菩薩藏佛教學會
20
背景
翻譯
下載 ▾

《聖典選讀》追隨諸佛古道~不死道跡【果非因生】

《聖典選讀》The Pali Selected Readings 追隨諸佛古道~不死道跡! 佛曆 2563. 11. 11 菩提僧團 Ven. Devacitta 整理 供養──無上世尊、無上法身、無上舍利 Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammā Sambuddhassa. 皈命──於世尊、應供阿羅漢、獨覺自現證、平等正覺者

巴利聖典 palitxt@gmail.com ✍ https:# sites.google.com/site/palishengdian

追隨諸佛古道~不死道跡【大綱】(Outline) ♡ Whoever Sees Dependent Co-arising Sees the Dhamma. (MN 28, 306) ☼

《聖典選讀》The Pali Selected Readings 1 追隨諸佛古道~不死道跡【大綱】(Outline) 2 追隨諸佛古道~不死道跡【目錄】(Contents) 3 啊!佛陀的智慧 What! Buddha’s Wisdom 7 三 皈 依 Tisaraṇa / Three Refuges 8 追隨諸佛古道~不死道跡! Dhammapariyāya / Follow the Way from Buddhas 9 ♨ 第一篇 相應部選讀 Saṃyuttanikāya / The Grouped Discourses 9 ♨ 第二篇 增支部選讀 Aṅguttaranikāya / The Further-factored Discourses 109 聖典凡例 Text’s Introduction 176 免費流通,歡迎助印! Free circulation, welcomed posted! 178

追隨諸佛古道~不死道跡【目錄】(Contents) ♡ Whoever Sees Dependent Co-arising Sees the Dhamma. (MN 28, 306) ☼ 《聖典選讀》The Pali Selected Readings 1 追隨諸佛古道~不死道跡【大綱】(Outline) 2 追隨諸佛古道~不死道跡【目錄】(Contents) 3 啊!佛陀的智慧 What! Buddha’s Wisdom 7 三 皈 依 Tisaraṇa / Three Refuges 8 追隨諸佛古道~不死道跡! Dhammapariyāya / Follow the Way from Buddhas 9 ♨ 第一篇 相應部選讀 Saṃyuttanikāya / The Grouped Discourses 9 第一品 ✩ 所食經 Khajjanīyasuttaṃ (SN 22.79) 9 第一章 ✫ 憶念五取蘊宿住 Pañca anussarati 11 第二章 ✫ 詳說五蘊 Pañca-khandha 12 第三章 ✫ 類智之如實知見 Khajjāmi 15 第四章 ✫ 法智之如實知見 Anatta 19 第五章 ✫ 法住智之如實知見 Atītānāgatapaccuppannaṃ 20 第六章 ✫ 觀五蘊之四聖諦而離貪 Cattāro sammappaññāya daṭṭhabbaṃ 21 第七章 ✫ 厭患離貪而正解脫 Nibbindaṃ virajjati 24 第八章 ✫ 觀五蘊之四聖諦證解脫智見 Cattāro vimutta ñāṇaṃ 25 第二品 ✩ 乞食經 Piṇḍolyasuttaṃ (SN 22.80) 30 第一章 ✫ 觀色蘊 Rūpa 37 第二章 ✫ 觀受蘊 Vedanā 38 第三章 ✫ 觀想蘊 Saññā 38 第四章 ✫ 觀行蘊 Saṅkhārā 39 第五章 ✫ 觀識蘊 Viññāṇaṃ 39 第三品 ✩ 風不吹經 Vātasuttaṃ (SN 24.1, 206) 41 第四品 ✩ 淨口遊方尼經 Sūcimukhīsuttaṃ (SN 28.10, 341) 47 第五品 ✩ 優波摩那問現法經 Upavāṇasandiṭṭhikasuttaṃ (SN 35.70) 53 第一章 ✫ 覺知貪染 Rāga 54 第二章 ✫ 覺知無染 No rāga 57 第六品 ✩ 食經 Āhārasuttaṃ (SN 46.51, 232) 61 第一章 ✫ 五蓋食 Pañca nīvaraṇa āhāra 61 第二章 ✫ 七菩提分食 Satta bojjhaṅgā āhāra 64 第三章 ✫ 五蓋無食 Pañca nīvaraṇa anāhāra 68 第四章 ✫ 七菩提分無食 Satta bojjhaṅgā anāhāra 71 第七品 ✩ 不共教說經 Pariyāyasuttaṃ (SN 46.52, 233) 75 第一章 ✫ 五蓋為十 Nīvaraṇā dasa 79 第二章 ✫ 七菩提分成為十四 Bojjhaṅgā catuddasa 80 第八品 ✩ 火喻經 Aggisuttaṃ (SN 46.53, 234) 83 第一章 ✫ 心鬆懈時 Samaye līnaṃ cittaṃ 84 第二章 ✫ 心浮動時 Samaye uddhattaṃ cittaṃ 87 第九品 ✩ 傷歌邏水缽喻經 Saṅgāravasuttaṃ (SN 46.55, 236) 90 第一章 ✫ 五蓋水缽喻 Pañca nīvaraṇa udapattaūpama 91 第一節 ❦ 愛如色濁 Kāmarāgapariyuṭṭhitena 91 第二節 ❦ 瞋如火沸 Byāpādapariyuṭṭhitena 92 第三節 ❦ 惛眠苔覆 Thinamiddhapariyuṭṭhitena 94 第四節 ❦ 掉悔風波 Uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena 95 第五節 ❦ 疑惑濁泥 Vicikicchāpariyuṭṭhitena 97 第二章 ✫ 離蓋水缽喻 Anāvaraṇā anīvaraṇā 99 第一節 ❦ 不愛無色 Na kāmarāgapariyuṭṭhitena 99 第二節 ❦ 不瞋未沸 Na byāpādapariyuṭṭhitena 100 第三節 ❦ 不惛無苔 Na thinamiddhapariyuṭṭhitena 101 第四節 ❦ 不掉無波 Na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena 103 第五節 ❦ 不疑水清 Na vicikicchāpariyuṭṭhitena 104 第三章 ✫ 七菩提分 Satta bojjhaṅgā 106 ♨ 第二篇 增支部選讀 Aṅguttaranikāya / The Further-factored Discourses 109 第一品 ✩ 內外結經 Ajjhattabahiddhāsaṃyojanasutta (AN 2.37) 109 第一章 ✫ 說法緣起 Sāvatthinidānaṃ 113 第二章 ✫ 內外十結 Dasa saṃyojanānī 114 第一節 ❦ 五下分結 Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni 114 第二節 ❦ 五上分結 Pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni 115 第三章 ✫ 等心天人 Samacittā devatā 118 第一節 ❦ 人天歡喜 Haṭṭhā parisā 118 第二節 ❦ 世尊嘉許 Bhagavā anukampaṃ 119 第三節 ❦ 多維宇宙 Āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti 120 第四章 ✫ 供養同梵 Santaṃyeva upahāraṃ upaharissāma 122 第一節 ❦ 六根清淨 Santindriyā 122 第二節 ❦ 寂身語意 Santaṃ Ti-kammaṃ 122 第三節 ❦ 不共法門 Aññatitthiyā nāssosuṃ 123 第二品 ✩ 無色禪不動行 Āneñjasuttaṃ (AN 3.117) 124 第三品 ✩ 最上淨信經 Aggappasādasuttaṃ (AN 4.34) 128 第一章 ✫ 信樂第一佛 Agge buddhe pasannānaṃ 128 第二章 ✫ 信樂第一法(八正道、離貪) Agge dhamme 129 第三章 ✫ 信樂第一僧 Agge saṅghe pasannānaṃ 130 第四章 ✫ 信樂第一戒 Agge sīlāni pasannānaṃ 130 第四品 ✩ 四瓶喻經 Kumbhasuttaṃ (AN 4.103) 132 第五品 ✩ 優波摩那經 Upavāṇasuttaṃ (AN 4.175) 137 第六品 ✩ 准提王童女經 Cundīsuttaṃ (AN 5.32) 141 第一章 ✫ 信樂第一佛 Agge buddhe pasannānaṃ 143 第二章 ✫ 信樂第一法(八正道、離貪) Agge dhamme pasannānaṃ 144 第三章 ✫ 信樂第一僧 Agge saṅghe pasannānaṃ 145 第四章 ✫ 信樂第一戒 Agge sīlāni pasannānaṃ 146 第七品 ✩ 常思五處經 Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasuttaṃ (AN 5.57) 148 第一章 ✫ 捨棄憍慢 Mada pahīyati 149 第二章 ✫ 非唯獨我 Na kho ahaññeveko 153 第八品 ✩ 具壽跋陀耆 Bhaddajisuttaṃ (AN 5.170) 158 第九品 ✩ 瞋恚經 Kodhanasuttaṃ (AN 7.64) 163 第十品 ✩ 十結經 Saṃyojanasuttaṃ (AN 10.13) 173 聖典凡例 Text’s Introduction 176 免費流通,歡迎助印! Free circulation, welcomed posted! 178

Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammā Sambuddhassa. 皈命──於世尊、應供阿羅漢、獨覺自現證、平等正覺者。 Refuge in the Buddha, Arhat, Supreme Enlightenment.

✩ Vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādetha. 諸行皆是壞滅之法, 應自精進不放逸。 Decay is inherent in all component things.
Work out your salvation with diligence!

✩ 當勤精進,早求解脫; 以智慧明,滅諸痴暗。 But do strive diligently, and quickly seek out freedom. With the light of perfect wisdom, destroy the darkness of ignorance!

༺ ⎈ ༻

啊!佛陀的智慧 What! Buddha’s Wisdom

✩ 似乎,每個人── 都喜歡發表! Seems, everyone… enjoy published!

都有,他自己, 高超的見解……。 Has, himself… super views.

似乎,每個人── 都有,勝過佛陀的智慧 ‼ Seems everyone… have, better than Buddha’s wisdom!

可是,對於原始的── 「佛 陀 教 法」是什麼 ¿ ? However, what is… “the original teachings of Buddha?”

並不瞭解, ♨ 也不想瞭解, 更沒有時間去瞭解。 Do not know, not understand, and no time to understand.

因為,他們都在── Because they are…

忙於,自己的: 『所知、所見……?』 Busy with their own… “I know, I see… ?”

༺ ⎈ ༻

三 皈 依 Tisaraṇa / Three Refuges

Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, ✩ 我皈依──於佛陀; I refuge in the Buddha;

Abhabbo parihānāya nibbānasseva! 涅槃,無衰退! Nibbana, no recession!

Dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, ✩ 我皈依──正法律; I refuge in the Dhamma;

Hiri ottappa sampanno! 具足,慚與愧! Be ashamed and reflection!

Saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi, ✩ 我皈依──賢聖僧; I refuge in the Sangha;

Sikkhāya tibba gāravo! 熱心,尊敬學! Ardent to learning respectfully!

༺ ⎈ ༻

追隨諸佛古道~不死道跡! Dhammapariyāya / Follow the Way from Buddhas

♨ 第一篇 相應部選讀 Saṃyuttanikāya / The Grouped Discourses

第一品 ✩ 所食經 Khajjanīyasuttaṃ (SN 22.79)

☆ 憶念五取蘊宿住 ➾ ① 憶過去色;② 憶過去受; ③ 憶過去想;④ 憶過去行; ⑤ 憶過去識。

☆ 詳說五蘊 ➾ ① 色(有所改變而被惱壞); ② 受(體驗到感覺); ③ 想(我有知覺認出); ④ 行(我決定去安排); ⑤ 識(產生知識理解)。

☆ 類智之如實知見 ➾ ① 現今、過去我以五蘊為食物; ② 復次,我以未來之五蘊為歡喜; ③ 彼如是思擇,則不顧於過去、未來之五蘊; ④ 故對當下已存在之五蘊,則走向厭患、離貪、滅盡之行道。

☆ 法智之如實知見(三法性) ➾ ① 觀五蘊諸行無常; ② 觀五蘊諸行是苦; ③ 觀五蘊諸法無我。

☆ 法住智之如實知見 ➾ ⑴ 過去、⑵ 未來、⑶ 現在; ⑷ 內、⑸ 外;⑹ 粗、⑺ 細; ⑻ 劣、⑼ 勝;⑽ 遠、⑾ 近; ⑿ 一切之五蘊:此非我所、此非我、此非我本體。

☆ 觀五蘊之四聖諦而離貪(證涅槃智) ➾ ① 減而不增(減貪欲); ② 捨而不取(斷三尋); ③ 退而不近(離不善); ④ 離不遍薰(離愛染)。

☆ 厭患離貪(證涅槃智)而正解脫 ➾ ① 既厭患於此色; ② 又厭患於此受; ③ 又厭患於此想; ④ 又厭患於此行; ⑤ 又厭患於此識; ⑥ 厭患而離貪; ⑦ 離貪而正解脫; ⑧ 正解脫而生解脫智; ⑨ 解脫智則知(無生智):不受後有。

☆ 觀五蘊之四聖諦證解脫智見 ➾ ① 不增不減(已減貪欲); ② 不捨不取(已斷三尋); ③ 不退不近(已離不善); ④ 不離不遍薰(已離愛染)。

  1. Sāvatthinidānaṃ. [爾時,世尊]住舍衛城因緣。

“Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaramānā 「諸比丘!諸沙門、婆羅門,憶念種種之宿住。

anussaranti sabbete pañcupādānakkhandhe anussaranti etesaṃ vā aññataraṃ. 憶念者,則憶念此一切五取蘊、或隨其一。

第一章 ✫ 憶念五取蘊宿住 Pañca anussarati

Katame pañca? 何者為五(蘊宿住之憶念)耶?

‘Evaṃrūpo ahosiṃ atītamaddhānan’ti – iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno rūpaṃyeva anussarati. ① 諸比丘!謂:『我於過去世,有如是色者』則憶念色。

‘Evaṃvedano ahosiṃ atītamaddhānan’ti – iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno vedanaṃyeva anussarati. ② 諸比丘!謂:『我於過去世,有如是受者』則憶念受。

‘Evaṃsañño ahosiṃ atītamaddhānan’ti… ③ 諸比丘!謂:『我於過去世,有如是想者』則憶念想。

‘evaṃsaṅkhāro ahosiṃ atītamaddhānan’ti… ④ 諸比丘!謂:『我於過去世,有如是行者』則憶念行。

‘evaṃviññāṇo ahosiṃ atītamaddhānan’ti – iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno viññāṇameva anussarati”. ⑤ 諸比丘!謂:『我於過去世,有如是識者』則憶念識。

第二章 ✫ 詳說五蘊 Pañca-khandha

“Kiñca, bhikkhave, rūpaṃ vadetha? ➊ 諸比丘!名為『色』者,何耶?

Ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘rūpan’ti vuccati. 諸比丘!有所改變而被惱壞,故名為『色』。

Kena ruppati? 有所改變而被惱壞者,何耶?

Sītenapi ruppati, uṇhenapi ruppati, jighacchāyapi ruppati, pipāsāyapi ruppati, ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi [… siriṃsapasamphassenapi (sī. pī.)] ruppati. ⑴ 既因寒冷,有所改變而被惱壞; ⑵ 也因暑熱,有所改變而被惱壞; ⑶ 也因飢餓,有所改變而被惱壞; ⑷ 也因口渴,有所改變而被惱壞; ⑸ 也因蚊虻、風吹、日曬、蛇蝎蟲類之觸摸,有所改變而被惱壞。

Ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘rūpan’ti vuccati. 諸比丘!有所改變而被惱壞,故名為『色』。

“Kiñca, bhikkhave, vedanaṃ vadetha? ➋ 諸比丘!名為『受』者,何耶?

Vedayatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘vedanā’ti vuccati. 諸比丘!體驗到感覺,故名為『受』。

Kiñca vedayati? 體驗到感覺者何耶?

Sukhampi vedayati, dukkhampi vedayati, adukkhamasukhampi vedayati. 體驗到感覺樂、體驗到感覺苦、體驗到感覺不苦不樂是。

Vedayatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘vedanā’ti vuccati. 諸比丘!體驗到感覺,故名為『受』。

“Kiñca, bhikkhave, saññaṃ vadetha? ➌ 諸比丘!名為『想』者,何耶?

Sañjānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saññā’ti vuccati. 諸比丘!我有知覺認出,故名為『想』。

Kiñca sañjānāti? 我有知覺認出者,何耶?

Nīlampi sañjānāti, pītakampi sañjānāti, lohitakampi sañjānāti, odātampi sañjānāti. ⑴ 我有知覺認出青; ⑵ 我有知覺認出黃; ⑶ 我有知覺認出赤; ⑷ 我有知覺認出白是。

Sañjānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saññā’ti vuccati. 諸比丘!我有知覺認出,故名為『想』。

“Kiñca, bhikkhave, saṅkhāre vadetha? ➍ 諸比丘!名為『行』者,何耶?

Saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saṅkhārā’ti vuccati. 諸比丘!我決定去安排,故名為『行』。

Kiñca saṅkhatamabhisaṅkharonti? 我決定去安排者,何耶?

Rūpaṃ rūpattāya [rūpatthāya (ka.)] saṅkhatamabhisaṅkharonti, ⑴ 對於自身形色,我決定去安排形色;

vedanaṃ vedanattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, ⑵ 對於自身感受,我決定去安排感受;

saññaṃ saññattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, ⑶ 對於自身想法,我決定去安排想法;

saṅkhāre saṅkhārattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, ⑷ 對於自身行為,我決定去安排行為;

viññāṇaṃ viññāṇattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti. ⑸ 對於自身知識,我決定去安排知識。

Saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saṅkhārā’ti vuccati. 諸比丘!我決定去安排,故名為『行』。

“Kiñca, bhikkhave, viññāṇaṃ vadetha? ➎ 諸比丘!名為『識』者,何耶?

Vijānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘viññāṇan’ti vuccati. 諸比丘!產生知識理解,故名為『識』。

Kiñca vijānāti? 產生知識理解者,何耶?

Ambilampi vijānāti, tittakampi vijānāti, kaṭukampi vijānāti, madhurampi vijānāti, khārikampi vijānāti, akhārikampi vijānāti, loṇikampi vijānāti, aloṇikampi vijānāti. ⑴ 產生知識理解酸; ⑵ 產生知識理解苦; ⑶ 產生知識理解辣; ⑷ 產生知識理解甜; ⑸ 產生知識理解鹼; ⑹ 產生知識理解不鹼; ⑺ 產生知識理解鹹; ⑻ 產生知識理解不鹹。

Vijānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘viññāṇan’ti vuccati. 諸比丘!產生知識理解,故名為『識』。

第三章 ✫ 類智之如實知見 Khajjāmi

“Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – 諸比丘!於此有聞之聖弟子,乃如是思擇:

‘ahaṃ kho etarahi rūpena khajjāmi. ➊ 『⑴ 現今我以(有所改變而被惱壞之)色為食物。

Atītampāhaṃ addhānaṃ evameva rūpena khajjiṃ, 過去世,我同樣以色為食物;

seyyathāpi etarahi paccuppannena rūpena khajjāmi. 正如,現今我以色為食物。

Ahañceva kho pana anāgataṃ rūpaṃ abhinandeyyaṃ, ⑵ 復次,我以未來之色為歡喜;

anāgatampāhaṃ addhānaṃ evameva rūpena khajjeyyaṃ, 未來世,我同樣以色為食物;

seyyathāpi etarahi paccuppannena rūpena khajjāmī’ti. 正如,現今我以色為食物。』

So iti paṭisaṅkhāya atītasmiṃ rūpasmiṃ anapekkho hoti; ⑶ 彼如是思擇,則不顧於過去之色;

anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati; 不歡喜於未來之色;

paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. ⑷ 故對當下已存在之色,則走向厭患、離貪、滅盡之行道。

“‘Ahaṃ kho etarahi vedanāya khajjāmi. ➋ 『⑴ 現今我以(體驗到感覺之)受為食物。

Atītampāhaṃ addhānaṃ evameva vedanāya khajjiṃ, 過去世,我同樣以受為食物;

seyyathāpi etarahi paccuppannāya vedanāya khajjāmi.
正如,現今我以受為食物。

Ahañceva kho pana anāgataṃ vedanaṃ abhinandeyyaṃ; ⑵ 復次,我以未來之受為歡喜;

anāgatampāhaṃ addhānaṃ evameva vedanāya khajjeyyaṃ, 未來世,我同樣以受為食物;

seyyathāpi etarahi paccuppannāya vedanāya khajjāmī’ti. 正如,現今我以受為食物。』

So iti paṭisaṅkhāya atītāya vedanāya anapekkho hoti; ⑶ 彼如是思擇,則不顧於過去之受;

anāgataṃ vedanaṃ nābhinandati; 不歡喜於未來之受;

paccuppannāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. ⑷ 故對當下已存在之受,則走向厭患、離貪、滅盡之行道。

“‘Ahaṃ kho etarahi saññāya khajjāmi…pe… ➌ 『⑴ 現今我以(我有知覺認出之)想為食物。 過去世,我同樣以想為食物; 正如,現今我以想為食物。 ⑵ 復次,我以未來之想為歡喜; 未來世,我同樣以想為食物; 正如,現今我以想為食物。』

⑶ 彼如是思擇,則不顧於過去之想; 不歡喜於未來之想; ⑷ 故對當下已存在之想,則走向厭患、離貪、滅盡之行道。

ahaṃ kho etarahi saṅkhārehi khajjāmi. ➍ 『⑴ 現今我以(我決定去安排之)行為食物。

Atītampāhaṃ addhānaṃ evameva saṅkhārehi khajjiṃ, 過去世,我同樣以行為食物;

seyyathāpi etarahi paccuppannehi saṅkhārehi khajjāmīti. 正如,現今我以行為食物。

Ahañceva kho pana anāgate saṅkhāre abhinandeyyaṃ; ⑵ 復次,我以未來之行為歡喜;

anāgatampāhaṃ addhānaṃ evameva saṅkhārehi khajjeyyaṃ, 未來世,我同樣以行為食物;

seyyathāpi etarahi paccuppannehi saṅkhārehi khajjāmī’ti. 正如,現今我以行為食物。』

So iti paṭisaṅkhāya atītesu saṅkhāresu anapekkho hoti; ⑶ 彼如是思擇,則不顧於過去之行;

anāgate saṅkhāre nābhinandati; 不歡喜於未來之行;

paccuppannānaṃ saṅkhārānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. ⑷ 故對當下已存在之行,則走向厭患、離貪、滅盡之行道。

“‘Ahaṃ kho etarahi viññāṇena khajjāmi. ➎ 『⑴ 現今我以(產生知識理解之)識為食物。

Atītampi addhānaṃ evameva viññāṇena khajjiṃ, 過去世,我同樣以識為食物;

seyyathāpi etarahi paccuppannena viññāṇena khajjāmi.
正如,現今我以識為食物。

Ahañceva kho pana anāgataṃ viññāṇaṃ abhinandeyyaṃ; ⑵ 復次,我以未來之識為歡喜;

anāgatampāhaṃ addhānaṃ evameva viññāṇena khajjeyyaṃ, 未來世,我同樣以識為食物;

seyyathāpi etarahi paccuppannena viññāṇena khajjāmī’ti. 正如,現今我以識為食物。』

So iti paṭisaṅkhāya atītasmiṃ viññāṇasmiṃ anapekkho hoti; ⑶ 彼如是思擇,則不顧於過去之識;

anāgataṃ viññāṇaṃ nābhinandati; 不歡喜於未來之識;

paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. ⑷ 故對當下已存在之識,則走向厭患、離貪、滅盡之行道。」

第四章 ✫ 法智之如實知見 Anatta

“Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti? 「諸比丘!汝等於意如何?色是常耶?是無常耶?」

“Aniccaṃ, bhante”. 「大德!是無常。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti? 「無常者,是苦耶?是樂耶?」

“Dukkhaṃ, bhante”. 「大德!是苦。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti? 「若觀此無常、苦變易之法者,得有『此是我所、此是我、此是我本體』耶?」

“No hetaṃ, bhante”. 「大德!否也。」

“Vedanā … saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti? 「諸比丘!汝等於意如何?受……想……行……識是常耶?是無常耶?」

“Aniccaṃ, bhante”. 「大德!是無常。」

“Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti? 「無常者,是苦耶?是樂耶?」

“Dukkhaṃ, bhante”. 「大德!是苦。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti? 「若觀此無常、苦變易之法者,得有『此是我所、此是我、此是我本體』耶?」

“No hetaṃ, bhante”. 「大德!否也。」

第五章 ✫ 法住智之如實知見 Atītānāgatapaccuppannaṃ

“Tasmātiha, bhikkhave, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ – 「是故,諸比丘!無論何色: ⑴ 過去、⑵ 未來、⑶ 現在; ⑷ 內、⑸ 外; ⑹ 粗、⑺ 細; ⑻ 劣、⑼ 勝; ⑽ 遠、⑾ 近; ⑿ 一切之色。

‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. 『此非我所、此非我、此非我本體。』 如是!應以正慧,如實作觀。

Yā kāci vedanā… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ – 無論何受……想……行……識: ⑴ 過去、⑵ 未來、⑶ 現在; ⑷ 內、⑸ 外; ⑹ 粗、⑺ 細; ⑻ 劣、⑼ 勝; ⑽ 遠、⑾ 近; ⑿ 一切之受……想……行……識。

‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ”. 『此非我所、此非我、此非我本體。』 如是!應以正慧,如實作觀。

第六章 ✫ 觀五蘊之四聖諦而離貪 Cattāro sammappaññāya daṭṭhabbaṃ

“Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako 諸比丘!聖弟子以此名為:

apacināti, no ācināti; ① 減而不增──損減(貪欲)而不收集;

pajahati [no (sī.)], na upādiyati; ② 捨而不取──捨斷(三惡尋)而不執取;

visineti [no (sī.)], na ussineti; ③ 退而不近──遠離(不善法)而不親近;

vidhūpeti [no (sī.)], na sandhūpeti. ④ 離薰而不遍薰──離開薰習(愛樂染著)而不遍薰習。

Kiñca apacināti, no ācināti? ➊ 什麼是『損減(貪欲)而不收集』耶?

