d3860中觀根本論明句釋月稱 巴翠日稱c3.5s｜d3860中觀根本論明句釋月稱 巴翠日稱c3.5s（續3）

如果說在同一時間裡，因柴薪成立而火成立，又因火成立而柴薪成立，因此，由於未承認其中任何一個先前已成立，所以說’相互依存的火與柴薪，何者先成立’這樣的說法是不合理的。 如果這樣認為，那麼兩者都不會成立。如此，如果某一事物依他而成立，而所依之物又依賴於前者而成立，那麼究竟是依何者而成立何者呢？ 在此，如果說名為火的事物依賴於名為柴薪的事物而成立，而名為柴薪的事物爲了成立自身又要依賴於火，如果說名為柴薪的事物又依賴於名為火的事物而成立，那麼現在請說，究竟是依何者而成立何者？ 如果在沒有火的情況下柴薪就不能成立，那麼因為無因就沒有柴薪，那麼以此為因的火又怎麼能成立呢？同樣，如果名為柴薪的事物依賴於名為火的事物而成立，而名為火的事物爲了成立柴薪的自性而成為所依，如果說這個名為火的事物又依賴於柴薪而成立，那麼現在就必須說明究竟是依何者而成立何者？ 如果在沒有柴薪的情況下火就不能成立，那麼因為無因就沒有火，那麼以此為因的柴薪又怎麼能存在呢？因此，火與柴薪二者不能相互依存而成立，因為已成立與未成立的事物不能相互依存。 爲了說明這一點而說：‘依他成立的事物，若未成立怎能依？若說已成立而依，這種依賴不合理。’ 名為火的事物依賴名為柴薪的事物而成立，那麼是未成立的火依賴柴薪還是已成立的火依賴柴薪？如果是未成立的，那麼因為未成立，就不會依賴柴薪，就像兔角一樣。如果是已成立的，那麼因為已經成立，何需再依賴？這將變得毫無意義，因為已經成立的就不需要再成立。對於柴薪也可以如此說明。 因此，火與柴薪二者既不能相互依存，也不能同時成立。由於如此，所以說’不依柴薪則無火’。如果認為不依賴而成為火，這也是不合理的，所以說：‘不依柴薪火也無。‘這是因為已經否定了他性，而且會導致無因的過失。 就像沒有依賴或不依賴柴薪的火一樣，柴薪也是如此，所以說：‘不依火則無薪，不依火薪亦無。‘這個意思因為剛才已經明白，所以不再贅述。

།འདིར་སྨྲས་པ་དཔྱད་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་འདིས་ཁོ་བོ་ཅག་ལ་ཅི་དགོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཁོ་བོ་ཅག་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་བུད་ཤིང་མེས་ བསྲེག་བཞིན་པ་དམིགས་པ་དེའི་ཕྱིར་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཙམ་ཞིག་སྨྲའོ་ཞེ་ན།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་མེས་བུད་ཤིང་བསྲེགས་ན་དེ་དེ་ལྟར་འགྱུར་ན། །སྲེག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་འདི་ལྟར་གལ་ཏེ། ཤིང་ལ་མེ་ཡོད་ན་ནི་དེས་བུད་ཤིང་སྲེག་པར་འགྱུར་ན། ཡོད་པ་ནི་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ།མེ་ནི་གཞན་ལས་མི་འོང་སྟེ། །ཤིང་ལའང་མེ་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །རེ་ཞིག་མེ་ནི་བུད་ཤིང་མ་གཏོགས་པར་གཞན་འགའ་ཞིག་ལས་འོང་བ་མེད་དེ། དེ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱུ་མེད་པས་བུད་ཤིང་དང་བྲལ་བའི་མེ་ལ་འོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བུད་ཤིང་དང་ བཅས་པ་འོང་བ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་།དེར་ཡང་བུད་ཤིང་དང་བརྒལ་ཞིང་བརྟག་པ་མཚུངས་པས་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། མེ་ནི་གཞན་ལས་མི་འོང་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ། ཤིང་ལ་ཡང་མེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ཅི་སྟེ་རྩ་བ་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་སྔར་དམིགས་པར་མ་གྱུར་བཞིན་དུ་ཕྱིས་གཙུབ་ཤིང་གཙུབས་པ་ལ་སོགས་པ། མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ཡོད་པ་ལས་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། ཅི་སྟེ་རྩ་བ་དང་ཆུ་ལ་ སོགས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་དག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱེད་ཅེས་འདི་ཉིད་རེ་ཞིག་དཔྱད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་རེ་ཞིག་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་མི་བྱེད་དེ་ཡོད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེ་ན། མངོན་པར་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་གསལ་བའོ། །དེ་ལྟ་ ན་ནི།འོ་ན་དེ་སྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་བྱེད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་བཏང་བར་འགྱུར་ཏེ། སྔར་མངོན་པར་གསལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གི་ངོ་བོ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་གསལ་བ་རྐྱེན་ ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ།ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་མངོན་པར་གསལ་བ་འདི་ནི་དངོས་པོ་མངོན་པར་གསལ་བར་གྱུར་པའམ། མངོན་པར་གསལ་བར་མ་གྱུར་པ་འགའ་ཞིག་ལ་རྟོག་པ་ཞིག་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་མངོན་པར་གསལ་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་ གསལ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་།དེ་ལ་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱ་བ་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་གསལ་བར་མ་གྱུར་པ་ཡང་མངོན་པར་གསལ་བར་མི་བྱེད་དེ། མངོན་པར་གསལ་བར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་བཞིན་ནོ། །དེ་ ལྟར་ན་མངོན་པར་གསལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཅི་སྟེ་ཡང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་ཡོད་པར་གྱུར་པ་རགས་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་རགས་པ་ཉིད་སྔར་མེད་པས་དེ་ཉིད་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རགས་པ་ཉིད་དུ་བྱས་པས་མངོན་པར་གསལ་བར་ག་ལ་འགྱུར། ཕྲ་བ་ཉིད་ ཀྱང་རྒྱུ་མེད་པས་མེད་པའི་ཕྱིར།ཅི་ཞིག་རགས་པར་བྱས་པ་ལས་མངོན་པར་གསལ་བར་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བུད་ཤིང་ལ་མེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ཤིང་ལའང་མེ་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བའོ། །ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་མེས་ནི་བུད་ཤིང་སྲེག་པ་ཡང་མི་འཐད་པས། ། འདི་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་བདེན་པ་ཞིག་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་། བགོམ་པ་དག་ལ་སུན་འབྱིན་པ་སྔར་བཤད་པ་ཇི་ལྟ་བ། དེ་བཞིན་ཤིང་གི་ལྷག་མ་ནི། །སོང་དང་མ་སོང་བགོམ་པས་བསྟན། །བུད་ཤིང་མེས་སྲེག་བཞིན་པ་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བུད་ཤིང་འདིའི སྟེ།བུད་ཤིང་གི་སྐབས་ཀྱི་སུན་འབྱིན་ལྷག་མ་ནི། རེ་ཞིག་བསྲེགས་པ་མི་སྲེག་སྟེ། །མ་བསྲེགས་པ་ལའང་སྲེག་པ་མིན་། །བསྲེགས་དང་མ་བསྲེགས་མ་གཏོགས་པའི། །བསྲེག་བཞིན་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འདོན་པ་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་སོང་བ་དང་ མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པའི་སུན་འབྱིན་པ་དང་མཚུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ།

在此說道，這種極其細微的觀察對我們有何必要？因為我們見到眼前的柴火正被火燒，所以只說’火和柴火是存在的’這樣的話而已。 對此回答說，如果火燒柴火，那麼就會如此，但實際上並不是燒，因為如果柴火中有火，那麼它就會燒柴火，但實際上並不存在。如說： 火不從他處而來，柴火中也無火存在。首先，火除了柴火之外不從其他任何處而來，因為未見到這種情況，也因為無因，所以離開柴火的火不會到來，帶著柴火到來也無意義。在那裡也同樣與柴火相互觀察相同，將導致無窮過失，所以說’火不從他處而來’。 同樣，柴火中也沒有火，因為在其中未見到火。 如果認為像根和水等一樣，雖然存在但因顯現的緣不具足而先前未被見到，之後因鉆木取火等顯現的緣具足而被見到。對此應當首先觀察：根和水等的顯現緣到底起什麼作用？ 首先，不是產生自性，因為已經存在。如果說是使其顯現，那麼所謂顯現是什麼？ 如果是這樣，那麼因為之前不存在，所以就會產生它自身，這樣就會違背因中有果的主張，因為先前無顯現而後來有顯現。因為自性的產生不依賴緣，所以顯現也不應依賴緣，如同虛空之花。 此外，這個顯現是對已顯現的事物還是未顯現的事物而言？對此，首先，對已顯現的就不需要再顯現，因為對它顯現無意義，且會導致無窮過失。對未顯現的也不能顯現，因為未顯現的緣故，如同虛空之花。因此，顯現是不存在的。 如果認為諸緣是使已存在的變得粗大，那麼因為粗大性先前不存在，所以就會產生它自身，因此怎麼能說通過使其粗大而顯現呢？細微性也因無因而不存在，通過什麼使其粗大而顯現呢？因此，如此種種方面柴火中不可能有火，所以說’柴火中也無火存在’。 不存在的火也不能燒柴火，所以這是你所見到的不真實之事。 此外，如同前面所說的對已去、未去和正去的破斥一樣，‘柴火的其餘以已去、未去、正去來說明’。關於’見到火正在燒柴火’這個柴火， 即柴火部分的其餘破斥，如’已燒的不燒，未燒的也不燒，除了已燒和未燒之外，正在燒的不可得’等已經說明，應知與已去、未去和正去的破斥相同，只是說法順序相反。

།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་བུད་ཤིང་མེས་བསྲེག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ད་ནི་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་དོན་གྱི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། ཤིང་ཉིད་མེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། །ཤིང་ ལས་གཞན་ལ་མེ་ཡང་མེད།།མེ་ནི་ཤིང་དང་ལྡན་མ་ཡིན། །མེ་ལ་ཤིང་མེད་དེར་དེ་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ། བུད་ཤིང་གང་དེ་མེ་ཡིན་ན། །བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་གཅིག་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་འདིས་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་གཅིག་ཉིད་ཡིན་པ་བཀག་པའི་ཕྱིར། ཤིང་ཉིད་མེ་ནི་ མ་ཡིན་ཏེ།།ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ན། །ཤིང་མེད་པར་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གཞན་ཡིན་པ་བཀག་པའི་ཕྱིར། ཤིང་ལས་གཞན་ལ་མེ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཉི་ག་བཀག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དེ་དང་ལྡན་པ་དང་རྟེན་དང་ བརྟེན་པའི་ཕྱོགས་དག་ཀྱང་།དོན་གྱིས་བཀག་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། མེ་ནི་ཤིང་དང་ལྡན་མ་ཡིན། །མེ་ལ་ཤིང་མེད་དེར་དེ་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་མེ་ནི་ཤིང་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་ལམ་འདི་ལ་བུད་ཤིང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཐ་དད་པའམ། ཐ་མི་དད་ པར་བྱེ་བྲག་ཏུ་འཆད་གྲང་ན་དེ་ལ་ཐ་དད་པར་ནི།དཔེར་ན་ལྷ་སྦྱིན་བ་གླང་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། ཐ་མི་དད་པར་ནི་ལྷ་སྦྱིན་བློ་དང་ལྡན་ནོ། །ལྷ་སྦྱིན་གཟུགས་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་ལ་ཕྱོགས་གཉི་ག་ཡང་བཀག་པའི་ཕྱིར། མེ་ ཤིང་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའང་བཀག་པ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་དུ་གྱུར་པའི་འཁར་གཞོང་ནི་རྒྱ་ཤུག་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཉིད་དུ་རྟོག་ན། མེ་ལ་ནི་བུད་ཤིང་ལས་གཞན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། མེ་ལ་ཤིང་མེད་ཅེས་བྱ་བར་རིགས་སོ། །བུད་ཤིང་ལ་ཡང་མེ་མེད་དེ་གཞན་ཉིད་བཀག་པ་ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ཉིད་བཀག་པ་ཡང་དོན་གྱིས་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔར་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་ན། མེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྒྲེ་བའི་ཕྱིར། མེ་དང་ཤིང་གིས་བདག་དང་ནི། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་རིམ་པ་ཀུན། །བུམ་ སྣམ་སོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ།།མ་ལུས་པར་ནི་རྣམ་པར་བཤད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཉེ་བར་བླང་བར་བྱ་བས་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །དེ་དག་ལ་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་བརྟགས་པ། ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ། འཛིན་པ་པོ། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ལ་བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བཞག་ཅིང་བསྐྱེད་པས་ན་བདག་ཅེས་བྱའོ།།དེའི་ཕྱིར། བདག་དེ་དང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་གྲུབ་པའི་རིམ་པ་དེ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་གིས་རྣམ་པར་བཤད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །ཡང་ཀུན་དང་མ་ ལུས་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ལྟ་ཡོད་ཅེ་ན།ཀུན་སྨོས་པ་ནི་ཐལ་མ་ཐག་པའི་ཕྱོགས་ལྔ་པོ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། ཕྱོགས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མ་ཚང་བ་མེད་པར་མེ་དང་བུད་ཤིང་ལྟར་བདག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཉིས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་དག་སྟོན་པ་ལ་འཐད་པའི་ཚུལ་སྔར་ བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མ་ལུས་པས་བདག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་དགག་པར་རིག་པར་བྱའོ།།བདག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་དགག་པ་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་དང་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཚུངས་པ་ནི་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རིམ་ པ་ཀུན།མ་ལུས་པར་ནི་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་གཅིག་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་གཞན་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་གཞན་མ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་ཕུང་ པོ་ལས་ཐ་དད་པར་ཡང་དམིགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་།གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་བཀག་པའི་ཕྱིར་བདག་ཕུང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་ལ་ཕུང་ པོ་དག་ཡོད་པ་དང་།ཕུང་པོ་དག་ལ་བདག་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

因為如此，應當了知’柴火不被火燒’。現在爲了總結如上所說的義理，說道：‘木非火，離木亦無火，火不與木俱，火中無木彼中無。‘其中，‘若柴火即是火，能作者與業成一’，以此遮遣火與柴火是一，故說’木非火’。‘若火異於木，離木亦應生’等遮遣是異，故’離木亦無火’。由於遮遣一與異兩邊，也就間接遮遣了具有、能依所依等方面，爲了總結這些，故說’火不與木俱，火中無木彼中無’。 其中，火不與木相俱。若要詳細解釋此道中有柴火，無論是異或不異，譬如異者，如’天授有牛’；不異者，如’天授有智’、‘天授有色’等。對於火與柴火，由於兩邊都被遮遣，所以’火與木相俱’也被遮遣。如果認為不同的碗是棗子們的所依，火卻連異於柴火都不存在，所以說’火中無木’是合理的。柴火中也無火，因為已遮遣異性。如此，能依所依性也間接被遮遣。 如同以五種方式觀察時火不存在一樣，我也是如此，爲了作此類比，說道：‘以火與木，我與取蘊，連同瓶衣等，一切皆已說。‘其中，由於被取故稱為取，即五取蘊。依彼等假立，能取者、執持者、成辦者，由於是我執對境，安立我慢並生起，故稱為我。 因此，應當了知彼我與取蘊的建立次第，皆已由火與柴火完全說明。若問’一切’與’完全’有何差別？說’一切’是爲了配合剛說的五個方面，應當將那五個方面完整地如火與柴火般運用於我與取蘊二者。前述用以說明這些的合理方式，也應當完全用來遮遣我與取蘊。 應當了知，我與取蘊的遮遣在一切方面都與火與柴火相同，是通過這兩者來理解的，爲了顯示這一點，故說’一切次第，悉皆’。其中，取蘊即是我自身，這是不合理的，因為會導致作者與業成為一體。取蘊異於能取者也不合理，因為會導致我被觀察為異於蘊，以及不待他等過失。由於遮遣一性與異性，我也不與蘊相應。因為無異性，我中無蘊，蘊中也無我。

།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔར་བདག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་ལྟར་བདག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གནས་སོ། །བདག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་ གི་རིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དེ་གཉིས་ཁོ་ནའི་མ་ཡིན་ཏེ།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བུམ་སྣམ་སོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དངོས་པོ་མ་ལུས་པ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བཤད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་ འབྲས་བུར་གྱུར་པའམ།ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་དུ་གྱུར་པའམ། མཚན་ཉིད་དང་མཚན་གཞིར་གྱུར་པའམ། ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་འཇིམ་པ་དང་དབྱུ་གུ་དང་འཁོར་ལོ་དང་སྐུད་པ་དང་ཆུ་དང་རྫ་མཁན་གྱི་ལག་པའི་རྩོལ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ བུམ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཡིན་ལ།བུམ་པ་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པའོ། །དུམ་བུ་ལ་སོགས་པའམ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། བུམ་པ་ནི་ཡན་ལག་ཅན་ཡིན་ནོ། །ལྟོ་བ་ཡངས་པ་དང་། མཆུ་འཕྱང་བ་དང་། ཁ་གཡེལ་བ་དང་། མགུལ་པ་རིང་བ་ཉིད་ལ་ སོགས་པ་རྣམས་ནི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ།བུམ་པ་ནི་མཚན་གཞིའོ། །སྔོ་བསངས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཡོན་ཏན་ཡིན་ལ། བུམ་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལ་ཡང་མེ་དང་བུད་ཤིང་ལྟར་རིམ་པར་རྣམ་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ དང་བདག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ངེས་པར་བྱའོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་ལྟར་བདག་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་གྲུབ་པ་ཡིན་པར་རྣམ་པར་གཞག་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་ ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡིན་པར་མངོན་པར་རློམ་པ་ཉིད་ཀྱིས།མུ་སྟེགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བརྟགས་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ལས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དོན་ཉིད་དུ་གཅུས་ནས། ཤིན་ཏུ་བླུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན། །གང་དག་བདག་དང་དངོས་ པོ་རྣམས།།དེ་བཅས་ཉིད་དང་ཐ་དད་པར། །སྟོན་པ་དེ་དག་བསྟན་དོན་ལ། །མཁས་སོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་སོ། །དེ་ལ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཇུག་པས་ན་དེ་བཅས་སོ། །དེ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ནི་དེ་བཅས་ཉིད་དེ། ཐ་མི་དད་པ་རང་གཞན་མ་ཡིན་པ་དང་གཅིག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། གང་དག་དེ་བཅས་ཉིད་དེར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི་བསྟན་པའི་དོན་ལ་མཁས་པར་སློབ་དཔོན་མི་དགོངས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་གིས་བདག་ཏུ་འདོགས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་དང་དེ་ལྷན་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་དེ། སོ་སོ་མ་ཡིན་ཞིང་ཐ་མི་དད་པར་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འཇིམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་གང་གིས་བུམ་པར་འདོགས་པ་དེ་དང་དེར་ཐ་མི་དད་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་ཡིན་གྱི། སོ་སོར་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་གང་དག་བདག་དང་དངོས་པོ་རྣམས་དེ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ། རྟག་པ་དང་ཆད་པ དང་བྲལ་བ།བརྟེན་ནས་གདགས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་བདག་ཀྱང་གཞན་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡང་གཞན། འབྲས་བུ་ཡང་གཞན་རྒྱུ་ཡང་གཞན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ་སོ་སོ་སོར་སྟོན་པར་བྱེད་ཅིང་གཞན་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་དེ་དག་བསྟན་པའི་དོན་ ལ་མཁས་པར་སློབ་དཔོན་ནི་མི་དགོངས་སོ།།ཇི་སྐད་དུ། འགྲོ་བ་སྒྲ་བརྙན་དང་འདྲ་བར། །གཅིག་ཉིད་གཞན་ཉིད་དང་བྲལ་ཞིང་། །འཕོ་དང་འཇིག་པ་དང་བྲལ་བར། །སྨན་མེད་ཁྱོད་ཀྱིས་ཐུགས་སུ་ཆུད། །ཅེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་པ་མེ་དང་བུད་ཤིང་བརྟག་ པས་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ལུས་ནི་དུས་མཐའི་མེ་དག་གམ།།ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་མེ་དག་གིས་འཚིག་པ་མ་ཡིན་ནོ།

