受 no parasañcetanā
② 是他作、非自作自受 no attasañcetanā
④ 非自作、非他作自受 neva attasañcetanā kamati no parasañcetanā ③ 亦自作、亦他作自受 attasañcetanā ceva kamati parasañcetanā ca
- 四種淨施 Catasso dakkhiṇāvisuddhiyo (MN 142, 376-382) ③ 施與受者,皆不清淨 neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato ① 施者清淨,受者不淨 visujjhati no paṭiggāhakato
④ 施與受者,兩皆清淨 dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca ② 受者清淨,施者不淨 visujjhati no dāyakato
- 四諍事 Cattāri adhikaraṇāni (CV 4.8, 215-227)(CV 4.9, 228-242)(PV 5.1, 292-296) ③ 犯罪諍事(當面法則、自白法則、撤銷法則) āpattādhikaraṇa ① 爭論諍事(當面法則、多數表決) vivādādhikaraṇa
④ 行事諍事(開會方面,當面法則) kiccādhikaraṇa ② 教誡諍事(當面法則、記憶法則、不痴法則、調查法則) anuvādādhikaraṇa E. 譬喻五 Upamā 5 199. 道品五根 Pañca indriya (SN 48.9, 479) ① 信根 saddhā-indriya ③ 念根 sati-indriya ⑤ 慧根 paññā-indriya ② 精進根 vīriya-indriya ④ 定根 samādhi-indriya
- 感官五根 Pañcindriyāni (MN 43, 449-459) ⑤ 身根 kāyindriya ② 耳根 sotindriya
① 眼根 cakkhundriya
③ 鼻根 ghānindriya ④ 舌根 jivhindriya
- 感受五根 Pañcindriyāni (SN 48.40) (SN 48.37, 507) ② 苦根(身觸受苦、 證初禪滅) dukkhindriya
① 樂根(身觸受樂、 第三禪滅) sukhindriya
③ 喜根(意觸受樂、 第四禪滅) somanassindriya ⑤ 捨根(不苦不樂、 滅盡定滅) upekkhindriya ④ 憂根(意觸受苦、 第二禪滅) domanassindriya
-
五力 Pañca-bala (AN 5.15) ① 信力(四預流分) saddhā-bala ③ 念力(四念住) sati-bala ⑤ 慧力(四聖諦) paññā-bala ② 精進力(四正勤) viriya-bala ④ 定力(四靜慮) samādhi-bala
-
有學五力(如來五力) Pañca-sekha-bala (AN 5.11-12) ① 信力 (親近善士) saddhā-bala
② 慚力 (聽聞正法) hirī-bala
③ 愧力 (聽聞正法) ottappa-bala ⑤ 慧力 (法隨法行) paññā-bala ④ 精進力(如理作意) viriya-bala
-
禪定五自在 Pañca-vasitā, Pañca-vasī (SN 34.1-55, 662-716) (Ps 2, 85) ④ 出定自在 vuṭṭhāna ② 入定自在 (三摩缽底、三摩半那 、等至、正受) samāpajjana, samāpatti, samāpanna ③ 住定自在 (決意自在、 三摩呬多、等引) ṭhiti, adhiṭṭhāna, samāhita ① 轉向自在 āvajjana ⑤ 省察自在 paccavekkhaṇā
-
五禪支 Pañca-jhāna-aṅga (MN 43, 454)
④ 樂 sukha ② 伺 vicāra ③ 喜 pīti ① 尋(轉向) vitakko ca vattati ⑤ 一心頂點(最初心意) cittekaggatā
- 五正定分 Pañcaṅgiko sammāsamādhi (AN 5.28) (AN 3.103) ⑤ 禪相觀察(觀三禪相: 三昧、精勤、捨心) paccavekkhaṇa-nimittaṃ ② 樂遍滿(二禪) sukhapharaṇatā
① 喜遍滿(初禪) pītipharaṇatā ③ 心遍滿(三禪) cetopharaṇatā ④ 光明遍滿(四禪) ālokapharaṇatā
- 定者五智 Pañca ñāṇiko sammāsamādhi (AN 5.27) ③ 非為不善 akāpurisasevito
① 樂受樂果 paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko ⑤ 保持正念 satova samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī ④ 勝妙一心 ekodibhāvādhigato
② 聖潔無染 ariyo nirāmiso
- 五淨居天 Pañca-suddha-āvāsa (MN 41, 439-443)
① 無煩天 āviha ② 無熱天 ātappa ③ 善見天 sudassa ④ 善現天 sudassī ⑤ 色究竟天(阿迦膩吒天) akaṇiṭṭha
- 五不還 Pañca anāgāmino (SN 48.17, 487) ① 中般涅槃 antarāparinibbāyī
② 生般涅槃 upahaccaparinibbāyī
⑤ 上流至色究竟天 uddhaṃsotoakaniṭṭhagāmī ③ 無行般涅般 asaṅkhāraparinibbāyī ④ 有行般涅槃 sasaṅkhāraparinibbāyī
- 五精勤分(精勤條件) Pañca padhāniyaṅgāni (AN 5.135) ① 有淨信 saddahati
③ 無諂誑 asaṭho amāyāvī
⑤ 生滅觀智(導致苦滅) udayatthagāminiyā paññāya ② 少病惱 appābādho appātaṅko ④ 勤精進(斷惡修善) āraddhavīriyo
- 五法蘊Pañca Dhammakkhandhā (SN 47.13, 379) (MN 44, 460-467) ① 戒蘊 (正語、正業、正命) sīla-khandha
② 定蘊 (正精進、正念、正定) samādhi-khandha
③ 慧蘊 (正見、正思惟) paññā-khandha ⑤ 解脫智見蘊(正智) vimutti-ñāṇa-dassana-khandha ④ 解脫蘊(正解脫) vimutti-khandha
- 法不壞信(法隨念) Dhamma avecca-pasādena (SN 12.41) ① 現見之法 san-diṭṭhika
③ 善來近觀 言能知見 ehi-passika
⑤ 智者親證 paccatta veditabba viññū ② 能超越時 a-kālika ④ 示導涅槃 opanayika
- 常思五處(一再省思) Abhiṇha pacc-avekkhitabba ṭhāna (AN 5.57) ① 我乃可老 jarādhammomhi ⑤ 業為歸處 kammapaṭisaraṇo ④ 可愛別離 piyehi vinābhāvo
③ 我乃可死 maraṇadhammomhi
② 我乃可病 byādhidhammomhi
- 五解脫成熟想 Pañca vimutti-paripācanīyā saññā (AN 5.72) ② 無常者苦想 anicce dukkha saññā
① 無常想 anicca saññā ④ 捨斷想 pahāna saññā ③ 苦者無我想 dukkhe anatta saññā
⑤ 離貪想 virāga saññā
-
漏盡五法 Āsavakkhayasuttaṃ (AN 5.70) ③ 世間無喜無取想 sabbaloke anabhiratasaññī ① 觀身不淨 asubhānupassī kāye viharati ④ 於行為隨觀無常 sabbasaṅkhāresu aniccānupassī ⑤ 內觀死想 maraṇasaññā kho panassa ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hoti ② 食違逆想 āhāre paṭikūlasaññī
-
解脫五法(漏盡者) Pañcaka vimuttasmiṃ (MN 22, 234-248) ④ 五下分結(自由者) niraggaḷo
② 再生 (蓋溝坑者) saṃkiṇṇaparikkho
① 無明 (去障礙者) ukkhittapaligho ⑤ 我慢 (聖者、降幢幡者、放下荷物、卸軛解縛) ariyo pannaddhajo pannabhāro visaṃyutto ③ 渴愛 (拔欲箭者) abbūḷhesiko
- 五解脫處 Pañca vimuttāyatanāni (AN 5.26) ③ 為人讀誦(聞所成慧) sajjhāyaṃ karoti
② 為人說法(聞所成慧) yathāsutaṃ yathāpariyatta
① 師或同梵(聞所成慧) satthā dhammaṃ deseti vā sabrahmacārī ④ 思惟法義(思所成慧) anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati ⑤ 觀察禪相(修所成慧) samādhinimittaṃ suggahitaṃ
- 諫誨五法 Pañca dhamme codetabbo (AN 5.167) ④ 利益語,非為無益 atthasaṃhitena vakkhāmi no anatthasaṃhitena
⑤ 慈心語,不懷瞋語 mettacittena vakkhāmi no dosantarenāti ② 真實語,不語不實 bhūtena vakkhāmi no abhūtena
① 應時語,非時不語 Kālena vakkhāmi no akālena ③ 柔和語,不語粗語 saṇhena vakkhāmi no pharusena
- 漏盡比丘五不能處 Pañca abhabbaṭṭhānāni khīṇāsavo bhikkhu (DN 29, 164-197) ① 故意殺生 sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ
④ 故意說謊 sampajānamusā bhāsituṃ
⑤ 貪愛蓄積 sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ ② 盜心而取 adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyituṃ ③ 行婬欲法 methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ
- 在家五戒(五畏罪) Pañca-sīla (SN 12.41)(Khp 2) ① 離殺生 pāṇa-atipātā veramaṇī
④ 離妄語 musā-vādā veramaṇī ⑤ 離飲酒 Surā-meraya-majja-pamāda-ṭ-ṭhānā veramaṇī ② 離偷盜 adinna-ādānā veramaṇī ③ 離邪愛行(不邪婬) kāmesu-micchācārā veramaṇī
- 持戒五德 Pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya (AN 5.213) ① 得大財富 mahantaṃ bhogakkhandhaṃ
② 善名遠播 kalyāṇo kittisaddo
③ 眾中無畏 visārado upasaṅkamati ④ 命終正念 asammūḷho kālaṃ ⑤ 來生幸福 maraṇā sugatiṃ saggaṃ
- 五法圓足 Pañca-dhamma-sampadā (AN 5.92) ① 戒圓足 sila-sampadā
② 定圓足 samādhi-sampadā
③ 慧圓足 paññā-sampadā ⑤ 解脫智見圓足 vimutti-ñāṇadassana-sampadā ④ 解脫圓足(正解脫) vimutti-sampadā
-
五財圓足 Pañca-dhana-sampadā (AN 5.91) ① 信圓足 saddhā-sampadā ② 戒圓足 sīla-sampadā ③ 聞圓足 suta-sampadā ⑤ 慧圓足 paññā-sampadā ④ 施圓足 cāga-sampadā
-
五圓足 Pañca sampadā (AN 5.130) ② 財圓足 bhogasampadā ④ 戒圓足 sīlasampadā ① 親屬圓足 ñātisampadā
⑤ 見圓足 diṭṭhisampadā ③ 無病圓足 ārogyasampadā
- 正法久住五因 Pañca dhammā saddhammassa ṭhiti (SN 16.13) ① 尊重師 (親近善士) Satthari sagāravā
② 尊重法 (聽聞正法) Dhamme sagārava ③ 尊重僧伽 (如理作意) Saṅghe sagārava
④ 尊重學 (法隨法行) sikkhāya sagārava ⑤ 尊重定 (精勤、不放逸) samādhismiṃ sagārava 對治五 Kilesa 5 226. 五心荒蕪(五種心栽) Pañca ceto-khila (AN 5.205) ① 於佛有疑 Satthari kaṅkhati
② 於法有疑 Dhamme kaṅkhati