Rūpaṃ apacināti, no ācināti; ⑴ 損減(貪欲)於色(之惱壞)而不收集;

vedanaṃ … ⑵ 損減(貪欲)於受(之感覺)而不收集;

saññaṃ… ⑶ 損減(貪欲)於想(之知覺)而不收集;

saṅkhāre… ⑷ 損減(貪欲)於行(之造作)而不收集;

viññāṇaṃ apacināti, no ācināti. ⑸ 損減(貪欲)於識(之知識)而不收集。

Kiñca pajahati, na upādiyati? ➋ 什麼是『捨斷(三惡尋)而不執取』耶?

Rūpaṃ pajahati, na upādiyati; ⑴ 捨斷(三惡尋)於色(之惱壞)而不執取;

vedanaṃ… ⑵ 捨斷(三惡尋)於受(之感覺)而不執取;

saññaṃ… ⑶ 捨斷(三惡尋)於想(之知覺)而不執取;

saṅkhāre… ⑷ 捨斷(三惡尋)於行(之造作)而不執取;

viññāṇaṃ pajahati, na upādiyati. ⑸ 捨斷(三惡尋)於識(之知識)而不執取。

Kiñca visineti, na ussineti? ➌ 什麼是『遠離(不善法)而不親近』耶?

Rūpaṃ visineti, na ussineti; ⑴ 遠離(不善法)於色(之惱壞)而不親近;

vedanaṃ… ⑵ 遠離(不善法)於受(之感覺)而不親近;

saññaṃ… ⑶ 遠離(不善法)於想(之知覺)而不親近;

saṅkhāre… ⑷ 遠離(不善法)於行(之造作)而不親近;

viññāṇaṃ visineti, na ussineti. ⑸ 遠離(不善法)於識(之知識)而不親近。

Kiñca vidhūpeti, na sandhūpeti? ➍ 什麼是『離開薰習(愛樂染著)而不遍薰習』耶?

Rūpaṃ vidhūpeti, na sandhūpeti; ⑴ 離開薰習(愛樂染著)於色(之惱壞)而不遍薰習;

vedanaṃ… ⑵ 離開薰習(愛樂染著)於受(之感覺)而不遍薰習;

saññaṃ… ⑶ 離開薰習(愛樂染著)於想(之知覺)而不遍薰習;

saṅkhāre… ⑷ 離開薰習(愛樂染著)於行(之造作)而不遍薰習;

viññāṇaṃ vidhūpeti, na sandhūpeti. ⑸ 離開薰習(愛樂染著)於識(之知識)而不遍薰習。

第七章 ✫ 厭患離貪而正解脫 Nibbindaṃ virajjati

“Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako 諸比丘!有聞之聖弟子,作如是觀:

rūpasmimpi nibbindati, ① 既厭患於此色;

vedanāyapi… ② 又厭患於此受;

saññāyapi… ③ 又厭患於此想;

saṅkhāresupi… ④ 又厭患於此行;

viññāṇasmimpi nibbindati. ⑤ 又厭患於此識;

Nibbindaṃ virajjati; ⑥ 厭患而離貪;

virāgā vimuccati. ⑦ 離貪而(正)解脫;

Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ⑧ (正)解脫而生解脫智。

‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. ⑨ 則知(無生智):『生已漏盡,梵行已立;應作已辦,不受後有!』

第八章 ✫ 觀五蘊之四聖諦證解脫智見 Cattāro vimutta ñāṇaṃ

“Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu 諸比丘!比丘以此名為:

nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito ① 已損減(貪欲)而住,則不增不減──既不損減(貪欲)也不收集;

neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito ② 已捨斷(三惡尋)而住,則不捨不取──既不捨斷(三惡尋)也不執取;

neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito ③ 已遠離(不善法)而住,則不退不近──既不遠離(不善法)也不親近;

neva vidhūpeti na sandhūpeti. Vidhūpetvā ṭhito ④ 已離開薰習(愛樂染著)而住,則不離薰、不遍薰──既不離開薰習(愛樂染著)也不遍薰習。

kiñca nevācināti na apacināti? Apacinitvā ṭhito ➊ 什麼是『已損減(之貪欲)而住,則不增不減』耶?

rūpaṃ nevācināti na apacināti; apacinitvā ṭhito ⑴ 已損減(貪欲)於色(之惱壞)而住,則既不損減(貪欲)也不收集;

vedanaṃ… ⑵ 已損減(貪欲)於受(之感覺)而住,則既不損減(貪欲)也不收集;

saññaṃ… ⑶ 已損減(貪欲)於想(之知覺)而住,則既不損減(貪欲)也不收集;

saṅkhāre… ⑷ 已損減(貪欲)於行(之造作)而住,則既不損減(貪欲)也不收集;

viññāṇaṃ nevācināti na apacināti. Apacinitvā ṭhito ⑸ 已損減(貪欲)於識(之知識)而住,則既不損減(貪欲)也不收集。

kiñca neva pajahati na upādiyati? Pajahitvā ṭhito ➋ 什麼是『已捨斷(三惡尋)而住,則不捨不取』耶?

rūpaṃ neva pajahati na upādiyati; pajahitvā ṭhito
⑴ 已捨斷(三惡尋)於色(之惱壞)而住,則既不捨斷(三惡尋)也不執取;

vedanaṃ… ⑵ 已捨斷(三惡尋)於受(之感覺)而住,則既不捨斷(三惡尋)也不執取;

saññaṃ… ⑶ 已捨斷(三惡尋)於想(之知覺)而住,則既不捨斷(三惡尋)也不執取;

saṅkhāre… ⑷ 已捨斷(三惡尋)於行(之造作)而住,則既不捨斷(三惡尋)也不執取;

viññāṇaṃ neva pajahati na upādiyati. Pajahitvā ṭhito ⑸ 已捨斷(三惡尋)於識(之知識)而住,則既不捨斷(三惡尋)也不執取。

kiñca neva visineti na ussineti? Visinetvā ṭhito ➌ 什麼是『已遠離(不善法)而住,則不退不近』耶?

rūpaṃ neva visineti na ussineti; visinetvā ṭhito ⑴ 已遠離(不善法)於色(之惱壞)而住,則既不遠離(不善法)也不親近;

vedanaṃ… ⑵ 已遠離(不善法)於受(之感覺)而住,則既不遠離(不善法)也不親近;

saññaṃ… ⑶ 已遠離(不善法)於想(之知覺)而住,則既不遠離(不善法)也不親近;

saṅkhāre… ⑷ 已遠離(不善法)於行(之造作)而住,則既不遠離(不善法)也不親近;

viññāṇaṃ neva visineti na ussineti. Visinetvā ṭhito ⑸ 已遠離(不善法)於識(之知識)而住,則既不遠離(不善法)也不親近。

kiñca neva vidhūpeti na sandhūpeti? Vidhūpetvā ṭhito ➍ 什麼是『已離開薰習(愛樂染著)而住,則不離薰、不遍薰』耶?

rūpaṃ neva vidhūpeti na sandhūpeti; vidhūpetvā ṭhito ⑴ 已離開薰習(愛樂染著)於色(之惱壞)而住,則既不離開薰習(愛樂染著)也不遍薰習;

vedanaṃ… ⑵ 已離開薰習(愛樂染著)於受(之感覺)而住,則既不離開薰習(愛樂染著)也不遍薰習;

saññaṃ… ⑶ 已離開薰習(愛樂染著)於想(之知覺)而住,則既不離開薰習(愛樂染著)也不遍薰習;

saṅkhāre… ⑷ 已離開薰習(愛樂染著)於行(之造作)而住,則既不離開薰習(愛樂染著)也不遍薰習;

viññāṇaṃ neva vidhūpeti na sandhūpeti. Vidhūpetvā ṭhito ⑸ 已離開薰習(愛樂染著)於識(之知識)而住,則既不離開薰習(愛樂染著)也不遍薰習。

evaṃvimuttacittaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuṃ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti – 諸比丘!如是心解脫之比丘,是帝釋天、梵天、生主(造物主)之諸天,所遙望而歸依。」

“Namo te purisājañña, namo te purisuttama; (世尊偈語:) 「歸命尊貴人、歸命最勝人;

Yassa te nābhijānāma, yampi nissāya jhāyasī”ti. 若汝未自證,禪思勤依止。」

sattamaṃ. 所食經 ~所食品‧第七經終

~《蘊相應‧所食品‧Khajjanīyasutta 所食經》(SN 22.79)

卍    卍    卍

第二品 ✩ 乞食經 Piṇḍolyasuttaṃ (SN 22.80)

  1. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. 爾時,世尊住釋迦國之迦毘羅衛城尼拘律園。

Atha kho bhagavā kismiñcideva pakaraṇe bhikkhusaṅghaṃ paṇāmetvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi. 時,世尊為少諍事故斥比丘眾後,清晨著下衣、持缽、衣,入迦毘羅衛城乞食。

Kapilavatthusmiṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena mahāvanaṃ tenupasaṅkami divāvihārāya. 行於迦毘羅衛城乞食。食已,從乞食還到大林,以行晝日坐。

Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya mūle divāvihāraṃ nisīdi. 入大林坐於毘羅婆若樹下,以行晝日坐。

Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – 時,世尊靜居阿蘭若,心生如是思念:

“mayā kho bhikkhusaṅgho pabāḷho. Santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ. 「我雖退卻比丘眾,但此處有新參之諸比丘,出家不久,初入此法與律,

Tesaṃ mamaṃ apassantānaṃ siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo. 彼等不見我,成生別異,或生變易。

Seyyathāpi nāma vacchassa taruṇassa mātaraṃ apassantassa siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo, 猶如幼犢不見母,或生別異,或生變易。

evameva santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ tesaṃ mamaṃ apassantānaṃ siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo. 如是此處有新參之諸比丘,出家未久,初入此法與律,彼等不見我,或生別異,或生變易,

Seyyathāpi nāma bījānaṃ taruṇānaṃ udakaṃ alabhantānaṃ siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo, 猶如種子不得水,或生別異,或生變易。

evameva santettha…pe… tesaṃ mamaṃ alabhantānaṃ dassanāya siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo. 如是此處有新參之諸比丘,出家未久,初入此法與律,彼等不見我,或生別異,或生變易,猶如種子不得水,或生別異,或生變易。

Yaṃnūnāhaṃ yatheva mayā pubbe bhikkhusaṅgho anuggahito, evameva etarahi anuggaṇheyyaṃ bhikkhusaṅghan”ti. 我宜如前往攝取比丘眾,如是今應攝取此比丘眾。」

Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ [sammiñjitaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā bāhaṃ pasāreyya pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya evameva – brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. 時有索訶主梵天,知世尊心之所思念,譬喻力士之屈伸腕,伸屈腕,速沒於梵天界,現於世尊之前。

Atha kho brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – 時,索訶主梵天,偏袒上衣之一肩,合掌奉世尊,白世尊曰:

“evametaṃ, bhagavā; evametaṃ, sugata! Bhagavato, bhante, bhikkhusaṅgho pabāḷho. 「世尊!如是,善逝!如是。大德!世尊難避卻比丘眾。

Santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ. Tesaṃ bhagavantaṃ apassantānaṃ siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo. 此處有新參之諸比丘,出家未久,初入此法與律,彼等不見世尊,或生別異,或生變易。

Seyyathāpi nāma vacchassa taruṇassa mātaraṃ apassantassa siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo, 猶如幼犢不見母,或生別異,或生變易。

evameva santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ tesaṃ bhagavantaṃ apassantānaṃ siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo. 如是此處有新參諸比丘,出家未久,初入此法與律,彼等不見世尊,或生別異,或生變易。

Seyyathāpi nāma bījānaṃ taruṇānaṃ udakaṃ alabhantānaṃ siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo, 猶如種子不得水,或生別異,或生變易。

evameva santettha bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, tesaṃ bhagavantaṃ alabhantānaṃ dassanāya siyā aññathattaṃ siyā vipariṇāmo. 如是此處有新參諸比丘,出家未久,初入此法與律,彼等不得見世尊,或生別異,或生變易。

卍    卍    卍

Abhinandatu, bhante, bhagavā bhikkhusaṅghaṃ; abhivadatu, bhante, bhagavā bhikkhusaṅghaṃ. Yatheva bhagavatā pubbe bhikkhusaṅgho anuggahito, evameva etarahi anuggaṇhātu bhikkhusaṅghan”ti. 大德世尊!令比丘眾歡喜,大德世尊!令比丘眾歡呼!大德世尊!應如先前之攝取比丘眾,如今當攝取比丘眾。」

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. 世尊默然而許。

Atha kho brahmā sahampati bhagavato adhivāsanaṃ viditvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi. 時,索訶主梵天知世尊之允許,敬禮世尊,若繞即沒於其處。

Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena nigrodhārāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. 時,世尊暮時,由阿蘭若而起,到尼拘律園。到已,坐於所設之座。

Nisajja kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi [abhisaṅkhāresi (syā. kaṃ.), abhisaṅkhāyi (pī.), abhisaṅkharoti (ka.)] yathā te bhikkhū (ekadvīhikāya sārajjamānarūpā yenāhaṃ [yena bhagavā (?)] tenupasaṅkameyyuṃ. 坐已,世尊如是示現神通變化。彼諸比丘,獨自或各二人以懷慚愧之色,令來我處。

Tepi bhikkhū ) [sī. syā. kaṃ. potthakesu natthi] ekadvīhikāya sārajjamānarūpā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. 彼諸比丘,獨自或各二人懷慚愧之色,來詣世尊之住處。詣已,敬禮世尊,坐於一面。

Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca – 坐於一面時,世尊則謂彼諸比丘曰:

❦❧ 【圓滿於沙門之義】

“Antamidaṃ, bhikkhave, jīvikānaṃ yadidaṃ piṇḍolyaṃ. 「諸比丘!於此處乞食者,乃諸活命中之下端。

Abhisāpoyaṃ, bhikkhave, lokasmiṃ piṇḍolo vicarasi pattapāṇīti. 於世間如禁咒,謂:『汝乞食者,手持缽遊方。』

Tañca kho etaṃ, bhikkhave, kulaputtā upenti atthavasikā, atthavasaṃ paṭicca; 諸比丘!然而知如是理由,諸善男子之到此,乃緣於有如是理由。

neva rājābhinītā, na corābhinītā, na iṇaṭṭā, na bhayaṭṭā, na ājīvikāpakatā; 非為王所強迫,非為賊所強迫,非為負債之故,非為怖畏,非為苦於活命,

api ca kho otiṇṇāmha jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇā dukkhaparetā 然而[念]:『我等實為陷入生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱者,為苦所陷、為苦所征服。

appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethāti. 了知:若能作此全苦蘊(終極)邊際就好!』

Evaṃ pabbajito cāyaṃ, bhikkhave, kulaputto. 諸比丘!如是而出家之彼善男子,

So ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo. 以起貪欲,於諸慾生極染著,心有瞋恚,意有害想,失念而不正知,不入於定,心散亂,乃凡俗諸根是。

Seyyathāpi, bhikkhave, chavālātaṃ ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ, neva gāme kaṭṭhatthaṃ pharati, nāraññe kaṭṭhatthaṃ pharati. 諸比丘!猶如焚屍火槽,燃燒兩端,而中間塗糞,於村亦不用材,於林間亦不用之材。

Tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi gihibhogā ca parihīno, sāmaññatthañca na paripūreti. 諸比丘!我乃說如是此人,既棄在家人之受用,亦不圓滿於沙門之義。

☆ 修習【四念住、無相三昧】 ✂ 滅盡【愛尋、瞋尋、害尋】

Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā – kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko. 諸比丘!有三不善尋,謂:『➊ 愛尋、➋ 瞋尋、➌ 害尋。』

Ime ca bhikkhave, tayo akusalavitakkā kva aparisesā nirujjhanti? Catūsu vā satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittassa viharato animittaṃ vā samādhiṃ bhāvayato. 諸比丘!此三不善尋,於何處滅盡無餘? 諸比丘!或於四念住,心安而住,或修習無相三昧時,此三不善尋滅盡無餘。

Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva animitto samādhi bhāvetuṃ. 諸比丘!因此,修習無相三昧是善。

Animitto, bhikkhave, samādhi bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso. 諸比丘!多作修習無相三昧者,果多,功德多。

Dvemā, bhikkhave, diṭṭhiyo – 諸比丘!有二種見。

bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca. 謂:『⓵ 有見、⓶ 非有見。』

Tatra kho, bhikkhave, sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – 諸比丘!此中有聞之聖弟子,如是思擇之,謂:

‘atthi nu kho taṃ kiñci lokasmiṃ yamahaṃ upādiyamāno na vajjavā assan’ti? 『於世間,有少法,我取之而為無罪過者否?』

So evaṃ pajānāti – 彼如是知,謂:

‘natthi nu kho taṃ kiñci lokasmiṃ yamahaṃ upādiyamāno na vajjavā assaṃ. 『於世間,乃少法,而我取之而非為無罪過!』

☆ 有見 ➾ 【觀五取蘊】 ➾ 色、受、想、行、識

Ahañhi rūpaññeva upādiyamāno upādiyeyyaṃ vedanaññeva… saññaññeva… saṅkhāreyeva viññāṇaññeva upādiyamāno upādiyeyyaṃ. 『我若取色者,則有所取;我若取受者,則有所取;我若取想者,則有所取;我若取行者,則有所取;我若取識者,則有所取,

Tassa me assa [ayaṃ (ka.)] upādānapaccayā bhavo; 然則緣取而有,

bhavapaccayā jāti; 緣有而生,

jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhaveyyuṃ. 緣生而老、死、愁、悲、苦、憂、惱。

Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo assā’”ti. 如是,而有全然苦蘊之集。』」

第一章 ✫ 觀色蘊 Rūpa

“Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti? 「諸比丘!汝等於意云何?色是常耶?是無常耶?」

“Aniccaṃ, bhante”. 「大德!是無常。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti? 「若是無常者,是苦耶?是樂耶?」

“Dukkhaṃ, bhante”. 「大德!是苦。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti? 「若觀此是無常、苦變易之法者,可得:『此是我所,此是我,此是真我本體』耶?」

“No hetaṃ, bhante”. 「大德!不也。」

第二章 ✫ 觀受蘊 Vedanā

“Vedanā… 「諸比丘!汝等於意云何?受是常耶?是無常耶?」 「大德!是無常。」 「若是無常者,是苦耶?是樂耶?」 「大德!是苦。」 「若觀此是無常、苦變易之法者,可得:『此是我所,此是我,此是真我本體』耶?」 「大德!不也。」

第三章 ✫ 觀想蘊 Saññā

saññā… 「諸比丘!汝等於意云何?想是常耶?是無常耶?」 「大德!是無常。」 「若是無常者,是苦耶?是樂耶?」 「大德!是苦。」 「若觀此是無常、苦變易之法者,可得:『此是我所,此是我,此是真我本體』耶?」 「大德!不也。」

第四章 ✫ 觀行蘊 Saṅkhārā

saṅkhārā… 「諸比丘!汝等於意云何?行是常耶?是無常耶?」 「大德!是無常。」 「若是無常者,是苦耶?是樂耶?」 「大德!是苦。」 「若觀此是無常、苦變易之法者,可得:『此是我所,此是我,此是真我本體』耶?」 「大德!不也。」

第五章 ✫ 觀識蘊 Viññāṇaṃ

viññāṇaṃ…pe… 「諸比丘!汝等於意云何?識是常耶?是無常耶?」 「大德!是無常。」 「若是無常者,是苦耶?是樂耶?」 「大德!是苦。」 「若觀此是無常、苦變易之法者,可得:『此是我所,此是我,此是真我本體』耶?」 「大德!不也。」

☆ 非有見 ➾ 【無相三昧】 ➾ 厭患 ➾ 離貪 ➾ 正解脫 ➾ 生解脫智

tasmātiha, bhikkhave, evaṃ passaṃ sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānātī”ti. 「諸比丘!有聞之聖弟子,作如是觀,以厭患於色,以厭患於受,以厭患於想,以厭患於行,以厭患於識,厭患而離貪,離貪而(正)解脫,(正)解脫而生解脫智,則知:『生已漏盡,梵行已立;應作已辦,不受後有!』」