由於如是以五種方式無有我性，因此我與取蘊二者如同作業與作者般互相觀待而成立。我與取蘊的次第不僅是彼二者，那麼是什麼呢？‘與瓶毯等一起’，如是宣說。應當了知與一切事物一起遍說一切。瓶等是成為因果，或成為支分與有支分，或成為相與所相，或成為德性與有德性。其中，泥土、棍棒、輪盤、繩索、水及陶師手的勞作等是成為瓶之因，瓶是成為果。碎片等或青等是成為支分，瓶是有支分。腹部寬闊、唇邊垂懸、口部傾斜、頸部修長等是相，瓶是所相。青色等是德性，瓶是有德性。如是安立中也應如火與薪般次第配合。 瓶等與我及取蘊的解說應當從《入中論》中確定。因此如是如同作業與作者般，我與取蘊及瓶等互相觀待而成立的安立，是如來教典之義無顛倒，以如是增上慢，外道論典所計度義的安立，將善逝教典所理解之義扭曲，由於極其愚癡，‘某些人我與諸事物，俱有性及差別性，宣說彼等於教義，不認為是善巧者。’ 其中，由於與彼共同趨入故為俱有。與彼俱有之事物性即是俱有性，意為無差別、非自他及一性。宣說俱有性者，上師不認為是通達教義者。即是說，由何取蘊假立為我的取蘊，與彼共同存在，非各別而無差別地存在的意思。同樣，由何泥土等因假立為瓶，與彼無差別性存在，而非各別。如是某些宣說我與諸事物為俱有性者，未見最極甚深緣起，遠離常斷，依緣假名的真實性。 某些宣說我是他者、取蘊是他者，果是他者、因是他者等，各別顯示而見為他性者，上師不認為是通達教義者。如雲：‘眾生如謂響，遠離一異性，遠離遷滅性，無等您已證。‘如是瑜伽師以火與薪觀察而通達法性真實之身，不為邊際火或煩惱貪嗔癡火所燒。

།ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། བསྐལ་པ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོར་རབ་བསྲེགས་ཀྱང་། །ནམ་མཁའ་སྔོན་ཆད་ ནམ་ཡང་མི་འཚིག་བཞིན།།ཆོས་རྣམས་ནམ་མཁའ་མཚུངས་པར་རྣམ་རིག་པས། །དེ་ནི་གཞར་ཡང་མེ་ནང་ཡོང་མི་འཚིག། གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཞིང་རྣམས་འབར་གྱུར་ལ། །འབར་བ་འདི་དག་མ་ལུས་ཞི་ཤོག་ཅེས། །ཏིང་འཛིན་གནས་ནས་སྨོན་ལམ་འདི་བཏབ་པ་། །ས་ རྣམས་ཞིག་ཀྱང་དེ་ལ་འགྱུར་བ་མེད།།ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ། ཇི་ལྟར་གཙུབ་ཤིང་དང་ནི་གཙུབ་སྟན་དང་། །ལག་པའི་རྩོལ་བ་འདི་གསུམ་འདུས་པ་ཡི། །རྐྱེན་འདི་དག་ལས་མེ་ནི་འབྱུང་འགྱུར་ཞིང་། །བྱུང་སྟེ་བྱ་བ་བྱས་ནས་མྱུར་དུ་འགག་།དེ་ནས་འདི་ནི་གང་ ནས་འོངས་སམ་གར།།སོང་ཞེས་མཁས་པ་གང་ཞིག་ཚོལ་བར་བྱེད། ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་ཀུན་ཏུ་བཙལ་བ་དང་། །འདི་ཡི་འགྲོ་དང་འོང་བ་རྙེད་མིན་བཞིན། །ཕུང་པོ་དག་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ནི། །ནང་ཡང་སྟོང་ལ་ཕྱི་རོལ་སྟོང་པ་སྟེ། །ཐམས་ ཅད་བདག་གིས་དབེན་ཞིང་གནས་མེད་ལ།།ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནམ་མཁའི་ངོ་བོ་ཉིད། །ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདི་འདྲ་འདི་དག་ནི། །མར་མེ་མཛད་པ་མཐོང་ནས་ཁྱོད་ཀྱིས་རྟོགས། །ཇི་ལྟར་ཉིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ལྟར། །དེ་བཞིན་ལྷ་མིར་བཅས་པས་རྟོགས་པར་གྱིས། །ལོག་པ་ཡང་ དག་མ་ཡིན་བརྟགས་པ་ཡི་།།འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་དག་གིས་འགྲོ་བ་གདུངས། །ཐུགས་རྗེའི་སྤྲིན་ལས་ཞི་བ་བསིལ་བའི་ཆུ། །འདྲེན་པ་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་ནི་རབ་ཏུ་ཕོབ། །ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་སྦྱར་བའི་ཚིག་གསལ་བ་ལས། མེ་ དང་བུད་ཤིང་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། བདག་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། འཁོར་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་བདག་ཡོད་པར་མ་གྱུར་ན་ནི། འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བར་འགྲོ་བ་དང་འོང་བའི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ བརྒྱུད་པས་གང་ཞིག་འཁོར་བར་འགྱུར།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། དགེ་སློང་དག་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤིའི་འཁོར་བ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་དོ། །སེམས་ཅན་མ་རིག་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་པ། །སྲེད་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ཅན། །སྲེད་པའི་ལུ་གུ་རྒྱུད་ཀྱིས་བཅིངས་པ། །འཁོར་ཞིང་རྒྱུག་པ་ རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་མངོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པས་འཁོར་བ་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་འཁོར་བ་པོ་ཡང་ཡོད་ལ། དེ་ལ་ཡང་བདག་ཅེས་བྱའོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། །གལ་ཏེ་འཁོར་བ་ཉིད་ཡོད་ན། །བདག་ཀྱང་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འདི་ལྟར། སྔོན་མཐའ་སྔོན་ནམ་ཞེས་ཞུས་ཚེ། །ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་མིན་ཞེས་གསུངས། །འཁོར་བ་ཐོག་མ་མཐའ་མེད་དེ། །དེ་ལ་སྔོན་མེད་ཕྱི་མ་མེད། །མཐའ་དང་ཆ་དང་ཆ་ཤས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ནི་སྔོན་གྱི་ཆ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་འགའ ཞིག་ཡོད་ན་ནི།བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དག་བཞིན་དུ་དེ་ལ་ངེས་པར་སྔོན་དང་ཕྱི་མ་ཡང་ཡོད་པར་གྱུར་ན། ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། དགེ་སློང་དག་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤིའི་འཁོར་བ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འཁོར་བ་ཐོག་མ་དང་ ཐ་མ་མེད་པར་གསུངས་པ་དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསལ་བར་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ།དེའི་ཕྱིར་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། འཁོར་བ་མེད་དེ་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གནས་སོ།

如同所說，世尊說道：‘即使在百千劫中被烈火焚燒，虛空從未被焚燒一樣。諸法與虛空相等而了知，彼永遠不會被火焚燒。假若佛土皆成火海，愿此等燃燒無餘息滅。從禪定中發此誓願，縱使大地毀壞亦不會改變。’ 同樣地：‘如同鉆木棒與鉆木板，以及手的努力這三者和合，從這些緣中生起火焰，生起后做完事業即快速熄滅。之後此火從何處來又往何處去？智者如是尋找。遍尋十方，卻找不到它的去來。 蘊處界等，內空外亦空，一切離我且無住處，法之性相如虛空性。如是法相，燃燈佛見已你已了知。如同你已隨後了知，愿天人等眾亦如是了知。顛倒非真實分別的貪慾嗔恨使眾生受苦。從大悲雲中降下寂靜清涼之水，愿引導者降下甘露之流。‘等等如是宣說。 這是從聖者月稱論師所造《明句論》中，《觀火與薪品》第十品的註釋。 於此有人說：我是實有，因為輪迴存在的緣故。若我不存在，則誰在五道輪迴中往來輪轉，以生死相續從一處至一處輪轉？世尊亦說：‘諸比丘，生老死輪迴無始無終。眾生為無明所障，具有愛的結縛，為愛索所繫縛，輪轉流轉者的前際不可得。’ 當世尊以教法說明輪迴存在時，輪迴者也存在，此即稱為我。應當回答：若輪迴實有，我也應當存在，但實際並非如此。如是：‘當問前際何時時，大牟尼說無所有，輪迴無始亦無終，彼無前際亦無後。’ 邊際、分位、部分等是同義詞。前際即是前分之義。若輪迴是實有，如同瓶等，則應有前後，但實際並非如此。世尊亦說：‘諸比丘，生老死輪迴無始無終。’ 由於如是宣說輪迴無始無終，因此世尊豈非明顯宣說輪迴本身不存在嗎？因此，由於未見前後邊際，輪迴不存在，如同火輪一般，應當如是安立。

།འདིར་འདི་དཔྱད་ པར་བྱ་སྟེ།གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཁོར་བའི་སྔོན་དང་། ཕྱི་མ་བཀག་ན། ཇི་ལྟར་དགེ་སློང་དག་དེ་ལྟ་བས་ན། འཁོར་བ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནན་ཏན་དུ་བྱའོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་ཁྱེད་ཀྱིས་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གསུངས་ཤེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་མ་རིག་པའི་ སྒྲིབ་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ཉེ་བར་བཀོད་པས་དེ་དག་ཁོ་ནའི་འཁོར་བ་དེ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པར་རྟོགས་ཀྱི།དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རླུང་གི་ཤུགས་ཀྱིས་མ་རིག་པའི་སྒྲིབ་པའི་ལྗོན་ཤིང་དྲུངས་ཕྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་ མེས།ཉོན་མོངས་པའི་ལྗོན་ཤིང་མ་ལུས་པར་བསྲེགས་པ་དེ་དག་ལ་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་ཐོག་མ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ཐ་མ་ཡོད་པར་བསྟན་ཞེ་ན། ཕྱི་རོལ་གྱི་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཐོག་མ་མེད་ཀྱང་། །མེ་ལ་སོགས་པ་དང་ཕྲད་པ་ལས་ཐ་མ་ ཡོད་པ་ནི་མཐོང་བ་ཉིད་དོ།།ཇི་སྐད་དུ། འཕགས་པའི་ལྷས། ཇི་ལྟར་ས་བོན་མཐའ་མཐོང་ཞིང་། །དེ་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་མིན་ལྟར། །དེ་བཞིན་རྒྱུ་ནི་མ་ཚང་ཕྱིར། །སྐྱེ་བའང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བཤད་དོ། །ཐ་མ་བསྟན་པ་དེ་ཡང་སེམས་ཅན་འཁོར་བའི་བཙོན་རར་བསྡམས་ པ་རྣམས་སྤོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།།འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ལ་གཞུག་ཏེ་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་སེམས་པ་ཡིན་ན་ནི། འཁོར་བ་ཉིད་མེད་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་ཟད་པ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད། འདིར་སྨྲས་པ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཐ་མ་ལྟར་ཐོག་ མ་ཡང་ཅི་སྟེ་མ་གསུངས་ཤེ་ན།བརྗོད་པ། རྒྱུ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཀྱང་འཁོར་བའི་ཐོག་མ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་ཐོག་མ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ ཡང་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་གཉིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་མ་འགགས་པའི་ཕྱིར།དབུས་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ཡོད་དེ་། །དབུས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་གང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་དབུས་མེད་དེ་། དཔེར་ན་རུས་སྦལ་གྱི་སྤུའི་གོས་བཞིན་ནོ། །ཁྱོད་ནི་བཞད་ གད་བྱ་བར་འོས་པ་ཞིག་སྟེ།གང་ལ་ཐོག་མ་ཐ་མེད་པ། །དེ་ལ་དབུས་ནི་ག་ལ་ཡོད། །མ་ཡིན་ནམ། ཐོག་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇེ་དང་སྔོན་དང་དང་པོ་ལ་ཞེས་བྱའོ། །ཐ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་དང་མཇུག་དང་རྒྱུན་ཆད་པ་ལ་བྱའོ། །འཁོར་བ་གང་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་བཀག་པ་དེ་ལ་དབུས་ཡོད་པར་ ག་ལ་འགྱུར།དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ནི་ནམ་མཁའ་ལྟར་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་དང་དབུས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མིང་ཙམ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དེ། མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །འཁོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། བདག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་འཁོར་བ་ལ་ ཐོག་མ་དང་།ཐ་མ་དང་དབུས་དག་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཁོར་བ་མེད་པས། །སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྔ་བ་དང་ཕྱི་བ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་རིམ་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ། དེ་ཕྱིར་དེ་ལ་སྔ་ཕྱི་དང་། །ལྷན་ཅིག་རིམ་པ་མི་འཐད་དོ། །ཇི་ལྟར་མི་ འཐད་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་སྔར་འགྱུར་ལ། །རྒ་ཤི་ཕྱི་མ་ཡིན་ན་ནི། །སྐྱེ་བ་རྒ་ཤི་མེད་པ་དང་། །མ་ཤི་བར་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་སྔ་མར་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཚེ་རྒ་ཤི་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ན། རྒ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་མི་རུང་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒ་ཤི་དང་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་ལ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པར་རྟོག་པ་ན། ལྷ་སྦྱིན་གཞན་དུ་མ་ཤི་བར་འདིར་དང་པོར་སྐྱེ་བར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུ་མེད་པའི་ཉེས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །བདག འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྟོགས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཞིང་།སྔོན་བྱུང་བར་མ་གྱུར་པ་ལས་ཕྱིས་འདིར་སྐྱེ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ།

在此應當觀察：如果世尊遮止了輪迴的前際和后際，那麼為何說’諸比丘，因此，你們應當爲了斷盡輪迴而精進，你們應當如是學習’這樣的話呢？ 對此回答說：由於安立了’具有無明障的眾生’等差別，唯有對他們而言，輪迴是無始無終的，而對於以真實智慧之風的力量拔除了無明障樹的人們則不然。應當了知，對於以出世間道之火焚盡一切煩惱之樹的那些人來說，是有終際的。 又問：如何說明無始的事物有終際呢？回答說：如同外在的穀物等雖無始，但遇到火等時有終際，這是可見的。 如聖天所說：‘如同種子見其終，而彼無有始際時，如是因緣不具足，則生亦不復生起。’ 宣說有終際，是爲了令被束縛在輪迴牢獄中的眾生生起厭離心，是依世間言說而安立，是依世間智慧而作。若究竟觀察諸法實相，輪迴本身都不存在，那又何來輪迴的終盡呢？ 有人說：既然依世間智慧而說有終際，為何不說有始際呢？回答說：因為會導致無因的過失，即使依世間智慧來看，輪迴也無始際。因此應當了知，從兩個角度來看都是無始的。 有人說：即使輪迴沒有始際和終際，但由於未斷，所以有中際。因此輪迴是存在的，因為有中際。凡是不存在的東西就沒有中際，如龜毛衣。 你真是可笑，哪裡有無始無終卻有中際的道理？‘始’是指最初、先前、第一；‘終’是指邊際、結尾、斷絕。輪迴既然遮遣了始際和終際，怎麼會有中際呢？ 因此，輪迴如同虛空，離於始際、終際和中際，僅僅是名言而已，如同火輪等，這是其密意。 因為沒有輪迴，所以我也不存在。由於如是輪迴無始、無終、無中際，所以輪迴不存在，對於生、老死等諸法，不可能有前後和同時的次第，如經中說：‘是故於彼無前後，同時次第不應理。’ 為顯示如何不應理，經說：‘若生為先起，老死為後者，則生離老死，未死應有生。‘即是說，如果生是先前的，那時就會離開老死，但離開老死等是不合理的，因為會導致成為無為法。若認為離開老死的事物有生，則會導致天授未在他處死亡就先在此處出生的過失。 因此輪迴將有始際，且會有無因的過失。也不會有’我於過去世曾經存在’這樣對前際的認知，而會變成從前不存在後來才在此處出生。