③ 於僧有疑 Saṅghe kaṅkhati ⑤ 瞋於同梵 sabrahmacārīsu kupita ④ 於學有疑 sikkhāya kaṅkhati
- 五損失 Pañca byasanāni (AN 5.130) ② 財損失 bhogabyasana ④ 戒損失 sīlabyasana ① 親屬損失 ñātibyasana
⑤ 見損失 diṭṭhibyasana ③ 病損失 rogabyasana
- 犯戒五患 Pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā (AN 5.213) ① 損失財富 bhogajāniṃ nigacchati
② 惡名昭彰 pāpako kittisaddo
③ 眾中羞恥 avisārado upasaṅkamati ④ 命終迷亂 sammūḷho kālaṃ ⑤ 來生不幸 maraṇā apāyaṃ duggatiṃ
- 五種怖畏(缺損無怖畏四力) Pañca bhayāni (AN 9.5) ① 活命怖畏 ājīvikabhayaṃ
② 不名聲怖畏 asilokabhayaṃ
③ 眾中羞恥怖畏 parisasārajjabhayaṃ ④ 命終怖畏 maraṇabhayaṃ ⑤ 惡趣怖畏 duggatibhayaṃ
- 五憶念(五宿住) Pañca anussarati (SN 22.79) ① 憶念色 rūpaṃyeva anussarati
② 憶念受 vedanaṃyeva anussarati
③ 憶念想 saññaṃyeva anussarati ⑤ 憶念識 viññāṇaṃyeva anussarati ④ 憶念行 saṅkhāreyeva anussarati
-
五蘊 Pañca-khandha (MN 109, 85-90) ① 色蘊 rūpa-khandha ② 受蘊(感覺) vedanā-khandha ③ 想蘊(知覺) saññā-khandha ⑤ 識蘊 viññāṇa-khandha ④ 行蘊 saṅkhāra-khandha
-
五取蘊 Pañca-upādāna-khandha (MN 109, 85-90) ① 色取蘊 rūpa-upādāna-khandha ② 受取蘊 vedanā-upādāna-khandha ③ 想取蘊 saññā-upādāna-khandha ⑤ 識取蘊 viññāṇa-upādāna-khandha ④ 行取蘊 saṅkhāra-upādāna-khandha
-
五取蘊集聖諦 Pañca-upādāna-khandha-samudaya (SN 22.56) ① 色依食集 āhāra-samudayā rūpa-samudayo
② 受依觸集 phassa-samudayā vedanā-samudayo
③ 想依觸集 phassa-samudayā saññā-samudayo ⑤ 識依名色集 nāma-rūpa-samudayā viññāṇa-samudayo ④ 行依觸集 phassa-samudayā saṅkhāra-samudayo
- 五蘊喻 Pañca-khandha-ūpama (SN 22.95) ① 聚沫如色 pheṇa-piṇḍa
② 水泡如受 udaka-pubbuḷa
③ 陽燄如想 marīcika ⑤ 幻事如識 māyā ④ 芭蕉如行 kadali-khandha
- 五下分結(內結) Pañca-oram-bhāgiyāni saṃyojana (SN 45.180) ④ 愛欲 (七結的愛結) kāmacchanda ⑤ 瞋恚 byāpāda ① 有身見 sakkāya-diṭṭhi ② 疑 vicikicchā
③ 戒禁取 sīlabbata-parāmasa
- 五上分結(外結) Pañca-uddham-bhāgiyāni saṃyojana (SN 45.181)
⑥ 色貪 rūpa-rāga ⑦ 無色貪 arūpa-rāga ⑧ 慢māna ⑩ 無明avijjā ⑨ 掉舉 uddhacca
- 五欲繩(五欲功德、五妙欲) Pañca kāmaguṇā (MN 122, 185-196) ⑤ 身接觸愛 kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā ② 耳聞聲愛 sotaviññeyyā saddā
① 眼見色愛 Cakkhuviññeyyā rūpā ③ 鼻嗅香愛 ghānaviññeyyā gandhā ④ 舌嚐味愛 jivhāviññeyyā rasā
- 五趣 Pañca gatiyo (AN 9.68) ① 地獄 nirayo ② 傍生 (畜生傍行) tiracchānayoni ③ 鬼道 (陰界祖靈) pettivisayo
⑤ 天 devā ④ 人 manussā
- 五慳 Pañca macchariyāni (AN 9.69) ① 住處慳 āvāsamacchariya ③ 利得慳 lābhamacchariya ④ 稱讚慳 vaṇṇamacchariya
② 家慳 kulamacchariya
⑤ 法慳 dhammamacchariya
- 五蓋譬喻 Pañca nīvaraṇa-ūpama (DN 2, 218-224) ② 瞋如重病 bāḷha ① 愛如負債 iṇa
③ 惛眠囚獄 bandhana-agāra ⑤ 疑惑險途 kantāra ④ 掉悔奴隸 dāsa
- 五蓋水缽喻 Pañca nīvaraṇa-uda-patta-ūpama (SN 46.55, 236) ② 瞋如火沸 agginā santatta pakkuthita ① 愛如色濁 saṃsaṭṭha lākhāya
③ 惛眠苔覆 sevāla-paṇaka-pariyonaddha ⑤ 疑惑濁泥 āvila luḷita kalala ④ 掉悔風波 vāterita ūmijāta
- 五隨煩惱(五近汙染) Pañca upakkilesa (SN 46.33)(AN 5.23) ② 瞋恚 byāpāda
① 愛欲 kāmacchanda ③ 惛眠 (惛沈、睡眠) thina-middha ⑤ 疑惑 vicikicchā ④ 掉悔 (掉舉、憂悔) uddhacca-kukkucca
-
五蓋 Pañca nīvaraṇa (SN 46.52) ② 瞋恚蓋 byāpāda nīvaraṇa ① 愛欲蓋 kāmacchanda nīvaraṇa ③ 惛眠蓋(惛沈、睡眠) thina-middha nīvaraṇa ⑤ 疑惑蓋vicikicchā nīvaraṇa ④ 掉悔蓋(掉舉、憂悔) uddhacca-kukkucca nīvaraṇa
-
五蓋食(不如理作意) Pañca nīvaraṇa āhāra (SN 46.51, 232) ② 瞋相 (瞋恚) paṭighanimittaṃ
① 淨相 (愛欲) subhanimittaṃ
③ 倦怠 (惛眠) tandi ⑤ 懷疑 (疑惑) vicikicchāṭṭhānīyā ④ 心亂 (掉悔) avūpasama
- 五蓋無食(如理作意) Pañca nīvaraṇa anāhāra (SN 46.51, 232) ② 慈心解脫(對治瞋恚) mettācetovimutti
① 觀不淨相(對治愛欲) asubhanimittaṃ
③ 發勤精進(對治惛眠) āraddhavīriya ⑤ 善於擇法(對治疑惑) kusalākusalā dhammā ④ 內心寂靜(對治掉悔) cetaso vūpasama
- 五心縛 Pañca cetasovinibandha (AN 9.92) ③ 不離色貪 rūpe avīta-rāga
① 不離愛染 kāmesu avīta-rāga
② 不離身貪 kāye avīta-rāga ④ 食觸眠樂 udarāavadehaka-seyya-passa-middha-sukha ⑤ 祈願天身 devani-kāya paṇidhāya
- 五出離界 Pañca nissaraṇiyā dhātuyo (AN 5.200) ② 出離瞋恚(出離惡意) byāpādassa nissaraṇa ④ 出離色想 rūpānaṃ nissaraṇa ① 出離慾愛 kāmānaṃ nissaraṇa
⑤ 出離身想 sakkāyassa nissaraṇa ③ 出離傷害 vihesāya nissaraṇa
F. 譬喻六 Upamā 6 248. 六出離界 Cha nissaraṇiyā dhātuyo (AN 6.13) ① 慈心解脫(出離瞋恚) mettā cetovimutti nissaraṇaṃ byāpādassa ⑤ 無相心解脫(出離色想) animittā cetovimutti nissaraṇaṃ sabbanimittānaṃ ④ 捨心解脫(出離貪染) upekkhā cetovimutti nissaraṇaṃ rāgassa ③ 喜心解脫(出離不滿) muditā cetovimutti nissaraṇaṃ aratiyā ⑥ 遠離我慢(出離身見疑惑) asmimānasamugghāto nissaraṇaṃ vicikicchākathaṅkathāsallassa ② 悲心解脫(出離傷害) karuṇā cetovimutti nissaraṇaṃ vihesāya
- 六抉擇分想 Cha nibbedha-bhāgiyā saññā (AN 6.35) ② 無常者苦想 anicce dukkha saññā
① 無常想 anicca saññā ④ 捨斷想 pahāna saññā ③ 苦者無我想 dukkhe anatta saññā ⑥ 滅盡想 nirodha saññā ⑤ 離貪想 virāga saññā
- 六隨念 Cha-anussati (AN 6.10) ① 隨時念佛 Tathāgata anussati
② 隨時念法 Dhamma anussati ⑥ 隨時念天 devatā anussati ③ 隨時念僧 Saṅgha anussati ④ 隨時念戒 sīlā anussati ⑤ 隨時念施 cāga anussati
- 六隨念住(優陀夷) Cha anussatiṭṭhāna (AN 6.29) ③ 觀身不淨(斷愛染) asucino paccavekkhati
① 一至三禪(現法樂住) diṭṭhadhamma-sukha-vihārāya ⑥ 四念住(正念正知) sati-sampajaññāya ④ 墓園九相(斷我慢) passeyya sīvathikāya ⑤ 第四禪(抉擇多界) catutthaṃ jhānaṃ ② 光明想(獲得智見) āloka-saññaṃ ñāṇadassana
- 學法女二年六法戒 Sikkhamāna chasu dhammesu (NV 4.7.3, 1079) ① 離殺生 pāṇa-atipātā veramaṇī ⑥ 離非時食 vikāla-bhojanā veramaṇī ④ 離妄語 musā-vādā veramaṇī ⑤ 離飲酒 surā-meraya-majja-pamāda-ṭ-ṭhānā veramaṇī
② 離偷盜 adinna-ādānā veramaṇī ③ 離非梵行(不婬) abrahma-cariyā veramaṇī
- 六眼 Cha-cakkhu (SN 56.11, 1081) (SN 6.1, 172) (MN 43, 451) (SN 16.9, 152) (Iti 3.12, 61) ① 肉眼 maṃsa-cakkhu ② 天眼 dibba-cakkhu
⑤ 佛眼 Buddha-cakkhu ④ 慧眼 paññā-cakkhu ③ 法眼 Dhamma-cakkhu ⑥ 普眼 samanta-cakkhu
- 六沙門果 Cha sāmaññaphala (MN 22, 234-248) ④ 預流果(斷三結) sotāpattiphala
③ 一來果 (斷三結、薄貪瞋痴) sakadāgāmiphala ⑥ 唯持信、唯親近者 (趣向天界) saddhāmattaṃ pemamattaṃ ① 阿羅漢果(不受後有) arahattaphala
② 不還果(斷五下分結) sakadāgāmiphala ⑤ 隨法行、隨信行者 (趣向正覺) dhammānusārino saddhānusārino
- 六通智 Cha abhiññā (AN 6.2) ① 一身多身(神足通) ekopi hutvā bahudhā hoti ④ 宿住隨念(宿命通) pubbenivāsaṃ anussarati
② 清淨天耳(天耳通) dibbāya sotadhātuyā visuddhāya ⑤ 有情生死(天眼通) dibbena cakkhunā visuddhena ③ 以心知心(他心通) cetasā ceto paricca ⑥ 無漏解脫(漏盡通) anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ
- 六無上 Cha anuttariyāni (AN 6.30) ③ 無上利 lābhānuttariya
② 無上聞 savanānuttariya ⑥ 無上隨念 anussatānuttariya ① 無上見 dassanānuttariya
④ 無上學 sikkhānuttariya ⑤ 無上行 pāricariyānuttariya
- 六恆住(持續正念) Cha satatavihārā (AN 4.195) ⑤ 身觸住捨 kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā upekkhako viharati
② 聞聲住捨 Sotena saddaṃ sutvā upekkhako viharati