Aṭṭhamaṃ. 乞食經 ~所食品‧第八經終

~《蘊相應‧所食品‧Piṇḍolyasutta 乞食經》(SN 22.80)

卍    卍    卍

第三品 ✩ 風不吹經 Vātasuttaṃ (SN 24.1, 206)

  1. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. [爾時,世尊]住舍衛城祇樹給孤獨園。

Bhagavā etadavoca – 世尊如是曰:

“kismiṃ nu kho, bhikkhave, sati, kiṃ upādāya, kiṃ abhinivissa evaṃ diṭṭhi uppajjati – 「諸比丘!因為,憶念於何者?執取於何者?住立(貪愛)於何者?所以,生起如是見:

‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’”ti? 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』耶?」

“Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. 「大德!對諸法,我等以世尊為根源,以世尊為導師,以世尊為歸依處。

Sādhu vata, bhante, bhagavantaññeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. 大德!善哉!世尊開示此說之義,

Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti. 諸比丘聞世尊之[所說]必當受持之。」

“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī”ti. 「若然,諸比丘!諦聽,善思作意!我當說。」

“Evaṃ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. 「唯然,大德!」諸比丘回答世尊。

Bhagavā etadavoca – 世尊如是說:

“Rūpe kho, bhikkhave, sati, rūpaṃ upādāya, rūpaṃ abhinivissa evaṃ diṭṭhi uppajjati – ➊ 「諸比丘!因為,憶念於色、執取於色、住立(貪愛)於色。所以,生起如是見:

‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’ti. 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』

Vedanāya sati…pe… ➋ 因為,憶念於受、執取於受、住立(貪愛)於受。所以,生起如是見: 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』

saññāya sati… ➌ 因為,憶念於想、執取於想、住立(貪愛)於想。所以,生起如是見: 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』

saṅkhāresu sati… ➍ 因為,憶念於行、執取於行、住立(貪愛)於行。所以,生起如是見: 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』

viññāṇe sati, viññāṇaṃ upādāya, viññāṇaṃ abhinivissa evaṃ diṭṭhi uppajjati – ➎ 因為,憶念於識、執取於識、住立(貪愛)於識。所以,生起如是見: 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』

‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’ti. 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』」

Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti? ➀ 「諸比丘!汝等認為如何?色是常耶?是無常耶?」

“Aniccaṃ, bhante”. 「大德!是無常。」

“Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti? 「無常者,是苦耶?是樂耶?」

“Dukkhaṃ, bhante”. 「大德!是苦。」

“Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya evaṃ diṭṭhi uppajjeyya – 「然而,若不執取無常、苦憂、變易之法,是否會生起如是見:

‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’”ti? 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』耶?」

“No hetaṃ, bhante”. 「大德!不也。」

“Vedanā niccā vā aniccā vā”ti… ➁ 「受是常耶?是無常耶?」 「大德!是無常。」

“saññā… ➂ 「想是常耶?是無常耶?」 「大德!是無常。」

saṅkhārā… ➃ 「行是常耶?是無常耶?」 「大德!是無常。」

viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti? ➄ 「識是常耶?是無常耶?」

“Aniccaṃ, bhante”. 「大德!是無常。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti? 「無常者,是苦耶?是樂耶?」

“Dukkhaṃ, bhante”. 「大德!是苦。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya evaṃ diṭṭhi uppajjeyya – 「然而,若不執取無常、苦憂、變易之法,是否會生起如是見:

‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’”ti? 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』耶?」

“No hetaṃ, bhante”. 「大德!不也。」

“Yampidaṃ [yamidaṃ (aññattha)] diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā”ti? ➅ 「凡此(種種)所見、所聞、所思、所識、所得、所求、隨心意之所伺察,是常耶?是無常耶?」

“Aniccaṃ, bhante”. 「大德!是無常。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā”ti? 「無常者,是苦耶?是樂耶?」

“Dukkhaṃ, bhante”. 「大德!是苦。」

“Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, api nu taṃ anupādāya evaṃ diṭṭhi uppajjeyya – 「然而,若不執取無常、苦憂、變易之法,是否會生起如是見:

‘na vātā vāyanti, na najjo sandanti, na gabbhiniyo vijāyanti, na candimasūriyā udenti vā apenti vā esikaṭṭhāyiṭṭhitā’”ti? 『風兒不吹、河兒不流、孕婦而不生、日月升不降、持久如柱立。』耶?」

“No hetaṃ, bhante”. 「大德!不也。」

“Yato kho, bhikkhave, ariyasāvakassa imesu ca [imesu chasu (sī. syā. kaṃ. pī.) evamuparipi] ṭhānesu kaṅkhā pahīnā hoti, ➆ 「諸比丘!聖弟子對於上述六(根門)處,解除期待、疑惑者,則是:

dukkhepissa kaṅkhā pahīnā hoti, ⑴ 對於苦(聖諦)解除期待、疑惑,

dukkhasamudayepissa kaṅkhā pahīnā hoti, ⑵ 對於苦集(聖諦)解除期待、疑惑,

dukkhanirodhepissa kaṅkhā pahīnā hoti, ⑶ 對於苦滅(聖諦)解除期待、疑惑,

dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyapissa kaṅkhā pahīnā hoti – ⑷ 對於導致苦滅之道(聖諦)解除期待、疑惑。

ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano”ti. 諸比丘!此聖弟子稱為:『預流果者、不再墮惡趣者、決定趣向圓滿覺悟(圓覺)之彼岸者。』」

Paṭhamaṃ. 風不吹經 ~預流品‧第一經終

~《見相應‧預流品‧Vātasutta 風不吹經》(SN 24.1, 206)

卍    卍    卍

第四品 ✩ 淨口遊方尼經 Sūcimukhīsuttaṃ (SN 28.10, 341)

  1. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. 爾時,具壽舍利弗住王舍城竹林迦蘭陀園(竹林栗鼠餵餌處、竹林精舍)。

Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahe piṇḍāya pāvisi. 時具壽舍利弗,清晨之時,著下衣,持缽、衣,入王舍城乞食。

Rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caritvā taṃ piṇḍapātaṃ aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ [kuḍḍamūlaṃ (sī. syā. kaṃ.), kuḍḍaṃ (pī.)] nissāya paribhuñjati. 於王舍城,實行每家乞食後,倚靠某一牆壁,受食施食。

Atha kho sūcimukhī paribbājikā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – 此時,名為:淨口遊方尼者,來到具壽舍利弗之處,上前言於具壽舍利弗曰:

☆ 四邪命食(四口食) ➾ ① 下口食(臉朝下食:宅地明)、② 仰口食(臉朝上食:占星明)、③ 方口食(四方張望:當差使)、④ 維口食(四維對角:肢節明)。

“Kiṃ nu kho, samaṇa, adhomukho bhuñjasī”ti? ➀ (下口食:) 「沙門!汝乃以口向下(臉朝下)而食耶?」

“Na khvāhaṃ, bhagini, adhomukho bhuñjāmī”ti. 「姊妹!我非以口向下(臉朝下)而食。」

“Tena hi, samaṇa, ubbhamukho [uddhaṃmukho (sī. aṭṭha.)] bhuñjasī”ti? ➁ (仰口食:)「沙門!然則仰口(臉朝上)而食耶?」

“Na khvāhaṃ, bhagini, ubbhamukho bhuñjāmī”ti. 「姊妹!我非仰口(臉朝上)而食。」

“Tena hi, samaṇa, disāmukho bhuñjasī”ti? ➂ (方口食:)「沙門!然則口向四方(東張西望)而食耶?」

“Na khvāhaṃ, bhagini, disāmukho bhuñjāmī”ti. 「姊妹!我非口向四方(東張西望)而食。」

“Tena hi, samaṇa, vidisāmukho bhuñjasī”ti? ➃ (維口食:)「沙門!然則口向四維(四斜對角)而食耶?」

“Na khvāhaṃ, bhagini, vidisāmukho bhuñjāmī”ti. 「姊妹!我非口向四維(四斜對角)而食。」

“‘Kiṃ nu, samaṇa, adhomukho bhuñjasī’ti ⑴ 「我問:『沙門!汝乃以口向下(臉朝下)而食耶?』

iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṃ, bhagini, adhomukho bhuñjāmī’ti vadesi. 沙門回答:『姊妹!我非以口向下(臉朝下)而食。』

‘Tena hi, samaṇa, ubbhamukho bhuñjasī’ti ⑵ 然後我問:『沙門!然則仰口(臉朝上)而食耶?』

iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṃ, bhagini, ubbhamukho bhuñjāmī’ti vadesi. 沙門回答:『姊妹!我非仰口(臉朝上)而食。』

‘Tena hi, samaṇa, disāmukho bhuñjasī’ti ⑶ 然後又問:『沙門!然則口向四方(東張西望)而食耶?』

iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṃ, bhagini, disāmukho bhuñjāmī’ti vadesi. 沙門回答:『姊妹!我非口向四方(東張西望)而食。』

‘Tena hi, samaṇa, vidisāmukho bhuñjasī’ti ⑷ 最後我問:『沙門!然則口向四維(四斜對角)而食耶?』

iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṃ, bhagini, vidisāmukho bhuñjāmī’ti vadesi”. 沙門回答:『姊妹!我非口向四維(四斜對角)而食。』

“Kathañcarahi, samaṇa, bhuñjasī”ti? 沙門!然者,汝如何而食耶?」

“Ye hi keci, bhagini, samaṇabrāhmaṇā [samaṇā vā brāhmaṇā vā (sī.) nigamanavākye pana sabbatthāpi samāsoyeva dissati] vatthuvijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ [jīvitaṃ (ka.)] kappenti, ➊ (下口食:)「姊妹!沙門、婆羅門,謂依橫明,如宅地明(種植田園、和合湯藥),從事邪命,為生活者;

ime vuccanti, bhagini, samaṇabrāhmaṇā ‘adhomukhā bhuñjantī’ti. 姊妹!彼沙門、婆羅門,名為『以口向下(臉朝下)而食』。

Ye hi keci, bhagini, samaṇabrāhmaṇā nakkhattavijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappenti, ➋ (仰口食:)姊妹!沙門、婆羅門,謂依橫明,如占星明(仰觀星宿、風雨術數),從事邪命,為生活者;

ime vuccanti, bhagini, samaṇabrāhmaṇā ‘ubbhamukhā bhuñjantī’ti. 姊妹!彼沙門、婆羅門,名為『仰口(臉朝上)而食』。

Ye hi keci, bhagini, samaṇabrāhmaṇā dūteyyapahiṇagamanānuyogāya [… nuyogā (sī. syā. kaṃ. pī.), … nuyogena (?)] micchājīvena jīvikaṃ kappenti, ➌ (方口食:)姊妹!沙門、婆羅門,跑腿辦事、說媒傳信(通使四方、曲媚豪勢),從事邪命,為生活者;

ime vuccanti, bhagini, samaṇabrāhmaṇā ‘disāmukhā bhuñjantī’ti. 姊妹!彼沙門、婆羅門,名為『口向四方(東張西望)而食』。

Ye hi keci, bhagini, samaṇabrāhmaṇā aṅgavijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappenti, ➍ (維口食:)姊妹!沙門、婆羅門,謂依橫明,如肢節明(堪輿四維、咒術卜算),從事邪命,為生活者;

ime vuccanti, bhagini, samaṇabrāhmaṇā ‘vidisāmukhā bhuñjantī’”ti. 姊妹!彼沙門、婆羅門,名為『口向四維(四斜對角)而食』。

“So khvāhaṃ, bhagini, na vatthuvijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappemi, ➎ 姊妹!我非依橫明,如宅地明(種植田園、和合湯藥),從事邪命,為生活者;

na nakkhattavijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappemi, 我非依橫明,如占星明(仰觀星宿、風雨術數),從事邪命,為生活者;

na dūteyyapahiṇagamanānuyogāya micchājīvena jīvikaṃ kappemi, 我非依跑腿辦事、說媒傳信(通使四方、曲媚豪勢),從事邪命,為生活者;

na aṅgavijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappemi. 我非依橫明,如肢節明(堪輿四維、咒術卜算),從事邪命,為生活者。

Dhammena bhikkhaṃ pariyesāmi; 我乃依教法而乞食,

dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā bhuñjāmī”ti. 我依法乞食而受食。」

Atha kho sūcimukhī paribbājikā rājagahe rathiyāya rathiyaṃ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā evamārocesi – 然後,淨口遊方尼,即前往王舍城大街小巷、四衢街道,如此告曰:

“dhammikaṃ samaṇā sakyaputtiyā āhāraṃ āhārenti; 「沙門釋子,如法受食施食;

anavajjaṃ [anavajjena (ka.)] samaṇā sakyaputtiyā āhāraṃ āhārenti. 沙門釋子,無過受食施食。

Detha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ piṇḍan”ti. 應該佈施,沙門釋子食物!」

Dasamaṃ. 淨口遊方尼經 ~舍利弗品‧第十經終

~《舍利弗相應‧舍利弗品‧Sucimukhīsutta 淨口遊方尼經》(SN 28.10, 341)

第一 舍利弗品(終)

Sāriputtasaṃyuttaṃ samattaṃ. 蘊篇第七 舍利弗相應 ~(相應部經典‧第二十八相應)終

Tassuddānaṃ – 此品(十經)攝頌曰:

Vivekajaṃ avitakkaṃ, (一)離欲、(二)無尋、

pīti upekkhā catutthakaṃ; (三)離喜、(四)捨念清淨、

Ākāsañceva viññāṇaṃ, (五)空無邊處、(六)識無邊處、

ākiñcaṃ nevasaññinā; (七)無所有處、(八)非想非非想處、

Nirodho navamo vutto, (九)滅盡定、

dasamaṃ sūcimukhī cāti. (十)淨口遊方尼經。

卍    卍    卍

第五品 ✩ 優波摩那問現法經 Upavāṇasandiṭṭhikasuttaṃ (SN 35.70)

  1. Atha kho āyasmā upavāṇo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… 一時,尊者優波摩那,詣世尊住處。 詣已,與世尊互相交談慶慰、歡喜、感銘之語。 互相問候後,坐於一面。

ekamantaṃ nisinno kho āyasmā upavāṇo bhagavantaṃ etadavoca – 坐於一面之尊者優波摩那,白世尊言:

“‘sandiṭṭhiko dhammo, sandiṭṭhiko dhammo’ti, bhante, vuccati. 「大德!所謂『現見之法!現見之法!』者。

Kittāvatā nu kho, bhante, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī”ti? 大德!如何?稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』耶?」

卍    卍    卍

第一章 ✫ 覺知貪染 Rāga

“Idha pana, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti rūparāgappaṭisaṃvedī ca. ➊ 「優波摩那!此處有比丘以眼見色、感知色、對色感知且有貪染,

Santañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對色感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對色感知且有貪染。』

Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti rūparāgappaṭisaṃvedī ca. 優波摩那!任何比丘以眼見色、感知色、對色感知且有貪染,

Santañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對色感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對色感知且有貪染。』

Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī”ti…pe…. 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

➋ 優波摩那!復次又有比丘,以耳聞聲、感知聲、對聲感知且有貪染,若在心中,對聲感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對聲感知且有貪染。』 優波摩那!任何比丘以耳聞聲、感知聲、對聲感知且有貪染,若在心中,對聲感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對聲感知且有貪染。』 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

➌ 優波摩那!復次又有比丘,以鼻嗅香、感知香、對香感知且有貪染,若在心中,對香感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對香感知且有貪染。』 優波摩那!任何比丘以鼻嗅香、感知香、對香感知且有貪染,若在心中,對香感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對香感知且有貪染。』 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

“Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedī ca hoti rasarāgappaṭisaṃvedī ca. ➍ 優波摩那!復次又有比丘,以舌嚐味、感知味、對味感知且有貪染,

Santañca ajjhattaṃ rasesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對味感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對味感知且有貪染。』

Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedī ca hoti rasarāgappaṭisaṃvedī ca. 優波摩那!任何比丘以舌嚐味、感知味、對味感知且有貪染,

Santañca ajjhattaṃ rasesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對味感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對味感知且有貪染。』

Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī”ti…pe…. 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

➎ 優波摩那!復次又有比丘,以身接觸、感知觸、對觸感知且有貪染,若在心中,對觸感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對觸感知且有貪染。』 優波摩那!任何比丘以身接觸、感知觸、對觸感知且有貪染,若在心中,對觸感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對觸感知且有貪染。』 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

“Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedī ca hoti dhammarāgappaṭisaṃvedī ca. ➏ 優波摩那!復次又有比丘,以意識法、感知法、對法感知且有貪染,

Santañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對法感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對法感知且有貪染。』

Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedī ca hoti dhammarāgappaṭisaṃvedī ca. 優波摩那!任何比丘以意識法、感知法、對法感知且有貪染,

Santañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對法感知且有貪染,彼則覺知:『我在心中,對法感知且有貪染。』

Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī”ti…pe…. 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。」

第二章 ✫ 覺知無染 No rāga

“Idha pana, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti, no ca rūparāgappaṭisaṃvedī. ➊ 「優波摩那!此處有比丘以眼見色、感知色、對色感知且無貪染,

Asantañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對色感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對色感知且無貪染。』

Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca rūparāgappaṭisaṃvedī. 優波摩那!任何比丘以眼見色、感知色、對色感知且無貪染,

Asantañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對色感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對色感知且無貪染。』

Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī”ti…pe…. 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

➋ 優波摩那!復次又有比丘,以耳聞聲、感知聲、對聲感知且無貪染,若在心中,對聲感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對聲感知且無貪染。』 優波摩那!任何比丘以耳聞聲、感知聲、對聲感知且無貪染,若在心中,對聲感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對聲感知且無貪染。』 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

➌ 優波摩那!復次又有比丘,以鼻嗅香、感知香、對香感知且無貪染,若在心中,對香感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對香感知且無貪染。』 優波摩那!任何比丘以鼻嗅香、感知香、對香感知且無貪染,若在心中,對香感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對香感知且無貪染。』 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

“Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca rasarāgappaṭisaṃvedī. ➍ 優波摩那!復次又有比丘,以舌嚐味、感知味、對味感知且無貪染,

Asantañca ajjhattaṃ rasesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti…pe…. 若在心中,對味感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對味感知且無貪染。』 優波摩那!任何比丘以舌嚐味、感知味、對味感知且無貪染,若在心中,對味感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對味感知且無貪染。』 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

➎ 優波摩那!復次又有比丘,以身接觸、感知觸、對觸感知且無貪染,若在心中,對觸感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對觸感知且無貪染。』 優波摩那!任何比丘以身接觸、感知觸、對觸感知且無貪染,若在心中,對觸感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對觸感知且無貪染。』 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。

“Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca dhammarāgappaṭisaṃvedī. ➏ 優波摩那!復次又有比丘,以意識法、感知法、對法感知且無貪染,

Asantañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對法感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對法感知且無貪染。』

Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca dhammarāgappaṭisaṃvedī. 優波摩那!任何比丘以意識法、感知法、對法感知且無貪染,

Asantañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. 若在心中,對法感知且無貪染,彼則覺知:『我在心中,對法感知且無貪染。』

Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī”ti. 優波摩那!如是!稱此現見之法,為『能超越時、即身近觀、言能知見、示導涅槃、唯智者所親證』。」

Aṭṭhamaṃ. 優波摩那問現法經 ~鹿網品‧第八經終

~《六處相應‧鹿網品‧Upavāṇasandiṭṭhikasutta 優波摩那問現法經》(SN 35.70)

卍    卍    卍

第六品 ✩ 食經 Āhārasuttaṃ (SN 46.51, 232)

  1. Sāvatthinidānaṃ. 舍衛城因緣。

“Pañcannañca, bhikkhave, nīvaraṇānaṃ sattannañca bojjhaṅgānaṃ āhārañca anāhārañca desessāmi; taṃ suṇātha. 「諸比丘!將說五蓋與七菩提分之食、不食,且諦聽。」

第一章 ✫ 五蓋食 Pañca nīvaraṇa āhāra

☆ 五蓋食(不如理作意) ➾ ① 淨相(愛欲)、② 瞋相(瞋恚)、③ 倦怠(惛眠)、④ 心亂(掉悔)、⑤ 懷疑(疑惑)。

Ko ca, bhikkhave, āhāro 「➊ 諸比丘!云何為食?(愛欲)

anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāya, uppannassa vā kāmacchandassa bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之愛欲生,已生之愛欲倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, subhanimittaṃ. 諸比丘!有淨相。

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāya, uppannassa vā kāmacchandassa bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此非如理作意為食者,則未生之愛欲生,已生之愛欲倍增、增大。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➋ 諸比丘!云何為食?(瞋恚)

anuppannassa vā byāpādassa uppādāya, uppannassa vā byāpādassa bhiyyobhāvāya vepullāya? 使末生之瞋恚生,已生之瞋恚倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, paṭighanimittaṃ. 諸比丘!有瞋相。

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā byāpādassa uppādāya, uppannassa vā byāpādassa bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此非如理作意為食者,則未生之瞋恚生,已生之瞋恚倍增、增大。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➌ 諸比丘!云何為食?(惛眠)

anuppannassa vā thinamiddhassa uppādāya, uppannassa vā thinamiddhassa bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之惛眠生,已生之惛眠倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, arati tandi vijambhitā bhattasammado cetaso ca līnattaṃ. 諸比丘!有不欣喜、倦怠、鬱悶、飽食、心退縮。

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā thinamiddhassa uppādāya, uppannassa vā thinamiddhassa bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此非如理作意為食者,則未生之惛眠生,已生之惛眠倍增、增大。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➍ 諸比丘!云何為食?(掉悔)

anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa uppādāya, uppannassa vā uddhaccakukkuccassa bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之掉悔生,已生之掉悔倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, cetaso avūpasamo. 諸比丘!有心之非寂止。

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa uppādāya, uppannassa vā uddhaccakukkuccassa bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此非如理作意為食者,則未生之掉悔生,已生之掉悔倍增、增大。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➎ 諸比丘!云何為食?(疑惑)

anuppannāya vā vicikicchāya uppādāya, uppannāya vā vicikicchāya bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之疑惑生,已生之疑惑倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, vicikicchāṭṭhānīyā dhammā. 諸比丘!有疑惑住立之法。

Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannāya vā vicikicchāya uppādāya, uppannāya vā vicikicchāya bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此非如理作意為食者,則未生之疑惑生,已生之疑惑倍增、增大。」