།ཅི་སྟེ་ཇི་ལྟར་ཨ་མྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྔར་རྒ་ཤི་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར་ཡང་དང་པོ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བར་མཐོང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་བདག་ ཀྱང་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན།དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་ནི་རང་གི་ས་བོན་འགགས་པར་གྱུར་པ་ན་། །སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་གཞན་དུ་མ་ཞིག་པ་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་པས་འདི་ནི་གོང་མ་དང་མཚུངས་སོ། །ཅི་སྟེ་ས་བོན་ནི་ཤིང་ལས་གཞན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཤིང་གི་སྐྱེ་བ་ནི་གཞན་དུ་མ་ཞིག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཉིད་དོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་གཞན་ཉིད་ཡིན་པར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་། གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་གང་འབྱུང་བ། །དེ་ནི་རེ་ཞིག་དེ་ཉིད་མིན། །དེ་ནི་གཞན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། །དེ་ཕྱིར་ཆད མིན་རྟག་མ་ཡིན།།ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཕྱིར་ས་བོན་ལས་ཤིང་གཞན་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་འདི་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར། གཞན་དུ་མ་ཤི་བ་ལ་འདིར་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་ཡིན་པར་ཁས་བླང་བར་མི་བྱའོ། །ཅི་སྟེ་རྒ་ཤི་ སྔ་ལ་སྐྱེ་བ་འཕྱི་བ་ཡིན་ན་ནི།།དེ་ལྟ་ན་ཡང་། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་འཕྱི་འགྱུར་ལ། །རྒ་ཤི་སྔ་བ་ཡིན་ན་ནི། །སྐྱེ་བ་མེད་པའི་རྒ་ཤི་ནི། །རྒྱུ་མེད་པར་ནི་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒ་ཤི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཉིད་དུ་གསུངས་ན། གལ་ཏེ་ འདི་སྔ་བ་ཡིན་ན་ནི།དེའི་ཚེ་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མི་རིགས་སོ། །གང་ལས། བོང་བ་བཏེག་པར་གྱུར་པ་ནི། །བཏེག་པ་ལ་ནི་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱི། །བཏེག་པ་ལྟ་ཞིག་རྒྱུ་ལས་ནི། གཞན་པ་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད། །ཅེས་བཤད་པ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་བཏེག་པ་ཁོ་ནར་ལྟུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ གྱི།།གཞན་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། །འདིར་ཡང་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པར་སྨྲའི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འཇིག་པ་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཉིད་ཡིན་པས་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན། དེ་ལྟར་འདུས་བྱས་ཆོས་དེ་ དག།།རྒྱུ་དང་བཅས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། །སྐྱེས་ནས་འཇིག་པ་གང་ཡིན་པ། །འདི་ནི་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་ཡང་ལེགས་པར་དྲངས་པར་འགྱུར་རོ། །ད་ནི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་དག་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་ བ་དང་ནི་རྒ་ཤི་དག།ལྷན་ཅིག་རུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། །སྐྱེ་བཞིན་པ་ན་འཆི་འགྱུར་ཞིང་། །གཉི་ག་རྒྱུ་མེད་ཅན་དུ་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་དག་ལྷན་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན་ནི། དེའི་ཚེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་འཆི་བར་འགྱུར་ན། འདི་ནི་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། མུན་པ་དང སྣང་བ་ལྟར་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་།སྐྱེ་བཞིན་པ་ཉིད་འཆི་བ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་། །གཞན་ཡང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བར་རྟོག་ན་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །བ་གླང་གི་རྭ་གཡས་ གཡོན་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཉིད་དུ་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས།འདི་ནི་མི་རིགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར། གང་ལ་སྔ་ཕྱི་ལྷན་ཅིག་གི། །རིམ་པ་དེ་དག་མི་སྲིད་པའི། །སྐྱེ་བ་དེ་དང་རྒ་ཤི་དེ། །ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་སྤྲོ་བར་བྱེད། །སྐྱེ་བ་གང་དང་རྒ་ཤི་གང་ལ་སྔ་བ་དང་འཕྱི་བ་ དང་ལྷན་ཅིག་གི་རིམ་པ་དེ་དག་མེད་པའི་སྐྱེ་བ་དེ་མ་དམིགས་པ་ན།འཕགས་པ་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་སྤྲོ་བར་བྱེད། ཅིའི་ཕྱིར་གྱི་སྒྲ་ནི་མི་སྲིད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། སྤྲོ་བར་མི་མཛད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བའི་དོན་ཏོ། །རྒ་ཤི་དེ་ཡང་མ་དམིགས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྤྲོ་བར་བྱེད། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གཟིགས་པ་ཉིད་ ཀྱི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་དགོངས་སོ།

假如有人想：如同芒果等物，之前未曾與衰老死亡相關聯，而是最初即可生起，同樣地我也是如此。對此回答說這是不對的，因為與所要證成的相同。芒果等物也是在其種子滅盡之時才生起，因此不是在未滅之時生起，這與前者相同。 假如認為種子與樹是不同的，因此樹的生起是以未滅為前提的。這也是不對的，因為因果二者的差異性尚未成立。如同所說：‘凡是依此而生者，既非是彼自身，亦非是他者，因此非斷亦非常。‘將會如此解釋。因此種子與樹非是他性，所以這與所要證成的相同。 因為在此處未死之時也無生起，所以不應承認有前生。假如認為衰老死亡在前而生在後，那麼：‘若生在後而死在前，無生之死如何成，豈非無因而有果？‘由於佛陀說過衰老死亡是以生為緣，如果說它在前，那時就成為無因。因此這是不合理的。 如同所說：‘舉起石塊時，舉起有其因，舉起尚且有因，何況墜落無因。‘正如舉起才是墜落的原因而非其他，同樣在此處也是說生才是滅的原因而非其他。因此滅並非無因。 由於這是生的因緣，所以生起本身就是滅的原因，因此’如是諸有為法，皆從因緣生，生已終歸滅，此乃諸法性。‘這個偈頌也被很好地引用了。 現在爲了說明生與死也不會同時，所以說：‘生與老死二者，不應同時而有，正在生起時死，二者將成無因。‘如果生與死是同時的話，那麼正在生起時就會死亡，這是不合理的，因為如同明暗一樣互相矛盾，不應該同時存在，而且在世間也未見過正在生起時就死亡的情況。 此外，如果認為生等是同時生起的話，就會成為無因。如同牛的左右角同時存在，也未見它們互為因果，所以這是不合理的。因此：‘于彼前後同時，次第皆不成時，此生與老死，何故令人憂？‘對於何種生與何種老死，既無前後也無同時的次第，當見不到這樣的生時，聖者們為何憂慮？ ‘何故’一詞表示不可能，意思是不會憂慮。當見不到老死時為何憂慮？意思是因為如實了知。

།ཡང་ན་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། བྱིས་པ་རྣམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེ་བ་དེ་དང་། གང་ཞིག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རྒ་ཤི་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་སྤྲོ་བར་བྱེད། དེའི་ཕྱིར་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲོས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ དགོངས་པའོ།།ཇི་ལྟར་འཁོར་བ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་གཞན་རྣམས་ལ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ། འཁོར་བ་འབའ་ཞིག་སྔོན་གྱི་མཐའ། །ཡོད་མ་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཀྱི། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དང་ནི། །མཚན་ཉིད་དང་ནི་མཚན་གཞི་ཉིད། །ཚོར་དང་ཚོར་པོ་ ཉིད་དང་ནི།།དོན་ཡོད་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་། །དངོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཉིད་ལ་ཡང་། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་རྒྱུ་སྔ་ལ་འབྲས་བུ་འཕྱི་བར་གྱུར་ན་ནི། འབྲས་བུ་མེད་པའི་རྒྱུ་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་འབྲས་བུ་སྔ་ལ་རྒྱུ་འཕྱི་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྒྱུ་བས་སྔ་བའི་ འབྲས་བུ་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།ཅི་སྟེ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཅིག་ཅར་དུ་གྱུར་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་གཉི་ག་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་དང་མཚན་གཞི་དག་དང་། ཚོར་བ་དང་ཚོར་བ་པོ་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འཁོར་བའི་རྒྱུ་བཤད་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་བཤད་ པར་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི།གཞན་ཡང་དངོས་པོ་གཞན་གང་དག་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་དང་། ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་དང་། བསྒྲུབ་བྱ་དང་སྒྲུབ་བྱེད་དང་། ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་དང་། ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལ་ཡང་སྔོན་གྱི་མཐའ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ བར་བྱའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་གྱི་མདོ་ལས། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དང་། །གཟོད་ནས་ཞི་ཞིང་མ་སྐྱེས་པ། །རང་གཞན་མྱ་ངན་འདས་པ་ཡི། །ཆོས་རྣམས་མགོན་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྟན། །ཞེས་འཕགས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ ཅད་རྣམ་པར་སེལ་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ། གཟོད་མ་ནས་ནི་སྟོང་ཞིང་མ་འོངས་ཆོས། །སོང་བ་མེད་ཅིང་གནས་མེད་གནས་ཀྱིས་དབེན། །སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་རྟག་ཏུ་སྙིང་པོ་མེད། །ཐམས་ཅད་དག་ཅིང་རྣམ་དག་ནམ་མཁའ་བཞིན། རྒྱལ་བའི་ཆོས་ནི་ གང་དག་རབ་སྟོན་པ།།དེར་ཡང་མི་ཟད་པས་ནི་མི་མཐོང་སྟེ། །ཆོས་འདི་སྔ་ནས་བདག་མེད་སེམས་ཅན་མེད། །དེ་དག་རབ་ཏུ་སྟོན་ཀྱང་མི་ཟད་འགྱུར། །བཏགས་པ་ཙམ་དུ་བརྟགས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན། །འཁོར་བ་ལ་ནི་ཐ་མ་མི་རྙེད་དེ། །གང་དག་སྔོན་བྱུང་མཐའ་ནི་མཚན་ཉིད་ མེད།མ་འོངས་དུས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །ལས་དང་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཞུགས་འགྱུར་ཏེ། །རབ་དང་ཐ་མ་དག་ཏུའང་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་བླུན་ཞིང་རང་བཞིན་སྟོང་། །ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་ཡང་ཤེས་པར་གྱིས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། ། སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་སྦྱར་བའི་ཚིག་གསལ་བ་ལས། སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་གཅིག་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། །བདག་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་། །དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པའི ཕྱིར་རོ།།འདིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ཡང་ཡོད་ལ། སྡུག་བསྔལ་དེ་ཡང་འགའ་ཞིག་ལ་འགྱུར་བར་བྱ་དགོས་ཏེ། རྟེན་མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྟེན་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་བདག་ཡིན་ནོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཡོད་ན།བདག་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་དེ་ནི་ཡོད་ན། བདག་གིས་བྱས་པའམ། གཞན་གྱིས་བྱས་པའམ། གཉི་གས་བྱས་པའམ། རྒྱུ་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། འདོད་པ་ན་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་བྱས་པ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །ཁ་ཅིག་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས། །གཞན་གྱིས་བྱས་དང་གཉི་གས་བྱས་། །རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་བར་འདོད། །དེ་ནི་བྱ་བར་མི་རུང་ངོ་། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྒོལ་བ་ཁ་ཅིག་གིས་ནི། སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་རྟོགས་སོ།

或者，如果沒有生等，那麼愚者們為何會對不存在的生和不存在的老死產生戲論？因此，意思是愚者們的戲論是對不存在的事物而言的。 如同輪迴沒有前際一樣，其他事物也是如此，所說：‘不僅僅是輪迴沒有前際，因果、相與所相、感受與感受者，以及任何存在的事物，一切諸法也都沒有前際。’ 其中，如果因在前而果在後，則無果之因將成為無因。如果果在前而因在後，則比因更早的果也將成為無因。如果因果同時，則二者都將成為無因。同樣也應當運用於相與所相、感受與感受者。 不僅僅是要說明輪迴的因、因果等，而且其他諸法，如所知與能知、所量與能量、所證與能證、支分與有支分、功德與有功德等，也都沒有前際，應當如是理解。 因此，《聖寶云經》中說：‘轉動法輪及本來寂靜未生，自他涅槃諸法，怙主您已宣說。‘這是聖大菩薩除一切障讚歎世尊的話。 同樣：‘本來空性未來法，無去無住離住處，如幻本性恒無實，一切清凈如虛空。宣說如是勝者法，于彼不盡亦不見，此法本無我眾生，雖作宣說不可盡。僅是假立而宣說，輪迴不得其後際，凡是前際皆無相，未來時分應了知。業及作業如是行，上中下等皆當生，諸法愚昧性本空，一切無我應了知。‘等等。 這是從月稱論師造的《明句論》中，《觀前後際品第十一》的註釋。 此處有人說：‘我是存在的，因為與我相關的苦存在的緣故。此處稱五取蘊為苦。彼苦存在，而且此苦必須依託某者，不能無所依託。因此，苦必定有所依託，而那個依託就是我。’ 回答說：如果苦確實存在，則我將存在，但實際上並不存在。因為如果它存在，就應當是由我所作，或由他所作，或由二者所作，或無因而生，但實際上以任何方式都不可能有所作。爲了說明這一點，說道：‘有人執著苦由我作，由他所作及二作，無因而生諸見解，彼等皆不應理也。’ 對此，有些論者主張苦是由我所作。

། གཞན་པོ་དག་གིས་ནི་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཡིན་ལ། གཞན་དག་གིས་ནི་གཉི་གས་བྱས་པ་ཡིན་ཞིང་འགའ་ཞིག་དག་གིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མེད་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་སོ། །འདོད་པར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བྱ་བར་ཏེ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བར་མི རུང་ངོ་།།འདི་ནི་དམ་བཅའ་བ་ཙམ་ཡིན་པ་དེ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །གལ་ཏེ་བདག་གིས་བྱས་གྱུར་ན། །དེ་ཕྱིར་བརྟེན་ནས་འབྱུང་མི་འགྱུར། །གང་ཕྱིར་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ། །བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་འདི་དག་འབྱུང་། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་རང་གིས་ཞེས་ བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གལ་ཏེ་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་བྱས་པར་གྱུར་ན་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་གི་ངོ་བོ་དེ་ཉིད་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ ཏེ།རང་གི་ངོ་བོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར། གང་ཕྱིར་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ། །བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་དེ་དག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། འཆི་བའི་དུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས། སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་མི་རིགས་སོ། །ད་ནི་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ། གལ་ཏེ་འདི་ལས་དེ་གཞན་ཞིང་། །གལ་ཏེ་དེ་ལས་འདི་གཞན་ན། །སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས འགྱུར་ཞིང་།།གཞན་དེ་དག་གིས་དེ་བྱས་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འཆི་བའི་དུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལས་སྐྱེ་བའི་ཆའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་གཞན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པ་དེ་དག་ལས་འཆི་བའི་དུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདི་དག་གཞན་ཡིན་ན་ནི། དེའི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་འགྱུར་ན། དེ་དག་ལ་ནི་ གཞན་ཉིད་མ་མཐོང་སྟེ།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་པར་གནས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་གང་འབྱུང་བ། །དེ་ནི་རེ་ཞིག་དེ་ཉིད་མིན། །དེ་ལས་གཞན་པའང་མ་ཡིན་ཕྱིར། །དེ་ཕྱིར་ཆད་མིན་རྟག་མ་ཡིན། །ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་ ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་ནི། །དེ་ཡི་ཚེ་གཞན་ཉིད་ཡིན་དང་། །གཞན་དུ་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་གིས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་དེ་དག་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་ནུས་པར་འགྱུར་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།ཅི་སྟེ་གང་གི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བྱས་པ་དེའི་ཕྱིར་བདག་གིས་བྱས་སོ་ཞེས་ནི་མི་སྨྲའོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གང་ཟག་བདག་གིས་གང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱིས་བྱས་ནས་འདི་ལ་བྱིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་སོ་ ཞེས་སྨྲའོ་སྙམ་ན།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་གང་ཟག་བདག་གིས་ནི། ། སྡུག་བསྔལ་བྱས་པའི་གང་ཟག་སྟེ། །སྡུག་བསྔལ་མ་གཏོགས་གང་ཞིག་ཡིན། །གལ་ཏེ་མིའི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་ཅན་འདི་གང་ཟག་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ རྟག་ན།གང་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་དེ་བྱས་པའི་གང་ཟག་ཏེ་རྟོག་མོད། གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་གང་གིས་གང་ཟག་བདག་ཉིད་དེར་འདོགས་པར་བྱེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ཉིད་དེས་བྱས་པ་ཡིན་ན་ནི། སྡུག་བསྔལ་དེ་ནི་འདི་ཡིན་ལ། འདིའི་བྱེད་པ་པོ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ ཞེས་ཕྱེ་སྟེ་བརྗོད་དགོས་སོ།།ཅི་སྟེ་ཡང་མིའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གིས། ལྷའི་སྡུག་བསྔལ་བྱས་པར་གྱུར་ན་ནི། །འོ་ན་དེ་གང་ཟག་བདག་གིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་གྱི། གང་ཟག་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐ་དད་ཀྱང་གང་ཟག་ཐ་མི་དད་ པར་འདོད་ན།འདི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་ཐ་དད་ཅིང་། གཞན་དུ་གྱུར་པའི་གང་ཟག་བསྟན་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།

其他一些人認為是由他人所作，其他一些人認為是由二者所作，還有一些人認為苦是無因而生。所欲求的苦在一切方面都不應當造作和產生。這只是立宗，爲了證成這一點。 如果是由我所作，則不應依緣而生。因為依此諸蘊，而生彼諸蘊。其中’由我’的意思是’由自己’的意思。 如果苦是由我所作，則苦的自性本身造作苦的自性本身。那麼為什麼不是緣起呢？意思是不依賴因緣而生，因為有自性的緣故。非有者不能造作自性。這是緣起，如此：因為依此諸蘊，而生彼諸蘊的緣故，因為依死時的諸蘊，而生屬於生分的諸蘊的緣故。因此說苦是我作是不合理的。 現在說他作也是不存在的：如果此異於彼，如果彼異於此，則苦應是他作，彼諸他者應作彼。如果死時的諸蘊異於生分的諸蘊，生分所攝的諸蘊異於死時的諸蘊，則此時苦應是他作。然而於彼等未見異性，因為無因果關係。 將要解釋：所依而生者，彼非即是彼，亦非異於彼，故非斷非常。因此苦也不是他作。如果是異性，則彼時是異性，異化的諸蘊應能說造作了異化的彼等，然而也不是如此。因此苦也不是他作。 假設因為苦本身造作苦，所以不說是我作。那麼是什麼呢？補特伽羅我自己所作，而非他作后給予此者，因此說苦是我作。對此回答：如果補特伽羅我，作苦的補特伽羅，除苦之外是什麼？ 如果認為人的苦即五取蘊的相是由補特伽羅我自己所作，則由我造作彼苦的補特伽羅，如果是由彼造作安立補特伽羅我的苦，則應區分說此是苦，此是作者。 如果人的苦的取者的補特伽羅造作天的苦，則不是補特伽羅我作，而是其他補特伽羅所作。如果認為雖然所取不同但補特伽羅無別，這也是不存在的，因為不能說明異於所取且異化的補特伽羅。

།དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་གང་ཟག་བདག་གིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གང་ཟག་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་བྱས་སོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་སུ་ སྨྲ།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ནི་གང་ཟག་གཞན་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་མིའི་གང་ཟག་ནི་ལྷའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་གཞན་ཉིད་ཡིན་ལ། གང་གི་ཕྱིར་མིའི་གང་ཟག་གིས་ཀྱང་། ལྷའི་སྡུག་བསྔལ་བྱས་ནས་ལྷའི་གང་ཟག་ལ་སྟེར་བར་བྱེད་ཅིང་། ལྷའི་སྡུག་བསྔལ་དེས་ཀྱང་ལྷའི་ གང་ཟག་གོ་ཞེས་འདོགས་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར།གང་ཟག་དེའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ནི་གང་ཟག་གཞན་ལས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་གང་ཟག་གཞན་ལས་ནི། །སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་ན་གཞན་ཞིག་གིས། །སྡུག་བསྔལ་དེ་བྱས་གང་སྦྱིན་དེ། །སྡུག་བསྔལ་མ་གཏོགས་ཅི་ ལྟར་རུང་།།གལ་ཏེ་ལྷའི་སྡུག་བསྔལ་མིའི་གང་ཟག་གིས་བྱས་ལ། །མིའི་གང་ཟག་དེས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་དེ་བྱས་ནས། །གཞན་ལྷའི་གང་ཟག་ལ་སྟེར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན་ནི། གང་ལ་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ལྷའི་གང་ཟག་དེ། ལྷའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཇི་ལྟར་རུང་བར་ འགྱུར།དེ་ལྟར་ན། རེ་ཞིག་གང་ཟག་གཞན་ལས་འབྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ལེན་པ་པོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་གང་ཞིག་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ། གལ་ཏེ་གང་ཟག་གཞན་སྡུག་བསྔལ། །འབྱུང་ན་གང་གིས་དེ་བྱས་ནས། །གཞན་ལ་སྟེར་བའི་གང་ཟག་ གཞན།།སྡུག་བསྔལ་མ་གཏོགས་གང་ཞིག་ཡིན། །གང་གིས་ལྷའི་སྡུག་བསྔལ་བྱས་ནས་ལྷའི་གང་ཟག་ལ་སྟེར་བར་བྱེད་ཅིང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་གིས་མིའི་གང་ཟག་དེར་གདགས་པ་དེ་ནི། མིའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་ཐ་དད་པ་གང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་གང་ཟག་གཞན་ལས་ བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར། བདག་གིས་བྱས་པར་མ་གྲུབ་པས། །སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་ག་ལ་བྱས། །གཞན་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་གང་བྱེད་པ། །དེ་ནི་དེ་ཡི་བདག་བྱས་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ལྷའི་གང་ཟག་གིས་སྡུག་བསྔལ་མིའི་གང་ཟག་གིས་བྱས་པའི་ ཕྱིར།གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཡིན་ན་ནི། དེ་ནི་མིའི་གང་ཟག་གི་རང་གིས་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན། དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར། གང་གི་ཚེ་བདག་གིས་བྱས་པར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་དེ་མིའི་གང་ཟག་གི་བདག་གིས་མ་བྱས་པ་དེའི་ཚེ། ལྷ་ཞེས་བྱ་ བའི་གང་ཟག་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དེ་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ད་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཆར་རྣམ་པ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་བདག་བྱས་མིན། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ ནི་དེ་མ་བྱས།།གལ་ཏེ་གཞན་བདག་མ་བྱས་ན། །སྡུག་བསྔལ་གཞན་བྱས་ག་ལ་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །འདི་ལས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་བདག་དང་གཞན་དག་གིས་བྱས་པར་མི་རིགས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར། བདག་གིས་བྱས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། བྱེད་པོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྟགས་པའི་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རེ་ ཞིག་བདག་གིས་མ་བྱས་ཤིང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མ་གྲུབ་སྟེ།དེ་ཡང་རྒྱུ་གཞན་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པས་གཞན་བྱེད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་མི་རིགས་སོ། །ད་ནི་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་ ཀས་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ།གལ་ཏེ་རེ་རེས་བྱས་གྱུར་ན། །སྡུག་བསྔལ་གཉི་གས་བྱས་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་རེ་རེས་སྡུག་བསྔལ་བྱེད་པར་འགྱུར་ན་ནི། དེའི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་གཉི་གས་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་རེ་རེས་བྱས་པ་ཡང་མ་ ཡིན་ཏེ།བཤད་ཟིན་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

如此，暫且苦不是由補特伽羅我所作。此處有人說：‘補特伽羅我造作苦’，誰這樣說？那麼是什麼呢？苦是從其他補特伽羅而生。如此，人的補特伽羅與天的苦是不同的，因為人的補特伽羅造作天的苦后給予天的補特伽羅，而那天的苦也安立為天的補特伽羅，因此，那補特伽羅的苦是從其他補特伽羅而生。應當說：若從他補特伽羅，苦生則他者所，作苦彼與他，除苦何能成。 若天的苦是由人的補特伽羅所作，而那人的補特伽羅造作彼苦后，給予其他天的補特伽羅，如是，則應受施的天的補特伽羅，除天的苦外怎麼可能成立？如此，暫且從其他補特伽羅所生的苦沒有領受者。現在，給予者也是不存在的，如是說：若他補特伽羅苦，生則誰作彼，與他補特伽羅，除苦是何者。 造作天的苦后給予天的補特伽羅，以及以何取而安立為人的補特伽羅者，除人的取外是何者？因此，從其他補特伽羅所生的苦也是不存在的。因此：我作不成故，苦豈他所作，他人所作苦，即成彼我作。 若天的補特伽羅的苦是由人的補特伽羅所作故是他作，則彼成為人的補特伽羅自作，而彼也不存在，如前已說。因此，當我作不成故，彼苦非人的補特伽羅我所作時，所謂天的其他補特伽羅的苦怎會是他作？由此也可知苦非他作。 現在，為顯示二邊也以其他方式不存在故說：暫且苦非我所作，以彼故彼未作，若他我未作者，苦豈他所作。由此也知苦不應是我與他所作。因為暫且苦非我作。為何？因為彼不是由彼所作，因為自作相違故。因此，我作是不存在的。 他作也不存在，因為所謂能作者之他者，暫且非我作且非自成，因為彼也依待他因故。若非以自體成就者即成為無有之自性，怎能作他？此不應理。現在，苦也非二者所作，如是說：若一一所作者，苦成二所作。若一一能作苦，則彼時苦應是二者所作，然一一所作也非有，因為有如前所說過失故。

།རེ་རེས་སྲོག་གཅོད་པ་མ་བྱས་པར་ནི་གཉི་གས་བྱས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པ་མ་མཐོང་ངོ་། །ད་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཇི་ལྟར་མེད་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །བདག་གིས་མ་བྱས་གཞན་མ་བྱས། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མེད་ ག་ལ་འགྱུར།།ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་གྱིས་མ་བྱས་པ། གཞན་གྱིས་མ་བསྐྱེད་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། གཞན་གྱིས་མ་བྱས་པའོ། །འདི་ལ་བདག་གིས་མ་བྱས་པ་ཡོད་པས་ན་བདག་གིས་མ་བྱས་པའོ། །གལ་ཏེ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པ་མེད་ ཅིང་།གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཡང་མེད་པ་དེའི་ཚེ་རྒྱུ་མེད་པ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་གི་དྲི་ཞིམ་པོ་བཞིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བདག་ཀྱང་ལྟ་ག་ལ་ཡོད། ཇི་ལྟར་རྣམ་པ་བཞིར་དཔྱད་ན་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཕྱི་རོལ་ གྱི་དངོས་པོ་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དང་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར།སྡུག་བསྔལ་འབའ་ཞིག་རྣམ་པ་བཞི། །ཡོད་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་གྱི། །དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དག་ལ་ཡང་། །རྣམ་པ་བཞི་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཐམས་ ཅད་སྔ་མ་བཞིན་སྦྱར་བར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་མེད་ན། འོ་ན་ད་ནི་འདི་དག་རྣམ་པ་གང་གིས་འགྲུབ་ཅེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི། ངེས་པར་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་དག་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་ངེས་སོ། །འོན་ཏེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡོད་པར་རྙེད་པ། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་ འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཚོལ་ན་ནི།དེའི་ཚེ་ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་བརྟགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པར་བཤད་པའི་རྣམ་པས་ཇི་སྐད་སྨྲས་པའི་ཕྱོགས་བཞི་བསལ་ནས་རྐྱེན་ཉིད་འདི་པ་ཙམ་གྱི་དོན་གྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གྲུབ་པར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ། སྡུག་བསྔལ་བདག་ གིས་བྱས་པ་དང་།གཞན་གྱིས་བྱས་དང་གཉི་གས་བྱས། །རྒྱུ་མེད་རྟོག་གེ་བ་ཡིས་འདོད། །ཁྱོད་ཀྱིས་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བར་གསུངས། །ཞེས་བཤད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་རྒྱལ་བས་ཆོས་བཤད་དེ། །འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་དེ་ལྟར་ལྟོས། །ཡང་དག་ ཉིད་དུ་བདག་དང་བདག་མེད་དེ།།འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་མཚན་ཉིད་འདི་འདྲའོ། །དགེ་དང་ནག་པོའི་ལས་རྣམས་མི་འཇིག་སྟེ། །བདག་གིས་བྱས་པ་བདག་ནི་མྱོང་བར་འགྱུར། །ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འཕོ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། །རྒྱུ་མེད་པར་ཡང་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་དབང་མེད་ པ།།གསོག་དང་གསོབ་ཏུ་གྱུར་པ་དབུ་བ་བཞིན། །སྒྱུ་མ་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུར་རྟག་ཏུ་སྟོང་། །སྒྲ་ཡིས་བཤད་ཀྱང་དེ་དག་དབེན་པ་ཡིན། །བྲག་ཕུག་རི་དང་གཅོང་རོང་ཀླུང་རྣམས་སུ། །རྐྱེན་གྱིས་ཇི་ལྟར་བྲག་ཅ་འབྱུང་བ་ལྟར། །དེ་བཞིན་འདུས་བྱས་འདི་ཀུན་རིག་པར་གྱིས། །འགྲོ་བ་ཐམས་ ཅད་སྒྱུ་མ་སྨིག་རྒྱུ་བཞིན།།ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་སྦྱར་བའི་ཚིག་གསལ་བ་ལས། བདག་གིས་བྱས་པ་དང་གཞན་གྱིས་བྱས་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་གཉིས་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཐལ་མ་ཐག་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ན།དངོས་པོ་རྣམས་ལ་བདག་དང་གཞན་དང་གཉི་གས་བྱས་པ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་མེད་ཅིང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་གཞན་ཡང་མེད་ལ། མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱིས་བློ་གྲོས་ཀྱི་མིག་ཉམས་པར་བྱས་པ་རྣམས་ལ་ དངོས་པོ་འདི་དག་སྐྱེ་བའི་ངོ་བོར་ཡང་སྣང་བ་དེའི་ཕྱིར།རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན་སྒྱུ་མའི་རྟ་དང་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པས། དེ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་སླུ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

沒有見到說一個人沒有殺生而兩個人殺生的說法。現在爲了說明痛苦不是無因而生的道理， 所說’非自作非他作，痛苦豈能無因生？‘意思是，他人未作，他人未生，因為有此，故說他人未作。因為此中有自己未作，故說自己未作。如果按照上述方式，痛苦既非自作，也非他作，那麼怎麼可能有無因呢？就像虛空花的香氣一樣。因為沒有痛苦，所以作為其所依的我也怎麼會存在呢？ 就像通過四種方式觀察時痛苦不存在一樣，外在的事物如種子、芽、瓶子、毛毯等也應當如是了知。爲了說明這一點， 所說’不僅是痛苦，四種方式不存在，一切諸事物，四相亦非有。‘一切如前配合。 如果這些痛苦等沒有四種方式，那麼現在這些以什麼方式成立呢？應當說，如果這些痛苦等是以自性存在的話，必定會以這四種方式中的任何一種而成立，但實際並非如此。因此可以確定痛苦等不是以自性存在的。 如果尋求僅僅是顛倒性的存在，痛苦等世俗緣起的安立，那麼此時應當如業與作者觀中所說的方式，遮除上述四邊，承許唯緣性的緣起義成立。如說： ‘痛苦由自作，他作及共作，無因論者許，汝說從緣生。’ 世尊也說：‘世俗中佛說法，有為無為觀如是，真實中有我無我，一切眾生相如是。善惡諸業不毀滅，自作自受其果報，業果不會有轉移，無因也不會感受。一切諸有如幻術，無實如聚如泡沫，如幻如陽焰恒空，言說雖有實遠離。山洞峰谷諸河中，因緣如何生回聲，如是諸行當了知，一切眾生如幻焰。’ 這是月稱論師所造《明句論》中《觀自作他作品第十二》的註釋。 因為如是以前述品的方式觀察時，諸事物中沒有自作、他作、共作和無因生，也沒有其他生起的方式，而對於為無明翳障所損害慧眼的人們來說，這些事物顯現為有生的自性，因此成為無自性時，如幻術所現的馬和象等，對不了知的人們如同愚者一樣產生欺惑。

།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བློའི་སྤྱན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པ་མངའ་བ། མ་ རིག་པའི་བག་ཆགས་མ་ལུས་པར་དྲུངས་ཕྱུང་བ།སེམས་ཅན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་ཞིང་སྐྱབས་མེད་པ་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པར་མཛད་པའི་སླད་དུ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ལྷུར་མཛད་པ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་མངའ་བའི་སངས་ རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་གང་ཞིག།སླུ་བ་དེ་ནི་བརྫུན་ཞེས་གསུངས། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སླུ་བའི་ཆོས། །དེས་ན་དེ་དག་བརྫུན་པ་ཡིན། །མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་འདུས་བྱས་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྫུན་པ་ཡིན་ལ། མི་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི་བདེན་པ་དམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།དེ་བཞིན་དུ་འདི་ནི་སླུ་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །འདི་ནི་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཚུལ་འདིས་གང་སུ་ཞིང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་དེ་ནི་བརྫུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས་ པ་དང་།འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར། འདུ་བྱེད་དེ་དག་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་བརྫུན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་འདྲིད་པར་བྱེད་ཅིང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྣང་བ་སྟེ། མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་ནོ། །དེའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་འདུ་ བྱེད་ཐམས་ཅད་བརྫུན་པ་སྟེ།།སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྨིག་རྒྱུའི་ཆུ་བཞིན་ནོ། །གང་ཞིག་བདེན་པ་དེ་ནི་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། བསྟན་པའི་རིགས་པ་དང་ལུང་འདི་ལས། དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་པར་གྲུབ་སྟེ། ཤེས་ རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་སྟེ།རང་བཞིན་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་ཀྱིས། འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་བརྫུན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་མེད་པས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གང་དག་ད་དུང་དུ་ཡང་ཁྱོད་སླུ་བར་བྱེད་པ་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་དག་ཡོད་པ་འདི་ནི་བདེན་ནོ། །གལ་ཏེ་སླུ་ཆོས་གང་ཡིན་པ། དེ་བརྫུན་དེ་ལ་ཅི་ཞིག་སླུ་། །མ་ཡིན་ནམ། གང་གི་ཚེ་ཁོ་བོ་ཅག་གི་སླུ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྫུན་པའོ་ ཞེས་བཤད་པ་དེའི་ཚེ་དེ་ལ་ཅི་ཞིག་སླུ་སྟེ།དེ་ལ་ཅི་ཞིག་དངོས་པོ་མེད་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི། དེ་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པས་མེད་པར་ལྟ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བར་འགྱུར་ན། །གང་གི་ཚེ་དངོས་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་མཐོང་བ་དེའི་ཚེ། དེར་ཅི་ཞིག་སླུ་བར་འགྱུར་ཏེ། འགའ་ ཡང་དངོས་པོ་མེད་པར་མི་འགྱུར་བས།ཁྱོད་ཀྱིས་གླན་ཀ་འདི་ནི་མི་རིགས་སོ། །འདིར་གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ལྟ་བ་ཡང་མི་སྟོན་ན། ལུང་འདིས་ཅི་ཞིག་སྟོན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གསུངས་པ། །སྟོང་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ སྐད་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པར་སྟོན་པ་མ་ཡིན་གྱི།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་པའི་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཇི་སྐད་དུ་མདོ་ལས། གང་ཞིག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པ་དེ་མ་སྐྱེས། །དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་རང་ བཞིན་ཡོད་མ་ཡིན།།རྐྱེན་ལ་རག་ལས་གང་དེ་སྟོང་པར་བཤད། །གང་ཞིག་སྟོང་ཉིད་ཤེས་དེ་བག་ཡོད་མིན་། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ལུང་གིས་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་པ་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཏེ་ཅི་ཞེ་ན། རང་བཞིན་མེད་པ་སྟེ་རང་བཞིན་མི་ གནས་པ་ཉིད་དང་།འཇིག་པ་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་གང་ལས་ཤེ་ན། དངོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། །གཞན་དུ་འགྱུར་བར་སྣང་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དུ་འགྱུར་བ་སྟེ། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