① 見色住捨 cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhako viharati ⑥ 識法住捨 manasā dhammaṃ viññāya upekkhako viharati ③ 嗅香住捨 ghānena gandhaṃ ghāyitvā upekkhako viharati ④ 嚐味住捨 jivhāya rasaṃ sāyitvā upekkhako viharati
- 六和敬法(和合慈敬) Cha sāraṇīyā dhammā (MN 48, 491-500) ① 身和同修 mettaṃ kāyakammaṃ ④ 利和同均 lābhehi appaṭivibhattabhogī ② 語和同慈 mettaṃ vacīkammaṃ
③ 意和同敬 mettaṃ manokammaṃ ⑥ 見和同證 diṭṭhisāmaññagato ⑤ 戒和同淨 sīlasāmaññagato
- 六恭敬 Cha gāravā (AN 6.40) ① 恭敬佛 satthari sagāravo ⑥ 恭敬承迎(禮敬師長) paṭisanthāre sagāravo ② 恭敬法 dhamme sagāravo
③ 恭敬僧 saṅghe sagāravo ⑤ 恭敬警寤(不放逸) appamāde sagāravo ④ 恭敬學處 sikkhāya sagāravo
對治六 Kilesa 6 260. 六不恭敬 Cha agāravā (AN 6.40) ① 不敬佛 satthari agāravo ⑥ 不敬承迎(禮敬師長) paṭisanthāre agāravo ② 不敬法 dhamme agāravo
③ 不敬僧 saṅghe agāravo
⑤ 不敬警寤(不放逸) appamāde agāravo
④ 不敬學處 sikkhāya agāravo
- 六諍根(諍論起源) Cha vivādamūlāni (MN 104, 41-54) ① 忿恨 (忿怒、懷恨) kodhano hoti upanāhī
② 覆惱 (偽善、惡意) makkhī hoti paḷāsī ④ 誑諂 (欺詐、諂媚) saṭho hoti māyāvī ⑥ 剛愎 (執見、倔強) sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī ③ 嫉慳 (嫉妒、吝嗇) issukī hoti maccharī ⑤ 惡見 (惡欲、邪見) pāpiccho hoti micchādiṭṭhī
- 六見處 Cha diṭṭhiṭṭhānaṃ (MN 22, 234-248) ① 見色是我 rūpaṃ ⑥ 常住世界 so loko so attā, ② 見受是我 vedanaṃ
③ 見想是我 saññaṃ ⑤ 見聞覺知 diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ ④ 見行是我 saṅkhāre
- 六根 (內六處) Cha-indriya (SN 48.53, 523) ⑤ 身根 kāyindriyaṃ ② 耳根 sotindriyaṃ
① 眼根 cakkhundriyaṃ ⑥ 意根 manindriyaṃ ③ 鼻根 ghānindriyaṃ ④ 舌根 jivhindriyaṃ
- 六識身 Cha viññāṇakāyā (MN 148, 420-427) ⑤ 身識 kāyaviññāṇaṃ
② 耳識 sotaviññāṇaṃ
① 眼識 cakkhuviññāṇaṃ ⑥ 意識 manoviññāṇaṃ ③ 鼻識 ghānaviññāṇaṃ ④ 舌識 jivhāviññāṇaṃ
- 六觸身 Cha phassakāyā (MN 148, 420-427) ⑤ 身觸 kāyasamphasso
② 耳觸 sotasamphasso
① 眼觸 cakkhusamphasso ⑥ 意觸 manosamphasso ③ 鼻觸 ghānasamphasso ④ 舌觸 jivhāsamphasso
- 六受身 Cha vedanākāyā (MN 148, 420-427) ⑤ 身觸生受 kāyasamphassajā vedanā
② 耳觸生受 sotasamphassajā vedanā
① 眼觸生受 cakkhusamphassajā vedanā ⑥ 意觸生受 manosamphassajā vedanā ③ 鼻觸生受 ghānasamphassajā vedanā ④ 舌觸生受 jivhāsamphassajā vedanā
- 六想身 Cha saññākāyā (SN 22.56) ⑤ 觸想 phoṭṭhabbasaññā
② 聲想 saddasaññā
① 色想 rūpasaññā ⑥ 法想 dhammasaññā ③ 香想 gandhasaññā ④ 味想 rasasaññā
- 六思身 Cha sañcetanākāyā (SN 22.56) ⑤ 觸思 phoṭṭhabbasañcetanā
② 聲思 saddasañcetanā
① 色思 rūpasañcetanā ⑥ 法思 dhammasañcetanā ③ 香思 gandhasañcetanā ④ 味思 rasasañcetanā
- 六愛身 Cha taṇhākāyā (MN 148, 420-427) ⑤ 觸愛 phoṭṭhabbataṇhā
② 聲愛 saddataṇhā
① 色愛 rūpataṇhā ⑥ 法愛 dhammataṇhā ③ 香愛 gandhataṇhā ④ 味愛 rasataṇhā
- 六界 Cha dhātuyo (MN 140, 344) ① 地界 pathavīdhātu ② 水界 āpodhātu
④ 風界 vāyodhātu ⑥ 識界 viññāṇadhātu ③ 火界 tejodhātu ⑤ 空界 ākāsadhātu
- 六生類(種姓優劣) Chaḷābhijātiyo (AN 6.57) ① 黑生黑法(賤民行惡) kaṇhābhijātiko kaṇhaṃ abhijāyati
⑤ 白生黑法(貴族行惡) sukkābhijātiko kaṇhaṃ abhijāyati
③ 黑非黑白(賤民涅槃) kaṇhābhijātiko nibbānaṃ abhijāyati ⑥ 白非黑白(貴族涅槃) sukkābhijātiko nibbānaṃ abhijāyati ② 黑生白法(賤民行善) kaṇhābhijātiko sukkaṃ abhijāyati ④ 白生白法(貴族行善) sukkābhijātiko sukkaṃ abhijāyati
G. 譬喻七 Upamā 7 272. 七應供人 Satta puggala dakkhiṇeyya (MN 70, 182) ⑤ 信解脫者 saddhā-vimutta ⑦ 隨信行者 saddhā-anusārī ④ 見法者 diṭṭhi-p-patta ② 慧解脫者 paññā-vimutta ③ 身證者 kāya-sakkhi ① 俱解脫者 ubhatobhāga-vimutta ⑥ 隨法行者 Dhamma-anusārī
- 七尊敬(七不衰退法) Satta-aparihāna-dhamma (AN 7.33) ① 尊敬佛 Satthu-gāravatā
② 尊敬法 Dhamma-gāravatā ⑥ 尊敬慚 hiri-gāravatā ③ 尊敬僧 Saṅgha-gāravatā ⑦ 尊敬愧 ottappa-gāravatā ④ 尊敬學 sikkhā-gāravatā ⑤ 尊敬定 samādhi-gāravatā
- 七菩提分(七覺支、圓覺支、等覺支) Satta bojjhaṅgā, Satta sambojjhaṅgā (SN 46.4, 185) (SN 46.53) ② 遍擇法菩提分(心鬆懈修) Dhamma-pravicaya-sambojjhaṅga
① 遍念菩提分(念可常有) sati-sambojjhaṅga ③ 遍精進菩提分(心鬆懈修) vīriya-sambojjhaṅga ④ 遍喜菩提分(心鬆懈修) pīti-sambojjhaṅga ⑦ 遍捨菩提分(心浮動修) upekkhā-sambojjhaṅga ⑤ 遍輕安菩提分(心浮動修) passaddhi-sambojjhaṅga ⑥ 遍定菩提分(心浮動修) samādhi-sambojjhaṅga
- 七覺支食(如理作意) Satta bojjhaṅgā āhāra (SN 46.51, 232) ② 善於擇法(擇法覺支) kusalākusalā dhammā
① 心繫念住(念覺支) satisambojjhaṅga-ṭṭhānīyā ③ 發勤精進(精進覺支) āraddhavīriya
④ 心住於喜(喜覺支) pītisambojjhaṅga-ṭṭhānīyā ⑦ 捨念清淨(捨覺支) upekkhāsambojjhaṅga-ṭṭhānīyā ⑤ 身心輕安(輕安覺支) kāyappassaddhi cittappassaddhi ⑥ 心一境相(定覺支) samathanimittaṃ abyagganimittaṃ
- 七覺支無食(不如理作意) Satta bojjhaṅgā anāhāra (SN 46.51, 232) ② 不善擇法(擇法覺支) kusalākusalā dhammā
① 忘失念住(念覺支) satisambojjhaṅga-ṭṭhānīyā ③ 不勤精進(精進覺支) āraddhavīriya anāhāra
④ 不住於喜(喜覺支) pītisambojjhaṅga-ṭṭhānīyā anāhāra ⑦ 不住於捨(捨覺支) upekkhāsambojjhaṅga-ṭṭhānīyā anāhāra ⑤ 身心不安(輕安覺支) kāyappassaddhi cittappassaddhi anāhāra ⑥ 不得定相(定覺支) samathanimittaṃ abyagganimittaṃ anāhāra
-
七定資糧(七定具) Satta samādhi-parikkhārā (AN 7.45) ④ 正業 sammā-kammanta ⑥ 正命 sammā-ājīva ③ 正語 sammā-vācā ⑦ 正念 sammā-sati. ① 正見 sammā-diṭṭhi ② 正思惟 sammā-saṅkappa ⑤ 正精進 sammā-vāyāma
-
七定 Satta-samādhī (MN 128, 245) ① 有尋有伺定(初禪近行定) savitakka-savicāra samādhi ④ 妙喜定 sappītika samādhi ⑥ 隨樂定 sātasahagata samādhi ② 無尋唯伺定(初禪安止定) avitakk-avicāramatta samādhi ⑦ 隨捨定 upekkhāsahagata samādhi ③ 無尋無伺定(含二禪以上禪定) avitakka-avicāra samādhi ⑤ 離喜定 nippītika samādhi
-
七界定 Satta dhātu (SN 14.11)
① 光界 ābhā-dhātu ⑥ 非非想處界 neva-saññā-nā-asaññā-ayatana-dhātu
② 淨界 subha-dhātu ⑤ 無所有處界 ākiñcaññā-ayatana-dhātu
④ 識無邊處界 viññāṇañcā-ayatana-dhātu ⑦ 想受滅界 saññā-vedayita-nirodha-dhātu ③ 空無邊處界 ākāsānañcā-ayatana-dhātu
- 七殊妙事 Satta niddasavatthūni (AN 7.42) ④ 獨坐禪思 paṭisallāne
③ 調伏欲求 icchāvinaye ⑥ 正念正知 satinepakke ② 現觀諸法 dhammanisantiyā ⑦ 洞察諦見 diṭṭhipaṭivedhe ① 受持學處 sikkhāsamādāne ⑤ 發勤精進 vīriyārambhe
- 七善士法 Satta sappurisadhammā (AN 7.68) ② 知義利 atthaññū ④ 知適量 mattaññū ③ 知自己 attaññū
⑥ 知會眾 parisaññū ⑦ 知人勝劣 puggalaññū ① 知教法 dhammaññū ⑤ 知適時 kālaññū
- 七止諍(七滅諍、平息諍事) Satta adhikaraṇasamathā (MN 104, 41-54) (CV 4.9, 228-242) ① 現前毘尼(當面法則:爭論諍事、教誡諍事、犯罪諍事、行事諍事) sammukhāvinayo dātabbo
② 憶念毘尼(記憶法則:教誡諍事) sativinayo dātabbo ④ 自言毘尼(自白法則:犯罪諍事) paṭiññāya kāretabbaṃ ③ 不痴毘尼(不痴法則:教誡諍事) amūḷhavinayo dātabbo ⑤ 多語毘尼(多數表決:爭論諍事) yebhuyyasikā ⑥ 覓罪毘尼(調查法則:教誡諍事) tassapāpiyasikā ⑦ 如草覆地(撤銷法則:犯罪諍事) tiṇavatthārako
-
七想 Satta saññā (AN 10.60) ③ 不淨想 asubha saññā ④ 過患想 ādīnava saññā ① 無常想 anicca saññā ⑤ 捨斷想 pahāna saññā ② 無我想 anatta saññā ⑦ 滅盡想 nirodha saññā ⑥ 離貪想 virāga saññā
-
七漏盡力 Satta khīṇāsavabalāni (AN 10.90) ② 善觀苦(慾如火坑) aṅgāra-kāsū-apamā kāmā ⑤ 善修五根 pañca-indriya subhāvita ① 善觀無常 aniccato sudiṭṭha ④ 善修四念住 sati-paṭṭhāna subhāvita
③ 善觀無我(傾心出離) viveka-ninna citta
⑥ 善修七菩提分 satta bojjhaṅga subhāvita ⑦ 善修八聖道分 aṭṭha-aṅgika magga subhāvita