卍    卍    卍

第二章 ✫ 七菩提分食 Satta bojjhaṅgā āhāra

☆ 七菩提分食(如理作意) ➾ ① 心繫念住(念菩提分)、② 善於擇法(擇法菩提分)、③ 發勤精進(精進菩提分)、④ 心住於喜(喜菩提分)、⑤ 身心輕安(輕安菩提分)、⑥ 心一境相(定菩提分)、⑦ 捨念清淨(捨菩提分)。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro 「➀ 諸比丘!云何為食?(遍念菩提分)

anuppannassa vā satisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍念菩提分生,已生之遍念菩提分,得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā. 諸比丘!有遍念菩提分住立之法。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā satisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此如理作意為食者,則未生之遍念菩提分生,已生之遍念菩提分,得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➁ 諸比丘!云何為食?(遍擇法菩提分)

anuppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍擇法菩提分生,已生之遍擇法菩提分,得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, kusalākusalā dhammā sāvajjānavajjā dhammā hīnapaṇītā dhammā kaṇhasukkasappaṭibhāgā dhammā. 諸比丘!有善不善法、有呵責無呵責法、劣勝法、黑白兼具法。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此如理作意為食者,則未生之遍擇法菩提分生,已生之遍擇法菩提分,得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➂ 諸比丘!云何為食?(遍精進菩提分)

anuppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍精進菩提分生,已生之遍精進菩提分,得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, ārambhadhātu nikkamadhātu parakkamadhātu. 諸比丘!發勤界、精勤界、勤勇界。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此如理作意為食者,則未生之遍精進菩提分生,已生之遍精進菩提分,得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➃ 諸比丘!云何為食?(遍喜菩提分)

anuppannassa vā pītisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍喜菩提分生,已生之遍喜菩提分,得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā. 諸比丘!有遍喜菩提分住立之法。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā pītisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此如理作意為食者,則未生之遍喜菩提分生,已生之遍喜菩提分,得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➄ 諸比丘!云何為食?(遍輕安菩提分)

anuppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍輕安菩提分生,已生之遍輕安菩提分,得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, kāyappassaddhi cittappassaddhi. 諸比丘!有身輕安、心輕安。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此如理作意為食者,則未生之遍輕安菩提分生,已生之遍輕安菩提分,得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➅ 諸比丘!云何為食?(遍定菩提分)

anuppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍定菩提分生,已生之遍定菩提分,得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, samathanimittaṃ abyagganimittaṃ. 諸比丘!有寂止相、不亂相。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此如理作意為食者,則未生之遍定菩提分生,已生之遍定菩提分,得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, āhāro ➆ 諸比丘!云何為食?(遍捨菩提分)

anuppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍捨菩提分生,已生之遍捨菩提分,得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā. 諸比丘!有遍捨菩提分住立之法。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamāhāro anuppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此如理作意為食者,則未生之遍捨菩提分生,已生之遍捨菩提分,得圓滿修習。」

卍    卍    卍

第三章 ✫ 五蓋無食 Pañca nīvaraṇa anāhāra

☆ 五蓋無食(如理作意) ➾ ① 觀不淨相(愛欲)、② 慈心解脫(瞋恚)、③ 發勤精進(惛眠)、④ 內心寂靜(掉悔)、⑤ 善於擇法(疑惑)。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro 「➊ 諸比丘!云何為不食?(愛欲)

anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāya, uppannassa vā kāmacchandassa bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之愛欲不生,已生之愛欲,不得倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, asubhanimittaṃ. 諸比丘!有不淨相。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāya, uppannassa vā kāmacchandassa bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此如理作意為不食者,則未生之愛欲不生,已生之愛欲,不得倍增、增大。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➋ 諸比丘!云何為不食?(瞋恚)

anuppannassa vā byāpādassa uppādāya, uppannassa vā byāpādassa bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之瞋恚不生,已生之瞋恚,不得倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, mettācetovimutti. 諸比丘!有慈心解脫。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā byāpādassa uppādāya, uppannassa vā byāpādassa bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此如理作意為不食,則未生之瞋恚不生,已生之瞋恚,不得倍增、增大。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➌ 諸比丘!云何為不食?(惛眠)

anuppannassa vā thinamiddhassa uppādāya, uppannassa vā thinamiddhassa bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之惛眠不生,已生之惛眠,不得倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, ārambhadhātu nikkamadhātu parakkamadhātu. 諸比丘!有發勤界、精勤界、勤勇界。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā thinamiddhassa uppādāya, uppannassa vā thinamiddhassa bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此如理作意為不食,則未生之惛眠不生,已生之惛眠,不得倍增、增大。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➍ 諸比丘!云何為不食?(掉悔)

anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa uppādāya, uppannassa vā uddhaccakukkuccassa bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之掉悔不生,已生之掉悔,不得倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, cetaso vūpasamo. 諸比丘!有心之寂止。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa uppādāya, uppannassa vā uddhaccakukkuccassa bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此如理作意為不食者,則未生之掉悔不生,已生之掉悔,不得倍增、增大。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➎ 諸比丘!云何為不食?(疑惑)

anuppannāya vā vicikicchāya uppādāya, uppannāya vā vicikicchāya bhiyyobhāvāya vepullāya? 使未生之疑惑不生,已生之疑惑,不得倍增、增大耶?

Atthi, bhikkhave, kusalākusalā dhammā sāvajjānavajjā dhammā hīnapaṇītā dhammā kaṇhasukkasappaṭibhāgā dhammā. 諸比丘!有善不善法、有呵責無呵責法、劣勝法、黑白兼具法。

Tattha yonisomanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannāya vā vicikicchāya uppādāya, uppannāya vā vicikicchāya bhiyyobhāvāya vepullāya. 多修此如理作意為不食者,則未生之疑惑不生,已生之疑惑,不得倍增、增大。」

卍    卍    卍

第四章 ✫ 七菩提分無食 Satta bojjhaṅgā anāhāra

☆ 七菩提分無食(不如理作意) ➾ ① 忘失念住(念菩提分)、② 不善擇法(擇法菩提分)、③ 不勤精進(精進菩提分)、④ 不住於喜(喜菩提分)、⑤ 身心不安(輕安菩提分)、⑥ 不得定相(定菩提分)、⑦ 不住於捨(捨菩提分)。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro 「➀ 諸比丘!云何為不食?(遍念菩提分)

anuppannassa vā satisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍念菩提分不生,已生之遍念菩提分,不得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā. 諸比丘!有遍念菩提分住立之法。

Tattha amanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā satisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此之非如理作意為不食者,則未生之遍念菩提分不生,已生之遍念菩提分,不得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➁ 諸比丘!云何為不食?(遍擇法菩提分)

anuppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍擇法菩提分不生,已生之遍擇法菩提分,不得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, kusalākusalā dhammā sāvajjānavajjā dhammā hīnapaṇītā dhammā kaṇhasukkasappaṭibhāgā dhammā. 諸比丘!有善不善法、有呵責無呵責法、劣勝法、黑白兼具法。

Tattha amanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此之非如理作意為不食者,則未生之遍擇法菩提分不生,已生之遍擇法菩提分,不得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➂ 諸比丘!云何為不食?(遍精進菩提分)

anuppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍精進菩提分不生,已生之遍精進菩提分,不得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, ārambhadhātu nikkamadhātu parakkamadhātu. 諸比丘!有發勤界、精勤界、勤勇界。

Tattha amanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此之非如理作意為不食者,則未生之遍精進菩提分不生,已生之遍精進菩提分,不得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➃ 諸比丘!云何為不食?(遍喜菩提分)

anuppannassa vā pītisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍喜菩提分不生,已生之遍喜菩提分,不得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā. 諸比丘!有遍喜菩提分住立之法。

Tattha amanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā pītisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此之非如理作意為不食者,則未生之遍喜菩提分不生,已生之遍喜菩提分,不得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➄ 諸比丘!云何為不食?(遍輕安菩提分)

anuppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍輕安菩提分不生,已生之遍輕安菩提分,不得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, kāyappassaddhi cittappassaddhi. 諸比丘!有身輕安、心輕安。

Tattha amanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此之非如理作意為不食者,則未生之遍輕安菩提分不生,已生之遍輕安菩提分,不得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➅ 諸比丘!云何為不食?(遍定菩提分)

anuppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍定菩提分不生,已生之遍定菩提分不得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, samathanimittaṃ abyagganimittaṃ. 諸比丘!有寂止相、不亂相。

Tattha amanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā. 多修此之非如理作意為不食者,則未生之遍定菩提分不生,已生之遍定菩提分,不得圓滿修習。

“Ko ca, bhikkhave, anāhāro ➆ 諸比丘!云何為食?(遍捨菩提分)

anuppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā? 使未生之遍捨菩提分不生,已生之遍捨菩提分,不得圓滿修習耶?

Atthi, bhikkhave, upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā. 諸比丘!有遍捨菩提分住立之法。

Tattha amanasikārabahulīkāro – ayamanāhāro anuppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa uppādāya, uppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūriyā”ti. 多修此之非如理作意為不食者,則未生之遍捨菩提分不生,已生之遍捨菩提分,不得圓滿修習。」

Paṭhamaṃ. 食經 ~覺支總攝品‧第一經終

~《覺支相應‧覺支總攝品‧Āhārasutta 食經》(SN 46.51, 232)

卍    卍    卍

第七品 ✩ 不共教說經 Pariyāyasuttaṃ (SN 46.52, 233)

  1. Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. 時,有眾多比丘,晨早時分,著下衣、持衣、缽,入舍衛城乞食。

Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – “atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyyāmā”ti. 時,彼諸比丘思念:「步行至舍衛城乞食,尚過早,我等可先往異學修習者之園。」

Atha kho te bhikkhū yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamiṃsu; 時,彼諸比丘至異學遊方者之園。

upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. 至已,與彼異學遊方者,互相交談慶慰、歡喜、感銘之語後,坐於一面。

Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ – 異學遊方者,言於坐在一面之諸比丘曰:

“Samaṇo, āvuso, gotamo sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ deseti – ‘etha tumhe, bhikkhave, pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvethā’ti. 「友等!沙門瞿曇為弟子如是說法曰:『諸比丘!汝等欲斷心之隨煩惱,使慧羸弱、及斷五蓋,宜如實修習七覺支。』

Mayampi kho, āvuso, sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ desema – ‘etha tumhe, āvuso, pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvethā’ti. 友等!我等亦為弟子如是說法曰:『友等!汝等欲斷心之隨煩惱,使慧羸弱、及斷五蓋,宜如實修習七覺支。』

Idha no, āvuso, ko viseso, ko adhippayāso, kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā, yadidaṃ – dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ, anusāsaniyā vā anusāsanin”ti? 友等!於此,沙門瞿曇與我等之說法與說法、教誡與教誡,有何之差別、何之特相、何之殊異耶?」

Atha kho te bhikkhū tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ bhāsitaṃ neva abhinandiṃsu nappaṭikkosiṃsu; anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu – “bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmā”ti. 時,彼諸比丘對異學遊方者之所說不歡喜、不呵責。不歡喜、不呵責,從座起而離去,曰:「我等唯於世尊之處,如此所說義。」

Atha kho te bhikkhū sāvatthiṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. 時,彼諸比丘行至舍衛城乞食。食後,由乞食歸,詣世尊住處。詣已,禮敬世尊,坐於一面。

Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – 坐於一面之彼諸比丘,白世尊曰:

“Idha mayaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisimha. 「大德!於此,我等於晨早時分,著下衣、持衣、缽,入舍衛城乞食。

Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ etadahosi – ‘atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ, yaṃnūna mayaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyyāmā’ti. 大德!其時,我等思念:『行至舍衛城乞食,為時過早,我等可往異學遊方者之園。』

Atha kho mayaṃ, bhante, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ sammodimha. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdimha. 大德!時我等至異學遊方者之園。至已,與彼異學遊方者,互相交談慶慰、歡喜、感銘之語後,坐於一面。

Ekamantaṃ nisinne kho amhe, bhante, aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ – 大德!時,彼異學遊方者,對坐於一面之我等曰:

“Samaṇo, āvuso, gotamo sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ deseti ‘etha tumhe, bhikkhave, pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvethā’ti. Mayampi kho, āvuso, sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ desema – ‘etha tumhe, āvuso, pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvethā’ti. Idha no, āvuso, ko viseso, ko adhippayāso, kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā, yadidaṃ – dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ, anusāsaniyā vā anusāsanin”ti? 『友等!沙門瞿曇為弟子如是說法曰:「諸比丘!汝等欲斷心之隨煩惱,使慧羸弱、及斷五蓋,宜如實修習七覺支。」 友等!我等亦為弟子如是說法曰:「友等!汝等欲斷心之隨煩惱,使慧羸弱、及斷五蓋,宜如實修習七覺支。」 友等!於此,沙門瞿曇與我等之說法與說法、教誡與教誡,有何之差別、何之特相、何之殊異耶?』

“Atha kho mayaṃ, bhante, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ bhāsitaṃ neva abhinandimha nappaṭikkosimha, anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkamimha – ‘bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmā’”ti. 大德!時,我等對異學遊方者之所說,不歡喜、不呵責。不歡喜,不呵責,即從座起而離去,曰:『我等唯於世尊之處,如此所說義。』」

“Evaṃvādino, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – ‘atthi panāvuso, pariyāyo, yaṃ pariyāyaṃ āgamma pañca nīvaraṇā dasa honti, satta bojjhaṅgā catuddasā’ti. 「諸比丘!異學遊方者如是說,則應如是言:『友等!有教說,依此教說,而五蓋有十,七覺支為十四。』

Evaṃ puṭṭhā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā na ceva sampāyissanti, uttariñca vighātaṃ āpajjissanti. 諸比丘!如是之問,異學遊方者則不能答,而生困惑。

Taṃ kissa hetu? Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmiṃ. 何以故?諸比丘!此非其境界。

“Nāhaṃ taṃ, bhikkhave, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo imesaṃ pañhānaṃ veyyākaraṇena cittaṃ ārādheyya, aññatra tathāgatena vā tathāgatasāvakena vā ito vā pana sutvā”. 諸比丘!我未見於天、魔、梵、沙門、婆羅門、天、人眾中,對於此問,能起應答之心者,但除如來與如來之弟子有聞者。」

❦❧ 【七菩提分與五蓋 ─➢ 修習境界,不共教說】

“Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo, yaṃ pariyāyaṃ āgamma pañca nīvaraṇā dasa honti? 「諸比丘!有何之教說(pariyāya)?依其教說,五蓋成為十耶?

第一章 ✫ 五蓋為十 Nīvaraṇā dasa

Yadapi, bhikkhave, ajjhattaṃ kāmacchando tadapi nīvaraṇaṃ, yadapi bahiddhā kāmacchando tadapi nīvaraṇaṃ. ‘Kāmacchandanīvaraṇan’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!➊ 內之愛欲亦蓋,➋ 外之愛欲亦蓋,愛欲蓋者,乃依此而說,故依此教說為二。

Yadapi, bhikkhave, ajjhattaṃ byāpādo tadapi nīvaraṇaṃ, yadapi bahiddhā byāpādo tadapi nīvaraṇaṃ. ‘Byāpādanīvaraṇan’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!➌ 內之瞋恚亦蓋,➍ 外之瞋恚亦蓋,瞋恚蓋者,乃依此而說,故依此教說為二。

Yadapi, bhikkhave, thinaṃ tadapi nīvaraṇaṃ, yadapi middhaṃ tadapi nīvaraṇaṃ. ‘Thinamiddhanīvaraṇan’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!➎ 惛沈亦蓋,➏ 睡眠亦蓋,惛眠蓋者,乃依此而說,故依此之教說為二。

Yadapi, bhikkhave, uddhaccaṃ tadapi nīvaraṇaṃ, yadapi kukkuccaṃ tadapi nīvaraṇaṃ. ‘Uddhaccakukkuccanīvaraṇan’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!➐ 掉舉亦蓋,➑ 憂悔亦蓋,掉悔蓋者,乃依此而說,故依此之教說為二。

Yadapi, bhikkhave, ajjhattaṃ dhammesu vicikicchā tadapi nīvaraṇaṃ, yadapi bahiddhā dhammesu vicikicchā tadapi nīvaraṇaṃ. ‘Vicikicchānīvaraṇan’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!➒ 內法之疑惑亦蓋,➓ 外法之疑惑亦蓋,疑惑蓋者,乃依此而說,故依此之教說為二。

Ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo, yaṃ pariyāyaṃ āgamma pañca nīvaraṇā dasa honti. 諸比丘!有此之教說,依此之教說,而五蓋為十。

第二章 ✫ 七菩提分成為十四 Bojjhaṅgā catuddasa

Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo, yaṃ pariyāyaṃ āgamma satta bojjhaṅgā catuddasa honti? 諸比丘!有何之教說?依其教說,七菩提分成為十四耶?

Yadapi, bhikkhave, ajjhattaṃ dhammesu sati tadapi satisambojjhaṅgo, yadapi bahiddhā dhammesu sati tadapi satisambojjhaṅgo. ‘Satisambojjhaṅgo’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!① 內法之念,為『遍念菩提分』;② 外法之念,亦為『遍念菩提分』。『遍念菩提分』者,則依此而說,故依此教說為二。

Yadapi, bhikkhave, ajjhattaṃ dhammesu paññāya pavicinati [pavicināti (ka.)] pavicarati parivīmaṃsamāpajjati tadapi dhammavicayasambojjhaṅgo, yadapi bahiddhā dhammesu paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati tadapi dhammavicayasambojjhaṅgo. ‘Dhammavicayasambojjhaṅgo’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!③ 於內法以慧抉擇、伺察、思慮,為『遍擇法菩提分』;④ 於外法以慧抉擇、伺察、思慮、亦為『遍擇法菩提分』。『遍擇法菩提分』者,則依此而說,故依此教說為二。

Yadapi, bhikkhave, kāyikaṃ vīriyaṃ tadapi vīriyasambojjhaṅgo, yadapi cetasikaṃ vīriyaṃ tadapi vīriyasambojjhaṅgo. ‘Vīriyasambojjhaṅgo’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!⑤ 身之精進,為『遍精進菩提分』;⑥ 心之精進,亦為『遍精進菩提分』。『遍精進菩提分』者,則依此而說,故依此之教說為二。

Yadapi, bhikkhave, savitakkasavicārā pīti tadapi pītisambojjhaṅgo, yadapi avitakkaavicārā pīti tadapi pītisambojjhaṅgo. ‘Pītisambojjhaṅgo’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!⑦ 有尋、有伺之喜,為『遍喜菩提分』;⑧ 無尋、無伺之喜,亦為『遍喜菩提分』。『遍喜菩提分』者,則依此而說,故依此教說為二。

Yadapi, bhikkhave, kāyappassaddhi tadapi passaddhisambojjhaṅgo, yadapi cittappassaddhi tadapi passaddhisambojjhaṅgo. ‘Passaddhisambojjhaṅgo’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!⑨ 身之輕安,為『遍輕安菩提分』;⑩ 心之輕安,亦為『遍輕安菩提分』。『遍輕安菩提分』者,則依此而說,故依此之教說為二。

Yadapi, bhikkhave, savitakko savicāro samādhi tadapi samādhisambojjhaṅgo, yadapi avitakkaavicāro samādhi tadapi samādhisambojjhaṅgo. ‘Samādhisambojjhaṅgo’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!⑪ 有尋、有伺之定,亦為『遍定菩提分』;⑫ 無尋、無伺之定,亦為『遍定菩提分』。『遍定菩提分』者,則依此而說,故依此之教說為二。

Yadapi, bhikkhave, ajjhattaṃ dhammesu upekkhā tadapi upekkhāsambojjhaṅgo, yadapi bahiddhā dhammesu upekkhā tadapi upekkhāsambojjhaṅgo. ‘Upekkhāsambojjhaṅgo’ti iti hidaṃ uddesaṃ gacchati. Tadamināpetaṃ pariyāyena dvayaṃ hoti. 諸比丘!⑬ 內法之捨,亦為『遍捨菩提分』;⑭ 外法之捨,亦為『遍捨菩提分』。『遍捨菩提分』者,則依此而說,故依此之教說為二。

Ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo, yaṃ pariyāyaṃ āgamma satta bojjhaṅgā catuddasā”ti. 諸比丘!有此之教說;依此之教說,七菩提分而為十四。」

Dutiyaṃ. 不共教說經 ~覺支總攝品‧第二經終

~《覺支相應‧覺支總攝品‧Pariyāyasutta 不共教說經》(SN 46.52, 233)

卍    卍    卍

第八品 ✩ 火喻經 Aggisuttaṃ (SN 46.53, 234)

  1. Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. 時,有眾多比丘,晨早時分,著下衣、持衣、缽,入舍衛城乞食。

(Pariyāyasuttasadisaṃ). (緣起如同前經《不共教說經》所述)

“Evaṃvādino, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā – 「諸比丘!若異學遊方者,如是說者,則應如是言:

‘yasmiṃ, āvuso, samaye līnaṃ cittaṃ hoti, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjhaṅgānaṃ akālo bhāvanāya, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjhaṅgānaṃ kālo bhāvanāya? 『友等!心退縮時,修習何者之覺支,為非時耶?修習何者之覺支,為是時耶?

Yasmiṃ panāvuso, samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjhaṅgānaṃ akālo bhāvanāya, katamesaṃ tasmiṃ samaye bojjhaṅgānaṃ kālo bhāvanāyā’ti? 友等!心掉舉之時,修習何者之覺支,為非時耶?修習何者之覺支,為是時耶?』

Evaṃ puṭṭhā, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā na ceva sampāyissanti, uttariñca vighātaṃ āpajjissanti. 諸比丘!如是之問,則異學遊方者,將困惑不能作答。

Taṃ kissa hetu? Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmiṃ. 何以故耶?諸比丘!此非其境界。

“Nāhaṃ taṃ, bhikkhave, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yo imesaṃ pañhānaṃ veyyākaraṇena cittaṃ ārādheyya, aññatra tathāgatena vā tathāgatasāvakena vā ito vā pana sutvā. 諸比丘!我於天、魔、梵、沙門、婆羅門、天、人眾中,不見對此問能起回答之心者,但除如來與如來之弟子有聞者。」

❦❧ 【修習七菩提分 ─➢ 不過分鬆懈、不過分心急】

第一章 ✫ 心鬆懈時 Samaye līnaṃ cittaṃ

“Yasmiṃ, bhikkhave, samaye līnaṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. 「諸比丘!心鬆懈時,修習➎ 『遍輕安菩提分』,為非時;修習➏ 『遍定菩提分』,為非時;修習➐『遍捨菩提分』,為非時。

Taṃ kissa hetu? 何以故耶?

Līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi dussamuṭṭhāpayaṃ hoti. 諸比丘!鬆懈心者,以此等諸法甚難發起。

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso parittaṃ aggiṃ ujjāletukāmo assa. 諸比丘!譬如有人,欲令小火熾燃。

So tattha allāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, allāni ca gomayāni pakkhipeyya, allāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya, udakavātañca dadeyya, paṃsukena ca okireyya; bhabbo nu kho so puriso parittaṃ aggiṃ ujjālitun”ti? 彼對此投以濕草,投以濕牛糞,投以濕薪,加水、風,撒塵介,彼人得能令小火熾燃否?」

“No hetaṃ, bhante”. 「大德!不能!」

“Evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye līnaṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. 「諸比丘!如是,心鬆懈時,修習➎ 『遍輕安菩提分』者,非其時;修習➏ 『遍定菩提分』者,非其時;修習➐ 『遍捨菩提分』者,非其時。

Taṃ kissa hetu? 何以故耶?

Līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi dussamuṭṭhāpayaṃ hoti. 諸比丘!鬆懈心者,以此等諸法甚難發起。

Yasmiñca kho, bhikkhave, samaye līnaṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. 諸比丘!心鬆懈時,是修習➁ 『遍擇法菩提分』之時,是修習➂ 『遍精進菩提分』之時,是修習➃ 『遍喜菩提分』之時。

Taṃ kissa hetu? 何以故耶?

Līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi susamuṭṭhāpayaṃ hoti. 諸比丘!鬆懈心者,以此等諸法易於發起。

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso parittaṃ aggiṃ ujjāletukāmo assa. 諸比丘!譬如有人,欲使小火熾燃。

So tattha sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, sukkhāni gomayāni pakkhipeyya, sukkhāni kaṭṭhāni pakkhipeyya, mukhavātañca dadeyya, na ca paṃsukena okireyya; bhabbo nu kho so puriso parittaṃ aggiṃ ujjālitun”ti? 彼對此投以乾草,投以乾牛糞,投以乾薪,加吹氣,不撒塵介,彼人得令小火熾燃否?」

“Evaṃ, bhante”. 「大德!如是。」

“Evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye līnaṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. 「諸比丘!如是心鬆懈時,是修習➁ 『遍擇法菩提分』之時,是修習➂ 『遍精進菩提分』之時,是修習➃ 『遍喜菩提分』之時。

Taṃ kissa hetu? 何以故耶?

Līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi susamuṭṭhāpayaṃ hoti.” 諸比丘!鬆懈心者,此等以諸法易於發起。」

卍    卍    卍

第二章 ✫ 心浮動時 Samaye uddhattaṃ cittaṃ

Yasmiṃ, bhikkhave, samaye uddhattaṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. 「諸比丘!心浮動時,修習➁ 『遍擇法菩提分』,為非時,修習➂ 『遍精進菩提分』,為非時,修習➃ 『遍喜菩提分』,為非時。

Taṃ kissa hetu? 何以故耶?

Uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi duvūpasamayaṃ hoti. 諸比丘!浮動心者,以此等諸法甚難使其寂靜。

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetukāmo assa. 諸比丘!譬如有人,欲滅大火聚。

So tattha sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, sukkhāni ca gomayāni pakkhipeyya, sukkhāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya, mukhavātañca dadeyya, na ca paṃsukena okireyya; bhabbo nu kho so puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetun”ti? 彼對此投以乾草,投以乾牛糞,投以乾薪,加吹風,不撒塵介,彼人得能滅大火之聚否?」

“No hetaṃ, bhante”. 「大德!不能。」

“Evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. 「諸比丘!如是心浮動時,修習➁ 擇法菩提分,為非時,修習➂ 精進菩提分,為非時,修習➃ 喜菩提分,為非時。

Taṃ kissa hetu? 何以故耶?

Uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi duvūpasamayaṃ hoti. 諸比丘!浮動心者,以此等之諸法甚難使其寂靜。

Yasmiñca kho, bhikkhave, samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. 諸比丘!心浮動時,是修習➎『遍輕安菩提分』之時,是修習➏『遍定菩提分』之時,是修習➐『遍捨菩提分』之時。

Taṃ kissa hetu? 何以故耶?

Uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi suvūpasamayaṃ hoti. 諸比丘!浮動心者,以此等之諸法易使其寂靜。

Seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetukāmo assa. 諸比丘!譬如有人欲滅大火聚。

So tattha allāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, allāni ca gomayāni pakkhipeyya, allāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya, udakavātañca dadeyya, paṃsukena ca okireyya; bhabbo nu kho so puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetun”ti? 彼對此投以濕草,投以濕牛糞,投以濕薪,加水、風,撒塵介,則彼人得能滅大火聚否?」

“Evaṃ, bhante”. 「大德!如是。」

“Evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. 「諸比丘!如是心浮動時,是修習➎ 『遍輕安菩提分』之時,是修習➏ 『遍定菩提分』之時,是修習➐『遍捨菩提分』之時。

Taṃ kissa hetu? 何以故耶?

Uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ taṃ etehi dhammehi suvūpasamayaṃ hoti. 諸比丘!浮動心者,以此等之諸法易使寂靜。

Satiñca khvāhaṃ, bhikkhave, sabbatthikaṃ vadāmī”ti. 諸比丘!至於⓵ 『遍念菩提分』,我說:念可常有。」

Tatiyaṃ. 火喻經 ~覺支總攝品‧第三經終

~《覺支相應‧覺支總攝品‧Aggisutta 火喻經》(SN 46.53, 234)

卍    卍    卍

第九品 ✩ 傷歌邏水缽喻經 Saṅgāravasuttaṃ (SN 46.55, 236)

  1. Sāvatthinidānaṃ. 舍衛城因緣。

Atha kho saṅgāravo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; 一時,傷歌邏婆羅門,詣世尊住處。

upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. 詣已,與世尊互相交談慶慰、歡喜、感銘之語。

Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. 互相問候後,坐於一面。

Ekamantaṃ nisinno kho saṅgāravo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – 坐於一面之傷歌邏婆羅門,白世尊曰:

“Ko nu kho, bho gotama, hetu, ko paccayo yenekadā dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā? 「尊瞿曇!有何之因、何之緣?有時,長夜讀誦真言,不得成辯才耶?何況不讀誦耶?

Ko pana, bho gotama, hetu, ko paccayo yenekadā dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā”ti? 尊瞿曇!又有何之因、何之緣?有時,長夜不讀誦真言,得成辯才耶?何況讀誦之耶?」

第一章 ✫ 五蓋水缽喻 Pañca nīvaraṇa udapattaūpama

☆ 五蓋水缽喻 ➾ ① 愛如色濁、② 瞋如火沸、③ 惛眠苔覆、④ 掉悔風波、⑤ 疑惑濁泥。

第一節 ❦ 愛如色濁 Kāmarāgapariyuṭṭhitena

“Yasmiṃ kho, brāhmaṇa, samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 「婆羅門!為愛染所纏,以隨逐於愛染之心而住,對已生愛染之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto saṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā. 婆羅門!譬如有水缽,以胭脂赤、姜黃、染髮青、紫檀等色而濁之,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ na jāneyya na passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則不得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!如是!為愛染所纏,以隨逐於愛染之心而住,對已生愛染之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

第二節 ❦ 瞋如火沸 Byāpādapariyuṭṭhitena

“Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!又為瞋恚所纏,以隨逐於瞋恚之心而住,對已生瞋恚之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto agginā santatto pakkuthito [pakkudhito (ka.), ukkaṭṭhito (sī.), ukkuṭṭhito (syā.)] usmudakajāto [ussadakajāto (sī.), usmādakajāto (syā.)]. 婆羅門!譬如有水缽,以火加熱,沸騰而汪溢,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ na jāneyya na passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則不得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!如是!為瞋恚所纏,以隨逐於瞋恚之心而住,對已生瞋恚之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi tasmiṃ samaye…pe… 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

第三節 ❦ 惛眠苔覆 Thinamiddhapariyuṭṭhitena

“Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!又為惛眠所纏,以隨逐於惛眠之心而住,對已生惛眠之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto sevālapaṇakapariyonaddho. 婆羅門!譬如有水缽,為苔草所覆,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ na jāneyya na passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則不得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!如是!為惛眠所纏,以隨逐於惛眠之心而住,對已生惛眠之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

第四節 ❦ 掉悔風波 Uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena

“Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!又為掉悔所纏,以隨逐於掉悔之心而住,對已生掉悔之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto vāterito calito bhanto ūmijāto. 婆羅門!譬如有水缽,為風煽動而起漂波,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ na jāneyya na passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則不得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!如是!為掉悔所纏,以隨逐於掉悔之心而住,對已生掉悔之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

卍    卍    卍

第五節 ❦ 疑惑濁泥 Vicikicchāpariyuṭṭhitena

“Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!又為疑惑所纏,以隨逐於疑惑之心而住,對已生疑惑之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi… 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto āvilo luḷito kalalībhūto andhakāre nikkhitto. 婆羅門!譬如有水缽,染以濁擾之泥,置於暗處,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ na jāneyya na passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則不得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, 婆羅門!如是!為疑惑所纏,以隨逐於疑惑之心而住,對已生疑惑之出離,不能如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 則對自利不能如實知見、

paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati, 對他利不能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ na jānāti na passati; 對(自他)兩利不能如實知見,

dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!

Ayaṃ kho, brāhmaṇa, hetu ayaṃ paccayo yenekadā dīgharattaṃ sajjhāyakatāpi mantā nappaṭibhanti, pageva asajjhāyakatā. 婆羅門!有此之因、此之緣!有時,雖長夜讀誦真言,亦不得成辯才,何況不讀誦哉!」

卍    卍    卍

第二章 ✫ 離蓋水缽喻 Anāvaraṇā anīvaraṇā

第一節 ❦ 不愛無色 Na kāmarāgapariyuṭṭhitena

“Yasmiñca kho, brāhmaṇa, samaye na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati na kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, 「婆羅門!不為愛染所纏,不隨逐於愛染之心而住,對已生愛染之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 對他利能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati; 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto asaṃsaṭṭho lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā. 婆羅門!譬如有水缽,不為胭脂赤、姜黃、染髮青、紫檀等色所濁,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ jāneyya passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati na kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti…pe…. 婆羅門!如是!不為愛染所纏,不隨逐於愛染之心而住,對已生愛染之出離,如實知時,則對自利能如實知見、對他利能如實知見、對(自他)兩利能如實知見,雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

第二節 ❦ 不瞋未沸 Na byāpādapariyuṭṭhitena

“Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati na byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, 婆羅門!又不為瞋恚所纏,不隨逐於瞋恚之心而住,對已生瞋恚之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利能如實知見、

ubhayatthampi… 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto na agginā santatto na pakkuthito na usmudakajāto, 婆羅門!譬如有水缽,加火熱之,未沸騰,未汪溢,

tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ jāneyya passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati na byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, 婆羅門!如是!不為瞋恚所纏,不隨逐於瞋恚之心而住,對已生瞋恚之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利能如實知見、

ubhayatthampi… 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

第三節 ❦ 不惛無苔 Na thinamiddhapariyuṭṭhitena

“Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati na thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, 婆羅門!又不為惛眠所纏,不隨逐於惛眠之心而住,對已生惛眠之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利能如實知見、

ubhayatthampi … 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto na sevālapaṇakapariyonaddho. 婆羅門!譬如有水缽,未被苔草所覆,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ jāneyya passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati na thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, 婆羅門!如是!不為惛眠所纏,不隨逐於惛眠之心而住,對已生惛眠之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利能如實知見、

ubhayatthampi… 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

卍    卍    卍

第四節 ❦ 不掉無波 Na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena

“Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati na uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, 婆羅門!又不為掉悔所纏,不隨逐於掉悔之心而住,對已生掉悔之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利能如實知見、

ubhayatthampi… 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto na vāterito na calito na bhanto na ūmijāto. 婆羅門!譬如有水缽,不為風煽動,不漂不波,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ jāneyya passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati na uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, 婆羅門!如是!不為掉悔所纏,不隨逐於掉悔之心而住,對已生掉悔之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi…pe… 對他利能如實知見、

ubhayatthampi… 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

第五節 ❦ 不疑水清 Na vicikicchāpariyuṭṭhitena

“Puna caparaṃ, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti [pajānāti passati (syā.)], 婆羅門!又不為疑惑所纏,不隨逐於疑惑之心而住,對已生疑惑之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati; 對他利能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati; 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

“Seyyathāpi, brāhmaṇa, udapatto accho vippasanno anāvilo āloke nikkhitto. 婆羅門!譬如有水缽,澄清無濁,置於明處,

Tattha cakkhumā puriso sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno yathābhūtaṃ jāneyya passeyya. 有眼之人,對其中觀察自己面相,則得如實知見。

Evameva kho, brāhmaṇa, yasmiṃ samaye na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, 婆羅門!如是!不為疑惑所纏,不隨逐於疑惑之心而住,對已生疑惑之出離,如實知時,

attatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 則對自利能如實知見、

paratthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati, 對他利能如實知見、

ubhayatthampi tasmiṃ samaye yathābhūtaṃ jānāti passati; 對(自他)兩利能如實知見,

dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!

Ayaṃ kho, brāhmaṇa, hetu ayaṃ paccayo yenekadā dīgharattaṃ asajjhāyakatāpi mantā paṭibhanti, pageva sajjhāyakatā. 婆羅門!有此之因、此之緣!有時,雖長夜不讀誦真言,亦成辯才,何況讀誦哉!」

卍    卍    卍

第三章 ✫ 七菩提分 Satta bojjhaṅgā

“Sattime, brāhmaṇa, bojjhaṅgā anāvaraṇā anīvaraṇā cetaso anupakkilesā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiphalasacchikiriyāya saṃvattanti. 「婆羅門!修習七菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。

Katame satta? 何者為七耶?

Satisambojjhaṅgo kho, brāhmaṇa, anāvaraṇo anīvaraṇo cetaso anupakkileso bhāvito bahulīkato vijjāvimuttiphalasacchikiriyāya saṃvattati…pe… ① 婆羅門!修習遍念菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。 ② 婆羅門!修習遍擇法菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。 ③ 婆羅門!修習遍精進菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。 ④ 婆羅門!修習遍喜菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。 ⑤ 婆羅門!修習遍輕安菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。 ⑥ 婆羅門!修習遍定菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。

upekkhāsambojjhaṅgo kho, brāhmaṇa, anāvaraṇo anīvaraṇo cetaso anupakkileso bhāvito bahulīkato vijjāvimuttiphalasacchikiriyāya saṃvattati. ⑦ 婆羅門!修習遍捨菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。

Ime kho, brāhmaṇa, satta bojjhaṅgā anāvaraṇā anīvaraṇā cetaso anupakkilesā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiphalasacchikiriyāya saṃvattantī”ti. 婆羅門!此等為修習七菩提分,多修此者,則心無障、遠離(五)蓋、無隨煩惱(無五蓋近汙染)、有助於(三)明、解脫果之現證。」

Evaṃ vutte saṅgāravo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – 如是(善)說已,傷歌邏婆羅門白世尊曰:

“abhikkantaṃ, bho gotama…pe… 「妙哉!師尊瞿曇!妙哉!師尊瞿曇!師尊瞿曇,正如扶起倒者、如揭露覆者、如對迷者教知以道、如暗中舉起燈火:『使有眼者,得見諸色。』如是,師尊瞿曇以種種之方便顯示(聖)法。

upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan”ti. 我當於此,歸依師尊瞿曇、(聖)法及比丘僧伽,師尊瞿曇請接受我,自今日起,以至命終,歸依為優婆塞(信士)。」

Pañcamaṃ. 傷歌邏水缽喻經 ~覺支總攝品‧第五經終

~《覺支相應‧覺支總攝品‧Saṅgāravasutta 傷歌邏水缽喻經》(SN 46.55, 236)

卍    卍    卍

♨ 第二篇 增支部選讀 Aṅguttaranikāya / The Further-factored Discourses

第一品 ✩ 內外結經 Ajjhattabahiddhāsaṃyojanasutta (AN 2.37)

☆ 寂靜心解脫 ➾ 白話解釋:先要有六根寂靜,才可能獲得意寂靜。 ① 根寂靜( Santindriyā ) ☞ 六根門寂靜,也就是指「內結──五下分結」的寂靜;

② 意寂靜( Santamānasā ) ☞ 意根的寂靜,也就是指「外結──五上分結」的寂靜。

☆ 三寂靜修習 ➾ 白話解釋:達到「根寂靜」的三項修持要素。 ① 寂靜身業、② 寂靜語業、③ 寂靜意業 。

☆ 內外結縛 ➾ ① 內結(五下分結) 、② 外結(五上分結)。 有身見結等前五者,也稱為「五下分結」; 是屬於此岸(內法)的結縛,所以也稱為「內結」。 色貪結等的後五者,也稱為「五上分結」; 是屬於彼岸(外法)的結縛,所以也稱為「外結」。 還有「內結」的人,必須再回來人間修證; 只有「外結」的人,化生色界不必再回來。

《長部經典‧波梨品‧第三十三經‧合誦經》說示(內外十結): ☆ 五下分結(內結 Pañca orambhāgiyāni saññojanāni ) ➾ ① 有身見結(執著身體是我); ② 疑結(不信三寶、四聖諦); ③ 戒禁取結(邪信他力發願); ④ 愛欲結(離不開五欲享樂); ⑤ 瞋恚結(對人不滿或怨恨)。

☆ 五上分結(外結 Pañca uddhambhāgiyāni saññojanāni ) ➾ ① 色貪結(貪愛可見的事物); ② 無色貪結(執著心中觀念); ③ 慢結(生起自他的分別心); ④ 掉舉結(我執心念的妄動); ⑤ 無明結(對四聖諦的無知)。

《長部經典‧大品‧第十五經‧大緣經》說示(八解脫): ☆ 八解脫(也稱為:八背捨、八種俱解脫 Aṭṭha vimokkhā ) ➾ ① 心繫念住(如第一、第二勝處); ② 心無繫念(如第三、第四勝處); ③ 清淨勝解(如第五到第八勝處); ④ 空無邊處(如空無邊處定); ⑤ 識無邊處(如識無邊處定); ⑥ 無所有處(如無所有處定); ⑦ 非非想處(如非想非非想處定); ⑧ 想受滅盡(如想受滅盡定)。

《長部經典‧波梨品‧第三十三經‧合誦經》說示(八勝處): ☆ 八勝處(也稱為:八除入、八除處 Aṭṭha abhibhāyatanāni ) ➾ ① 第一勝處(心繫念住 ➾ 有尋有伺,外觀──少量色光,若淨、若垢之業處); ② 第二勝處(心繫念住 ➾ 無尋唯伺,外觀──無量色光,若淨、若垢之業處); ③ 第三勝處(心無繫念 ➾ 依二禪定,外觀──少量色光,若淨、若垢之業處); ④ 第四勝處(心無繫念 ➾ 依三禪定,外觀──無量色光,若淨、若垢之業處); ⑤ 第五勝處(內在清淨 ➾ 依第四禪,外觀──青色淨光,證得勝解); ⑥ 第六勝處(內在清淨 ➾ 依第四禪,外觀──黃色淨光,證得勝解); ⑦ 第七勝處(內在清淨 ➾ 依第四禪,外觀──紅色淨光,證得勝解); ⑧ 第八勝處(內在清淨 ➾ 依第四禪,外觀──白色淨光,證得勝解)。

《長部經典‧波梨品‧第三十三經‧合誦經》說示(五淨居天): ☆ 五淨居天(也稱為:五不還天 Pañca suddhāvāsā ) ➾ ① 無煩天( Avihā ); ② 無熱天( Atappā ); ③ 善見天( Sudassā ); ④ 善現天( Sudassī ); ⑤ 色究竟天( Akaniṭṭhā )。

☆ 多維宇宙(英語: Multidimensional universe ) ➾ 又或譯為:平行宇宙、多元宇宙、多重宇宙(英語:Multiverse 或 Metaverse )。 由於「多維宇宙」(多維空間、多維時間)的關係,淨居天人的時空與我們不同; 所以當祂們在說法時,雖僅站在錐尖端大小的地方,彼此之間並沒有任何的妨礙。

☆ 等心天人( Samacittā devatā ) ➾ 白話解釋:等心,是具足五禪支的一心頂點,也叫心一境性; 並且能「進入不苦不樂之『捨念清淨』,成就第四禪而安住」。 根據本經的前後文判斷,祂們是居住在淨居天的不還果聖者。 字義叫做:有平等心的寂靜天人。 又或譯為:等心天子、等心天神。

♨ 問題 ~☞ 不信的人疑惑:「證得不還果位的天人,怎麼還可以返回人間呢?」

☼ 解答 ~➲ 因為對【巴利聖典】不信受奉行的結果,所以把原始佛法誤解了! 是生命不再流轉、不再返回人間來輪迴,並非不再返回人間教化──

《增支部經典‧十集‧五十經篇之二‧長老品‧拘迦利謗聖經》說示(淨居天人返回人間度化弟子): 〝其時,急度辟支梵天( Turū paccekabrahmā )到狼妄比丘之處; 至已,立於空中,對狼妄比丘言: 「狼妄!對舍利弗、目犍連應有歡喜淨信! 舍利弗、目犍連乃善美者。」 「友!汝是誰耶?」 「我乃急度辟支梵天。(前世是汝師!)」 「友!世尊不是已經授記,汝為不還果阿那含耶? 然而,何故汝來此處耶? 觀此!汝已違犯於彼等!」 其時,急度辟支梵天,即以偈語對狼妄比丘勸說: 「刀柄縛人心(惡欲像刀柄結縛人心), 話中生利斧(再經過嘴巴生出利斧); 因此切割己(所以讓自己受到傷害), 愚人傳惡語(當蠢人說起壞話時候)。 過失彼稱讚(誰有過失他反而稱讚), 美德彼非難(誰有德行他反而責怪); 依口累惡運(依靠嘴巴來收集惡運), 邪惡不得樂(邪惡心態得不到幸福)……。」〞

第一章 ✫ 說法緣起 Sāvatthinidānaṃ

  1. Evaṃ me sutaṃ – 如是我聞。

ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 某時,世尊住舍衛城祇陀林之給孤獨園。

Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. 又,爾時具壽舍利弗住舍衛城東園之鹿母講堂。

Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – 於彼處,具壽舍利弗曾告諸比丘曰:

“āvuso bhikkhave”ti. 「具壽,諸比丘!」

“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. 彼等諸比丘很快應諾具壽舍利弗言:「具壽!」

卍    卍    卍

第二章 ✫ 內外十結 Dasa saṃyojanānī

Āyasmā sāriputto etadavoca – 具壽舍利弗即刻如此宣說:

“ajjhattasaṃyojanañca, āvuso, puggalaṃ desessāmi bahiddhāsaṃyojanañca. 「具壽!我要對汝等詳細說明既有『內結之人』、又有『外結之人』。

Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī”ti. 應諦聽彼,依善作意而請思惟!我將說明。」

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. 「誠然,具壽!」彼等諸比丘很快地應諾具壽舍利弗。

Āyasmā sāriputto etadavoca – 具壽舍利弗即刻如此宣說:

第一節 ❦ 五下分結 Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni

“Katamo cāvuso, ajjhattasaṃyojano puggalo? 「然而,具壽!誰被稱為『(有)內結之人』耶?

Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, 具壽!比丘於此世間,接受具足戒以後──

pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, 彼已受波羅提木叉律儀之防護,應隨即安住於具足(清淨)德行與親近(禪修)道場之(修行)生活;

aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, 應能夠見微細之罪過已,而覺悟到怖畏;

samādāya sikkhati sikkhāpadesu. 彼接受學處(戒律)已,而欲訓練自己。

So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. 當彼身壞、命終以後,再生於某一天界。

So tato cuto āgāmī hoti, āgantā itthattaṃ. 彼由其處死沒已,隨即輪迴歸來此處,而成為(一次)還來之(一來果)者。

Ayaṃ vuccati, āvuso, ajjhattasaṃyojano puggalo āgāmī hoti, āgantā itthattaṃ. 具壽!彼隨即輪迴歸來此處,而成為(一次)還來之(一來果)者,其被稱為『(有)內結之人』。

第二節 ❦ 五上分結 Pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni

“Katamo cāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo? 復次,具壽!誰被稱為『(有)外結之人』耶?

Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, ﹙➊ 俱解脫者 ☙﹚ 具壽!比丘於此世間,接受具足戒以後──

pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, 彼已受波羅提木叉律儀之防護,應隨即安住於具足(清淨)德行與親近(禪修)道場之(修行)生活;

aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, 應能夠見微細之罪過已,而覺悟到怖畏;

samādāya sikkhati sikkhāpadesu. 彼接受學處(戒律)已,而欲訓練自己。

So aññataraṃ santaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharati. 彼獲得(八解脫之)某一心解脫已,而安住於寂靜(之禪定)。

So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. 當彼身壞、命終以後,再生於某一天界。

So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ. 彼由其處死沒已,隨即不再輪迴歸來此處,而成為不流轉返回人間之(不還果)者。

Ayaṃ vuccatāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ. 具壽!彼隨即不再輪迴歸來此處,而成為不流轉返回人間之(不還果)者,其被稱為『(有)外結之人』。

“Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sīlavā hoti ﹙➋ 慧解脫者 ☙﹚ 復次,具壽!又有比丘,接受具足戒以後──

…pe… 彼已受波羅提木叉律儀之防護,應隨即安住於具足(清淨)德行與親近(禪修)道場之(修行)生活; 應能夠見微細之罪過已,而覺悟到怖畏;

samādāya sikkhati sikkhāpadesu. 彼接受學處(戒律)已,而欲訓練自己。

So kāmānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. ⑴ 彼正是為(當下)愛欲之厭患、離貪、滅盡(六入處)而朝向般若行道;

So bhavānaṃyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. ⑵ 彼正是為(當下)生命之厭患、離貪、滅盡(六入處)而朝向般若行道;

So taṇhākkhayāya paṭipanno hoti. ⑶ 彼是依渴愛之滅盡,而朝向般若行道;

So lobhakkhayāya paṭipanno hoti. ⑷ 彼是依貪欲之滅盡,而朝向般若行道。

So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā aññataraṃ devanikāyaṃ upapajjati. 當彼身壞、命終以後,再生於某一天界。

So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṃ. 彼由其處死沒已,隨即不再輪迴歸來此處,而成為不流轉返回人間之(不還果)者。

Ayaṃ vuccatāvuso, bahiddhāsaṃyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattan”ti. 具壽!彼隨即不再輪迴歸來此處,而成為不流轉返回人間之(不還果)者,其被稱為『(有)外結之人』。」

第三章 ✫ 等心天人 Samacittā devatā

第一節 ❦ 人天歡喜 Haṭṭhā parisā

Atha kho sambahulā samacittā devatā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; 其時,有眾多平等心之(淨居)天人,立刻詣於彼世尊之處。

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. 詣已,問訊世尊,立於一旁。

Ekamantaṃ ṭhitā kho tā devatā bhagavantaṃ etadavocuṃ – 立於一旁之彼等(淨居)天人,隨即告世尊如此語:

“eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde 「大德!彼具壽舍利弗於東園之鹿母講堂,

bhikkhūnaṃ ajjhattasaṃyojanañca puggalaṃ deseti bahiddhāsaṃyojanañca. 為諸比丘宣說:『有「內結之人」、又有「外結之人」。』

Haṭṭhā, bhante, parisā. 大德!(僧)眾皆已感到十分歡喜。

Sādhu, bhante, bhagavā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā”ti. 善哉,大德!若世尊出於慈悲已,而前往彼具壽舍利弗之處(垂示教化,則甚榮幸)!」

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. 世尊隨後默然同意。

第二節 ❦ 世尊嘉許 Bhagavā anukampaṃ

Atha kho bhagavā – 爾時,世尊──

seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ [sammiñjitaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evamevaṃ – 猶如!力士伸屈臂、或屈伸臂,正如是──

jetavane antarahito pubbārāme migāramātupāsāde āyasmato sāriputtassa sammukhe pāturahosi. 已消失於祇陀林,即刻現於東園鹿母講堂具壽舍利弗之前。

Nisīdi bhagavā paññatte āsane. 世尊隨即坐於所設之座。

Āyasmāpi kho sāriputto bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. 然後,具壽舍利弗問訊世尊已,而坐於一旁。

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sāriputtaṃ bhagavā etadavoca – 於是,世尊向坐於一旁之具壽舍利弗如是語:

“Idha, sāriputta, sambahulā samacittā devatā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; 「於此世界,舍利弗!有眾多平等心之(淨居)天人,詣於我處;

upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. 詣已,問訊我後,立於一旁。

Ekamantaṃ ṭhitā kho, sāriputta, tā devatā maṃ etadavocuṃ – 舍利弗!立於一旁之彼等(淨居)天人,隨即對我如是言:

‘eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde 『大德!彼具壽舍利弗於東園之鹿母講堂,

bhikkhūnaṃ ajjhattasaṃyojanañca puggalaṃ deseti bahiddhāsaṃyojanañca. 為諸比丘宣說:「有『內結之人』、又有『外結之人』。」

Haṭṭhā, bhante, parisā. 大德!(僧)眾皆已感到十分歡喜。

Sādhu, bhante, bhagavā yena āyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’ti. 善哉,大德!若世尊出於慈悲已,而前往彼具壽舍利弗之處(垂示教化,則甚榮幸)!』

第三節 ❦ 多維宇宙 Āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti

Tā kho pana, sāriputta, devatā 復次,舍利弗!彼等天人──

dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā 以十成群而說(法)……以二十、三十、四十、五十、六十成群……而說(法);

āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti, 並且,當其各自站立於僅如錐尖端大小之處,無問而自說之時;

na ca aññamaññaṃ byābādhenti [byābādhentīti (sabbattha)]. 然而,彼此之間,並無任何妨礙!

Siyā kho pana [pana te (sī. syā. kaṃ. pī.)], sāriputta, evamassa – 復次,舍利弗!有人或許正如是(認識):

‘tattha nūna tāsaṃ devatānaṃ tathā cittaṃ bhāvitaṃ 『或許!彼等天人於彼處,其種種真如之心已被(完全)修習!

yena tā devatā 因此,彼等天人──

dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṃsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā 以十成群而說(法)……以二十、三十、四十、五十、六十成群……而說(法);

āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti 並且,當其各自站立於僅如錐尖端大小之處,無問而自說之時;

na ca aññamaññaṃ byābādhentī’ti. 然而,彼此之間,並無任何妨礙!』

Na kho panetaṃ, sāriputta, evaṃ daṭṭhabbaṃ. 復次,舍利弗!(因為證得不還果的『淨居天人』還有『五上分結』尚未斷除──)對此實不應作如是見解:

Idheva kho, sāriputta, tāsaṃ devatānaṃ tathā cittaṃ bhāvitaṃ, 『確實,舍利弗!於此世界正如是!彼等天人於彼處,其種種真如之心已被(完全)修習!

yena tā devatā 因此,彼等天人──

dasapi hutvā…pe… 以十成群而說(法)……以二十、三十、四十、五十、六十成群……而說(法); 並且,當其各自站立於僅如錐尖端大小之處,無問而自說之時;

na ca aññamaññaṃ byābādhenti. 然而,彼此之間,並無任何妨礙!』

第四章 ✫ 供養同梵 Santaṃyeva upahāraṃ upaharissāma

Tasmātiha, sāriputta, evaṃ sikkhitabbaṃ – 是故,舍利弗!於此世界應如是學:

第一節 ❦ 六根清淨 Santindriyā

‘santindriyā bhavissāma santamānasā’ti. 『應當為「意寂靜」,而修習「根寂靜」!

Evañhi vo, sāriputta, sikkhitabbaṃ. 舍利弗!汝等實應如是學!』

第二節 ❦ 寂身語意 Santaṃ Ti-kammaṃ

‘Santindriyānañhi vo, sāriputta, santamānasānaṃ 『舍利弗!汝等實依「根寂靜」之路徑,則到達「意寂靜」,

santaṃyeva kāyakammaṃ bhavissati 亦即(此等)正是應被修習── ➊ 已(獨自達到)寂靜和平之「身業」;

santaṃ vacīkammaṃ ➋ 已(獨自達到)寂靜和平之「語業」;

santaṃ manokammaṃ. ➌ 已(獨自達到)寂靜和平之「意業」。

Santaṃyeva upahāraṃ upaharissāma sabrahmacārīsū’ti. 正是應當為過去之同梵行者(亦即現在之淨居天人),獻上寂靜和平之供養物。

‘Evañhi vo, sāriputta, sikkhitabbaṃ. 舍利弗!汝等實應如是學!』

第三節 ❦ 不共法門 Aññatitthiyā nāssosuṃ

Anassuṃ kho, sāriputta, aññatitthiyā paribbājakā ye imaṃ dhammapariyāyaṃ nāssosun’”ti. 舍利弗!(汝等)實已即刻隨聞此教法之法門──此是異學或其遊方者,彼等前所未聞者!」

內外結經 ~等心品‧第五經終

~《增支部經典‧二集‧Ajjhattabahiddhāsaṃyojanasutta 內外結經》(AN 2.37)

卍    卍    卍

第二品 ✩ 無色禪不動行 Āneñjasuttaṃ (AN 3.117)

  1. “Tayome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. 諸比丘!於世中有三種人存在。

Katame tayo? 何者為三耶?

Idha, bhikkhave, ekacco puggalo sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. ➊ 諸比丘!世有一類之人,完全超越色想故、滅礙想、不作意種種想、有無邊之空,具足空無邊處而住。

So tadassādeti taṃ nikāmeti tena ca vittiṃ āpajjati, 彼即味著於其[靜慮]、希求其[靜慮]、又以其[靜慮]而滿足。

tatra ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno ākāsānañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. 彼即立於其[靜慮]、信解其[靜慮]、多住於其[靜慮]、不捨、死而生於屬空無邊處天之同類中。

Ākāsānañcāyatanūpagānaṃ, bhikkhave, devānaṃ vīsati kappasahassāni āyuppamāṇaṃ. 諸比丘!屬於空無邊處天之壽是二萬劫。

Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchati pettivisayampi gacchati. 其中,異生(凡夫)是有壽而住,盡彼等諸天之全壽量,亦往地獄、亦往傍生、亦往餓鬼境。

Bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati. 然而,世尊弟子是有壽而住,盡彼等諸天之全壽量,即於其中般涅槃。

Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena, yadidaṃ gatiyā upapattiyā. 諸比丘!此是無聞之異生(凡夫)與有聞聖弟子之差別、特相、殊異,即:[異生]是有趣生之事。

“Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco puggalo sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. ➋ 諸比丘!復次,世有一類人,全然超越空無邊處,而有無邊之識。如此,具足識無邊處而住。

So tadassādeti taṃ nikāmeti tena ca vittiṃ āpajjati, 彼即味著於其[靜慮]、希求其[靜慮]、又以其[靜慮]而滿足。

tatra ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno viññāṇañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. 彼即立於其[靜慮]、信解其[靜慮]、多住於其[靜慮]、不捨、死而生於屬識無邊處天之同類中。

Viññāṇañcāyatanūpagānaṃ, bhikkhave, devānaṃ cattārīsaṃ kappasahassāni āyuppamāṇaṃ. 諸比丘!屬於識無邊處天之壽量是四萬劫。

Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchati pettivisayampi gacchati. 其中,異生(凡夫)是有壽而住,盡彼等諸天之全壽量,亦往地獄、亦往傍生、亦往餓鬼境。

Bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati. 然而,世尊弟子是有壽而住,盡彼等諸天之全壽量,即於其中般涅槃。

Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena, yadidaṃ gatiyā upapattiyā. 諸比丘!此是無聞之異生(凡夫)與有聞聖弟子之差別、特相、殊異,即:[異生]是有趣生之事。

“Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco puggalo sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. ➌ 諸比丘!復次,世有一類之人,全然超過識無邊處,而無有物,具足無所有處而住。

So tadassādeti taṃ nikāmeti tena ca vittiṃ āpajjati, 彼即味著於其[靜慮]、希求其[靜慮]、又以其[靜慮]而滿足。

tatra ṭhito tadadhimutto tabbahulavihārī aparihīno kālaṃ kurumāno ākiñcaññāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. 彼即立於其[靜慮]、信解其[靜慮]、多住於其[靜慮]、不捨、死而生於屬無所有處天之同類中。

Ākiñcaññāyatanūpagānaṃ, bhikkhave, devānaṃ saṭṭhi kappasahassāni āyuppamāṇaṃ. 諸比丘!屬於無所有處天之壽量是六萬劫。

Tattha puthujjano yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā nirayampi gacchati tiracchānayonimpi gacchati pettivisayampi gacchati. 其中,異生(凡夫)是有壽而住,盡彼等諸天之全壽量,亦往地獄、亦往傍生、亦往餓鬼境。

Bhagavato pana sāvako tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā yāvatakaṃ tesaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ taṃ sabbaṃ khepetvā tasmiṃyeva bhave parinibbāyati. 然而,世尊弟子是有壽而住,盡彼等諸天之全壽量,即於其中般涅槃。

Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso, ayaṃ adhippayāso idaṃ nānākaraṇaṃ sutavato ariyasāvakassa assutavatā puthujjanena, yadidaṃ gatiyā upapattiyā. 諸比丘!此是無聞之異生(凡夫)與有聞聖弟子之差別、特相、殊異,即:[異生]是有趣生之事。

‘Ime kho, bhikkhave, tayo puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin’”ti. 諸比丘!此等三種人者存在於世間。

Catutthaṃ. 無色禪不動行 ~惡趣品‧第四經終

~《增支部經典‧三集‧Āneñjasutta 無色禪不動行》(AN 3.117)

卍    卍    卍

第三品 ✩ 最上淨信經 Aggappasādasuttaṃ (AN 4.34)

  1. “Cattārome, bhikkhave, aggappasādā. 「諸比丘!此等四者,是最上淨信。

Katame cattāro? 四者為何?

第一章 ✫ 信樂第一佛 Agge buddhe pasannānaṃ

☆ 最上淨信(四不壞信、四不壞淨、四證淨、四法鏡、四信) (AN 5.32)(AN 4.34)(Iti 3.41, 90) ➾ ① 信樂第一佛、② 信樂第一法(八正道、離貪)、③ 信樂第一僧、④ 信樂第一戒。

Yāvatā, bhikkhave, sattā apadā vā dvipadā [dipadā (sī. pī.) a. ni. 5.32; itivu. 90] vā catuppadā vā bahuppadā vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññināsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddho. 諸比丘!一切有情,或無足、或二足、或四足、或多足、或有色、或無色、或有想、或無想、或非想非非想之中,如來、應供、正等覺者(圓覺者),可說為第一。

Ye, bhikkhave, buddhe pasannā, agge te pasannā. 諸比丘!凡信仰佛陀者,乃信仰第一;

Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. 復次,信仰第一者,乃有第一之異熟。

第二章 ✫ 信樂第一法(八正道、離貪) Agge dhamme

☆ 無為法(離貪之法) ➾ ① 醒憍醉(破除憍慢)、② 癒渴(調伏渴求)、③ 破窟宅(根絕阿賴耶)、④ 斷輪迴(無為法)、⑤ 盡渴愛(無為法)、⑥ 離貪(無為法)、⑦ 寂滅(無為法)、⑧ 涅槃(無為法)。

“Yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo tesaṃ aggamakkhāyati. ➀ 諸比丘!於一切有為法中,八聖道分可說為第一,

Ye, bhikkhave, ariye aṭṭhaṅgike magge pasannā, agge te pasannā. 諸比丘!凡信仰八聖道分者,乃信仰第一;

Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. 復次,信仰第一者,乃有第一之異熟。

“Yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ ➁ 諸比丘!於一切有為或無為法中,離貪可說為第一,即是:

madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. 『醒憍醉──破除憍慢、癒渴──調伏渴求、破窟宅──根絕阿賴耶、斷輪迴、盡渴愛、離貪、寂滅、涅槃者是。』

Ye, bhikkhave, virāge dhamme pasannā, agge te pasannā. 諸比丘!凡信仰離貪之法者,乃信仰第一;

Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. 復次,信仰第一者,乃有第一之異熟。

第三章 ✫ 信樂第一僧 Agge saṅghe pasannānaṃ

“Yāvatā, bhikkhave, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ 諸比丘!一切之僧伽或會眾中,如來之弟子僧伽,可說為第一,即是:

cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā
四雙八輩人士,

esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. 世尊之此弟子僧伽者為:應請、極應請、應施、應合掌、世間之無上福田是。

Ye, bhikkhave, saṅghe pasannā, agge te pasannā. 諸比丘!凡信仰僧伽者,乃信仰第一;

Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. 復次,信仰第一者,乃有第一之異熟。

第四章 ✫ 信樂第一戒 Agge sīlāni pasannānaṃ

(諸比丘!一切戒之中,聖所愛樂之戒,可說為第一,即是: 不破、不穿、不雜、不穢、具自在、智者所讚、不惛昧、能生三昧等是。 諸比丘!凡圓滿聖所愛樂之戒者,乃為圓滿第一者。 復次,圓滿第一者,乃有第一之異熟。)

Ime kho, bhikkhave, cattāro aggappasādā”ti. 如是,諸比丘!此等四者,是最上淨信。」

“Aggato ve pasannānaṃ, aggaṃ dhammaṃ vijānataṃ; ① 信樂第一者,應知第一法;

Agge buddhe pasannānaṃ, dakkhiṇeyye anuttare. ② 信樂第一佛,應供無上施。

“Agge dhamme pasannānaṃ, virāgūpasame sukhe; ③ 信樂第一法,離貪樂寂靜;

Agge saṅghe pasannānaṃ, puññakkhette anuttare. ④ 信樂第一僧,福滿無上田。

“Aggasmiṃ dānaṃ dadataṃ, aggaṃ puññaṃ pavaḍḍhati; ⑤ 應布第一施,培養第一福;

Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca, yaso kitti sukhaṃ balaṃ. ⑥ 名望頌樂力、莊嚴壽第一!

“Aggassa dātā medhāvī, aggadhammasamāhito; ⑦ 智者第一施,定心第一法;

Devabhūto manusso vā, aggappatto pamodatī”ti [itivu. 90]. ⑧ 生天或人間,喜足得第一。

catutthaṃ. 最上淨信經 ~輪品‧第四經終

~《增支部經典‧四集‧Aggappasādasutta 最上淨信經》(AN 4.34)

卍    卍    卍

第四品 ✩ 四瓶喻經 Kumbhasuttaṃ (AN 4.103)

  1. “Cattārome, bhikkhave, kumbhā. 「諸比丘!此等是四種瓶。

Katame cattāro? 四者為何?

Tuccho pihito, pūro vivaṭo, tuccho vivaṭo, pūro pihito – 即:空而閉者,盈而開者,空而開者,盈而閉者是。

ime kho, bhikkhave, cattāro kumbhā. 諸比丘!此等是四種瓶。

Evamevaṃ kho, bhikkhave, 諸比丘!正是如此。

cattāro kumbhūpamā [pu. pa. 160] puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. 有四種瓶喻之補特伽羅(人物),存在於世中。

Katame cattāro? 四者為何?

☆ 四瓶喻人 ➾ ① 空而閉者(相好凡夫)、② 盈而開者(相惡聖者)、③ 空而開者(相惡凡夫)、④ 盈而閉者(相好聖者)。

Tuccho pihito, pūro vivaṭo, tuccho vivaṭo, pūro pihito. 即:空而閉者,盈而開者,空而開者,盈而閉者是。

“Kathañca, bhikkhave, puggalo tuccho hoti pihito? ➊ 諸比丘!又,云何有補特伽羅(人物),是空而閉者耶?

Idha, bhikkhave, ekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. 諸比丘!世間有一類之補特伽羅(人物),往、來、前觀、左右視、屈、伸,著持僧伽梨、衣、缽,[皆]是端正。

So ‘idaṃ dukkhan’ti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. 彼不如實知『此是苦』,不如實知『此是苦之集』,不如實知『此是苦之滅』,不如實知『此是苦滅之道』。

Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo tuccho hoti pihito. 諸比丘!如是者,有補特伽羅(人物),是空而閉者。

Seyyathāpi so, bhikkhave, kumbho tuccho pihito; 諸比丘!猶如此瓶之空而閉者。

tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. 諸比丘!我說此補特伽羅(人物),應如斯喻。

“Kathañca, bhikkhave, puggalo pūro hoti vivaṭo? ➋ 諸比丘!又,云何有補特伽羅(人物),是盈而開者耶?

Idha, bhikkhave, ekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. 諸比丘!世間有一類之補特伽羅(人物),往、來、前觀、左右視、屈、伸,著持僧伽梨、衣、缽,[皆]不端正。

So ‘idaṃ dukkhan’ti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. 彼如實知『此是苦』,如實知『此是苦之集』,如實知『此是苦之滅』,如實知『此是苦滅之道』。

Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo pūro hoti vivaṭo. 諸比丘!如是者,有補特伽羅(人物),是盈而開者。

Seyyathāpi so, bhikkhave, kumbho pūro vivaṭo; 諸比丘!猶如此瓶之盈而開者。

tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. 諸比丘!我說此補特伽羅(人物),應如斯喻。

“Kathañca, bhikkhave, puggalo tuccho hoti vivaṭo? ➌ 諸比丘!又,云何有補特伽羅(人物),是空而開者耶?

Idha, bhikkhave, ekaccassa puggalassa na pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. 諸比丘!世間有一類之補特伽羅(人物),往、來、前觀、左右視、屈、伸,著持僧伽梨、衣、缽,[皆]不端正。

So ‘idaṃ dukkhan’ti yathābhūtaṃ nappajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti. 彼不如實知『此是苦』,不如實知『此是苦之集』,不如實知『此是苦之滅』,不如實知『此是苦滅之道』。

Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo tuccho hoti vivaṭo. 諸比丘!如是者,有補特伽羅(人物),是空而開者。

Seyyathāpi so, bhikkhave, kumbho tuccho vivaṭo; 諸比丘!猶如此瓶之空而開者。

tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. 諸比丘!我說此補特伽羅(人物),應如斯喻。

“Kathañca, bhikkhave, puggalo pūro hoti pihito? ➍ 諸比丘!又,云何有補特伽羅(人物),是盈而閉者耶?