正因如此，具有慧眼通達一切法性而無所隱蔽，完全拔除無明習氣，為救護被四顛倒所迷惑而無依怙的眾生，專心示現無自性非顛倒之理的大悲遍主佛世尊說：‘凡是欺誑之法即是虛妄，一切有為法皆是欺誑之法，因此它們都是虛妄的。’ 經中說：‘諸比丘，凡是有為法具有欺誑性的即是虛妄，而具有不欺誑性的涅槃才是勝義諦。‘同樣也說：‘此是具有欺誑性的法，此是具有壞滅性的法。’ 因此，依此理趣，世尊如來說：‘凡是具有壞滅性的法即是虛妄。‘一切有為法都具有欺誑性，所以有為法既然具有欺誑性就成為虛妄。 其中，具有欺誑性是指迷惑顯現顛倒，如同火輪一樣。由於不是其自性，所以一切有為法都是虛妄的，因為具有欺誑性，如同陽焰之水。凡是真實的就不具有欺誑性，比如涅槃。 因此，從此理證和教證可以證成諸法無自性，如《般若波羅蜜多經》中說：‘一切法皆空，以無自性的方式。’ 此處有人說：如果這樣以具有欺誑性而說明一切有為法都是虛妄的話，那麼就會因為一切事物都不存在而成為誹謗一切事物的邪見。 回答說：你至今仍被欺騙，說有欺誑性的諸法是真實的。如果具有欺誑性的是虛妄的，那有什麼能欺騙呢？ 當我們說’凡是欺誑性的即是虛妄’時，有什麼能欺騙呢？有什麼會成為不存在呢？如果有某個事物存在，那麼誹謗它就會成為斷見邪見，但當根本未見任何事物時，有什麼能欺騙呢？什麼都不會成為不存在，所以你的責難不合理。 在此，如果不是顯示無實體的見解，那麼這段經文顯示什麼呢？回答說：世尊所說的是完全顯示空性。世尊如此開示不是顯示無實體，而是完全顯示空性，即闡明無自性生的意思。 如經中說：‘凡從緣生者即是不生，彼無生之自性，依緣者說為空，誰知空性誰不放逸。’ 在此，經文不是闡明事物以自性不生，而是顯示無自性即無自性住和無常性。這從何而知？諸法無自性，因為顯現變異。變異即是顯現轉變的緣故。

།འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་ མེད་ན།དེའི་ཚེ་འདི་དག་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ན། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ནི་དམིགས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་མི་གནས་པ་ཉིད་མདོའི་དོན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །འདིའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། དངོས་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་དེ།།གང་ཕྱིར་དངོས་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད། །འདི་ལྟར་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ། དེའི་སྔོ་བསངས་ཉིད་མི་འཐད་པས་ཆོས་ཅན་མེད་པས། དེ་ལ་ བརྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱང་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། །གཞན་དུ་འགྱུར་བ་གང་གི་ཡིན། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་ན། ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ གང་ཡིན་པ་དེ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར་ཞེས་འཛེར་ཏོ།།འདི་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བཏགས་ཀྱང་། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་གཞན་དུ་འགྱུར། །འདིར་ཆོས་གང་ཞིག་དངོས་པོ་གང་ལ་མི་འཁྲུལ་པ་དེ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཞེས་བསྙད་དེ། གཞན་གྱིས་གེགས་ བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་མི་འཁྲུལ་བའི་མེའི་ཚ་བ་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་རང་བཞིན་ཞེས་བརྗོད་ལ། ཚ་བ་དེ་ཉིད་ཆུ་དག་ལ་དམིགས་པ་ན་རྐྱེན་གཞན་ལས་བྱུང་བས་བཅོས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ། དེ་ལྟར་རང་བཞིན་ནི་འཁྲུལ་བ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པར་བྱ་དགོས་ པ་དེའི་ཚེ་འཁྲུལ་པ་མེད་པས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ།མེ་ནི་གྲང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་རང་བཞིན་ཁས་ལེན་ན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་མེད་པར་འགྱུར་ན། དེ་དག་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་གང་ཞིག་སྣང་བ་ལས་རང་བཞིན་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་འདི་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་མི་སྲིད་པ་ཉིད་དོ། །ཇི་ལྟར་མི་སྲིད་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ལ་ནི་གཞན་འགྱུར་མེད། །གཞན་ཉིད་ལ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་ཕྱིར་གཞོན་ནུ་མི་རྒ་སྟེ། །གང་ ཕྱིར་རྒས་པའང་མི་རྒའོ།།ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། རེ་ཞིག་དངོས་པོ་སྔར་གྱི་གནས་སྐབས་ན་གནས་པ་དེ་ཉིད་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་མི་འཐད་དོ། །འདི་ལྟར་ལང་ཚོའི་གནས་སྐབས་ཉིད་ལ་གནས་པའི་གཞོན་ནུ་ལ་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་གནས་སྐབས་གཞན་ཐོབ་པ་ཉིད་ལ་ གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་རྟོག་ན།དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ། གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ཏེ། དེ་གལ་ཏེ་གཞོན་ནུ་ལ་མི་འདོད་ཀྱི་གཞན་རྒས་པ་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་ན་ནི། དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རྒས་པ་ལ་ནི་ཡང་རྒ་བ་དང་། འགྲེལ་པ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒས་ པ་ལ་ཡང་རྒ་བ་དང་འབྲེལ་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ།དེ་མེད་པར་ཡང་རྒས་པ་ཉིད་ཡོད་པས་རྒས་པ་རྒའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རིགས་སོ། །ཅི་སྟེ་གཞོན་ནུ་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། རྒས་པའི་གནས་སྐབས་མ་ཐོབ་པ་ལ་གཞོན་ནུ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དང་། གནས་སྐབས་གཉིས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་། །གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་གཞན་འགྱུར་ན། །འོ་མ་ཉིད་ནི་ཞོར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་འོ་མའི་གནས་སྐབས་བཏང་ནས། ཞོའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་འོ་མ་ཉིད་ཞོར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཕན་ཚུན་འགལ་བས་འོ་མ་ཉིད་ཞོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་ མི་འདོད་ན་ནི།འོ་མ་ལས་གཞན་གང་ཞིག་ནི། །ཞོ་ཡི་དངོས་པོ་ཡིན་པར་འགྱུར། །ཅི་ཆུ་ཞོའི་དངོས་པོར་འགྱུར་རམ། །དེའི་ཕྱིར་གཞན་ཞོའི་དངོས་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མ་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྣང་བ་ལས་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་དང་ བཅས་པར་འགྲུབ་པར་ག་ལ་འགྱུར།དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མི་རིགས་སོ།

如是說，若諸事物無自性，則不應見其變異，然而變異是可見的，因此應知無自性即是經義。 為此，此亦如是，因為諸事物無自性，因為諸事物是空性。如是，若某事物無自性，則其非有，諸事物之法空性是所許。 對於不存在的石女之子，其青色性不合理，因無有法，故依此之法亦不合理，因此諸事物有自性。 複次，若無自性，則變異屬於誰？若諸事物無自性，則具變異相之變異屬於誰？ 對此當說，如是遍計后，若有自性，如何能變異？此中若某法于某事物不相違，則說為其自性，因為他不能障礙。 其中不相違之火的熱性，世間說為自性，而此熱性於水中所見時，因從他緣所生故為造作，故非自性。 當如是自性應成不相違時，因不相違故無變異，火不成為冷。如是于諸事物若承許自性，則應無變異性，然彼等變異性是可見的，因此無有自性。 複次，從顯現而有自性性之變異，于諸事物中實不可得。為顯示如何不可得，故說： 彼自身無有變異，於他性亦不存在，因為少年不老，因為老者亦不老。 首先，事物住於前位時，彼自身變異不應理。如是，住于青春位之少年無有變異。若謂得他位時有變異性，彼亦不應理。 變異是老之異名，若於少年不許而唯于老者，彼亦不應理，因為老者復老及相續無有必要故。 老者復老相續有何用？無彼亦有老性故，說老者老不應理。若謂少年自身變異，彼不應理，因為未得老位說為少年故，及二位相互相違故。 複次，若彼自身變異，則乳自身應成酪。若謂舍乳位而成酪位，故乳自身成酪，當說：若因相互相違故不許乳自身成酪，則： 異於乳者何物，應成酪之事物？豈水成酪事物耶？因此他成酪事物，此說不相關。 是故，如是無有變異故，從其顯現諸事物豈能成就有自性？因此此說不應理。

།ཇི་སྐད་དུ། འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་འབྱུང་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། ཆོས་གང་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་འབྱུང་བ་མེད། །འཆི་འཕོ་མེད་ཅིང་རྒ་བར་མི་འགྱུར་བ། །མི་ཡི་སེང་གེ་ཡིས་ནི་དེར་བསྟན་ཞིང་། །སེམས་ ཅན་བརྒྱ་ཕྲག་དག་ནི་དེ་ལ་བཀོད།།གང་ལའང་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གང་ཡང་མེད། །གཞན་ཡང་མ་ཡིན་སུས་ཀྱང་མི་རྙེད་པ། །ནང་ན་མ་ཡིན་ཕྱི་རོལ་དག་ན་ཡང་། །མི་རྙེད་དེ་དག་ལ་ནི་མགོན་པོས་བཀོད། །བདེ་བར་གཤེགས་པས་ཞི་བའི་འགྲོ་གསུངས་ཀྱང་། །འགྲོ་བ་གང་ཡང་རྙེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ། དེ་དག་འགྲོ་ལས་གྲོལ་བར་རྣམ་པར་གསུངས། །གྲོལ་ནས་སེམས་ཅན་མང་པོ་གྲོལ་བར་མཛད། །བདག་མེད་པར་ནི་ཆོས་ཀུན་སྟོན་མཛད་ཅིང་། །སེམས་ཅན་འཛིན་ལས་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་གྲོལ། །བདག་ཉིད་འགྲོ་ལས་གྲོལ་ཞིང་འགྲོ་གྲོལ་བས། །དེ་བཞིན་ཕ་རོལ་གཤེགས་ཀྱང་རྒལ་བའང མེད།།དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་སྲིད་པའི་ཕ་རོལ་ཕྱིན། །ཕ་རོལ་གཤེགས་པ་གང་ཡང་མི་རྙེད་འགྱུར། །ཕ་རོལ་ཡོད་མ་ཡིན་ཞིང་ཚུ་རོལ་མེད། །ཕ་རོལ་སོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་ཚིག་ཏུ་གསུང་། །གང་གིས་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་བ་དེ་ཡང་མེད། །གང་སྨྲས་དེ་ཡི་ཚིག་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་ལ་སྨྲ་བ་དེ་ཡང་རྙེད་མི་ འགྱུར།།གང་གིས་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །ལོག་པར་རྟོག་ལ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་སུ། །འདིར་ནི་འགྲོ་བ་འདི་ཀུན་རབ་ཏུ་འཁྱམས། །སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་ཞི་བའི་ཆོས་རིག་པ། །དེས་ནི་རང་འབྱུང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐོང་། །ཆོས་མཆོག་ཞི་བ་རྣམས་ཀྱང་རབ་ ཏུ་ཤེས།།དགའ་བ་རྙེད་ནས་སེམས་ཅན་ཚིམ་པར་བྱེད། །ཉོན་མོངས་རྒྱལ་ནས་དེ་ཉིད་རྒྱལ་བར་འགྱུར། །བདག་ཉིད་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཞིང་གནས་པ་མེད། །དེ་ཕྱིར་རྒྱལ་བའི་བྱང་ཆུབ་རབ་ཏུ་མཁྱེན། །སངས་རྒྱས་ནས་ནི་འགྲོ་བ་ཤེས་པར་བྱེད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་ བུའོ།།དངོས་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ནི་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་མི་རིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ། །གལ་ཏེ་སྟོང་མིན་ཅུང་ཟད་ཡོད། །སྟོང་པའང་ཅུང་ཟད་ ཡོད་པར་འགྱུར།།མི་སྟོང་ཅུང་ཟད་ཡོད་མིན་ན། །སྟོང་པའང་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །གལ་ཏེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཞིག་འགའ་ཞིག་ཏུ་ཡོད་ན་ནི། དེའི་ཚེ་དེའི་རྟེན་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡོད་པར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྟོང་པ་ཉིད་དང་བདག་མེད་པ་ཉིད་དག་ནི་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁས་བླངས་པས་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཚེ་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ། གཉེན་པོ་ལ་ལྟོས་པ་དང་བྲལ་བས་ནམ་མཁའི་ མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱའོ།།གང་གི་ཚེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་དེའི་རྟེན་དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས། འགྲོ་བ་མུ་སྟེགས་པའི་སྨྲ་བ་མ་རིག་པའི་ སྨག་ཆེན་པོའི་རྗེས་སུ་སོན་པ་ལ།འགྲོ་བའི་སྒྲོན་མེ་གཅིག་པུར་གྱུར་པ། བདག་མེད་པ་ཉེ་བར་སྟོན་པའི་མེ་ལྕེ་རྒྱུན་མི་ཆད་པ་མངའ་བ་རྣམས་འབྱུང་བ། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་ རྣམས་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་མུ་སྟེགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དག་ནི།བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་ནི་ད་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་རྣམ་པར་འཆད་པའི་རྒྱུ་ཐབས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་སྤོང་ བར་བརྩམས་པ་ཡིན་པས།མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་ལམ་རྒྱུན་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཁྱོད་དང་བརྩད་པས་ཆོག་གོ།

如是說道，在《聖寶源》大乘經中說：‘一切法無生亦無起，無有遷移亦不衰老，人中獅子于彼宣說，令百千眾生安住其中。’ 任何事物都無有自性，亦非他性無人能得，內亦不得外亦不得，怙主安置彼等眾生。 善逝雖說寂靜之道，然不得見任何眾生，宣說彼等解脫輪迴，解脫后令眾多眾生得解脫。 宣說諸法皆無我性，令世間解脫執著心，自身解脫亦解脫他，如是雖度彼岸無度。 大仙已達有之彼岸，不得任何到達彼岸，無有彼岸亦無此岸，然說言詞已達彼岸。 能說言詞彼亦非有，所說之詞亦復非有，所說對境亦不可得，能知之者亦復非有。 由於執著邪分別力，此諸眾生皆已流轉，若人了知寂靜之法，彼見自生如來本性。 亦能通達最勝寂法，獲得歡喜令眾滿足，降伏煩惱即成勝者，自成勝者無有住處。 是故通達佛之菩提，成佛即能了知眾生。 諸事物無自性即是不存在，承許諸事物是空性。因此，說空性所依的事物自性存在是不合理的。 如說：‘若有少許非空者，則應有少許空性存，若無少許非空者，空性何能有所存。’ 若有所謂空性存在某處，則彼時其所依事物自性應當存在，然而並非如此。此處已承許空性與無我性是一切法之共相，因無非空之法故，無有非空性者。 當無有非空事物，亦無非空性時，由離對治所依故，如同虛空花鬘般，空性亦不存在，應當如是決定。當空性不存在時，其所依事物亦不存在。 於此有言：為開顯何者故，佛世尊為隨順外道言說無明大暗之眾生，成為眾生唯一明燈，具有宣說無我相續不斷火焰之諸佛出世，為調伏眾生獲得解脫故，世尊宣說三解脫門：空性、無相、無愿，此等非與一切外道教義共同。 唯緣善逝教法，而今你以解釋如來教法之方便因，試圖捨棄空性，你這斷絕增上生與解脫道相續者，足可與你爭辯。

བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཨེ་མ་ཀྱི་ཧུད་གནམ་དུ་ཕྱོགས་པ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཞི་བ་དྲང་པོ་བོར་ནས། །དངོས་པོ་ལ་ མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྦྲུལ་གྱིས་དཀྲིས་པ།འཁོར་བའི་དགོན་པའི་ལམ་ལས་ཐར་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འགྲོ་བ་ཉིད་དུ་རྟེན་པ་ཁྱོད་ནི་དམ་པ་དག་གིས་སྨད་པར་བྱ་བ་ཡིན་བཞིན་དུ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེན་པས་གཟུང་བའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་ཉིད་ལ་སྨོད་པར་བྱེད་པ་ཞིག་སྟེ། ཀྭའི་ཉོན་མོངས་པའི་ ནད་མ་ལུས་པར་གསོ་བར་མཛད་པ།སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ནི་། །རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད། །ལྟ་ཀུན་ངེས་པར་འབྱུང་བར་གསུངས། །གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལྟ་བ། །དེ་དག་སྒྲུབ་ཏུ་མེད་པར་གསུངས། །མ་ཡིན་ནམ། འདིར་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མངོན་པར་ ཞེན་པ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ་ལོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་ལ།ལྟ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་ལོག་པ་ཙམ་ནི་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ལ་ཡང་དངོས་པོར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་དག་ལ་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་མི་སྨྲ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་བོ་ཅག་གིས་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལས་རྟོག་པ་ མཐའ་དག་ལོགས་ན་ཐར་པར་འགྱུར་བ་ག་ལ་ཡོད།འདི་ལྟར་གང་ཞིག་ལ་ཁྱོད་ལ་ཟོང་ཅི་ཡང་མི་སྟེར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། ཀྱེ་བདག་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཟོང་དེ་ཉིད་བྱིན་ཅིག་ཅེས་སྨྲ་ན། དེ་ཟོང་མེད་པར་འཛིན་དུ་གཞུག་པར་ཐབས་གང་གིས་ནུས། དེ་བཞིན་དུ་གང་ དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཡང་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་དག་གི་དེ་ལ་དངོས་པོར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་གང་གིས་འགོག་པར་འགྱུར།དེའི་ཕྱིར་སྨན་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཡང་ཉེས་པའི་འདུ་ཤེས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གསོ་བར་མཛད་པའི་མཆོག་སྨན་པ་ཆེན་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་བོར་བ་ཉིད་ ཡིན་ནོ།།ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས། གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་སྟོང་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་སྟོང་པ་དང་། གང་མཚན་མ་མེད་པས་ཆོས་རྣམས་མཚན་མ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཉིད་ མཚན་མ་མེད་པ་དང་།གང་སྨོན་པ་མེད་པས་ཆོས་རྣམས་སྨོན་པ་མེད་པར་མི་བྱེད་དེ་ཆོས་རྣམས་ཉིད་སྨོན་པ་མེད་པར་གང་དག་དེ་ལྟར་སོ་སོར་རྟོག་པ་དེ་ནི་འོད་སྲུངས་དབུ་མའི་ལམ་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འོད་སྲུངས་གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་དམིགས་པས་ སྟོང་པ་ཉིད་ལ་རྟོག་པ་དེ་དག་ནི་ངས་གསུང་རབ་འདི་ལས་ཉམས་རབ་ཏུ་ཉམས་ཞེས་བཤད་དོ།།འོད་སྲུངས་གང་ཟག་ཏུ་ལྟ་བ་རི་རབ་ཙམ་ལ་གནས་པ་ནི་བླའི། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འོད་སྲུངས་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ལས་བྱུང་ བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ན།འོད་སྲུངས་གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ནར་ལྟ་བ་དེ་ནི་གསོར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ངས་བཤད་དོ། །འོད་སྲུངས་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན་མི་ནད་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། སྨན་པས་དེ་ལ་སྨན་བཏང་ནས་སྨན་དེས་དེའི་ནད་ཐམས་ཅད་བསྐྱོད་དེ་སྨན་ལྟོ་ན་འདུག་པ་དེ་ཉིད་མི་འབྱུང་ན། འོད་སྲུངས་འདི་ཇི་ སྙམ་དུ་སེམས།མི་དེ་ནད་དེ་ལས་ཐར་བར་འགྱུར་རམ་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མི་འགྱུར་ལགས་ཏེ། གང་སྨན་དེས་ནད་ཐམས་ཅད་བསྐྱོད་ནས་སྨན་ལྟོར་མཆིས་པ་དེ་ཉིད་མ་བྱུང་ན། མི་དེའི་བྲོ་ནད་ཤིན་ཏུ་ཚབས་ཆེ་བར་འགྱུར་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་ སྩལ་པ།འོད་སྲུངས་དེ་བཞིན་དུ་ལྟ་བར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འབྱུང་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ནར་ཡིན་ན། འོད་སྲུངས་གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ནར་ལྟ་བ་དེ་ནི་གསོར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ངས་བཤད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་སྦྱར་བའི་ཚིག་གསལ་བ་ ལས།འདུ་བྱེད་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་གསུམ་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་གི་ཕྲད་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་གང་མེད་པ་དེ་ལ་ནི་ཕྲད་པ་མེད་དོ་། །དཔེར་ན་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་དང་བུ་མོ་གཉིས་ བཞིན་ནོ།

應當說明：唉呀！由於極其顛倒地朝向天空，捨棄了通往涅槃城市的平靜正直之道。 被執著事物的毒蛇纏繞，你依止於從輪迴荒野之道到解脫城市的道路，雖然應當被聖者呵責，卻因為傲慢執著的力量而反過來誹謗他們。 啊！能治癒一切煩惱疾病的大醫王，諸佛宣說空性是出離一切見解。凡是執著空性見解的人們，他們說是無法修證的。難道不是這樣嗎？ 此處空性是一切見解的執著都出離，即是錯誤的；見解僅僅是錯誤，也不是實在的。對於那些執著空性為實在的人們，我們不予言說。因此，從我們的教導中，怎麼可能有離開一切分別而獲得解脫呢？ 比如，有人對你說’不給你任何貨物’，而你說’請給我那個叫做什麼都沒有的貨物’，那麼用什麼方法能使他理解無貨物呢？同樣，對於那些執著空性的人們，用什麼方法能遮止他們對空性的實執呢？ 因此，由於對大醫王也有過失的想法，所以諸如來大醫王捨棄了他們。 如《聖寶積大經》中說：‘不以空性使諸法空，諸法本自空；不以無相使諸法無相，諸法本自無相； 不以無愿使諸法無愿，諸法本自無愿。迦葉，如是觀察者，是為中道如實觀察諸法。 迦葉，凡是以空性為所緣而執著空性的人們，我說他們是極其退失於此教法的。 迦葉，寧可住于如須彌山般的我見，也不要像增上慢者那樣執著空性見。為什麼呢？迦葉，空性是出離一切見解， 迦葉，我說若執著唯空性見者是不可救藥的。迦葉，譬如有一病人，醫生給他服藥后，藥物激發了他所有的病，但藥卻留在腹中不出。迦葉，你認為如何？ 那人能否從病中解脫？答道：世尊，不能。若藥物激發所有病卻留在腹中不出，那人的病情會變得更加嚴重。世尊說： 迦葉，同樣地，空性唯是出離一切見解，迦葉，我說若執著唯空性見者是不可救藥的。‘如是等。 這是從月稱論師所造的《明句論》中《觀行品第十三》的註釋。 此處有人說：事物的自性是存在的，因為宣說它們的和合。此處若是不存在者則無和合，如石女的兒子與女兒一樣。

།མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གསུམ་འདུས་པ་ལས་རེག་པའོ། །རེག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་ཚོར་བའོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་གཉིས་ནི་ཕྲད་པ་ཡིན་གྱི། མ་ ཕྲད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ནི་ཕྲད་པར་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཕྲད་པ་བསྟན་པ་ལས་ནི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཡོད་པར་འགྱུར་ན། འདི་དེ་ལྟར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར། བལྟ་བྱ་ལྟ་བ་ ལྟ་བ་པོ།།གསུམ་པོ་དེ་དག་གཉིས་གཉིས་དང་། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནི་ཕན་ཚུན་དུ། །ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་མ་ཡིན། །དེ་ལ་བལྟ་བྱ་ནི་གཟུགས་སོ། །ལྟ་བ་ནི་མིག་གོ། །ལྟ་བ་པོ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་གཉིས་ཕྲད་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་དང་གཟུགས་སམ། མིག་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གཟུགས་ལ་ཕྲད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་གཉིས་དང་ཕྲད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནི་སྟེ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གཅིག་ཅར་ཕྲད་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་བལྟ་བར་བྱ་བ དང་ལྟ་བ་དང་ལྟ་བ་པོ་རྣམས་གཉིས་གཉིས་སམ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཕྲད་པ་མེད་པ།དེ་བཞིན་འདོད་ཆགས་ཆགས་པ་དང་། ཆགས་པར་བྱ་བ་ལྟ་བ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པའམ། འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པར་བྱ་བ་ལ་ཕྲད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། གསུམ་པོ་དག་ཅིག་ ཅར་ཡང་ཕྲད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འདི་དག་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་པ། ལྷག་མ་རྣམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི། །ལྷག་མའང་རྣམ་གསུམ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །སྟེ་ཕན་ཚུན་དུ་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དངོས་ པོ་ནི་རྣམ་གསུམ་ཉིད་དེ།།རྣམ་གསུམ་ཉིད་ངེས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་མ་ནི་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། །དེ་དག་ནི་ཞེ་སྡང་དང་ཞེ་སྡང་བ་པོ་དང་། སྡང་བྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཡིན་ལ། ཉན་པ་དང་། ཉན་པ་པོ་དང་། མཉན་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ གསུམ་གྱིས་ཀྱང་ངོ་།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་ལ་ཕྲད་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གཞན་དང་གཞན་དུ་ཕྲད་འགྱུར་ན། །གང་ཕྱིར་བལྟ་བྱ་ལ་སོགས་པ་། །གཞན་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། །དེ་ཕྱིར་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ལའོ།།གལ་ཏེ་བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཕན་ཚུན་དུ་གཞན་ཉིད་ཡོད་ན་ནི། དེའི་ཚེ་ཆུ་དང་འོ་མ་གཉིས་བཞིན་དུ་ཕན་ཚུན་ཕྲད་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་གཞན་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཕྲད་ པར་མི་འགྱུར་རོ།།གཞན་ཡང་། བལྟ་བྱ་ལ་སོགས་འབའ་ཞིག་ལ། །གཞན་ཉིད་མེད་པར་མ་ཟད་ཀྱི། །གང་ཡང་གང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །གཞན་པ་ཉིད་དུ་མི་འཐད་དོ། །བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་གནས་པ་རྣམས་འབའ་ཞིག་ལ་གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་པར་མ་ཟད་ཀྱི།བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱའོ། །བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་ཕན་ཚུན་གཞན་ཉིད་ཇི་ལྟར་མེད་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཞན་ནི་གཞན་ལ་བརྟེན་ཏེ་གཞན། །གཞན་མེད་ པར་གཞན་གཞན་མི་འགྱུར།།གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་མི་འཐད། །ཅེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་སྣམ་བུ་ལས་གཞན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའི་གཞན་དེ་ནི་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་དུ་འགྱུར་ལ། དངོས་པོ་གཞན་མེད་ པར་ཏེ་གཞན་མི་བདོག་པར་ནི་གཞན་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་རོ།།བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་སྣམ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་ཡིན་པར་འགྱུར་བའི་བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དེ་ནི་སྣམ་བུའི་དངོས་པོ་དེ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་ བྱའོ།

依靠眼根和色法而生起眼識，三者和合而有觸。與觸同時生起的是受，如是廣說。同樣，受和想這兩種法是相遇的，而非不相遇，如是也說明諸行是相遇的。因此，如是說明相遇，即是說明事物的自性是存在的。應當說，如果相遇確實存在，則應如是，然而實際並不存在。為什麼呢？ 所見、能見及見者，此三者兩兩之間，以及三者之間，都不可能相遇。其中，所見是色法，能見是眼根，見者是眼識。這三者之中，兩兩之間的相遇是不存在的，即眼根和色法，或眼根和識，或識和色法之間都不存在相遇。如是兩兩之間不存在相遇。三者同時也不存在相遇。 如同所見、能見和見者兩兩之間或三者之間都不存在相遇一樣，貪慾、貪者和所貪對象也是如此。貪慾和貪者，或貪慾和所貪對像之間不存在相遇，三者同時也不存在相遇。 如是這些情況，其餘煩惱和其餘處，也都是以三種方式，即彼此之間不存在相遇。三種即是三種，三種之事即是三種性，確定是三種性。其餘煩惱是指嗔恚、愚癡等。這些是以嗔恚、嗔者和所嗔對像等三種方式，以及聞、聞者和所聞等三種方式。 為什麼這些不存在相遇呢？若異者與異者相遇，因為所見等，彼異性不存在，故不成相遇。‘因為’二字是表示原因的意思。如果所見等之間存在相互的異性，那時就如水和奶一樣會有相互的接觸，然而因為所見等之間不存在異性，所以它們不能相遇。 此外，不僅僅是所見等，任何事物與任何事物一起，都不能成立異性。不僅僅是所見等處於因果關係的事物沒有異性，瓶子和毛毯等一切事物也都不存在異性，應當確定。爲了說明所見等這些之間如何沒有相互的異性，說： 異依異而為異，無異則異不成異。若依彼而為彼，彼不能異於彼。此中，如說瓶子這個事物異於毛毯，這個異性是依于異而成為異，若無異事，則異不成為異。瓶子這個事物依于毛毯這個異事而成為異，但瓶子這個事物不能異於毛毯這個事物，應當確定。

།གང་གི་ཕྱིར་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ས་བོན་དང་མྱུ་གུའམ། རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་བཞིན་ནོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་། གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་གང་འབྱུང་བ། །དེ་ནི་རེ་ཞིག་དེ་ཉིད་མིན། །དེ་ནི་གཞན་པའང་མ་ཡིན་ཕྱིར། ། དེ་ཕྱིར་རྟག་མིན་ཆད་མ་ཡིན། །ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་སྣམ་བུ་ནི་བུམ་པ་ལས་གཞན་ཡིན་ལ། ཐ་དད་པར་གྱུར་པའི་སྣམ་བུ་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་བུམ་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་ན་དེའི་ཚེ་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་གཞན་ནི་གཞན་ལས གཞན།དེ་ཚེ་གཞན་མེད་པར་གཞན་འགྱུར། །གཞན་མེད་པར་ནི་གཞན་འགྱུར་བ། ཡོད་མིན་དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། འདིར་གཞན་གྱི་སྒྲ་གཅིག་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། གཞན་ནི་དོན་གཞན་འཛིན་པ་ཡིན་ཞིང་། ཡང་གཞན་ནི་རབ་ཏུ་གྲགས་པར་གྱུར་པ་ བརྗོད་པ་ཡིན་པས་གཞན་གྱི་སྒྲ་གསུམ་ཉེ་བར་བཀོད་དོ།།གལ་ཏེ་བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དེ་གཞན་སྣམ་བུ་ལས་གཞན་ཡིན་པར་འགྱུར་ན་ནི། བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དེ་གཞན་སྣམ་བུ་མེད་པར་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཚེ་སྣམ་བུ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་བུམ་པ་གཅིག་པུ་ གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།འདི་ལྟར་གང་ཞིག་གང་ལས་གཞན་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་མེད་པར་ཡང་འགྲུབ་སྟེ། དཔེར་ན་བུམ་པ་དེ་ཉིད་རང་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་ལས་གཞན་སྣམ་བུ་ལ་མི་ལྟོས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་བུམ་པའི་གཞན་ཉིད་གཞན་སྣམ་བུ་ལས་ཡིན་ན་ནི། དེའི་ཚེ་སྣམ་ བུ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་བུམ་པ་ལ་ཡང་གཞན་ཉིད་ཡིན་པར་འགྱུར་ན།སྣམ་བུ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་བུམ་པ་གཅིག་པུ་ལ་ནི་གཞན་ཉིད་མ་མཐོང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར། །གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ན། གང་ལ་ལྟོས་ནས་གང་ཞིག་གཞན་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་གསལ་བར་ཁས་བླངས་པར་འགྱུར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་འགའ་ཞིག་ལས་གཞན་ཉིད་འགའ་ཞིག་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་གང་གི་ཕྱིར་གཞན་ནི་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། དེ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་ སྲིད་པ་མ་ཡིན་ནམ།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཞན་ཉིད་གྲུབ་པ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ལ་གནས་ཏེ་གཞན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི། དངོས་སུ་ན་གཞན་ཉིད་བརྟགས་པ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །གལ་ཏེ་གཞན་ཉིད་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་།འཇིག་རྟེན་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བུམ་པ་སྣམ་བུ་ལས་གཞན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་ན། འོ་ན་ནི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་གཉིས་ཀྱང་གཞན་ཉིད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྨྲ་ཞེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པས་ནི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་གཉིས་བུམ་པ་དང་། སྣམ་བུ་ལྟར་ གཞན་ཉིད་དུ་མི་རྟོགས་པ་ཉིད་དེ།བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལྟར་བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་མེད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཅིག་ཅར་ཡོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་ནི་ཤིང་འདི་ངས་བཙུགས་སོ་ཞེས་ས་བོན་ཙམ་ཞིག་བཙུགས་ནས་ས་བོན་གྱི་འབྲས་བུ་ ཤིང་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞན་ཉིད་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རྣམ་པར་འཇོག་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་གཞན་གྱི་བློ་འབྱུང་ན་ནི། དེའི་ཕྱིར་དེ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། ། ཞེས་བྱ་བའི་ཉེས་པ་འདིར་འགྱུར་ན། དེ་སྐད་དུ་ནི་མི་སྨྲ་སྟེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འདི་ན་གཞན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྤྱི་ཡང་ཡིན་ལ་ཁྱད་པར་ཡང་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་གང་ལ་འདུ་བའི་དངོས་པོ་དེ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་ཀྱང་གཞན་ཞེས་རྗོད་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་བོ་ཅག་གི་ཕྱོགས ལ་སྨྲས་པའི་ཉེས་པའི་གོ་སྐབས་མེད་དོ།།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་གཞན་ཉིད་ཡོད་ན་ནི་འདི་དེ་ལྟར་འགྱུར་ན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

任何事物依靠某物而成為某物時，它就不會成為其他的東西，因為它是有所依待的，就像種子與芽，或者長與短一樣。正如將要解釋的：‘任何依靠而生起的，它暫時不是那個，也不是其他，因此既非常也非斷。’ 這裡有人說：如果毛毯與瓶子是不同的，而依靠這個有差別的毛毯，瓶子成為他者，那時有什麼過失呢？ 回答說：‘若他依他成為他，則無他亦應成他，無他而成他，不存在故非有。‘這裡’他’字出現三次，一個是用來指示的，一個是用來表達不同意義的，另一個是用來表達衆所周知的。 如果說瓶子這個事物是從其他的毛毯而成為他者，那麼瓶子這個事物即使沒有毛毯也應成為他者，這樣一來，不依待毛毯的單獨瓶子就會成為他者。 就像這樣，某物從某物成為他者時，即使沒有那個東西也能成立，比如那個瓶子以自性成立時不依待其他毛毯一樣。同樣，如果瓶子的他性是從其他毛毯而來，那時即使不依待毛毯的瓶子也應該有他性，但是在不依待毛毯的單獨瓶子上並未見到他性。 因此，說’依他而成他’時，明顯承認了凡是依待某物而成為他者的，它就不是那個東西的他者。 這裡有人說：如果這樣的話，某物對某物就不存在他性，那時因為他者是依他而成他，所以它不成為他者，這樣的說法不是不可能嗎？ 回答說：正因為諸事物的他性的成立不是相互依待的，所以依世間言說而說’他’，但實際上考察他性時是不存在的。 即使他性不存在，在世俗諦中說瓶子異於毛毯，那麼為什麼不說種子和芽也是他者呢？ 回答說：世間人並不像理解瓶子和毛毯那樣理解種子和芽為他者，因為如果像瓶子和毛毯那樣，就會導致沒有能生所生關係的過失，而且會導致同時存在的過失。 而且，因為世間人在說’我種下了這棵樹’時，只是種下種子就指示種子的果實樹，所以因果關係的事物在世間中也不存在他性，這樣安立。 這裡有人說：如果依待其他事物而生起他的認識，那麼因此它不成為他者這樣的過失會出現，但我們不這樣說。那麼怎麼說呢？這裡有一個既是共相又是別相的他性存在，任何具有這個他性的事物，即使不依待其他事物也可稱為他者，因此在我們的立場上沒有所說過失的機會。 回答說：如果他性存在，可以這樣，但它是不存在的。