-
七力 Satta-bala (AN 7.4) ① 信力 saddhā-bala ③ 慚力 hirī-bala ⑤ 念力 sati-bala ④ 愧力 ottappa-bala ⑦ 慧力 paññā-bala ② 精進力 viriya-bala ⑥ 定力 samādhi-bala
-
七法財 Satta dhana (AN 7.6) ① 信財 saddhā-dhana ② 戒財 sīla-dhana ③ 慚財 hirī-dhana ⑤ 聞財 suta-dhana ④ 愧財 ottappa-dhana ⑦ 慧財 paññā-dhana ⑥ 施財 cāga-dhana
-
七正法 Satta saddhammā (AN 7.94) ① 有信 saddho
② 有慚 hirimā ④ 多聞 bahussuto ⑥ 念住 upaṭṭhitassati ③ 有愧 ottappī ⑦ 有慧 paññavā ⑤ 精勤 āraddhavīriyo
對治七 Kilesa 7 288. 七非法 Satta asaddhammā (AN 7.93) ① 不信 assaddho
② 無慚 ahiriko ④ 少聞 appassuto ⑥ 多忘 muṭṭhassati ③ 無愧 anottappī ⑦ 無慧 duppañño ⑤ 懈怠 kusīto
-
瞋恚七法 Satta kodhana dhammā (AN 7.64) ① 願彼醜陋 dubbaṇṇo ② 願彼難眠 dukkhaṃ sayeyyā ③ 願彼不利 na pacurattho ④ 願彼無富 na bhogavā ⑥ 願彼無友 na mittavā ⑦ 願彼惡趣 duggatiṃ ⑤ 願彼不譽 na yasavā
-
七隨眠(七隨使) Satta anusaya (AN 7.12) (MN 44, 465) ① 愛染隨眠 kāma-rāga-anusaya ② 瞋隨眠 paṭigha-anusaya
⑥ 有貪隨眠 (色貪、無色貪) bhava-rāga-anusaya ④ 疑隨眠 vicikicchā-anusaya ⑤ 慢隨眠(含掉舉、慢) māna-anusaya ⑦ 無明隨眠 avijjā-anusaya ③ 見隨眠 (有身見、 戒禁取) diṭṭha-anusaya
- 七結 Satta saññojana, Saṃyojana (AN 7.8)
① 愛結 (十結的愛欲結) kāma-saññojana, anunayasaññojana ② 瞋結 (瞋恚) paṭigha-saññojana ⑥ 有貪結 (色貪、無色貪) bhava-rāga-saññojana ④ 疑結 vicikicchā-saññojana ⑤ 慢結 (含掉舉、慢) māna-saññojana ⑦ 無明結 avijjā-saññojana ③ 見結 (有身見、 戒禁取) diṭṭhi-saññojana
- 七識住 Satta viññāṇaṭṭhitiyo (AN 7.44) (AN 9.24)
① 人天惡處(六天、地獄、餓鬼、傍生) manussā ca devā ca vinipātikā ② 初禪梵身(三天) devā brahmakāyikā ④ 三禪遍淨(三天) devā subhakiṇhā ⑦ 無所有處 ākiñcaññāyatana ⑥ 識無邊處 viññāṇañcāyatana
③ 二禪光音(三天) devā ābhassarā ⑤ 空無邊處 ākāsānañcāyatana
H. 譬喻八 Upamā 8 293. 八勝處 Aṭṭha abhibhu-āyatana (AN 1.427-434)
① 心繫念住、少量色光 paṭhama abhibhu-āyatana ⑥ 心無繫念、黃色淨光 chaṭṭha abhibhu-āyatana ② 心繫念住、無量色光 dutiya abhibhu-āyatana ⑤ 心無繫念、青色淨光 pañcama abhibhu-āyatana ④ 心無繫念、無量色光 catuttha abhibhu-āyatana ⑧ 心無繫念、白色淨光 aṭṭhama abhibhu-āyatana ③ 心無繫念、少量色光 tatiya abhibhu-āyatana ⑦ 心無繫念、紅色淨光 sattama abhibhu-āyatana
-
八解脫(八種俱解脫) Aṭṭha vimokkha (AN 1.435-442) ① 心繫念住(如第一、二勝處) paṭhama vimokkha ⑦ 非非想處 sattama vimokkha ② 心無繫念(如第三、四勝處) dutiya vimokkha ⑥ 無所有處 chaṭṭha vimokkha ③ 清淨勝解(如第五~八勝處) tatiya vimokkha ⑤ 識無邊處 pañcama vimokkha ④ 空無邊處 catuttha vimokkha ⑧ 想受滅盡 aṭṭhama vimokkha
-
八解脫八自在 Aṭṭha vimokkhā aṭṭha icchaka (DN 15, 130) ① 順入禪定 anuloma ② 逆入禪定 paṭilomam
③ 順逆入定 anuloma-paṭiloma ⑦ 入定自在 samāpajjati
⑥ 住定自在 yāvata-icchaka ⑧ 出定自在 vuṭṭhāti ④ 何處想要(轉向自在) yattha-icchaka ⑤ 何時想要(省察自在) yada-icchaka
-
戒不壞信(戒隨念) Sīla avecca-pasādena (SN 12.41) ④ 無雜穢 (正業) akammāsehi ⑤ 解脫自在 (正命) bhujissehi ③ 無斑點 (正語) asabalehi ⑦ 無執取 (正念) aparāmaṭṭhehi ① 不壞碎 (正見) akhaṇḍehi ② 無瑕疵 (正思惟) acchiddehi ⑥ 智者讚歎 (正精進) viññu-pasatthehi ⑧ 導於定 (正定) samādhi-saṃvattanikehi
-
八關齋戒 Uposatha-sīla (Snp 26, 378-406) (Khp 2)
① 離殺生 pāṇa-atipātā veramaṇī ⑥ 離非時食 vikāla-bhojanā veramaṇī ④ 離妄語 musā-vādā veramaṇī ⑦ 離戲樂妝飾 nacca-gīta-vādita-visūka-dassanā mālā-gandha-vilepana-dhāraṇa-maṇḍana-vibhūsana-ṭṭhānā veramaṇī ⑤ 離飲酒 Surā-meraya-majja-pamāda-ṭ-ṭhānā veramaṇī ⑧ 離放逸坐臥 uccā-sayana-mahā-sayanā veramaṇī
② 離偷盜 adinna-ādānā veramaṇī ③ 離非梵行(不婬) abrahma-cariyā veramaṇī
-
比丘尼八敬法 Aṭṭha garu-dhammā 「阿難!摩訶波闍波提瞿曇彌,已受八敬法,以此為受具足戒。」 (CV 10.1, 403) ④ 從僧自恣 ubhatosaṅghe pavāraṇā ⑥ 從僧受戒 ubhato-saṅghe upasampadā ⑦ 不謗比丘 na bhikkhu akkosati paribhāsati ⑧ 不訓比丘 ovaṭo bhikkhunīnaṃ bhikkhūsu vacana-patho ② 依僧安居 bhikkhuke āvāse vassa ⑤ 從僧懺過 garu-dhamma ajjhāpannāya pakkha-mānatta ① 尼禮比丘 bhikkhu abhivādana ③ 從僧教誡 uposatha-pucchaka ovāda
-
八因八緣(修學梵行) Aṭṭha hetū aṭṭha paccayā (AN 8.2) ① 親近大師(佛陀) satthāraṃ upanissāya ⑤ 聞思修慧(貫通) bahussuto hoti suta-dharo suta-sannicayo ② 恭敬求教(請益) upasaṅkamitvā paripucchati ④ 戒律防護(根門) pātimokkha-saṃvara-saṃvuto
③ 身心遠離(寂靜) kāyavūpakāsena & citta-vūpakāsena ⑦ 最高念慧(勝義) paramena satinepakkena
⑥ 發勤精進(實踐) āraddhavīriyo ⑧ 隨觀生滅(五蘊) udayabbayānupassī
- 八大人覺(大人八念、道從八覺) Aṭṭha mahāpurisavitakkā (AN 8.30) ① 少欲覺 appiccha-ssāyaṃ ② 知足覺 santuṭṭha-ssāyaṃ
⑤ 正念覺 Upaṭṭhitassati-ssāyaṃ ⑧ 不戲論覺 nippapañcārāma-ssāyaṃ ③ 遠離覺 pavivitta-ssāyaṃ ⑦ 正慧覺 paññavato
④ 精進覺 āraddha-vīriya-ssāyaṃ ⑥ 正定覺 samāhita-ssāyaṃ
-
少欲覺(八大人覺) Appicchassāyaṃ (AN 8.30) ① 不望人知我是少欲 appiccho ② 不望人知我是知足 santuṭṭho ⑤ 不望人知我是正念 upaṭṭhitassati ⑧ 不望人知我離戲論 nippapañcārāmo ③ 不望人知我是遠離 pavivitto ⑦ 不望人知我是正慧 paññavā ④ 不望人知我是精進 āraddhavīriyo ⑥ 不望人知我是正定 samāhito
-
四雙八輩(八應供人) Cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, Aṭṭha puggalā dakkhiṇeyyā (SN 11.3, 249) (SN 48.18, 488) ① 預流向 sotāpatti-phala-sacchikiriyāya paṭipanno ② 預流果 sotāpanno ③ 一來向 sakadāgāmi-phala-sacchikiriyāya paṭipanno ④ 一來果 sakadāgāmī ⑦ 阿羅漢向 arahatta-phala-sacchikiriyāya paṭipanno ⑧ 阿羅漢果 arahā ⑤ 不還向 anāgāmi-phala-sacchikiriyāya paṭipanno ⑥ 不還果 anāgāmī
-
八佈施事(佈施因緣) Aṭṭha dānavatthūni (AN 8.31) ② 怖畏佈施 bhayā ⑥ 給無炊者 apacantānaṃ dānaṃ ① 行近佈施 Āsajja ④ 將佈施我 dassati me ③ 曾佈施我 adāsi me ⑧ 為心莊嚴資糧 Cittālaṅkāra-cittaparikkhārattha ⑤ 佈施是善 sāhu dānan ⑦ 善名流布 kittisaddo abbhuggacchatī
-
八佈施果(受生) Aṭṭha dānūpapattiyo (AN 8.35-36) ① 生大富家 mahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyan ② 生四大王天 cātumahārājikānaṃ devānaṃ ③ 生忉利天 tāvatiṃsānaṃ devānaṃ ④ 生夜摩天 yāmānaṃ devānaṃ
⑦ 生他化自在天 paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ ⑧ 生梵身天 brahmakāyikānaṃ devānaṃ ⑤ 生兜率天 tusitānaṃ devānaṃ ⑥ 生化樂天 nimmānaratīnaṃ devānaṃ
- 八無為法(離貪之法) Aṭṭha dhammā asaṅkhatā (AN 5.32)(AN 4.34) ⑥ 離貪 virāgo
② 癒渴 (調伏渴求) pipāsavinayo ⑤ 盡渴愛 taṇhākkhayo
① 醒憍醉(破除憍慢) madanimmadano ⑦ 寂滅 nirodho ⑧ 涅槃 nibbānaṃ ③ 破窟宅(根絕阿賴耶) ālayasamugghāto ④ 斷輪迴 vaṭṭupacchedo
-
八聖道分(八正道) Ariya aṭṭhaṅgika magga (MN 44, 460-467) ④ 正業 sammā-kammanta ⑤ 正命 sammā-ājīva ③ 正語 sammā-vācā ⑦ 正念 (定之禪相) sammā-sati ① 正見 sammā-diṭṭhi ② 正思惟 sammā-saṅkappa ⑥ 正精進(定之助緣) sammā-vāyāma ⑧ 正定 sammā-samādhi
-
八精進事 Aṭṭha ārambhavatthūni (AN 8.80) ⑤ 無食而勤 na labhati bhojana vīriyaṃ ⑥ 有食而勤 labhati bhojana vīriyaṃ ③ 未行而勤 magga gantabba bhavissati vīriyaṃ ④ 已行而勤 maggaṃ agamāsiṃ vīriyaṃ ① 未作而勤 kammaṃ kātabbaṃ bhavissati vīriyaṃ ② 已作而勤 kammaṃ akāsiṃ vīriyaṃ ⑦ 少疾而勤 appamattaka ābādha vīriyaṃ ⑧ 病癒而勤 acira-vuṭṭhita gelaññā vīriyaṃ 對治八 Kilesa 8
-
八懈怠事 Aṭṭha kusīta-vatthu (AN 8.80)