Idha, bhikkhave, ekaccassa puggalassa pāsādikaṃ hoti abhikkantaṃ paṭikkantaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ samiñjitaṃ pasāritaṃ saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṃ. 諸比丘!世間有一類之補特伽羅(人物),往、來、前觀、左右視、屈、伸,著持僧伽梨、衣、缽,[皆]是端正。

So ‘idaṃ dukkha’ntntti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. 彼如實知『此是苦』,如實知『此是苦之集』,如實知『此是苦之滅』,如實知『此是苦滅之道』。

Evaṃ kho, bhikkhave, puggalo pūro hoti pihito. 諸比丘!如是者,有補特伽羅(人物),是盈而閉者。

Seyyathāpi so, bhikkhave, kumbho pūro pihito; 諸比丘!猶如此瓶之盈而閉者。

tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. 諸比丘!我說此補特伽羅(人物),應如斯喻。

Ime kho, bhikkhave, cattāro kumbhūpamā puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin”ti. 因此,諸比丘!有四種瓶喻之補特伽羅(人物),存在於世中。」

Tatiyaṃ. 四瓶喻經 ~雲品‧第三經終

~《增支部經典‧四集‧Kumbhasutta 四瓶喻經》(AN 4.103)

卍    卍    卍

第五品 ✩ 優波摩那經 Upavāṇasuttaṃ (AN 4.175)

  1. Atha kho āyasmā upavāṇo yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; 一時,具壽優波摩那,至具壽舍利弗住處。

upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. 至已,與具壽舍利弗互相交談慶慰、歡喜、感銘之語。

Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. 互相問候後,坐於一面。

Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā upavāṇo āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – 坐於一面之具壽優波摩那,語具壽舍利弗曰:

“Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, vijjāyantakaro hotī”ti? 「友!舍利弗!可由(三)明,而盡(五蘊苦海)邊際否?」

“No hidaṃ, āvuso”. 「友!此,否!」

“Kiṃ panāvuso sāriputta, caraṇenantakaro hotī”ti? 「復次,友,舍利弗!可由(八解脫)行,而盡(五蘊苦海)邊際否?」

“No hidaṃ, āvuso”. 「友!此,否!」

“Kiṃ panāvuso sāriputta, vijjācaraṇenantakaro hotī”ti? 「友,舍利弗!可由明與行,而盡(五蘊苦海)邊際否?」

“No hidaṃ, āvuso”. 「友!此,否!」

“Kiṃ panāvuso sāriputta, aññatra vijjācaraṇenantakaro hotī”ti? 「友,舍利弗!可由明與行以外,而盡(五蘊苦海)邊際否?」

“No hidaṃ, āvuso”. 「友!此,否!」

“‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, vijjāyantakaro hotī’ti, iti puṭṭho samāno – ‘no hidaṃ, āvuso’ti vadesi. 「友,舍利弗!或問:可由(三)明,而盡(五蘊苦海)邊際否?友!汝答以:『友!此,否!』

‘Kiṃ panāvuso sāriputta, caraṇenantakaro hotī’ti, iti puṭṭho samāno – ‘no hidaṃ, āvuso’ti vadesi. 復次,友,舍利弗!或問:可由(八解脫)行,而盡(五蘊苦海)邊際否?友!汝答以:『友!此,否!』

‘Kiṃ panāvuso sāriputta, vijjācaraṇenantakaro hotī’ti, iti puṭṭho samāno – ‘no hidaṃ, āvuso’ti vadesi. 友!舍利弗!或問:可由明與行,而盡(五蘊苦海)邊際否?友!汝答以:『友!此,否!』

‘Kiṃ panāvuso sāriputta, aññatra vijjācaraṇenantakaro hotī’ti, iti puṭṭho samāno – ‘no hidaṃ, āvuso’ti vadesi. 復次,友舍利弗!或問:可由明與行以外,而盡(五蘊苦海)邊際否?友!汝答以:『友!此,否!』

Yathā kathaṃ panāvuso, antakaro hotī”ti? 然而,友!盡(五蘊苦海)邊際者,於意云何?」

“Vijjāya ce, āvuso, antakaro abhavissa, saupādānova samāno antakaro abhavissa. 「友!若由(三)明,而盡(五蘊苦海)邊際者,則是,有執取而盡(五蘊苦海)邊際。

Caraṇena ce, āvuso, antakaro abhavissa, saupādānova samāno antakaro abhavissa. 友!若由(八解脫)行,而盡(五蘊苦海)邊際者,則是,有執取而盡(五蘊苦海)邊際。

Vijjācaraṇena ce, āvuso, antakaro abhavissa, saupādānova samāno antakaro abhavissa. 友!若由明與行,而盡(五蘊苦海)邊際者,則是,有執取而盡(五蘊苦海)邊際。

Aññatra vijjācaraṇena ce, āvuso, antakaro abhavissa, puthujjano antakaro abhavissa. 友!若由明與行以外,而盡(五蘊苦海)邊際者,則是,有執取而盡(五蘊苦海)邊際。

Puthujjano hi, āvuso, aññatra vijjācaraṇena. 所以,友!異生(凡夫)是明與行以外者。

Caraṇavipanno kho, āvuso, yathābhūtaṃ na jānāti na passati. 友!壞失(德)行者,不如實知、不如實見;

Caraṇasampanno yathābhūtaṃ jānāti passati. 具足(德)行者,如實知、如實見,

Yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ antakaro hotī”ti. 如實知、如實見者,而盡(五蘊苦海)邊際。」

Pañcamaṃ. 優波摩那經 ~故思品‧第五經終

~《增支部經典‧四集‧Upavāṇasutta 優波摩那經》(AN 4.175)

卍    卍    卍

第六品 ✩ 准提王童女經 Cundīsuttaṃ (AN 5.32)

  1. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. 一時,世尊住王舍城竹林迦蘭陀園(竹林栗鼠餵餌處、竹林精舍)。

Atha kho cundī rājakumārī pañcahi rathasatehi pañcahi ca kumārisatehi parivutā yena bhagavā tenupasaṅkami; 爾時,准提王童女為五百乘車與五百童女所圍繞,往詣世尊之處。

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. 至已,問訊世尊,坐於一面,

Ekamantaṃ nisinnā kho cundī rājakumārī bhagavantaṃ etadavoca – 一面坐已之准提王童女,白世尊言:

“Amhākaṃ, bhante, bhātā cundo nāma rājakumāro, so evamāha – 「大德!我兄名准陀之王童子,彼作如是言:

‘yadeva so hoti itthī vā puriso vā buddhaṃ saraṇaṃ gato, dhammaṃ saraṇaṃ gato, saṅghaṃ saraṇaṃ gato, pāṇātipātā paṭivirato, adinnādānā paṭivirato, kāmesumicchācārā paṭivirato, musāvādā paṭivirato, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃyeva upapajjati, no duggatin’ti. 『若有人,不論女人或男子,只歸依佛陀、歸依法、歸依僧伽,離殺生,離不與取,離邪愛行(不邪婬),離虛誑語,離有穀酒、果酒、酒類之放逸處時,彼身壞死後,唯生善趣,非惡趣。』

Sāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ pucchāmi – 大德!我請問世尊:

‘kathaṃrūpe kho, bhante, satthari pasanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃyeva upapajjati, no duggatiṃ? ➊ 大德!信如何之師,身壞死後,唯生善趣,非惡趣?

Kathaṃrūpe dhamme pasanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃyeva upapajjati, no duggatiṃ? ➋ 信如何之法者,身壞死後,唯生善趣,非惡趣?

Kathaṃrūpe saṅghe pasanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃyeva upapajjati, no duggatiṃ? ➌ 信如何之僧伽者,身壞死後,唯生善趣,非惡趣?

Kathaṃrūpesu sīlesu paripūrakārī kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃyeva upapajjati, no duggatin’”ti? ➍ 圓滿如何之戒者,身壞死後,唯生善趣,非惡趣?」

卍    卍    卍

第一章 ✫ 信樂第一佛 Agge buddhe pasannānaṃ

☆ 最上淨信(四不壞信、四不壞淨、四證淨、四法鏡、四信) (AN 5.32)(AN 4.34)(Iti 3.41, 90) ➾ ① 信樂第一佛、② 信樂第一法(八正道、離貪)、③ 信樂第一僧、④ 信樂第一戒。

“Yāvatā, cundi, sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā vā [apādā vā dvīpādā vācatuppādā vā bahuppādā vā (sī.) a. ni. 4.34; itivu. 90] rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññināsaññino vā, tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddho. 「准提!一切有情,或無足、或二足、或四足、或多足、或有色、或無色、或有想、或無想、或非想非非想之中,如來、應供、正等覺者(圓覺者),可說為第一。

Ye kho, cundi, buddhe pasannā, agge te pasannā. 准提!凡信仰佛陀者,乃信仰第一;

Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. 復次,信仰第一者,乃有第一之異熟。

卍    卍    卍

第二章 ✫ 信樂第一法(八正道、離貪) Agge dhamme pasannānaṃ

☆ 信樂第一法(八正道、離貪法) ➾ ① 八聖道分(有為法)、② 醒憍醉(破除憍慢)、③ 癒渴(調伏渴求)、④ 破窟宅(根絕阿賴耶)、⑤ 斷輪迴(無為法)、⑥ 盡渴愛(無為法)、⑦ 離貪(無為法)、⑧ 寂滅(無為法)、⑨ 涅槃(無為法)。

“Yāvatā, cundi, dhammā saṅkhatā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo tesaṃ aggamakkhāyati. ➀ 准提!於一切有為法中,八聖道分可說為第一,

Ye, cundi, ariye aṭṭhaṅgike magge pasannā, agge te pasannā, 准提!凡信仰八聖道分者,乃信仰第一;

agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. 復次,信仰第一者,乃有第一之異熟。

“Yāvatā, cundi, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ [tesaṃ dhammānaṃ (sī. pī. ka.)] aggamakkhāyati, yadidaṃ – ➁ 准提!於一切有為或無為法中,離貪可說為第一,即是:

madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. 『醒憍醉──破除憍慢、癒渴──調伏渴求、破窟宅──根絕阿賴耶、斷輪迴、盡渴愛、離貪、寂滅、涅槃者是。』

Ye kho, cundi, virāge dhamme pasannā, agge te pasannā. 准提!凡信仰離貪之法者,乃信仰第一;

Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. 復次,信仰第一者,乃有第一之異熟。

第三章 ✫ 信樂第一僧 Agge saṅghe pasannānaṃ

“Yāvatā, cundi, saṅghā vā gaṇā vā, tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ – 准提!一切之僧伽或會眾中,如來之弟子僧伽,可說為第一,即是:

cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, 四雙八輩人士,

esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. 世尊之此弟子僧伽者為:應請、極應請、應施、應合掌、世間之無上福田是。

Ye kho, cundi, saṅghe pasannā, agge te pasannā. 准提!凡信仰僧伽者,乃信仰第一;

Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti. 復次,信仰第一者,乃有第一之異熟。

卍    卍    卍

第四章 ✫ 信樂第一戒 Agge sīlāni pasannānaṃ

“Yāvatā, cundi, sīlāni, ariyakantāni sīlāni tesaṃ [ariyakantānitesaṃ (sī. syā. kaṃ.)] aggamakkhāyati, yadidaṃ – 准提!一切戒之中,聖所愛樂之戒,可說為第一,即是:

akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni. 不破、不穿、不雜、不穢、具自在、智者所讚、不惛昧、能生三昧等是。

Ye kho, cundi, ariyakantesu sīlesu paripūrakārino, agge te paripūrakārino. 准提!凡圓滿聖所愛樂之戒者,乃為圓滿第一者。

Agge kho pana paripūrakārīnaṃ aggo vipāko hotī”ti. 復次,圓滿第一者,乃有第一之異熟。」

卍    卍    卍

“Aggato ve pasannānaṃ, aggaṃ dhammaṃ vijānataṃ; ① 信樂第一者,應知第一法;

Agge buddhe pasannānaṃ, dakkhiṇeyye anuttare. ② 信樂第一佛,應供無上施。

“Agge dhamme pasannānaṃ, virāgūpasame sukhe; ③ 信樂第一法,離貪樂寂靜;

Agge saṅghe pasannānaṃ, puññakkhette anuttare. ④ 信樂第一僧,福滿無上田。

“Aggasmiṃ dānaṃ dadataṃ, aggaṃ puññaṃ pavaḍḍhati; ⑤ 應布第一施,培養第一福;

Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca, yaso kitti sukhaṃ balaṃ. ⑥ 名望頌樂力、莊嚴壽第一!

“Aggassa dātā medhāvī, aggadhammasamāhito; ⑦ 智者第一施,定心第一法;

Devabhūto manusso vā, aggappatto pamodatī”ti. ⑧ 生天或人間,喜足得第一。

dutiyaṃ. 准提王童女經 ~須摩那品‧第二經終

~《增支部經典‧五集‧Cundīsutta 准提王童女經》(AN 5.32)

卍    卍    卍

第七品 ✩ 常思五處經 Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasuttaṃ (AN 5.57)

  1. “Pañcimāni, bhikkhave, ṭhānāni abhiṇhaṃ paccavekkhitabbāni itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. Katamāni pañca? 「諸比丘!此等五處者,或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。何等為五?

☆ 常思五處(一再省思) ➾ ① 我乃可老、② 我乃可病、③ 我乃可死、④ 可愛別離、⑤ 業為歸處。

‘Jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ➊ 『我乃可老者,未超越於老!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

‘Byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ➋ 『我乃可病者,未超越於病!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

‘Maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ➌ 『我乃可死者,未超越於死!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

‘Sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. ➍ 『一切我所愛、可意之物,皆可別離!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

‘Kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo. ➎ 『我擁有業、繼承於業、由業所生、業為親族、業為歸處,

Yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. 不論我造何業──或善、或惡,不可避免,我將繼承!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

第一章 ✫ 捨棄憍慢 Mada pahīyati

☆ 三憍慢 ➾ ① 年壯憍慢、② 無病憍慢、③ 活命憍慢。

“Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? ➊ 又,諸比丘!緣何道理『我乃可老者,未超越於老!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思耶?

Atthi, bhikkhave, sattānaṃ yobbane yobbanamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. 諸比丘!有情之壯年者,則有『年壯憍慢』,醉此憍慢,而以身造惡行、以語造惡行、以意造惡行;

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo yobbane yobbanamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. 若於此處(道理),一再省思,則一切『年壯憍慢』,彼可完全捨棄,或者減輕。

Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘jarādhammomhi, jaraṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. 諸比丘!緣此道理『我乃可老者,未超越於老!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

“Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? ➋ 又,諸比丘!緣何道理『我乃可病者,未超越於病!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思耶?

Atthi, bhikkhave, sattānaṃ ārogye ārogyamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. 諸比丘!有情之無病者,則有『無病憍慢』,醉此憍慢,而以身造惡行、以語造惡行、以意造惡行;

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo ārogye ārogyamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. 若於此處(道理),一再省思,則一切『無病憍慢』,彼可完全捨棄,或者減輕。

Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘byādhidhammomhi, byādhiṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. 諸比丘!緣此道理『我乃可病者,未超越於病!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

“Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? ➌ 又,諸比丘!緣何道理『我乃可死者,未超越於死!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思耶?

Atthi, bhikkhave, sattānaṃ jīvite jīvitamado, yena madena mattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. 諸比丘!有情之活命者,則『活命憍慢』,醉此憍慢,而以身造惡行、以語造惡行、以意造惡行;

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo jīvite jīvitamado so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. 若於此處(道理),一再省思,則一切『活命憍慢』,彼可完全捨棄,或者減輕。

Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘maraṇadhammomhi, maraṇaṃ anatīto’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. 諸比丘!緣此道理『我乃可死者,未超越於死!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

“Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? ➍ 又,諸比丘!緣何道理『一切我所愛、可意之物,皆可別離!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思耶?

Atthi, bhikkhave, sattānaṃ piyesu manāpesu yo chandarāgo yena rāgena rattā kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti. 諸比丘!凡於有情之所愛、可意、欲染(想要貪染)之物,則因貪染、沉醉難捨,而以身造惡行、以語造惡行、以意造惡行;

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato yo piyesu manāpesu chandarāgo so sabbaso vā pahīyati tanu vā pana hoti. 若於此處(道理),一再省思,則一切所愛、可意、欲染(想要貪染)之物,彼可完全捨棄,或者減輕。

Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. 諸比丘!緣此道理『一切我所愛、可意之物,皆可別離!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

“Kiñca, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo, ➎ 又,諸比丘!緣何道理『我擁有業、繼承於業、由業所生、業為親族、業為歸處,

yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā? 不論我造何業──或善、或惡,不可避免,我將繼承!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思耶?

Atthi, bhikkhave, sattānaṃ kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. 諸比丘!對於有情,則有:身惡行、語惡行、意惡行;

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato sabbaso vā duccaritaṃ pahīyati tanu vā pana hoti. 若於此處(道理),一再省思,則一切惡行,彼可完全捨棄,或者減輕。

Idaṃ kho, bhikkhave, atthavasaṃ paṭicca ‘kammassakomhi, kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammapaṭisaraṇo, 諸比丘!緣此道理『我擁有業、繼承於業、由業所生、業為親族、業為歸處,

yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmī’ti abhiṇhaṃ paccavekkhitabbaṃ itthiyā vā purisena vā gahaṭṭhena vā pabbajitena vā. 不論我造何業──或善、或惡,不可避免,我將繼承!』或女人、或男子、或在家、或出家,皆應一再省思。

卍    卍    卍

第二章 ✫ 非唯獨我 Na kho ahaññeveko

“Sa kho [sace (pī. ka.)] so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ➊ 諸比丘!若彼聖弟子,如此思擇:

‘na kho ahaññeveko jarādhammo [ahañceveko jarādhammomhi (ka.)] jaraṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā jarādhammā jaraṃ anatītā’ti. 『非唯獨我,乃可老者,未超越於老;又,一切有情,出生死歿,亦皆可老者,未超越於老!』

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. 若於此處(道理),一再省思,則(出世間)道乃生。

So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. 彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習。

Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti anusayā byantīhonti. 若彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習,則[十]結可斷盡,[七]隨眠乃能除滅。

“Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ➋ 諸比丘!若彼聖弟子,如此思擇:

‘na kho ahaññeveko byādhidhammo byādhiṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā byādhidhammā byādhiṃ anatītā’ti. 『非唯獨我,乃可病者,未超越於病;又,一切有情,出生死歿,亦皆可病者,未超越於病!』

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. 若於此處(道理),一再省思,則(出世間)道乃生。

So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. 彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習。

Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti. 若彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習,則[十]結可斷盡,[七]隨眠乃能除滅。

“Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ➌ 諸比丘!若彼聖弟子,如此思擇:

‘na kho ahaññeveko maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā’ti. 『非唯獨我,乃可死者,未超越於死;又,一切有情,出生死歿,亦皆可死者,未超越於死!』

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. 若於此處(道理),一再省思,則(出世間)道乃生。

So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. 彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習。

Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti. 若彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習,則[十]結可斷盡,[七]隨眠乃能除滅。

“Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ➍ 諸比丘!若彼聖弟子,如此思擇:

‘na kho mayhevekassa sabbehi piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo, atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbesaṃ sattānaṃ piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo’ti. 『非唯獨我,一切所愛、可意之物,皆可別離;又,一切有情,出生死歿,一切所愛、可意之物,亦皆可別離!』

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. 若於此處(道理),一再省思,則(出世間)道乃生。

So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. 彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習。

Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhonti. 若彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習,則[十]結可斷盡,[七]隨眠乃能除滅。

“Sa kho so, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ➎ 諸比丘!若彼聖弟子,如此思擇:

‘na kho ahaññeveko kammassako kammadāyādo kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇo, yaṃ kammaṃ karissāmi – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādo bhavissāmi; 『非唯獨我,擁有業、繼承於業、由業所生、業為親族、業為歸處,不論我造何業──或善、或惡,不可避免,我將繼承;

atha kho yāvatā sattānaṃ āgati gati cuti upapatti sabbe sattā kammassakā kammadāyādā kammayoni kammabandhu kammappaṭisaraṇā, yaṃ kammaṃ karissanti – kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā – tassa dāyādā bhavissantī’ti. 又,一切有情,出生死歿,亦皆擁有業、繼承於業、由業所生、業為親族、業為歸處,不論彼造何業──或善、或惡,不可避免,彼將繼承!』

Tassa taṃ ṭhānaṃ abhiṇhaṃ paccavekkhato maggo sañjāyati. 若於此處(道理),一再省思,則(出世間)道乃生。

So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. 彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習。

Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saṃyojanāni sabbaso pahīyanti, anusayā byantīhontī”ti. 若彼於其道,練習熟悉、發展培養、一再修習,則[十]結可斷盡,[七]隨眠乃能除滅。」

“Byādhidhammā jarādhammā, atho maraṇadhammino; ① 可病可老法,亦有死歿法;

Yathā dhammā tathā sattā [santā (syā. kaṃ.)], jigucchanti puthujjanā. ② 一切有情法,凡夫尚厭嫌;

“Ahañce taṃ jiguccheyyaṃ, evaṃ dhammesu pāṇisu; ③ 我亦當厭離,如斯眾生法;

Na metaṃ patirūpassa, mama evaṃ vihārino. ④ 憍慢不恰當,我莫住於此;

“Sohaṃ evaṃ viharanto, ñatvā dhammaṃ nirūpadhiṃ; ⑤ 我若常省思,了知法無依;

Ārogye yobbanasmiñca, jīvitasmiñca ye madā. ⑥ 無病年壯憍、亦有活命憍;

“Sabbe made abhibhosmi, nekkhammaṃ daṭṭhu khemato [nekkhamme daṭṭhu khemataṃ (a. ni. 3.39) ubhayatthapi aṭṭhakathāya sameti]; ⑦ 戰勝一切憍,離慾見安穩;

Tassa me ahu ussāho, nibbānaṃ abhipassato. ⑧ 晝夜勤精進,無間見涅槃;

“Nāhaṃ bhabbo etarahi, kāmāni paṭisevituṃ; ⑨ 今我不適宜,若再受諸慾;

Anivatti [anivattī (?)] bhavissāmi, brahmacariyaparāyaṇo”ti. ⑩ 生死我已了,梵行到彼岸。

sattamaṃ. 常思五處經 ~蓋品‧第七經終

~《增支部經典‧五集‧Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasutta 常思五處經》(AN 5.57)

卍    卍    卍

第八品 ✩ 具壽跋陀耆 Bhaddajisuttaṃ (AN 5.170)

  1. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. 爾時,具壽阿難在憍賞彌之瞿私多園。

Atha kho āyasmā bhaddaji yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; 其時,具壽跋陀耆諸具壽阿難之處,

upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. 至已,與具壽阿難俱相慶慰,

Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. 交換歡喜、可慰之語已,

Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ bhaddajiṃ āyasmā ānando etadavoca – 坐於一面,具壽阿難告坐於一面之跋陀耆言:

“kiṃ nu kho, āvuso bhaddaji, 「友,跋陀耆!

dassanānaṃ aggaṃ, ① 見之最上者何耶?

kiṃ savanānaṃ aggaṃ, ② 聞之最上者何耶?

kiṃ sukhānaṃ aggaṃ, ③ 樂之最上者何耶?

kiṃ saññānaṃ aggaṃ, ④ 想之最上者何耶?

kiṃ bhavānaṃ aggan”ti? ⑤ 有之最上者何耶?」

“Atthāvuso, brahmā ➊ 「友!有梵天,

abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī, [自]勝,不為他勝,以一切為見,自在,

yo taṃ brahmānaṃ passati, 見彼梵天者,

idaṃ dassanānaṃ aggaṃ. 是見之最上。

Atthāvuso, ābhassarā nāma devā ➋ 友!有名極光淨之諸天,

sukhena abhisannā parisannā. 於樂殊勝流注、普遍流注,

Te kadāci karahaci udānaṃ udānenti – 彼等於某時或某處而發感語:

‘aho sukhaṃ, aho sukhan’ti! 鳴呼!樂哉!鳴呼!樂哉!