།འདིར་གཞན་ཉིད་འདི་རྟོག་པ་ན། །གཞན་ནམ་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ལ་རྟོག་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །གཞན་ཉིད་གཞན་ ལ་ཡོད་མ་ཡིན།།གཞན་མ་ཡིན་ལའང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་གཞན་ལ་གཞན་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་རྟོག་ན་ནི། གཞན་ཉིད་བརྟགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། །གཞན་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་ནི་གཞན་དུ་བརྗོད་པ་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ན། གཞན་དུ་བརྗོད་པ་དེ་ནི་གཞན་ཉིད་མེད་ པར་ཡང་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ།གང་གི་ཕྱིར་གཞན་དུ་བརྗོད་པ་རྙེད་པའི་དངོས་པོ་གཞན་ལ་གཞན་ཉིད་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་གཞན་ལ་གཞན་ཉིད་མི་སྲིད་དོ། །ད་ནི་གཞན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གཞན་མ་ཡིན་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་ལ་བྱ་ལ། དེ་ལ་ནི་གཞན་ཉིད་དང་འགལ་བ་གཅིག་ཉིད་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་འགལ་བས། གཞན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་དེ་ལྟར་གཞན་དང་གཞན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་དེ་དག་ལས་མ་གཏོགས་པའི དངོས་པོ་ལ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ།།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གཞན་ཉིད་མེད་པ་དེའི་ཚེ་གཞན་ཉིད་དང་འདུ་བའི་རྒྱུ་ཅན་བློ་དང་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་དངོས་པོ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་གཞན་ཉིད་མེད་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་གཞན་ནི་རེ་ཞིག་ ཡོད་པ་ཡིན་ལ།གཞན་ཉིད་མེད་པར་ནི་གཞན་ཡོད་པར་འོས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གཞན་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །གཞན་ནམ་དེ་ཉིད་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་གི་ཚེ་སྔར་གཞན་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཟིན་པ་དེའི་ཚེ་ གཞན་ཉིད་མེད་པར་གཞན་ནམ་དེ་ཉིད་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར།དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་གཞན་ནམ་དེ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། ཕྲད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་གལ་ཏེ་ ཡང་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་གཞན་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཟིན་མོད་ཀྱི།དེ་ལྟ་ན་ཡང་རེག་པ་ནི་གསུམ་འདུས་ཤིང་ཚོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ཕྲད་པ་ཡང་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཕྲད་པ་ཡོད་པས་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་དེ་དག་ཕྲད་པ་ཉིད་ ཡོད་ན་ནི་དེ་ལྟར་འགྱུར་ན།ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་དེ་དང་ཕྲད་པ་མེད། །གཞན་དང་གཞན་ཡང་ཕྲད་མི་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་གལ་ཏེ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་གཅིག་ཉིད་དམ་གཞན་ཉིད་དུ་བརྟག་ གྲང་།དེ་ལ་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་ཕྲད་པ་མེད་དེ། ཆུ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་འོ་མ་གཅིག་པུ་ལ་ནི་ཆུ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་མི་བརྗོད་དོ། །ཐ་དད་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཕྲད་པ་མེད་དེ། ཆུ་ལས་ཐ་དད་དུ་གནས་པའི་འོ་མ་ལ་ནི་ཆུ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་མི་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་གལ་ཏེ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གཅིག་ཉིད་ ཡིན་པ་ན།ཕྲད་པར་རྟོག་ན་དེ་ནི་མི་འཐད་དེ། མིག་གཅིག་པུ་ལ་ཡང་ཕྲད་པ་ཡོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་མི་འཐད་པ་ཉིད་དེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ་སོར་གྱུར་པའི་མིག་གཅིག་པུ་ལ་ཡང་ཕྲད་པ་ཡོད་ པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཕྲད་པ་མེད་ན་ནི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་ཕྲད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཕྲད་བཞིན་པ་དང་ཕྲད་པ་དང་། ཕྲད་པ་པོ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་བཀག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲད་ བཞིན་པ་དང་ཕྲད་པ་དང་ཕྲད་པ་པོ་ནི་ཕྲད་པ་མེད་པར་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཕྲད་པ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གང་གི་ཚེ་ཕྲད་པ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་དེའི་ཚེ་ཕྲད་པ་མེད་པར་ཕྲད་བཞིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། དེ་ལ་ཕྲད་བཞིན་པ་ནི་ད་ལྟར་བ་ཕྲད་པའི་བྱ་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་ལས་སུ་གྱུར་པའོ། །ཕྲད་པ་ནི་ཕྲད་པའི་བྱ་བ་རྫོགས་པ་ཅན་ནོ།

在此探討他性時，是在他或非他上探討呢？兩者都不合理，爲了說明這一點，故說’他性於他不存在，于非他亦不存在’。對此，如果認為他性存在於他上，那麼探討他性有何用？探討他性是爲了成立說為他，而說為他不需要他性也能成立，因為在已得說為他的事物上探討他性。如此，首先他上不可能有他性。現在非他上也不存在他性，因為非他是指一性，而一性與他性相違，所以由於相違，非他上也不存在他性。 如此，既不存在於他也不存在於非他，除此之外又無其他事物，所以也不存在於除此之外的事物上，因此他性是不存在的。由於如此他性不存在，所以與他性相關的認知和言語的因——他事物也不存在，這一點得以成立。 對此有人說：即使他性不存在，他還是存在的，而沒有他性就不應該有他，因此他性也應該存在。回答說：‘若無有他性，他或彼性皆不存。‘當先前已說明他性不存在時，沒有他性怎麼會有他或彼性？‘彼性’即是非他性的意思。因此他或彼性都不存在。 對此有人說：見等是存在的，因為有接觸。雖然已經說明見等沒有他性，但是由於接觸是三者和合聚集，所以接觸是存在的，因此由於接觸存在，見等也是存在的。回答說：如果它們的接觸存在，則可如此，但實際並不存在。爲了說明如何不存在，故說’彼與彼無接觸，他與他亦不觸’。 在此，如果是見等的接觸，應當觀察它們是一還是異？如果是一，則無接觸，就像不依賴水的單獨牛奶，不說與水接觸。如果是異，也無接觸，就像與水分開存在的牛奶，不說與水接觸。如此，如果認為見等是一而有接觸，這是不合理的，因為會導致單獨的眼也有接觸的過失。如果是異，這樣也不合理，因為會導致與色等分離的單獨眼也有接觸的過失。 若無接觸，則見等也不存在，這一點得以成立。對此有人說：即使接觸不存在，但正在接觸、已接觸和能接觸者是存在的，因為未被遮破。正在接觸、已接觸和能接觸者沒有接觸就不能存在，因此接觸也應該存在。回答說：這也不合理，因為當說明接觸本身不存在時，沒有接觸怎麼會有正在接觸等？其中，正在接觸是現在進行接觸行為的能作。已接觸是接觸行為已完成。

།ཕྲད་པ་པོ་ནི་བྱེད་པ་པོ་བྱ་བ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་ལ་རང་དབང་དུ་གནས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཕྲད་པ་མེད་པས། ཕྲད་བཞིན་པ་ལ་སོགས་པ་མ་གཟིགས་ཤིང་། དེ་དགག པ་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར།ཕྲད་བཞིན་པ་དང་ཕྲད་པ་དང་། །ཕྲད་པ་པོ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། མིག་ནི་ལྡན་ན་ཐམས་ཅད་མཐོང་འགྱུར་ཏེ། །མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པའང་། །མཚན་མོ་རྐྱེན་རྣམས་ མེད་ན་མཐོང་མི་འགྱུར།།དེ་ཕྱིར་ལྡན་དང་བྲལ་བ་རྣམ་རྟོག་ཡིན། །མིག་ནི་སྣང་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཡིད་འོང་དང་། །ཡིད་དུ་མི་འོང་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་མཐོང་བས། །དེ་ལྟར་ལྡན་པ་བརྟེན་ཏེ་མཐོང་བས་ན། །དེ་ཕྱིར་མིག་གིས་ནམ་ཡང་མཐོང་བ་མེད། །གང་དག་རང་བཞིན་མེད་ཆོས་འདི་ཤེས་ པ།།དཔའ་བོ་དེ་དག་འཇིག་རྟེན་མྱ་ངན་འདའ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་སྤྱོད་ཅིང་ཆགས་མེད་ཅིང་། །ཆགས་པ་རྣམས་སྤངས་སེམས་ཅན་འདུལ་བར་བྱེད། །འདི་ན་སེམས་ཅན་འགའ་མེད་སྲོག་མེད་ཀྱང་། །མི་དབང་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་ཕན་པ་མཛད། །སེམས་ཅན་ཡོད་པ་མིན་ཡང་ དོན་མཛད་པ།དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་དཀའ་བ་ཆེ། །ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་ལ་ནམ་ཡང་ཆགས་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་དག་ཆོས་ཉིད་འདི་ལ་མོས་གྱུར་པ། །དེ་དག་ཡིད་ནི་སྲིད་ལ་ཆགས་མི་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང་། དེ་བཞིན་དུ། གང་གིས་ལམ་བསྒོམས་ཆོས་ཀུན་སྟོང་པ་དང་། ། བདག་མེད་ཡེ་ཤེས་རབ་ཏུ་བསྐྱེད་བྱས་ནས། །ཆོས་འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་བསྒོམ་འགྱུར་བ། །དེ་ཡི་སྤོབས་པ་ཐོགས་པ་མེད་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་སྦྱར་བའི་ཚིགས་གསལ་བ་ལས། ཕྲད་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ བྱེད་པ་བཅུ་བཞི་བའི་འགྲེལ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཉེ་བར་ལན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་བཞིན་ནོ། །མྱུ་གུ་དང་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ས་བོན་དང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་འདུ་བྱེད་དང་མྱུ་གུ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་ན་ནི།དེའི་ཚེ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དག་གིས་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ། ཇི་ལྟར་འདུ་བྱེད་དང་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ད་ལྟ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ཡང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་མ་རིག་པ་དང་། ས་བོན་ལ་སོགས་པ་དག་ཉེ་བར་ལེན་པར་ མི་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་དེ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བླང་བར་མི་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་རང་བཞིན་ཡོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་ནི། །འབྱུང་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅི་སྟེ་གང་ལས་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་ བ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བ་སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་དུ་ནི་དངོས་པོ་འགའ་ལ་ཡང་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཕྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟར་འདོད་ན་ཡང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡི། །རང་ བཞིན་བྱས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།།ཅི་སྟེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བས་རང་བཞིན་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ན་འདོད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་བྱས་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར། བྱས་པ་ཐལ་བར་བརྩད་པ་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། །འདི་ ཡང་མི་རིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ།རང་བཞིན་བྱས་པ་ཅན་ཞེས་བྱར། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་རུང་བར་འགྱུར། །བྱས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། རང་བཞིན་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་མེད་པའི་དོན་ཡིན་ནོ།

能遇者即是作者，對於完成事業具有自主權。因此在此處無有遇合，故未見正在遇合等，爲了否定它而總結說：‘正在遇合和遇合，以及能遇者亦不存在。‘正因為如此，世尊也說：‘眼若具足則見一切，眼見諸色之所有，夜晚若無諸緣則不見，是故具足與分離是分別。眼依明亮而見可意，及不可意種種色相，如是依止具足而見，是故眼從未見。若知無自性法者，勇士彼等超越世間。享受欲妙而無執著，斷除諸執調伏眾生。此處雖無眾生無命，人主等為眾生利益。雖無眾生而作利益，彼等所作利益甚難。‘乃至’于彼永無執著，若於此法性生信解，彼等之心不執三有。‘同樣也說：‘若修行道一切法空，無我智慧善生起已，如是諸法當修習，彼之辯才無礙生。’ 這是由月稱論師所造《明句論》中《觀遇合品第十四》的註釋。 此處有人說：諸事物的自性是存在的，因為它們有能生起的因緣和合故。此處若是不存在者，則無有能生起的因緣和合，如虛空花一般。而芽和諸行等有能生起的因緣——種子和無明等的和合，因此事物的自性確實存在。 回答說：若諸行和芽等事物有自性，則此時對已經存在者，因緣有何必要？如同現在的諸行和芽等，不需要無明和種子等來生起一樣，對其他也不需要爲了生起而攝取，因為其自性已經存在的緣故。爲了顯示這一點而說：‘自性從因緣生起，是不合理的。‘若說在生起之前任何事物都沒有自性，那麼什麼呢？認為在生起之前不存在的自性依靠因緣而後生起。若如是承許，則’從因緣所生的自性，將成為所作性。‘若說從因緣所生故自性是所作性，這正是我們所承許的，因此承認所作性的過失對我們並不構成損害。這也不合理，故說：‘自性是所作性，怎麼會合理呢？‘所作性又是自性，這是相互矛盾的，故是無關聯的意義。

།འདི་ལྟར་འདིར་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་བྱེ་ བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས་ན་དངོས་པོ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་རང་བཞིན་ཞེས་མི་བརྗོད་དེ།དཔེར་ན་ཆུའི་ཚ་བ་དང་། ཀེ་ཀེ་རུ་ལ་སོགས་པ་དག་ནོར་སྒྱུར་མཁན་གྱིས་འབད་པས་པདྨ་རཱ་ག་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་ཞིག་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་བྱས་པ་ ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་མེའི་ཚ་བ་ཉིད་དམ། པདྨ་རཱ་ག་ལ་སོགས་པ་རིག་མ་རྣམས་ཀྱི་པདྨ་རཱ་ག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་བཞིན་ཏེ། དེ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་དང་ཕྲད་པས་མ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རང་བཞིན་ནི་མ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ ཐ་སྙད་རྣམ་པར་གནས་པ་ཡིན་དང་།ད་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་ཚ་བ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བྱས་པའི་ཕྱིར་མེའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་སྨྲའོ། །འདིར་ནོར་བུ་དང་མེ་སྦྲུ་དང་ཉི་མ་ཕྲད་པ་དང་། གཙུབ་ཤིང་དང་གཙུབས་པ་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ དམིགས་ལ།མེ་ལས་གཞན་པའི་ཚ་བ་ཉིད་ཀྱང་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཚ་བ་ཉིད་ཀྱང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཡིན་ཞིང་། བྱས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན། ཆུའི་ཚ་བ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཆེས་གསལ་བར་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མེའི་རང་བཞིན་ནི་ཚ་བ་ ཉིད་དོ་ཞེས་སྐྱེ་བོ་བ་གླང་རྫི་དང་བུད་མེད་ཡན་ཆད་ལ་གྲགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།ཅི་ཁོ་བོ་ཅག་གིས་མ་གྲགས་སོ་ཞེས་སྨྲས་སམ། འདི་ནི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་མི་འོས་ཏེ། རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁོ་བོ་ཅག་སྨྲའོ། །མ་རིག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ རྗེས་སུ་སོང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པས་ནི་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ལ་རང་བཞིན་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་རབ་རིབ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་པ་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་ལ་རབ་རིབ་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་བཞིན་དུ་བྱིས་པ་ རྣམས་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱིས་བློ་གྲོས་ཀྱི་མིག་ཉམས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་རང་བཞིན་མེད་པ་ལ་རང་བཞིན་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པར་གྱུར་ནས་གཞན་དུ་མ་དམིགས་པ་ལས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མེའི་རང་བཞིན་གྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཚ་བའོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་པར ཞེན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་སྨྲ་སྟེ།བདག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་རྣམས་ལ་གྲགས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆོས་མངོན་པར་དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཀུན་རྫོབ་པ་དེ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མཛད་ལ། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ ཐུན་མོང་པ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ།།གང་གི་ཚེ་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་དང་བྲལ་བ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་མངའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གཟིགས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ནི། དེའི་ཚེ་རབ་རིབ་དང་བྲལ་བ་དག་གིས་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་དམིགས་པའི་སྐྲ་ཤད་མ་མཐོང་བ་ལྟར་འཕགས་པ་བྱིས་ པའི་སྐྱེ་བོའི་བློས་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་མ་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བར་གསུངས་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་ལང་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ་ལས། ཇི་ལྟར་རབ་རིབ་ཅན་དག་གིས། །སྐྲ་ཤད་ལོག་པར་འཛིན་ པ་ལྟར།།དེ་བཞིན་དངོས་པོར་རྟོག་པ་འདི། །བྱིས་པས་ལོག་པར་རྣམ་པར་བརྟགས། །རང་བཞིན་མེད་ཅིང་རྣམ་རིག་མེད། །ཀུན་གཞི་མེད་ཅིང་དངོས་མེད་ན། །བྱིས་པ་ངན་པ་རྟོག་གེ་བ། །རོ་དང་འདྲ་བས་འདི་དག་བརྟགས། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་རང་བཞིན་ གྱིས་མ་སྐྱེས་པ་ལ་དགོངས་ནས་ངས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་མེ་ལ་སོགས་པའི་ཚ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་འདི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བས་བྱས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་ན། ད་ནི་ དེ་དག་གི་རང་བཞིན་གྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་ཞིང་།རང་བཞིན་དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་པ་བརྗོད་དགོས་སོ།