⑤ 無食而眠 na labhati bhojana nipajjāmī ⑥ 有食而眠 labhati bhojana nipajjāmī ③ 未行而眠 magga gantabba bhavissati nipajjāmī ④ 已行而眠 maggaṃ agamāsiṃ nipajjāmī ① 未作而眠 kammaṃ kātabbaṃ bhavissati nipajjāmī ② 已作而眠 kammaṃ akāsiṃ nipajjāmī ⑦ 少疾而眠 appamattaka ābādha nipajjāmī ⑧ 病癒而眠 acira-vuṭṭhita gelaññā nipajjāmī
-
八邪道 Aṭṭha micchattā (AN 10.113) ④ 邪業 micchākammanto ⑤ 邪命 micchāājīvo ③ 邪語 micchāvācā ⑦ 邪念 micchāsati ① 邪見 micchādiṭṭhi ② 邪思惟 micchāsaṅkappo ⑥ 邪精進 micchāvāyāmo ⑧ 邪定 micchāsamādhi
-
八風(八世間法) Aṭṭha loka-dhamma (AN 8.6) ② 衰(失) alābha ahita ⑧ 苦 dukkha
① 利(得) lābha hita ⑦ 樂 sukha
④ 毀(惡聲) ayasa ⑤ 譏(誹謗) nindā ③ 譽(名聲) yasa ⑥ 稱(稱譽) pasaṃsā
- 八眾 Aṭṭha parisā (AN 8.69) ③ 居士眾 gahapatiparisā ⑦ 魔眾 māraparisā ① 剎帝利眾 khattiyaparisā ⑤ 四大王天眾 cātumahārājikaparisā ② 婆羅門眾 brāhmaṇaparisā ⑧ 梵天眾 brahmaparisā ④ 沙門眾 samaṇaparisā ⑥ 忉利天眾 tāvatiṃsaparisā I. 譬喻九 Upamā 9
- 如來同義語 Tathāgatassa adhivacanaṃ (DN 27, 111-140) ① 世尊真法子 bhagavatomhi putto oraso ⑤ 法嗣 dhammadāyādo
② 口生 mukhato jāto ③ 法生 dhammajo ④ 法化 dhammanimmito ⑦ 梵身 brahmakāyo ⑨ 梵體 brahmabhūto ⑥ 法身 dhammakāyo ⑧ 法體 dhammabhūto
- 九清淨(九遍淨精勤分) Nava visuddhi, Nava pārisuddhi-padhāniyaṅgāni (MN 24, 257-259) (DN 34, 359) ① 戒清淨 sīla-visuddhi
② 心清淨 citta-visuddhi
④ 斷疑清淨 kaṅkhā-vitaraṇa-visuddhi ⑧ 慧清淨 (無取著般涅槃) paññā-visuddhi, anupādā-pari-nibbāna ⑨ 解脫清淨 (住於梵行) vimutti-visuddhi, brahma-cariya vussatī ③ 見清淨 diṭṭhi-visuddhi ⑤ 道非道智見清淨 maggāmagga-ñāṇa-dassana-visuddhi ⑥ 道跡智見清淨 paṭipadā-ñāṇa-dassana-visuddhi ⑦ 智見清淨 ñāṇa-dassana-visuddhi
- 信樂第一法(八正道、離貪法) Agge dhamme pasannānaṃ (AN 5.32)(AN 4.34) ⑦ 離貪 (無為法) virāgo
③ 癒渴 (調伏渴求) pipāsavinayo ⑥ 盡渴愛(無為法) taṇhākkhayo
② 醒憍醉(破除憍慢) madanimmadano ⑧ 寂滅 (無為法) nirodho ⑨ 涅槃 (無為法) nibbānaṃ ① 八聖道分(有為法) ariyo aṭṭhaṅgiko maggo ④ 破窟宅(根絕阿賴耶) ālayasamugghāto ⑤ 斷輪迴(無為法) vaṭṭupacchedo
- 九大願望(八念九願) Nava ākaṅkhā (AN 8.30) ① 成就初禪 paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja ⑥ 喜足於食(托缽乞食) piṇḍiyālopa-bhojanaṃ
③ 成就三禪 tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja ⑤ 喜足於衣(穿糞掃衣) paṃsukūla-cīvaraṃ
④ 成就四禪 catutthaṃ jhānaṃ upasampajja ⑦ 喜足於住(坐臥樹下) rukkhamūla-senāsanaṃ ⑧ 喜足於臥(破衣草墊) tiṇasanthāra-kasaya-nāsanaṃ ② 成就二禪 dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja ⑨ 喜足於藥(服陳棄藥) pūtimutta-bhesajjaṃ
- 如理作意根本九法(正確注意) Nava yoniso-manasikāra-mūlakā dhammā (Ps 2, 74) ② 歡喜滿足(戒具足) pamuditassa ⑦ 如實知見(擇法菩提分) yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ ① 如理作意(念菩提分) yonisomanasikaroto ⑤ 有樂受(精進菩提分) sukhino
⑧ 心厭離(捨菩提分) nibbindaṃ ⑨ 離貪解脫(正解脫) virāgā vimuccati ③ 禪悅法喜(喜菩提分) pītimanassa ④ 身輕安(輕安菩提分) passaddhakāyo ⑥ 心得定(定菩提分) samāhite citte
- 九神通智(身如意通、神足通) Iddhi-vidha-ñāṇa (DN 2, 238-239)
③ 透壁穿山 tiro-pākāra tiro-pabbata ④ 出沒大地 pathaviyāpi ummujja-nimujjaṃ ⑤ 行於水上 udakepi abhijjamāne gacchati ⑥ 行於空中 ākāsepi pallaṅkena kamati ⑦ 手摸日月 candimasūriye pāṇinā parāmasati ⑧ 飛身梵天 brahmalokāpi kāyena vasaṃ ① 一身多身 ekopi hutvā bahudhā ② 隱身現身 āvibhāvaṃ tirobhāva
⑨ 猶如陶師 seyyathāpi dakkha kumbhakāra
- 九次第住 Nava anupubbavihāra (AN 9.32) ① 初禪(離生喜、樂) paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati ⑧ 非非想處(超無所有) nevasaññā-nāsañña-āyatana ③ 第三禪(捨念樂住) tatiya jhāna ⑦ 無所有處(超識無邊) ākiñcañña-āyatana
④ 第四禪(捨念遍淨) catuttha jhāna ⑥ 識無邊處(超空無邊) viññā-anañca-āyatana ⑨ 想受滅盡(超非想非非想) saññā-vedayita-nirodha ② 第二禪(定生喜、樂) dutiya jhāna ⑤ 空無邊處(滅有對想) ākāsa-anañca-āyatana
-
九次第滅 Nava anupubbanirodhā (AN 9.31) ① 初禪(愛想滅) paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa kāmasaññā niruddhā ⑧ 非非想處(無所有想滅) ākiñcaññāyatana-saññā niruddhā ③ 第三禪(喜滅) pīti niruddhā ⑦ 無所有處(識無邊想滅) viññāṇañcāyatana-saññā niruddhā ④ 第四禪(入出息滅) assāsapassāssā niruddhā ⑥ 識無邊處(空無邊想滅) ākāsānañcāyatana-saññā niruddhā ⑨ 想受滅盡(想受皆滅) saññā ca vedanā ca niruddhā ② 第二禪(尋、伺滅) vitakkavicārā niruddhā ⑤ 空無邊處(色想滅) rūpa-saññā niruddhā
-
九嫌恨調伏(九害心調伏) Nava āghātapaṭivinayā (AN 9.30)
③ 當不饒益我何妨 anatthaṃ me carissatī taṃ kutettha labbhā ⑥ 當不饒益我所愛何妨 piyassa me manāpassa anatthaṃ carissatī taṃ kutettha labbhā ⑨ 當作饒益我所恨何妨 appiyassa me amanāpassa atthaṃ carissatī taṃ kutettha labbhā ① 已不饒益我何妨 Anatthaṃ me acarī taṃ kutettha labbhā ④ 已不饒益我所愛何妨 piyassa me manāpassa anatthaṃ acarī taṃ kutettha labbhā ⑦ 已作饒益我所恨何妨 appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī taṃ kutettha labbhā ② 現不饒益我何妨 anatthaṃ me caratī taṃ kutettha labbhā ⑤ 現不饒益我所愛何妨 piyassa me manāpassa anatthaṃ caratī taṃ kutettha labbhā ⑧ 現作饒益我所恨何妨 appiyassa me amanāpassa atthaṃ caratī taṃ kutettha labbhā 對治九 Kilesa 9 321. 九嫌恨事(九害心事) Nava āghātavatthūni (AN 9.29)
③ 當不饒益我 anatthaṃ me carissatī ⑥ 當不饒益我所愛 piyassa me manāpassa anatthaṃ carissatī ⑨ 當作饒益我所恨 appiyassa me amanāpassa atthaṃ carissatī ① 已不饒益我 Anatthaṃ me acarī ④ 已不饒益我所愛 piyassa me manāpassa anatthaṃ acarī ⑦ 已作饒益我所恨 appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī ② 現不饒益我 anatthaṃ me caratī ⑤ 現不饒益我所愛 piyassa me manāpassa anatthaṃ caratī ⑧ 現作饒益我所恨 appiyassa me amanāpassa atthaṃ caratī
- 九有情居(不含五淨居天) Nava sattāvāsā (AN 9.24)
① 人天惡處(六天、地獄、餓鬼、傍生) manussā ca devā ca vinipātikā ② 初禪梵身(三天) devā brahmakāyikā ⑨ 非非想處 nevasaññā-nāsaññāyatana ④ 三禪遍淨(三天) devā subhakiṇhā ⑦ 無所有處 ākiñcaññāyatana ⑥ 識無邊處 viññāṇañcāyatana ⑧ 無想處(四天) asañña-satta-āyatana
③ 二禪光音(三天) devā ābhassarā ⑤ 空無邊處 ākāsānañcāyatana
-
四禪九天 Catuttha jhāna (MN 1, 1-13) ① 無雲天 (少福天、小嚴飾天) Anabhraka ② 福生天(大嚴飾天) Punyaprasava ③ 廣果天 (嚴飾果實天、果實天) Vehapphala ④ 無想天 Asañña-sattā, Asañña-bhava ⑤~⑨ 五淨居天(又名阿毘浮天) Suddhāvāsa, Abhibhussa
-
九渴愛根 Nava taṇhāmūlakā dhammā (AN 9.23) (DN 15, 102-113) ③ 利得 lābhaṃ ⑨ 守護(罪惡不善法生) ārakkhā ① 渴愛 taṇhaṃ ⑤ 欲染 (想要貪染) chandarāgaṃ
⑥ 依戀 ajjhosānaṃ ⑦ 佔有 pariggahaṃ
② 尋求 pariyesanaṃ ④ 計較 vinicchayaṃ ⑧ 慳吝 macchariyaṃ
- 求不得苦 Icchita-alābha dukkha (DN 22, 398) ② 老 jarā ⑦ 苦(受) dukkha
① 生 jāti ⑤ 愁(悶) soka
④ 死 maraṇa ⑥ 悲(哀) parideva
③ 病 byādhi ⑧ 憂(煩) domanassa ⑨ 惱(亂) upāyāsa
- 九種種 Nava nānattā (SN 14.10, 94) (DN 34, 359) ① 種種界 dhātunānattaṃ
② 種種觸 phassanānattaṃ ③ 種種受 vedanānānattaṃ ⑥ 種種欲 chandanānattaṃ ④ 種種想 saññānānattaṃ ⑨ 種種得 lābhanānattaṃ ⑤ 種種思惟 saṅkappanānattaṃ ⑦ 種種熱 pariḷāhanānattaṃ ⑧ 種種求 pariyesanānānattaṃ
-
愛尋之生 Kāma vitakka nidāna (SN 14.9) (SN 14.12) ① 愛界 (欲界) kāma-dhātu ④ 愛觸 kāma-phassa ⑤ 愛受 kāma-vedanā ⑥ 愛欲 kāma-chanda ② 愛想 kāma-sañña ⑨ 愛得 kāma-lābha ③ 愛思惟 kāma-saṅkappa ⑦ 愛熱 kāma-pariḷāha ⑧ 愛求 kāma-pariyesanā