Yo taṃ saddaṃ suṇāti, idaṃ savanānaṃ aggaṃ. 聞彼之聲者,是聞之最上。

Atthāvuso, subhakiṇhā nāma devā. ➌ 友!有名遍淨之諸天,

Te santaṃyeva tusitā sukhaṃ paṭivedenti, 彼等喜足而受寂靜樂,

idaṃ sukhānaṃ aggaṃ. 是樂之最上。

Atthāvuso, ākiñcaññāyatanūpagā devā, idaṃ saññānaṃ aggaṃ. ➍ 友!有生於無所有處之諸天,是想之最上。

Atthāvuso, nevasaññānāsaññāyatanūpagā devā, idaṃ bhavānaṃ aggan”ti. ➎ 友!有生於非想非非想處之諸天,是有之最上。」

“Sameti kho idaṃ āyasmato bhaddajissa, yadidaṃ bahunā janenā”ti? 「具壽跋陀耆之所言,合於群眾之意見。」

“Āyasmā kho, ānando, bahussuto. 「具壽阿難,是多聞。

Paṭibhātu āyasmantaṃyeva ānandan”ti. 具壽阿難,自以辯才能說!」

“Tenahāvuso bhaddaji, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī”ti. 「若然,友,跋陀耆!諦聽,善思作意!我當說。」

“Evamāvuso”ti kho āyasmā bhaddaji āyasmato ānandassa paccassosi. 具壽跋陀耆回答具壽阿難:「友!唯然。」

卍    卍    卍

Āyasmā ānando etadavoca – 具壽阿難言:

“Yathā passato kho, āvuso, anantarā āsavānaṃ khayo hoti, idaṃ dassanānaṃ aggaṃ. 「友!① 隨見而有諸漏之盡,是見之最上。

Yathā suṇato anantarā āsavānaṃ khayo hoti, idaṃ savanānaṃ aggaṃ. ② 隨聞而有諸漏之盡,是聞之最上。

Yathā sukhitassa anantarā āsavānaṃ khayo hoti, idaṃ sukhānaṃ aggaṃ. ③ 隨得安樂而有諸漏之盡,是樂之最上。

Yathā saññissa anantarā āsavānaṃ khayo hoti, idaṃ saññānaṃ aggaṃ. ④ 隨有想而有諸漏之盡,是想之最上。

Yathā bhūtassa anantarā āsavānaṃ khayo hoti, idaṃ bhavānaṃ aggan”ti. ⑤ 隨有而有諸漏之盡,是有之最上。」

Dasamaṃ. 具壽跋陀耆 ~嫌恨品‧第十經終

~《增支部經典‧五集‧Bhaddajisutta 具壽跋陀耆》(AN 5.170)

Āghātavaggo dutiyo. 第二 嫌恨品(終)

卍    卍    卍

Tassuddānaṃ – 此品(十經)攝頌曰:

Dve āghātavinayā, sākacchā sājīvato pañhaṃ pucchā; (一)(二)嫌恨除去有二、(三)論議、 (四)共住、(五)反問、

Nirodho codanā, sīlaṃ nisanti bhaddajīti. (六)想受滅、(七)諫誨、(八)戒、 (九)速知、(十)跋陀耆。

卍    卍    卍

第九品 ✩ 瞋恚經 Kodhanasuttaṃ (AN 7.64)

  1. “Sattime, bhikkhave, dhammā sapattakantā sapattakaraṇā kodhanaṃ āgacchanti itthiṃ vā purisaṃ vā. 「諸比丘!此等七法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。

Katame satta? 何者為七耶?

☆ 瞋恚七法 ➾ ① 願彼醜陋、② 願彼難眠、③ 願彼不利、④ 願彼無富、⑤ 願彼不譽、⑥ 願彼無友、⑦ 願彼惡趣。

Idha, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho vatāyaṃ dubbaṇṇo assā’ti! ➊ 此處,諸比丘!懷敵意而如是希望對手:『啊!願彼變得醜陋!』

Taṃ kissa hetu? 彼為何原因耶?

Na, bhikkhave, sapatto sapattassa vaṇṇavatāya nandati. 諸比丘!因懷敵意,故不歡喜對手美貌。

Kodhanoyaṃ [kodhanāyaṃ (ka.)], bhikkhave, purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto, 諸比丘!此瞋恚之男子(女人),被瞋恚所征服、被瞋恚所折磨,

kiñcāpi so hoti sunhāto suvilitto kappitakesamassu odātavatthavasano [odātavasano (ka.)]; 彼即使:善洗浴、善塗油、剃鬚髮、著白衣,

atha kho so dubbaṇṇova hoti kodhābhibhūto. 然而,彼因為──被瞋恚所征服,所以,變得醜陋。

Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo dhammo sapattakanto sapattakaraṇo kodhanaṃ āgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā. 諸比丘!此乃第一法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。

“Puna caparaṃ, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho vatāyaṃ dukkhaṃ sayeyyā’ti! ➋ 復次,諸比丘!懷敵意而如是希望對手:『啊!願彼苦痛難眠!』

Taṃ kissa hetu? 彼為何原因耶?

Na, bhikkhave, sapatto sapattassa sukhaseyyāya nandati. 諸比丘!因懷敵意,故不歡喜對手快樂好眠。

Kodhanoyaṃ, bhikkhave, purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto, 諸比丘!此瞋恚之男子(女人),被瞋恚所征服、被瞋恚所折磨,

kiñcāpi so pallaṅke seti gonakatthate paṭalikatthate kadalimigapavarapaccattharaṇe sauttaracchade ubhatolohitakūpadhāne; 彼即使:睡臥床座,蓋黑毛氈、(蓋白毛氈、)蓋花毛氈、蓋珍貴羚鹿氈、有覆床帳、兩側丹枕;

atha kho so dukkhaññeva seti kodhābhibhūto. 然而,彼因為──被瞋恚所征服,所以,苦痛難眠。

Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo dhammo sapattakanto sapattakaraṇo kodhanaṃ āgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā. 諸比丘!此乃第二法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。

“Puna caparaṃ, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho vatāyaṃ na pacurattho assā’ti! ➌ 復次,諸比丘!懷敵意而如是希望對手:『啊!願彼不要利益豐收!』

Taṃ kissa hetu? 彼為何原因耶?

Na, bhikkhave, sapatto sapattassa pacuratthatāya nandati. 諸比丘!因懷敵意,故不歡喜對手利益豐收。

Kodhanoyaṃ, bhikkhave, purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto, 諸比丘!此瞋恚之男子(女人),被瞋恚所征服、被瞋恚所折磨,

anatthampi gahetvā ‘attho me gahito’ti maññati, 彼受不利益已,彼以為『我受利益!』

atthampi gahetvā ‘anattho me gahito’ti maññati. 彼受利益已,彼以為『我受不利益!』

Tassime dhammā aññamaññaṃ vipaccanīkā gahitā 與此等之法,相違而理解;

dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattanti kodhābhibhūtassa. 彼因為──被瞋恚所征服,所以,帶來長夜不利益與永劫之苦惱。

Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo dhammo sapattakanto sapattakaraṇo kodhanaṃ āgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā. 諸比丘!此乃第三法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。

“Puna caparaṃ, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho vatāyaṃ na bhogavā assā’ti! ➍ 復次,諸比丘!懷敵意而如是希望對手:『啊!願彼不成富有者!』

Taṃ kissa hetu? 彼為何原因耶?

Na, bhikkhave, sapatto sapattassa bhogavatāya nandati. 諸比丘!因懷敵意,故不歡喜對手成為富有者。

Kodhanassa, bhikkhave, purisapuggalassa kodhābhibhūtassa kodhaparetassa, 諸比丘!此瞋恚之男子(女人),被瞋恚所征服、被瞋恚所折磨,

yepissa te honti bhogā uṭṭhānavīriyādhigatā bāhābalaparicitā sedāvakkhittā dhammikā dhammaladdhā, 凡彼努力精進而得到、以臂力所累積、汗額而儲蓄、如法所得之正當財富,

tepi rājāno rājakosaṃ pavesenti kodhābhibhūtassa. 彼亦因為──被瞋恚所征服,所以,(財富)皆被諸王,查封沒收,充入王庫。

Ayaṃ, bhikkhave, catuttho dhammo sapattakanto sapattakaraṇo kodhanaṃ āgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā. 諸比丘!此乃第四法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。

“Puna caparaṃ, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho vatāyaṃ na yasavā assā’ti! ➎ 復次,諸比丘!懷敵意而如是希望對手:『啊!願彼沒有聲譽!』

Taṃ kissa hetu? 彼為何原因耶?

Na, bhikkhave, sapatto sapattassa yasavatāya nandati. 諸比丘!因懷敵意,故不歡喜對手贏得聲譽。

Kodhanoyaṃ, bhikkhave, purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto, 諸比丘!此瞋恚之男子(女人),被瞋恚所征服、被瞋恚所折磨,

yopissa so hoti yaso appamādādhigato, 凡彼不放逸所得到(名譽),

tamhāpi dhaṃsati kodhābhibhūto. 彼亦因為──被瞋恚所征服,所以,陷落(惡名)。

Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo dhammo sapattakanto sapattakaraṇo kodhanaṃ āgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā. 諸比丘!此乃第五法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。

“Puna caparaṃ, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho vatāyaṃ na mittavā assā’ti! ➏ 復次,諸比丘!懷敵意而如是希望對手:『啊!願彼沒有朋友!』

Taṃ kissa hetu? 彼為何原因耶?

Na, bhikkhave, sapatto sapattassa mittavatāya nandati. 諸比丘!因懷敵意,故不歡喜對手獲得朋友。

Kodhanaṃ, bhikkhave, purisapuggalaṃ kodhābhibhūtaṃ kodhaparetaṃ, 諸比丘!此瞋恚之男子(女人),被瞋恚所征服、被瞋恚所折磨,

yepissa te honti mittāmaccā ñātisālohitā, 凡彼朋友、知己、親戚、血族,

tepi ārakā parivajjanti kodhābhibhūtaṃ. 彼亦因為──被瞋恚所征服,所以,紛紛遠離走避。

Ayaṃ, bhikkhave, chaṭṭho dhammo sapattakanto sapattakaraṇo kodhanaṃ āgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā. 諸比丘!此乃第六法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。

“Puna caparaṃ, bhikkhave, sapatto sapattassa evaṃ icchati – ‘aho vatāyaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyyā’ti! ➐ 復次,諸比丘!懷敵意而如是希望對手:『啊!願彼身壞死後,當生惡處、惡趣、險難、地獄!』

Taṃ kissa hetu? 彼為何原因耶?

Na, bhikkhave, sapatto sapattassa sugatigamane nandati. 諸比丘!因懷敵意,故不歡喜對手生於善趣。

Kodhanoyaṃ, bhikkhave, purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto 諸比丘!此瞋恚之男子(女人),被瞋恚所征服、被瞋恚所折磨,

kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. 以身行惡、以語行惡、以意行惡;

So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya…pe… kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati kodhābhibhūto. 彼因為──被瞋恚所征服,所以,以身行惡、以語行惡、以意行惡,身壞死後,當生惡處、惡趣、險難、地獄。

Ayaṃ, bhikkhave, sattamo dhammo sapattakanto sapattakaraṇo kodhanaṃ āgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā. 諸比丘!此乃第七法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。

Ime kho, bhikkhave, satta dhammā sapattakantā sapattakaraṇā kodhanaṃ āgacchanti itthiṃ vā purisaṃ vā”ti. 確實!諸比丘!此等七法,懷敵意而愛樂、懷敵意而懲罰,是瞋恚女人或男子之所期待。」

“Kodhano dubbaṇṇo hoti, atho dukkhampi seti so; ① 瞋恚變醜陋,苦痛彼難眠;

Atho atthaṃ gahetvāna, anatthaṃ adhipajjati [adhigacchati (sī.), paṭipajjati (syā.)]. 願彼無利益,同得不利益。

“Tato kāyena vācāya, vadhaṃ katvāna kodhano; ② 因此身語惡,瞋恚作處罰;

Kodhābhibhūto puriso, dhanajāniṃ nigacchati. 被勝於瞋恚,遭受財損失。

“Kodhasammadasammatto, āyasakyaṃ [āyasakkhaṃ (syā.)] nigacchati; ③ 醉夢於瞋恚,領受不名譽;

Ñātimittā suhajjā ca, parivajjanti kodhanaṃ. 親友與知己,瞋恚皆遠離。

[itivu. 88 itivuttakepi] “Anatthajanano kodho, kodho cittappakopano; ④ 瞋恚生不利,瞋恚心狂暴;

Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. 時常生怖畏,此人難覺悟。

“Kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passati; ⑤ 瞋恚生不幸,瞋恚難見法;

Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ kodho sahate naraṃ. 盲目黑暗時,瞋恚難克服。

“Yaṃ kuddho uparodheti, sukaraṃ viya dukkaraṃ; ⑥ 瞋恚破壞時,善行如苦行;

Pacchā so vigate kodhe, aggidaḍḍhova tappati. 彼離瞋恚時,惱盡如火燒。

“Dummaṅkuyaṃ padasseti [sadasseti (sī.), paṭhamaṃ dasseti (syā.)], dhūmaṃ dhūmīva pāvako; ⑦ 初時臉紅臥,如煙將起火;

Yato patāyati kodho, yena kujjhanti mānavā. 瞋恚擴散後,學子被叱責。

“Nāssa hirī na ottappaṃ [na assa hirī ottappañca (ka.)], na vāco hoti gāravo; ⑧ 無慚又無愧,言語不恭敬;

Kodhena abhibhūtassa, na dīpaṃ hoti kiñcanaṃ. 被勝於瞋恚,障礙無燈明。

“Tapanīyāni kammāni, yāni dhammehi ārakā; ⑨ 痛惜諸惡業,遠離不善法;

Tāni ārocayissāmi, taṃ suṇātha yathā tathaṃ. 凡我宣說者,諦聽如實語。

“Kuddho hi pitaraṃ hanti, hanti kuddho samātaraṃ; ⑩ 瞋恚實殺父,瞋恚如殺母;

Kuddho hi brāhmaṇaṃ hanti, hanti kuddho puthujjanaṃ. 瞋恚實殺梵,瞋恚如殺人。

“Yāya mātu bhato poso, imaṃ lokaṃ avekkhati; ⑪ 凡我母所養,乃現此世間;

Tampi pāṇadadiṃ santiṃ, hanti kuddho puthujjano. 眾生皆有母,瞋恚如殺人。

“Attūpamā hi te sattā, attā hi paramo [paramaṃ (sī. syā.)] piyo; ⑫ 眾生譬如我,誰不最愛己?

Hanti kuddho puthuttānaṃ, nānārūpesu mucchito. 瞋恚如殺己,瞋相心昏迷。

“Asinā hanti attānaṃ, visaṃ khādanti mucchitā; ⑬ 以劍殺自己,如食愚痴毒;

Rajjuyā bajjha mīyanti, pabbatāmapi kandare. 繩縛死自己,山崖墜谷亡。

“Bhūnahaccāni [bhūtahaccāni (sī. syā.)] kammāni, attamāraṇiyāni ca; ⑭ 殺生且造業,心魔乃自己;

Karontā nāvabujjhanti [karonto nāvabujjhati (ka.)], kodhajāto parābhavo. 學子當覺醒,恥辱瞋結縛。

“Itāyaṃ kodharūpena, maccupāso guhāsayo; ⑮ 上述瞋恚相,窟居蛇陷阱;

Taṃ damena samucchinde, paññāvīriyena diṭṭhiyā. 調御可斷彼,依見慧精進。

“Yathā metaṃ [ekametaṃ (syā.), ekametaṃ (sī.)] akusalaṃ, samucchindetha paṇḍito; ⑯ 如此不善思,斷除乃智者;

Tatheva dhamme sikkhetha, mā no dummaṅkuyaṃ ahu. 正法當學習,莫作羞恥語。

“Vītakodhā anāyāsā, vītalobhā anussukā [anissukā (sī. syā.) tadaṭṭhakathāsu pana “anussukā” tveva dissati]; ⑰ 離瞋則無惱,離貪則無欲;

Dantā kodhaṃ pahantvāna, parinibbanti anāsavā”ti [parinibbissathanāsavāti (syā.), parinibbiṃsu anāsavāti (ka.)]. 調御斷貪瞋,無漏般涅槃。

ekādasamaṃ; 瞋恚經 ~無記品‧第十一經終

~《增支部經典‧七集‧Kodhanasutta 瞋恚經》(AN 7.64)

Abyākatavaggo chaṭṭho. 第一 無記品(終)(原第六品)

Tassuddānaṃ – 此品(十一經)攝頌曰:

Abyākato purisagati, (一)無記、(二)七種人趣、

tissa sīha arakkhiyaṃ; (三)帝須梵、(四)獅子將軍、(五)四不護、

Kimilaṃ satta pacalā, (六)金毘羅竹林、(七)漏盡七法、(八)瞌睡而坐、

mettā bhariyā kodhekādasāti. (九)慈心、(十)七種妻、(十一)瞋恚經。

卍    卍    卍

第十品 ✩ 十結經 Saṃyojanasuttaṃ (AN 10.13)

  1. “Dasayimāni, bhikkhave, saṃyojanāni. (世尊說示:)「諸比丘!有十結。

Katamāni dasa? 何等為十結耶?

☆ 十結 (SN 45.180-181)(AN 10.13) ➾ ① 有身見、② 疑、③ 戒禁取、④ 愛欲、⑤ 瞋恚、⑥ 色貪、⑦ 無色貪、⑧ 慢、⑨ 掉舉、⑩ 無明。

Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni, pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni. 即:五下分結(內結)與五上分結(外結)。

Katamāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni? 何等為五下分結(內結)耶?

Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo – 即:有身見、疑惑、戒禁取、愛欲、瞋恚。

imāni pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni. 此為五下分結(內結)。

卍    卍    卍

“Katamāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni? 何等為五上分結(外結)耶?

Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – 即:色貪、無色貪、慢、掉舉、無明。

imāni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni. 此為五上分結(外結)。

Imāni kho, bhikkhave, dasa saṃyojanānī”ti. 諸比丘!此為十結。」

Tatiyaṃ. 十結經 ~救護品‧第三經終

~《增支部經典‧十集‧Saṃyojanasutta 十結經》(AN 10.13)

卍    卍    卍

♨ 我心清淨恆念四不壞信皈依處── Three Precious Ones and Buddha’s Commandments as my Refuge -

南無佛!南無法!南無僧!南無戒! Namo Buddha! Namo Dhamma! Namo Sangha! Namo Sikkhapada!

♨ 迴向法界── Love and blessings…

願以此功德,迴向雙親眷; Willing to take the merit, bless to parents and family;

普及於一切,苦海常作舟。 Dedicated to all beings, dukkha-sea often for the boat.

善哉!善哉!善哉! Good! Good! Good!

༺ ⎈ ༻

聖典凡例 Text’s Introduction

一、 編輯宗旨

✩ 自洲、法洲 ─➢ 自燈明,法燈明! ~《長部經典‧Mahāparinibbānasutta 大般涅槃經》(DN 16, 165) “Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mama vā accayena attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā, tamatagge me te, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā”ti.

「阿難!於現在,或我滅後,若有人『以自燈明,隨時自歸依,不歸依他人;以法燈明,隨時法歸依,不歸依他人』者──阿難!彼等,於我比丘眾中,將在最高境地,必定樂於修學。」

何為「法燈明、法歸依」?

原始的佛陀教法──「法與律」,應以「四聖諦」為依歸: ⑴ Yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā. 「阿難!依我為汝等,所說之『法與律』,於我滅後,當為,汝等之大師。」 ~《大般涅槃經》(DN 16, 216)

⑵ 「苦諦實苦,不可令樂;集真是因,更無異因;苦若滅者,即是因滅,因滅故果滅;滅苦之道,實是真道,更無餘道。」 ~《佛遺教經》

⑶ 有關部派思想,與「四聖諦」不相應,不予收錄者,如下: 「 ⓵ Abhidhamma 論藏、⓶ Therāpadānapāḷi 長老譬喻、⓷ Therīapadānapāḷi 長老尼譬喻、⓸ Buddhavaṃsapāḷi 佛種姓、⓹ Cariyāpiṭakapāḷi 行藏、⓺ Jātakapāḷi 本生經。」

二、 原典說明

⑴ 《巴利文原典》主要採用內觀研究所(Vipassana Research Institute,VRI)根據緬甸仰光第六次集結版。 以下縮寫,用於代表《巴利文原典》的不同版本: sī. = Sri Lankan 斯里蘭卡 syā. = Thai 泰國 pī. = Pali Text Society 巴利聖典協會(PTS) ka. = Cambodian 柬埔寨

在下面的例子中,斯里蘭卡,泰國和PTS版本都是 “vāssa”,而不是 “vā assa” ── ‘Atthi me attā’ti vā assa [vāssa (sī. syā. pī.)] saccato thetato diṭṭhi uppajjati; 或者,他生起常見、當作真理:「有一個真我!」

⑵ 【巴利聖典】略縮寫 ➾ ❶ DA 法藏、DN 長部、MN 中部、SN 相應部、AN 增支部、KN 小部、Khp 小誦經、Dhp 法句經、Ud 自說經、Iti 如是語、Snp 經集、Viv 天宮事、Pev 餓鬼事、Thag 長老偈、Thig 長老尼偈、Mnd 大義釋、Cnd 小義釋、Ps 無礙解道、Ne 導論、Pe 三藏知津、Miln 彌蘭王問經、❷ VA 律藏、BV 比丘類、NV 比丘尼類、MV 律藏大品、CV 律藏小品、PV 律藏附隨、DV 戒本與目錄。

三、 書籤提要

以下範例,為書籤提要,取代註解、說明── ☆ kāya-anu-passī 詳細(anu)觀看(passī 發現)身(kāya) ➾ kāye kāyānupassī 在身體中,詳細觀看、發現身體。

四、 助印須知

本次結集,保留《巴利文原典》,並除去一切註解、說明,原因有四:

⑴ 一篇完善的翻譯,應是:「所見,即所得!」。不應,再增加註解、說明……,以致干擾《巴利文原典》的對讀!

⑵ 即使,再完善的翻譯文字,其內涵、其價值……,皆無法與《巴利文原典》,相提並論! 更何況,翻譯錯誤、不精確等……時常發生! 有鑑於疏漏情況,在所難免,保留《巴利文原典》,這意味著──保留日後修正、校對的可能性!

⑶ 佛陀是最好的心靈良醫: 「我如良醫,知病說藥,服與不服,非醫咎也。又如善導,導人善道,聞之不行,非導過也!」 ~《佛遺教經》

不論,這藥方是──巴利文、英文、還是中文?若真想,了脫生死、苦海得渡……,皆當勉勵學之!

⑷ 因為,佛法出現於世,實是稀有、難得呀!不是嗎……? 所以,真學佛人,應該培養:「以翻譯,為輔助工具,多多閱讀《巴利文原典》的好習慣。」才是明智之舉!

菩提僧團 心 法師 謹誌於高雄【翠峰精舍】 佛曆 2557(西曆 2014)年4 月20 日

免費流通,歡迎助印! Free circulation, welcomed posted!

★ 敬請保持:經典內容與參考說明之完整,很感謝您! ★ Please hold: the complete of scripture content and reference description, thank you very much!

(請注意裝訂邊,雙數頁在左側。) Please note that the binding edge, double the number of pages on the left.

༺ ⎈ ༻