-
瞋尋之生 Byāpāda vitakka nidāna (SN 14.9) (SN 14.12)
① 瞋界 byāpāda-dhātu ④ 瞋觸 byāpāda-phassa ⑤ 瞋受 byāpāda-vedanā ⑥ 瞋欲 byāpāda-chanda ② 瞋想 byāpāda-sañña ⑨ 瞋得 byāpāda-lābha ③ 瞋思惟 byāpāda-saṅkappa ⑦ 瞋熱 byāpāda-pariḷāha ⑧ 瞋求 byāpāda-pariyesanā
- 害尋之生 Vihiṃsā vitakka nidāna (SN 14.9) (SN 14.12)
① 害界 vihiṃsā-dhātu ④ 害觸 vihiṃsā-phassa ⑤ 害受 vihiṃsā-vedanā ⑥ 害欲 vihiṃsā-chanda ② 害想 vihiṃsā-sañña ⑨ 害得 vihiṃsā-lābha ③ 害思惟 vihiṃsā-saṅkappa ⑦ 害熱 vihiṃsā-pariḷāha ⑧ 害求 vihiṃsā-pariyesanā
-
九無暇難住梵行 Nava akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya (AN 8.29) ① 生於地獄(痛苦當中) nirayaṃ upapanno ② 生於傍生(畜生傍行) tiracchānayoniṃ ③ 生於鬼道(陰界祖靈) pettivisayaṃ ④ 阿修羅身(瞋痴墮處) asurakāyaṃ ⑧ 痴呆聾啞(不解善說) duppañño jaḷo eḷamūgo ⑤ 長壽天眾(如無想天) aññataraṃ dīghāyukaṃ devanikāyaṃ ⑥ 邊地無知(蠻族無智) paccantimesu janapadesu milakkhesu aviññātāresu ⑦ 邪見顛倒(不信三寶) micchādiṭṭhiko viparītadassano ⑨ 佛前佛後(沒有正法) tathāgato ca loke na uppanno dhammo ca na desiyati
-
墓園九相 Nava-sīvathikā-pabba (DN 22, 379)
① 初死膨脹、青瘀膿爛相 eka-dvī-aṇha-mata uddhu-mātaka vi-nīlaka vi-pubbaka ② 食殘、 蟲聚相 khajja vi-kkhāyitaka puḷavaka ③ 筋屍斷壞、血肉臭相 sa-maṃsa-lohita pūti (vi-cchiddaka hata-vikkhittaka) ④ 無肉血塗、筋骨臭相 lohitaka pūti lohita-makkhita ⑧ 年久壞碎、枯朽相 ti-caturo-vassa ⑨ 骸骨腐蝕、成灰相 aṭṭhi pūtī cuṇṇaka-jātā ⑤ 無血肉、連骨相 apagata maṃsa-lohita ⑥ 骨節支解、散亂相 aṭṭhi apagata-sambandha vi-kkhittaka ⑦ 白骨相 seta-aṭṭhi aṭṭhika J. 譬喻十 Upamā 10 332. 膨脹十想(修憶念死) Dasa saññā (AN 10.57) ⑤ 世間無喜無取想 sabbaloke anabhiratasaññā ⑦ 蟲噉想 puḷavakasaññā ⑩ 膨脹想 uddhumātakasaññā ① 無常想 Aniccasaññā ⑧ 青瘀想 vinīlakasaññā
② 無我想 anattasaññā ③ 死想 maraṇasaññā
④ 食違逆想 āhāre paṭikūlasaññā ⑥ 骨想 aṭṭhikasaññā ⑨ 穿孔想 vicchiddakasaññā
-
滅盡十想(應當培養) Dasa saññā (AN 10.56) ① 不淨想(觀身不淨) asubhasaññā ④ 世間無喜無取想 (捨離世間執取) sabbaloke-anabhiratisaññā ⑤ 無常想(五蘊無常) aniccasaññā ⑧ 捨斷想(斷三惡尋) pahānasaññā ⑥ 無常者苦想(厭離諸行) anicce dukkhasaññā ② 死想 (過患想) maraṇasaññā ⑦ 苦者無我想(六處無我) dukkhe anattasaññā ⑩ 滅盡想(涅槃寂靜) nirodhasaññā ③ 食違逆想(食厭忌、不淨、食不樂想) āhārepaṭikūla-saññā ⑨ 離貪想(愛盡出離) virāgasaññā
-
念息十想(耆利摩難) Dasa saññā (AN 10.60) ③ 不淨想 asubhasaññā ④ 過患想 ādīnavasaññā ⑧ 世間無喜無取想 sabbaloke anabhiratasaññā ① 無常想 aniccasaññā ⑤ 捨斷想 pahānasaññā ⑨ 諸行無常厭離想 sabbasaṅkhāresu anicchāsaññā ② 無我想 anattasaññā ⑦ 滅盡想 nirodhasaññā
⑥ 離貪想 virāgasaññā ⑩ 念入出息 ānāpānassati
- 十隨念 Dasa-anussati (AN 1.473-482) ① 隨時念佛 Buddhānussati ⑨ 憶念身行 kāya-gatā-sati
② 隨時念法 Dhamma anussati ⑥ 隨時念天 devatā anussati ③ 隨時念僧 Saṅgha anussati ⑧ 修憶念死 maraṇassati ⑩ 隨念寂靜(涅槃) upasama anussati ④ 隨時念戒 sīlā anussati ⑤ 隨時念施 cāga anussati ⑦ 念入出息 ānāpānassati
- 十遍處(十個禪修主題) Dasa kasiṇa-āyatana (AN 10.29) ① 地遍 pathavī-kasiṇa ⑥ 黃遍 pīta-kasiṇa ② 水遍 āpo-kasiṇa ⑤ 青遍 nīla-kasiṇa
④ 風遍 vāyo-kasiṇa ⑧ 白遍 odāta-kasiṇa ⑩ 識遍 viññāṇa-kasiṇa ③ 火遍 tejo-kasiṇa ⑦ 赤遍 lohita-kasiṇa ⑨ 空遍 ākāsa-kasiṇa
- 僧不壞信(僧隨念) Saṅgha avecca-pasādena (SN 12.41)
① 勝妙行(親近善士) su-paṭipanna ⑧ 應供養 dakkhiṇe-yya ⑨ 合掌禮拜 añjali-karaṇīya ② 質直行 (聽聞正法) uju-paṭipanna ⑩ 無上福田 anuttara puñña-khetta ④ 如法行 (法隨法行) sāmīci-paṭipanna ⑤ 四雙八輩 cattāri purisa-yugāni aṭṭha purisa-puggala ③ 如理行 (如理作意) ñāya-paṭipanna ⑥ 應恭敬 āhune-yya ⑦ 應尊重 pāhune-yya
- 十守護法 Dasa nāthakaraṇā dhammā (AN 10.17) ① 具戒 (防護學處) sīlavā ⑦ 喜足 (生活所需) santuṭṭho
② 多聞 (受持思維) bahussuto ⑥ 樂法 (熱愛真理) dhammakāmo ⑨ 正念 (念定收攝) satimā ③ 善友 (修行團體) kalyāṇamitto ⑤ 服事 (善巧工作) dakkho ⑩ 有慧 (生滅觀智) paññavā ④ 恭順 (容易教誨) suvaco ⑧ 精勤 (繫念明相) āraddhavīriyo
- 十全說法(聖正言教、厭離言教、離蓋言教) Dasaka kathā abhi-sallekhikā (MN 122, 185-196) ② 說知足 santuṭṭhikathā ④ 說不與人雜處(交際) asaṃsaggakathā ⑥ 說戒律 sīlakathā ① 說少欲 appicchakathā ⑦ 說禪定 samādhikathā
⑧ 說智慧 paññākathā ⑩ 說解脫智見 vimuttiñāṇa-dassanakathā ③ 說獨處 pavivekakathā ⑤ 說精進 vīriyārambhakathā ⑨ 說解脫(說正解脫) vimuttikathā
- 十聖居 Dasa ariya-vāsā (AN 10.20) ② 具足六支(正業:攝六根門) chaḷaṅga-samannāgata ⑧ 身行寂靜(正定:具足四禪) passaddha-kāya-saṅkhāra
① 已斷五支(正見:已除五蓋) pañcaṅga-vippahīna ⑤ 已捨自諦(正語:已離戲論) paṇunna-pacceka-sacca ⑦ 濁思已淨(正思惟:斷三思) anāvila-saṅkappa ③ 心念一護(正念:攝念護心) eka-ārakkha ⑩ 慧善解脫(正智:已無後有) suvimutta-pañña ④ 慎思四依(正精進:四正勤) catur-āpassena ⑥ 求已斷盡(正命:已斷三求) samavaya-saṭṭha-esana ⑨ 心善解脫(正解脫:解三毒) suvimutta-citta
- 漏盡十力 Dasa khīṇa-asava bala (AN 10.90)
② 善觀苦(慾如火坑) aṅgāra-kāsū-apamā kāmā ⑦ 善修五根 pañca-indriya subhāvita ⑧ 善修五力 pañca bala subhāvita ① 善觀無常 aniccato sudiṭṭha ④ 善修四念住 sati-paṭṭhāna subhāvita ⑤ 善修四正勤 samma-padhānā subhāvita ③ 善觀無我(傾心出離) viveka-ninna citta ⑥ 善修四神足 iddhi-pādā subhāvita ⑨ 善修七菩提分 satta bojjhaṅga subhāvita ⑩ 善修八聖道分 aṭṭha-aṅgika magga subhāvita
-
無怖畏慧力(洞察十法) Paññābalaṃ (AN 9.5) ① 洞察善法 kusala-saṅkhātā vocaritā ④ 洞察無罪法 anavajja-saṅkhātā vocaritā ⑥ 洞察白法 sukka-saṅkhātā vocaritā ② 洞察不善法 akusala-saṅkhātā vocaritā ③ 洞察有罪法 sāvajja-saṅkhātā vocaritā ⑤ 洞察黑法 kaṇha-saṅkhātā vocaritā ⑨ 洞察非聖法 nālamariya-saṅkhātā vocaritā ⑩ 洞察入聖法 alamariya-saṅkhātā vocaritā ⑦ 洞察應習法 sevitabba-saṅkhātā vocaritā ⑧ 洞察不應習法 asevitabba-saṅkhātā vocaritā
-
無怖畏精進力(精勤十法) Vīriyabalaṃ (AN 9.5) ⑥ 精勤善法 kusala-saṅkhātā padahati ⑦ 精勤無罪法 anavajja-saṅkhātā padahati ⑧ 精勤白法 sukka-saṅkhātā padahati ① 捨離不善法 akusala-saṅkhātā pahānāya ② 捨離有罪法 sāvajja-saṅkhātā pahānāya ③ 捨離黑法 kaṇha-saṅkhātā pahānāya ⑤ 捨離非聖法 nālamariya-saṅkhātā pahānāya ⑩ 精勤入聖法 alamariya-saṅkhātā padahati ④ 捨離不應習法 asevitabba-saṅkhātā pahānāya ⑨ 精勤應習法 sevitabba-saṅkhātā padahati
-
十無學法 Dasa asekkhā dhammā (SN 14.29, 113)
④ 無學正業 asekkha sammā-kammanta ⑤ 無學正命 asekkha sammā-ājīva ③ 無學正語 asekkha sammā-vācā ⑦ 無學正念 asekkha sammā-sati ① 無學正見 asekkha sammā-diṭṭhi ② 無學正思惟 asekkha sammā-saṅkappa ⑩ 無學正解脫 asekkha sammā-vimutti ⑥ 無學正精進 asekkha sammā-vāyāma ⑧ 無學正定 asekkha sammā-samādhi ⑨ 無學正智 asekkha sammā-ñāṇā
- 十盡事 Dasa nijjaravatthūni (AN 10.106) ④ 正業滅邪業 sammākammantassa micchākammanto ⑤ 正命滅邪命 sammāājīvassa micchāājīvo
③ 正語滅邪語 sammāvācassa micchāvācā ⑦ 正念滅邪念 sammāsatissa micchāsati
① 正見滅邪見 sammādiṭṭhissa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā ② 正思滅邪思 Sammāsaṅkappassa micchāsaṅkappo ⑩ 正解脫滅邪解脫 Sammāvimuttissa micchāvimutti ⑥ 正勤滅邪勤 sammāvāyāmassa micchāvāyāmo ⑧ 正定滅邪定 sammāsamādhissa micchāsamādhi ⑨ 正智滅邪智 sammāñāṇassa micchāñāṇaṃ
-
十學處(出家十戒文) Dasa sikkhāpada (Khp 2) (MV 1.42, 106) (MV 5.9, 255) ① 離殺生 pāṇa-atipātā veramaṇī ⑥ 離非時食 vikāla-bhojanā veramaṇī ⑧ 離妝飾身體 mālā-gandha-vilepana-dhāraṇa-maṇḍana-vibhūsana-ṭṭhānā veramaṇī ④ 離妄語 musā-vādā veramaṇī ⑦ 離放逸戲樂 nacca-gīta-vādita-visūka-dassanā veramaṇī ⑤ 離飲酒 Surā-meraya-majja-pamāda-ṭ-ṭhānā veramaṇī ⑨ 離放逸坐臥 uccā-sayana-mahā-sayanā veramaṇī ② 離偷盜 adinna-ādānā veramaṇī ③ 離非梵行(不婬) abrahma-cariyā veramaṇī ⑩ 離金銀錢財 jātarūpa-rajata-paṭiggahaṇā veramaṇī
-
十善業道 Dasa kusala-kamma-patha (AN 10.172)
① 離殺生 pāṇa-atipātā veramaṇī ⑨ 離瞋恚 a-byāpāda
④ 離妄語 musā-vādā veramaṇī ⑤ 離挑撥語 pisuṇāya vācāya veramaṇī ⑥ 離粗惡語 pharusāya vācāya veramaṇī ⑦ 離雜穢語 sampha-palāpa veramaṇī ⑩ 正見 sammā-diṭṭhi
② 離不與取 adinna-ādānā veramaṇī ③ 離邪愛行(不邪婬) kāmesu-micchācārā veramaṇī ⑧ 離貪愛 an-abhijjhā
對治十 Kilesa 10 348. 十不善業道 Dasa akusalakammapathā (AN 10.172) ① 殺生 pāṇātipāto ⑨ 瞋恚 byāpāda
④ 虛妄語 musāvādo ⑤ 挑撥語 pisuṇā vācā ⑥ 粗惡語 pharusā vācā ⑦ 雜穢語(瞎扯) samphappalāpo ⑩ 邪見 micchādiṭṭhi ② 不與取 adinnādānaṃ ③ 邪愛行(邪婬) kāmesumicchācāro ⑧ 貪愛 (貪婪) abhijjhā
- 十邪 Dasa micchattā (AN 10.132) ④ 邪業 micchākammanto ⑤ 邪命 micchāājīvo
③ 邪語 micchāvācā ⑦ 邪念 micchāsati
① 邪見 micchādiṭṭhi ② 邪思 micchāsaṅkappo ⑩ 邪解脫 micchāvimutti ⑥ 邪精進 micchāvāyāmo ⑧ 邪定 micchāsamādhi ⑨ 邪智 micchāñāṇaṃ
-
慾愛十喻 Dasa ūpamā kāmā (MN 22, 234-248) ① 慾是骸骨 Aṭṭhikaṅkalūpamā ② 慾是肉片 maṃsapesūpamā ⑥ 慾是借物 yācitakūpamā ⑦ 慾是樹果 rukkhaphalūpamā ⑩ 慾是蛇頭 sappasirūpamā ⑤ 慾是夢境 supinakūpamā ⑧ 慾是屠場 asisūnūpamā ⑨ 慾是砧板 sattisūlūpamā ③ 慾是草炬 tiṇukkūpamā ④ 慾是炭火 aṅgārakāsūpamā
-
十結 Dasa saṃyojana (SN 45.180-181) (AN 10.13) ④ 愛欲 (七結的愛結) kāmacchanda ⑤ 瞋恚 byāpāda ① 有身見 sakkāya-diṭṭhi ⑥ 色貪 rūpa-rāga ② 疑 vicikicchā ⑦ 無色貪 arūpa-rāga ⑧ 慢 māna ⑩ 無明 avijjā ③ 戒禁取 sīlabbata-parāmasa ⑨ 掉舉 uddhacca
-
卡拉瑪經 Kesamutti-sutta (AN 3.66) ④ 勿信經教 mā piṭaka-sampadānena ⑨ 勿信權威 mā bhabba-rūpatāya ⑩ 勿信祖師 mā samaṇo no garūti ① 勿信風俗 Mā anussavena ② 勿信傳統 mā paramparāya ③ 勿信聽聞 mā itikirāya ⑤ 勿信推理 mā takkahetu ⑦ 勿信慮周 mā ākāra-parivitakkena
⑥ 勿信研究 mā nayahetu ⑧ 勿信卓見 mā diṭṭhin-ijjhānakkhantiyā K. 譬喻十一 Upamā 11 353. 修光明想 徹見其相 Obhāsa-sañjānati nimitta paṭivijjhati (MN 128, 241) ④ 不恐懼 na chambhitattaṃ ⑧ 離懈怠 na atilīna-vīriya
② 不失念(無作意) na a-mana-sikāra ⑩ 離妄想 na nānatta-sañña ⑪ 離色貪(急於觀察) na ati-nijjhāyita-tta rūpa ① 無疑惑 na vicikicchā ③ 不惛眠 na thina-middha ⑤ 不自滿(歡喜得意) na ubbilla
⑥ 離淫欲(粗惡罪) na duṭṭhulla ⑦ 離掉舉(精勤過頭) na accāraddha-vīriya ⑨ 離欲求(祈願) na abhijappā
- 佛不壞信(佛隨念) Buddha avecca-pasādena (SN 12.41)
② 正遍知者 (正等覺) sammā-sam-buddha ⑤ 世間解者 lokavidū ⑩ 世尊 bhagavā ⑧ 天人師 satthā deva-manussāna ⑪ 如來 tathāgata ① 阿羅漢 (應供者) araha ④ 善逝者 sugata ⑨ 佛(覺者) Buddha ③ 明行足者 vijjā-caraṇa-sampanna ⑥ 無上士者 anuttara ⑦ 調御丈夫者 purisa-damma-sārathi 對治 十一 Kilesa 11 355. 現見五蘊十一法 Pañca-khandha ekā-dasaka paccakkha (SN 22.95) ⑤ 外bahiddhā ⑥ 粗oḷārika ⑩ 遠dūra ② 未來 anāgata ④ 內ajjhatta ⑪ 近santika ① 過去 atīta ⑦ 細sukhuma
③ 現在 paccuppanna ⑧ 劣hīna ⑨ 勝paṇīta
L. 譬喻十二 Upamā 12 356. 圓滿五根十二成就 Pañca indriya paripūratta (SN 48.24) ⑪ 隨法行者 (少慧) dhammānusārī ⑫ 隨信行者 (唯淨信) saddhānusārī ⑦ 一來者(二果) sakadāgāmī ⑧ 一種者(初果) ekabījī ⑨ 家家 (初果) kolaṃkola ⑩ 七返有(初果) sattakkhattu-parama ① 阿羅漢(四果) araha ② 中般涅槃者(三果) antarā-parinibbāyī
③ 生般涅槃者(三果) upahacca-parinibbāyī ④ 無行般涅槃者(三果) asaṅkhāra-parinibbāyī ⑤ 有行般涅槃者(三果) sasaṅkhāra-parinibbāyī ⑥ 上流至色究竟天 (三果) uddhaṃsota akaniṭṭha
- 四諦三轉十二行相 Cattāri ariya-sacca ti-parivaṭṭa dvādasā-kāra (SN 56.11, 1081)
① 此苦聖諦(示轉) dukkha ariya-sacca ② 苦應遍知(勸轉) dukkhaṃ ariya-saccaṃ pariññeyya ③ 苦已遍知(證轉) dukkhaṃ ariya-saccaṃ pariññāta
④ 此集聖諦(示轉) dukkha-samudaya ariya-sacca ⑤ 集應遍斷(勸轉) dukkha-samudaya ariya-sacca pahātabba ⑥ 集已遍斷(證轉) dukkha-samudaya ariya-sacca pahīna ⑦ 此滅聖諦(示轉) dukkha-nirodha ariya-sacca ⑧ 滅應現證(勸轉) dukkha-nirodha ariya-sacca sacchi-kātabba ⑨ 滅已現證(證轉) dukkha-nirodha ariya-sacca sacchi-kata ⑩ 此道聖諦(示轉) dukkha-nirodha-gāminī paṭipadā ariya-sacca ⑪ 道應遍修(勸轉) dukkha-nirodha-gāminī paṭipadā ariya-sacca bhāvetabba ⑫ 道已遍修(證轉) dukkha-nirodha-gāminī paṭipadā ariya-sacca bhāvita 對治 十二 Kilesa 12 358. 十二緣起 Dvādasa-paṭicca-samuppāda (SN 12.37)(SN 12.20) ④ 名色 nāma-rūpa ⑪ 生 jāti ⑫ 老死jarā-maraṇa ⑤ 六入 cha-āyatana ⑥ 觸 phassa ⑦ 受 vedanā ① 無明avijjā ③ 識 viññāṇa ⑩ 有 bhava ② 行saṅkhārā ⑧ 渴愛taṇhā ⑨ 取 upādāna
-
十二處(內外六處) Dvādasa-āyatana (MN 148, 420-427) ② 色處 rūpa-āyatana ④ 聲處 sadda-āyatana ⑥ 香處 gandha-āyatana ⑧ 味處 rasa-āyatana ⑩ 觸處 phoṭṭhabba-āyatana ① 眼處 cakkhu-āyatana ③ 耳處 sota-āyatana ⑤ 鼻處 ghāna-āyatana ⑦ 舌處 jivhā-āyatana ⑨ 身處 kāya-āyatana ⑪ 意處 mano-āyatana ⑫ 法處 Dhamma-āyatana
-
觀苦聖諦 Dukkha-anu-passanā (DN 22, 387-399)
② 老 jarā ⑥ 苦(受) dukkha ⑨ 怨憎會苦 appiyehi sampayoga dukkha ① 生 jāti ④ 愁(悶) soka ⑩ 愛別離苦 piya-apāya dukkha ③ 死 maraṇa ⑤ 悲(哀) parideva ⑫ 五取蘊苦 pañca-upādāna-khandha dukkha ⑦ 憂(煩) domanassa ⑧ 惱(亂) upāyāsa ⑪ 求不得苦 icchita-alābha dukkha
- 觀身念住 十二徹知 Iriyā-patha sampajānakārī (DN 22, 375-376)
① 徹知走路 gacchanta pajānāti ⑥ 行往歸來 abhikkanta paṭikkanta ⑧ 屈臂伸手 sammiñjite pasārite
② 徹知站立 ṭhita pajānāti ⑤ 徹知姿勢 kāya paṇihita pajānāti ⑦ 觀前顧後 ālokita vilokita ⑨ 著衣持缽 saṅghāṭi-patta-cīvara-dhāraṇe ④ 徹知躺著 sayāna pajānāti ⑫ 覺醒語默 sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve ③ 徹知坐著 nisinna pajānāti ⑩ 食飲嚼嘗 asita pīta khāyita sāyita ⑪ 大小便溺 uccāra-passāva-kamme
M. 譬喻十六 Upamā 16 362. 尊勝行道十六法(善惡滅盡、成就無學) Soḷasa dhammehi uttamapattipattaṃ (MN 78, 260-268) ① 如何為不善戒(邪身業、邪語業、邪活命) akusalā sīlā ⑤ 如何為善戒(善身業、善語業、正當活命) kusalā sīlā ⑨ 如何為不善思惟(愛思惟、瞋思惟、害思惟) akusalā saṅkappā ⑬ 如何為善思惟(離愛思惟、離瞋思惟、離害思惟) kusalā saṅkappā
② 不善戒如何生起(若有貪瞋痴心) samuṭṭhānā akusalā sīlā ⑥ 善戒如何生起(若離貪瞋痴心) samuṭṭhānā kusalā sīlā ⑩ 不善思惟如何生起(若有愛瞋害想) samuṭṭhānā akusalā saṅkappā ⑭ 善思惟如何生起(若離愛瞋害想) samuṭṭhānā kusalā saṅkappā
③ 不善戒何處滅盡(修身語意善行、正命) akusalā sīlā aparisesā nirujjhanti ⑦ 善戒何處滅盡(心解脫、慧解脫) kusalā sīlā aparisesā nirujjhanti ⑪ 不善思惟何處滅盡(初禪) akusalā saṅkappā aparisesā nirujjhanti ⑮ 善思惟何處滅盡(二禪) kusalā saṅkappā aparisesā nirujjhanti ④ 不善戒如何滅盡(四正勤) akusalānaṃ sīlānaṃ nirodhāya paṭipanno ⑧ 善戒如何滅盡(四正勤) kusalānaṃ sīlānaṃ nirodhāya paṭipanno ⑫ 不善思惟如何滅盡(四正勤) akusalānaṃ saṅkappānaṃ nirodhāya paṭipanno ⑯ 善思惟如何滅盡(四正勤) kusalānaṃ saṅkappānaṃ nirodhāya paṭipanno
N. 對治十六 Kilesa 16 363. 觀心念住(他心智) Citta-anu-passanā, Ceto-pariya-ñāṇa (DN 22, 381) (DN 2, 242)
③ 心有瞋恚 sa-dosa citta ④ 心離瞋恚 vīta-dosaṃ citta ① 心有貪染 sa-rāga citta ② 心離貪染 vī-tarāga citta ⑨ 心廣大 mahaggata citta ⑩ 心不廣大 a-mahaggata citta ⑤ 心有愚痴 sa-moha citta ⑥ 心離愚痴 vīta-moha citta ⑦ 心昏沈 saṅkhitta citta ⑧ 心散亂 vikkhitta citta ⑮ 心解脫 vimutta citta ⑯ 心未解脫 a-vimutta citta ⑪ 心沒超越 sa-uttara citta ⑫ 心有超越 an-uttara citta ⑬ 心得定 samāhita citta ⑭ 心不得定 a-samāhita citta
O. 對治十八 Kilesa 18 364. 十八界 Aṭṭhārasa dhātu (SN 14.1, 85) (SN 41.2, 344) (MN 115, 124-132) ② 色界 rūpa-dhātu ⑤ 聲界 sadda-dhātu ⑧ 香界 gandha-dhātu ⑪ 味界 rasa-dhātu ⑭ 觸界 phoṭṭhabba-dhātu
① 眼界 cakkhu-dhātu ④ 耳界 sota-dhātu ⑦ 鼻界 ghāna-dhātu ⑩ 舌界 jivhā-dhātu ⑬ 身界 kāya-dhātu
③ 眼識界 cakkhu-viññāṇa-dhātu ⑥ 耳識界 sota-viññāṇa-dhātu ⑨ 鼻識界 ghāna-viññāṇa-dhātu ⑫ 舌識界 jivhā-viññāṇa-dhātu ⑮ 身識界 kāya-viññāṇa-dhātu ⑱ 意識界 mano-viññāṇa-dhātu ⑯ 意界 mano-dhātu ⑰ 法界 Dhamma-dhātu
- 十八意行(六喜行、六憂行、六捨行) Aṭṭhārasamanopavicāro (MN 140, 346) (AN 3.62) ⑬ 觸伺隨喜(伺察可喜處之觸) somanassaṭṭhānīya phoṭṭhabba upavicarati ⑭ 觸伺隨憂(伺察可憂處之觸) domanassaṭṭhānīya phoṭṭhabba upavicarati ⑮ 觸伺隨捨(伺察可捨處之觸) upekkhāṭṭhānīya phoṭṭhabba upavicarati ④ 聲伺隨喜(伺察可喜處之聲) somanassaṭṭhānīya sadda upavicarati ⑤ 聲伺隨憂(伺察可憂處之聲) domanassaṭṭhānīya sadda upavicarati ⑥ 聲伺隨捨(伺察可捨處之聲) upekkhāṭṭhānīya sadda upavicarati
① 色伺隨喜 somanassaṭṭhānīya rūpa upavicarati ② 色伺隨憂 domanassaṭṭhānīya rūpa upavicarati ③ 色伺隨捨 upekkhāṭṭhānīya rūpa upavicarati ⑯ 法伺隨喜 somanassaṭṭhānīya dhamma upavicarati ⑰ 法伺隨憂 domanassaṭṭhānīya dhamma upavicarati ⑱ 法伺隨捨 upekkhāṭṭhānīya dhamma upavicarati ⑦ 香伺隨喜 somanassaṭṭhānīya gandha upavicarati ⑧ 香伺隨憂 domanassaṭṭhānīya gandha upavicarati ⑨ 香伺隨捨 upekkhāṭṭhānīya gandha upavicarati ⑩ 味伺隨喜 somanassaṭṭhānīya rasa upavicarati ⑪ 味伺隨憂 domanassaṭṭhānīya rasa upavicarati ⑫ 味伺隨捨 upekkhāṭṭhānīya rasa upavicarati
P. 對治二十八 Kilesa 28 366. 三界二十八天 28-Devaloka (MN 41, 439-443) (MN 1, 1-13) (MN 127, 229-235) (AN 9.24) (DN 33, 296-349)
① 四大王天(四天王) Cātummāhārājikā ② 三十三天(忉利天) Tāvatimsā ③ 夜摩天 (燄摩天、第三燄天) Yama ④ 兜率天(睹史多天) Tusita ⑤ 化樂天(樂變化天) Nimmānarati ⑥ 他化自在天(第六天、魔天 Māra) Paranimmitavasavatti
⑦ 梵眾天(梵身天) Brahma-pārisajja, Brahma-kāyika ⑧ 梵輔天 Brahma-purohitā ⑨ 大梵天 Mahā-brahmā ⑩ 少光天 Parittābha ⑪ 無量光天 Appamānābhā ⑫ 光音天 (極光淨天、晃昱天) Abhāssarā ⑬ 少淨天(雜染光天) Pārittāsubhā, Saṃkiliṭṭhābhā ⑭ 無量淨天 Appamānasubhā ⑮ 遍淨天(遍淨光天) Subhākinhā, Parisuddhābhā ⑯ 無雲天 (少福天、小嚴飾天) Anabhraka ⑰ 福生天(大嚴飾天) Punyaprasava ⑱ 廣果天 (嚴飾果實天、果實天) Vehapphalā ⑲ 無想天 Asañña-sattā, Asañña-bhava ㉕ 空無邊處 Ākāsanañcāyatana ㉖ 識無邊處 Viññāṇañcāyatana ㉗ 無所有處 Ākincaññāyatana ㉘ 非想非非想處(有頂天之二) Nevasaññānāsaññāyatana ⑳ 無煩天 Avihā ㉑ 無熱天 Atappā ㉒ 善見天 Sudassā ㉓ 善現天 Sudassī ㉔ 色究竟天(有頂天之一, 阿迦膩吒天) Akaṇiṭṭha
Q. 對治二十九 Kilesa 29 367. 現觀五蘊 二十九法 Pañca-khandha ekūna-tiṃsā samanupassati (SN 22.81) (MN 109, 87)
① 色身是我 rūpaṃ attato ② 我有色身 rūpa-vantaṃ attā-naṃ ③ 我中有色 attani rūpaṃ ④ 色中有我 rūpa-smiṃ attā-naṃ ㉕ 不但無我 no cassaṃ ㉖ 亦無所有 no ca me siyā ㉗ 死後無我 na me bhavissatī ㉘ 也不存在常、恒之法 nābhavissaṃ
⑤ 受身是我 vedanaṃ attato ⑥ 我有受身 vedanā-vantaṃ attā-naṃ ⑦ 我中有受 attani vedanaṃ ⑧ 受中有我 vedanā-ya attā-naṃ ㉑ 此是真我 so attā ㉒ 我有世界 so loko ㉓ 死後有我 so pecca bhavissāmi ㉔ 有常、恒、永住、不變易之法 nicco dhuvo sassato avipariṇāma-dhammo
⑨ 想身是我 saññaṃ attato ⑩ 我有想身 saññā-vantaṃ attā-naṃ ⑪ 我中有想 attani saññaṃ ⑫ 想中有我 saññā-ya attā-naṃ ⑰ 識身是我 viññāṇaṃ attato ⑱ 我有識身 viññāṇa-vantaṃ attā-naṃ ⑲ 我中有識 attani viññāṇaṃ ⑳ 識中有我 viññāṇa-smiṃ attā-naṃ ⑬ 行身是我 saṅkhāre attato ⑭ 我有行身 saṅkhāra-vantaṃ attā-naṃ ⑮ 我中有行 attani saṅkhāre ⑯ 行中有我 saṅkhāre-su attā-naṃ ㉙ 疑惑猶豫 kaṅkhī vicikicchī
R. 譬喻三十四 Upamā 34 368. 入出息念三十四行相(憶念呼吸) Ānāpānassati (AN 10.60)
① 憶念入息 satova assasati ② 憶念出息 satova passasati ③ 念長入息 dīgha assasati ④ 念長出息 dīgha passasati ⑤ 念短入息 rassa assasati ⑥ 念短出息 rassa passasati ⑦ 念身入息 sabba-kāya-paṭisaṃvedī assasati ⑧ 念身出息 sabba-kāya-paṭisaṃvedī passasati ⑨ 身安入息 passambhaya kāya-saṅkhāra assasati ⑩ 身安出息 passambhaya kāya-saṅkhāra passasati ⑪ 念喜入息 pīti-paṭisaṃvedī assasati ⑫ 念喜出息 pīti-paṭisaṃvedī passasati ⑬ 念樂入息 sukha-paṭisaṃvedī assasati ⑭ 念樂出息 sukha-paṭisaṃvedī passasati ⑮ 念受入息 citta-saṅkhāra-paṭisaṃvedī assasati ⑯ 念受出息 citta-saṅkhāra-paṭisaṃvedī passasati ⑰ 捨受入息 passambhaya citta-saṅkhāra assasati ⑱ 捨受出息 passambhaya citta-saṅkhāra passasati ⑲ 念心入息 citta-paṭisaṃvedī assasati ⑳ 念心出息 citta-paṭisaṃvedī passasati ㉑ 捨念入息 abhi-pamodaya citta assasati ㉒ 捨念出息 abhi-pamodaya citta passasati ㉓ 心定入息 samā-daha citta assasati ㉔ 心定出息 samā-daha citta passasati ㉕ 解脫入息 vimocaya citta assasati ㉖ 解脫出息 vimocaya citta passasati ㉗ 無相入息 anicca-anu-passī assasati ㉘ 無相出息 anicca-anu-passī passasati ㉙ 離貪入息 vi-rāga-anu-passī assasati ㉚ 離貪出息 vi-rāga-anu-passī passasati ㉛ 滅盡入息 nirodha-anu-passī assasati ㉜ 滅盡出息 nirodha-anu-passī passasati ㉝ 出離入息 paṭinissagga-anu-passī assasati ㉞ 出離出息 paṭinissagga-anu-passī passasati
S. 譬喻三十七 Upamā 37 369. 三十七道品 Sattatiṃsā-bodhipakkhika (AN 7.71) ④ 五根 (信進念定慧) pañca indriya ⑤ 五力 (信進念定慧、 信慚愧進慧) pañca bala ① 四念住(身受心法) cattāri satipaṭṭhāna ② 四正勤(防斷修成、 律斷修隨) cattāri sammā-padhānā ③ 四神足(欲勤心觀) cattāri iddhipāda
⑥ 七菩提分(念法進喜安定捨) satta sambojjhaṅga ⑦ 八聖道分(見思語業命進念定) ariya-aṭṭha-aṅgika-magga
T. 對治四十八 Kilesa 48 370. 四十八身分 Aṭṭha-cattāḷīsa-ākāra (MN 28, 302-305) (MN 140, 349-353) ① 頭髮(地界) kesā ② 膚毛 lomā ③ 指甲 nakhā ④ 牙齒 dantā ⑤ 皮膚 taco ⑥ 肌肉 maṃsa ⑦ 筋腱 nhāru ⑧ 骨 aṭṭhi ⑨ 髓 aṭṭhimiñja ⑩ 腎 vakka ⑪ 心 hadaya ⑫ 肝臟 yakana ⑬ 肋膜 kilomaka ⑭ 脾臟 pihaka ⑮ 肺 papphāsa ⑯ 腸 anta ⑰ 腸膈膜 antaguṇa ⑱ 胃臟 udariya ⑲ 糞便 karīsa ⑳ 腦 matthaluṅga ㉑ 膽汁(水界) pitta ㉒ 痰 semha ㉓ 膿 pubba ㉔ 血 lohita ㉕ 汗 seda ㉖ 脂肪 meda ㉗ 眼淚 assu ㉘ 油 vasā ㉙ 唾液 kheḷa ㉚ 鼻涕 siṅghāṇikā ㉛ 骨液 lasikā ㉜ 尿水 mutta ㊲ 向上循環的脈息(風界) uddhaṅ-gamā vātā ㊳ 向下循環的脈息 adho-gamā vātā ㊴ 子宮妊娠 kucchi-asayā vātā ㊵ 腸胃蠕動 koṭṭha-asayā vātā ㊶ 肢體動作 aṅgam-aṅga-anu-sārino vātā ㊷ 呼吸系統 assāsa passāsa ㉝ 體溫(火界) santappati ㉞ 成長與老化作用 jīrīyati ㉟ 發燒熱氣 pariḍayhati ㊱ 咀嚼與消化作用 asita-pīta-khāyita-sāyita pariṇāma ㊸ 耳孔(空界) kaṇṇacchiddaṃ ㊹ 鼻孔 nāsacchiddaṃ ㊺ 口腔 mukhadvāraṃ ㊻ 食道 ajjhoharati ㊼ 胃腸內(食飲嚼嚐的位置) asita-pīta-khāyita-sāyitaṃ santiṭṭhati ㊽ 肛門 adhobhāgaṃ nikkhamati
U. 對治六十 Kilesa 60
- 六十身 Saṭṭhi kāya (DN 22, 400)
② 外六處 cha bāhira-āyatana ④ 六觸身 cha phassa-kāya ① 內六處 cha ajjhattika-āyatana ⑤ 六受身 cha vedanā-kāya ⑨ 六尋身 cha vitakkā-kāya ③ 六識身 cha viññāṇa-kāya ⑥ 六想身 cha saññā-kāya ⑩ 六伺身 cha vicārā-kāya ⑦ 六思身 cha sañcetanā-kāya ⑧ 六愛身 cha taṇhā-kāya