如此在此，自性即是自然這樣說的別解中，有為法的事物在世間上不說是自然，比如水的熱性，以及訶黎勒等被鍊金師努力煉製成紅寶石等事物一樣。凡是自然的即是無為的，比如火的熱性，或者紅寶石等真寶的紅寶石等本性一樣，因為它不是由接觸其他事物而產生的，所以稱為它們的自然。因此如此自然是無為的，這是世間言說的安立， 現在有人說：‘我們應當認為，熱性也是有為的，所以不是火的自然。‘在此，寶石和火鏡與太陽相遇，以及鉆木取火所生之火，都可見是依賴因緣的，除火之外也沒有其他熱性，因此熱性也是由因緣所生，所以是有為的，因為是有為的緣故，如同水的熱性一樣不是自然，這是極其明顯確定的。 假如說，火的自然是熱性，這不是從牧牛人到婦女都知道的嗎？難道我們說不知道嗎？我們說的是：這不應該是自然，因為離開了自然的特徵。由於隨順無明顛倒的緣故，世間人將無自性的事物形態執著為有自性。 如同有眼翳者對無自性的髮絲等，因眼翳的緣故而執著為有自性一樣，愚人們因無明眼翳而慧眼損壞，對無自性的事物形態執著為有自性，由於未曾別處所見而以不共的方式執著說火的自性的自相是熱性，如是說相，因為自體的特徵即是自相。 依據他們所知的方式，世尊在阿毗達磨中也安立了他們的世俗自性，並說無常等共相是共同特徵。當依據離無明眼翳、具有無垢智慧眼者的見解時，如同離眼翳者不見有眼翳者所見的髮絲一樣，聖者們不見凡夫心所計度的自性，明確宣說：‘這不是諸法的自性。’ 如《楞伽經》中說：‘如同有眼翳者，錯誤執著髮絲般，如是執著諸法，為愚者妄分別。無自性無了別，無藏識亦無實，愚劣詭辯者，如屍體作分別。‘同樣，‘大慧，我依自性不生而說一切法不生。‘如是廣說。 此處有人說：如果說火等的熱性等是從因緣而生故是有為，所以不是自性的話，那麼現在應當說明它們的自性特徵是什麼，以及那個自性又是什麼。

།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རང་བཞིན་དག་ནི་བཅོས་མིན་དང་། །གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་ཡིན། །འདི་ནི་རང་གི་དངོས་པོ་ནི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བས་གང་ཞིག་དངོས་པོ་ གང་གི་བདག་གི་བའི་ངོ་བོ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།གང་ཞིག་གང་གི་བདག་གི་བ་ཡིན་ཞེ་ན། །གང་གིས་གང་མ་བཅོས་པའོ། །གང་ཞིག་བཅོས་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་བདག་གི་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ཆུའི་ཚ་བ་ཉིད་བཞིན་ནོ། །གང་ཞིག་གང་ལ་རག་མ་ལས་པ་ དེ་ཡང་དེའི་བདག་གི་བ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན། རང་གི་ཁོལ་པོ་དང་རང་གི་ནོར་དག་བཞིན་ནོ། །གང་ཞིག་གི་གཞན་ལ་རག་ལས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་བདག་གི་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། རེ་ཞིག་པའི་བརྙན་པོར་རང་དབང་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བཅོས་མ་དང་རང་ལ་ལྟོས་པ་རང་ བཞིན་ཉིད་དུ་མི་འདོད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཚ་བ་ཉིད་མེའི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རིགས་ཏེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྔར་མ་བྱུང་བ་ལས་ཕྱིར་འབྱུང་བས་བྱས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་འདི་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། དུས་གསུམ་དུ་ཡང་མེ་ལ་མི་འཁྲུལ་པ་ གཉུག་མའི་ངོ་བོ་མ་བཅོས་པ།གང་ཞིག་སྔར་མ་བྱུང་བ་ལས་ཕྱིས་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ། གང་ཞིག་ཆུའི་ཚ་བའམ། ཚུ་རོལ་དང་ཕ་རོལ་ལམ། རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་ལྟར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པར་མ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རང་བཞིན་ཡིན་པར་བརྗོད་དོ། །ཅི་མེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དེ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།དེ་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཉན་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྲག་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྒྲོ་བཏགས་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དེ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་དེ་སྨྲའོ། །ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཡི་གེ་ མེད་པའི་ཆོས་ལ་ནི།།ཉན་པ་གང་ཡིན་སྟོན་པ་གང་། །སྒྲོ་བཏགས་པ་ལས་ཡི་གེ་མེད། །དེ་ནི་ཉན་ཞིང་སྟོན་པའང་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ཉིད་ལས་ཀྱང་། སྟོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་མི་བརྗོད་དེ། །མི་སྟོང་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱ་ཞིང་། །གཉིས་དང་གཉིས་མིན་མི་བྱ་སྟེ། །གདགས་ པའི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ།།ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལས་དེ་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་ན། དེ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འདི་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོའོ།།ངོ་བོ་འདི་ཡང་གང་ཞེ་ན། རང་བཞིན་ནོ། །རང་བཞིན་འདི་ཡང་གང་ཡིན། སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ཡང་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རང་བཞིན་མེད་པའོ། །རང་བཞིན་མེད་པ་འདི་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན། དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་འདི་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ ངོ་བོ་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཉིད་དང་།རྟག་ཏུ་གནས་པ་ཉིད་དེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་ནི་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདི་སྐད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དངོས་པོའི་རྣམ་པ་མ་རིག་པའི་རབ་ རིབ་ཀྱི་མཐུས་དམིགས་པ་ནི་མ་གཟིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས།བདག་ཉིད་གང་གིས་འཕགས་པ་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ངོ་བོ་དེ་ཉིད་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །རང་བཞིན་དག་ནི་བཅོས་མིན་དང་། །གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་ བ་འདི་ནི་སློབ་དཔོན་དག་གིས་དེའི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།།དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ཡང་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་མེད་པ་ཙམ་ཡིན་པས་ངོ་བོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། གང་གི་དངོས་རྣམས་དངོས་མེད་ཤེས་པ་སྟེ། །ནམ་ཡང་དངོས་པོ་ཀུན་ལ་ཆགས་མི་འགྱུར། །གང་ཞིག་ནམ་ཡང་དངོས་ཀུན་ཆགས་མེད་པ། །དེ་ནི་ཏིང་འཛིན་མཚན་མ་མེད་ལ་རེག། ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

應當說明：自性是無為且不依他。這是說，某法的自體性質即是其自性，也就是說，凡是某法的自體性質，那就是它的自性。 什麼是某法的自體性質呢？就是未經造作的。凡是造作的就不是其自體性質，比如水的熱性。凡是不依賴他者的也是其自體性質，比如自己的僕人和自己的財物。凡是依賴他者的就不是其自體性質，比如暫時借用而無自主權的物品。 因為如此，造作和依他不被承認為自性，所以說熱性是火的自性是不合理的，因為依賴因緣，因為是從先前不存在而後生起的造作。 因為如此，所以自性是三世中對火都不錯亂的本然性質、無為的、非從先前不存在而後生起的、非如水的熱性或此岸彼岸、長短等那樣依賴因緣的。 如果問：火是否有如此的自體性？它既非以自體性存在，也非不存在。雖然如此，但爲了遣除聽眾的恐懼，假立而說在世俗中它是存在的。 如世尊所說：‘于無文字法，何為聞何說，由假立無字，是能聞能說。’ 此中也將解釋：‘不說是空性，亦不說不空，非二非不二，為表故宣說。’ 如果說由假立而說它存在，那它是什麼樣的呢？它的自體性就是諸法的法性。那麼諸法的法性又是什麼呢？是諸法的體性。這體性又是什麼呢？是自性。這自性又是什麼？是空性。這空性又是什麼呢？是無自性。這無自性又是什麼？是真如。 這真如又是什麼呢？真如的體性是不變性和恒常住性，完全無生性因為是無為的、不依他的，所以是火等諸法的自性。 這樣顯示：由無明翳力所見的諸事物相，是以未見的方式，以何自體成為遠離無明翳的諸聖者的境界，那個體性即安立為它們的自性。 ‘自性是無為且不依他’，應知這是諸大師安立為它的定義。 應當了知：諸事物的自性即是無生，由於是完全無性而僅是無事，因無體性故不是事物的自性。 如世尊所說：‘若知諸法無性者，于諸事物永不著，若於諸事永無著，彼得無相三摩地。’

།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་དངོས་པོ རྣམས་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་རེ་ཞིག་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ཡོད་དེ།དེ་མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་ན་ནི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། རང་བཞིན་མེད་པར་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརྗོད་པ། རང་བཞིན་མེད་པ་མ་ཡིན་ན། །གཞན་ གྱི་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད།།གཞན་གྱི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ནི། །གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད། །འདིར་འཇིག་རྟེན་ན་ནི་རང་བཞིན་འགའ་ཞིག་ཁོ་ན་རང་བཞིན་གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གལ་ཏེ་ཚ་བ་ཉིད་མེའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་ནི། གཤེར་ བའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཆུ་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ན་གང་ལ་ཡང་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ནི་གཞན་ཉིད་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། གཞན་ཉིད་མེད་པས་ནི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་གྲུབ་བོ། །འདིར་སྨྲས་ པ།གལ་ཏེ་ཡང་རང་བཞིན་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་དངོས་པོ་ནི་རེ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་དེ་ཡོད་ན་ཡང་རང་བཞིན་ནམ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་དགོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་ཀྱང་ ཡོད་པར་འགྱུར་རོ།།བརྗོད་པ། རང་བཞིན་དང་ནི་གཞན་དངོས་དག། མ་གཏོགས་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད། །རང་བཞིན་དང་ནི་གཞན་དངོས་དག། ཡོད་ན་དངོས་པོ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །འདི་ལྟར་དངོས་པོ་བརྟགས་པ་ན། །རང་བཞིན་ནམ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན་གྲང་། དེ་གཉིས་ཀྱང་ སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་མེད་པས་དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་དངོས་པོ་བཀག་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འགལ་ཟླ་ཡོད་ པས།།དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དངོས་པོ་མེད་པ་བཞིན་ནོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་ཡོད་ན། དངོས་པོ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་ན། །ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མ་གྲུབ་ན། །དངོས་མེད་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དངོས་པོ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ ནི།།དངོས་མེད་ཡིན་པར་སྐྱེ་བོ་སྨྲ། །འདི་ན་གལ་ཏེ་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི། དེ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལས་དངོས་པོ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་སྟེ། འདི་ལྟར་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ད་ལྟར་གྱི་གནས་སྐབས་ལས་ཉམས་ཤིང་། གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཐོབ་པ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་ ན་དངོས་པོ་མེད་པའི་སྒྲའི་བརྗོད་བྱར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཚེ། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པ་དེའི་ཚེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་རྣམས་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར་པ་ཉིད་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རང་བཞིན་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་།དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ། མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་ཀྱིས་བློ་གྲོས་ཀྱི་མིག་ཉམས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ། གང་དག་རང་བཞིན་གཞན་དངོས་དང་། །དངོས་དང་དངོས་མེད་ཉིད་ལྟ་བ། །དེ་ དག་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་ལ།།དེ་ཉིད་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྣམ་པར་འཆད་པར་རློམ་པ་ཉིད་ཀྱིས། སའི་རང་བཞིན་ནི་སྲ་བའོ། །ཚོར་བའི་ནི་ཡུལ་མྱོང་བའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་རྣམ་ པར་རིག་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྨྲ་བ་དང་།གཟུགས་གཞན་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཞན་ཡིན་ཞིང་། ཚོར་བ་ཡང་གཞན་ཉིད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྨྲ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ད་ལྟར་བའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་དངོས་པོར་ རམ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་འདས་པར་གྱུར་པ་དངོས་པོ་མེད་པར་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ།

於此有人說道：即使諸事物無有自性，然而暫且他性是存在的，因為未被遮破的緣故。若有他性，則自性也將存在，因為無有自性則他性不能成立。 回答說：若無有自性，何來他性？他性之自性，即說為他性。此處世間上，唯有某一自性依于其他自性而說為他性。若熱性是火之自性，則對於具濕性之水而言，可說為他性。然而當詳細觀察時，任何事物皆無自性，此時何來他性？由於無有他性，自性也不成立。 於此有人說：即使自性與他性二者不存在，然而事物暫且是存在的，因為未被遮破的緣故。若彼事物存在，則必定成為自性或他性之一，因此，自性與他性二者也將存在。 回答說：除去自性與他性，何來事物？若有自性與他性，事物方得成立。如是觀察事物時，或為自性或為他性，彼二者如前所說方式不存在，因此由於彼二者不存在，事物也不存在，應當如是確定。 於此有人說：即使你遮破了事物，然而無事物是存在的，因為未被遮破的緣故。因此由於對立面存在，事物也將存在，如同無事物一樣。 當說：若無事物性存在，則事物也將存在，然而並非存在。如說：若事物不成立，則無事物不得成。事物轉變為他，凡夫說為無事。此處若有所謂事物存在，則由其轉變為他而成為無事物，如是世間上瓶等從現在狀態衰敗而得到轉變者，即成為無事物之詞的所詮。 當瓶等諸物不成立為事物體性時，對於無有體性者，何來轉變性？因此無事物也不存在。 因此如是一切種中，自性、他性、事物、無事物等皆不存在，然而由於無明翳障損害慧眼，顛倒地：凡見自性他性及，事物無事物性者，彼等於佛陀教法中，不見真實義。 某些人自詡如實解釋如來教法，而說：地之自性是堅硬，受之自性是領納境，識之自性是別別了知境界，如是宣說諸事物之自性；及說色是他，識也是他，受也是他性，如是宣說他性；說識等現在狀態為事物，或說識等過去狀態為無事物，彼等非是宣說緣起甚深真實義者。

།གང་གི་ཕྱིར། རང་བཞིན་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་འཐད་པ་དང་ འགལ་བ་ཡིན་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་འཐད་པ་དང་འགལ་བ་གསུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རང་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་མ་ལུས་པའི་དེ་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མཁས་པ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ ཁོ་ནའི་གསུང་ཚད་མར་རྗོད་པར་བྱེད་དེ།འཐད་པ་དང་བཅས་པས་མི་སླུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མ་ལུས་པ་སྤངས་པ་ཡིད་ཆེས་པ་དག་ལས་འོངས་པའི་ཕྱིར་རམ། །ཀུན་དུ་གོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀུན་ནས་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རམ། མངོན་དུ་ཕྱོགས་ནས་འགྲོ་བ་སྟེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཉིད་ལུང་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ལ། དེ་ལས་གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ནི་འཐད་པ་དང་བྲལ་བས་ཚད་མ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་ལུང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར གཞག་གོ།།གང་གི་ཕྱིར། རང་བཞིན་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་ལྟ་བ་འདི་དག་རིགས་པ་དང་བྲལ་བས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་ཐར་པ་འདོད་པ་རྣམས་ལ། བཅོམ་ལྡན་དངོས་དང་དངོས་མེད་པ། །མཁྱེན་པས་ཀཱ་ཏ་ཡ་ན་ཡི། །གདམས་ ངག་ལས་ནི་ཡོད་པ་དང་།།མེད་པ་གཉི་གའང་དགག་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀཱ་ཏ་ཡ་ན་ལ་གདམས་པའི་མདོ་ལས། ཀཱ་ཏ་ཡ་ན་གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་ཕལ་ཆེར་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ། དེས་ན་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་ན་བ་དང་འཆི་བ་དང་མྱ་ངན་དང་ སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུགས་པ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར། འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར། འཆི་བའི་གདུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། མདོ་སྡེ་འདི་ཡང་སྡེ་ པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འདོན་པ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་ལུང་འདི་དང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རིགས་པ་ལས་ན་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་དང་། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བཀའ་དང་ཤིན་ཏུ་འགལ་བ་ཁས་བླང་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་གིས་ཤེ་ན། དངོས་དང་དངོས་མེད་མཁྱེན་པས་ཏེ། འདི་ལ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་མཁྱེན་པའི་ངང་ཚུལ་མངའ་བས་ན། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་མཁྱེན་པའོ། །དངོས་པོ་དང་ དངོས་པོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་མཁྱེན་པ་དེས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་གཉི་ག་ཡང་དགག་ པ་མཛད་པ་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་ལྟ་བ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁས་བླངས་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ། འོད་སྲུངས་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མཐའ་གཅིག་གོ། །མེད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མཐའ་གཉིས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཔྱད་དུ་མེད་པ། བསྟན་དུ་ མེད་པ།རྟེན་མ་ཡིན་པ། །སྣང་བ་མེད་པ། རྣམ་པར་རིག་པ་མེད་པ། གནས་པ་མེད་པ་སྟེ། འོད་སྲུངས་འདི་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཆོས་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། ཡོད་དང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་གཉི་ག་མཐའ། །གཙང་དང་མི་གཙང་འདི་ཡང་མཐའ་ཡིན་ཏེ། །དེ་ ཕྱིར་གཉི་གའི་མཐའ་ནི་རྣམ་སྤངས་ནས།།མཁས་པས་དབུས་ལའང་གནས་པར་ཡོད་མི་བྱེད། །ཡོད་དང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་རྩོད་པ་སྟེ། །གཙང་དང་མི་གཙང་འདི་ཡང་རྩོད་པ་ཡིན། །རྩོད་པར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཞི་མི་འགྱུར། །རྩོད་པ་མེད་པར་གྱུར་པས་སྡུག་བསྔལ་འགག། ཅེས་ གསུངས་སོ།

因為，自性和他性的事物等存在性，與前述的正理相違背，而如來們也不會宣說與事物自性正理相違背的法，因為已經如實通達一切事物的真實性故。因此，諸智者宣說唯有佛世尊們的言教是量，因為具有正理且不欺誑故。因此，由於是從斷除一切過失的可信者所說，或者是能令完全了悟，即能令完全了悟真實性故，或者是趣向解脫，即依此世間能趣向涅槃故，圓滿佛陀的言教被安立為教證，而其他的論典由於離於正理故被安立為非量和非教證。 因為，這些關於自性、他性、有性、無性的見解離於正理故非真實性，因此，世尊爲了希求解脫的所化眾生，在迦旃延教誡中否定了有和無二者。在世尊對迦旃延教誡的經中廣說：‘迦旃延，由於此世間大多執著于有性和無性，因此不能解脫生、老、病、死、憂、悲、苦、惱、煩惱，不能解脫五道輪迴，不能解脫死亡逼迫的痛苦。‘此經典為一切部派所誦持。 因此，依此教證和前述正理，具慧者不應接受自性、他性、有性、無性見解，因為與如來教法極為相違，為世尊所遮故。若問世尊以何殊勝，即是通達有無者。於此，由具有通達有性和無性的本性，故稱為通達有性和無性。由於如實無倒地遍知有性和無性的自性故，世尊即稱為通達有性和無性者。由於世尊通達有性和無性而否定有無二者，因此不應承許有性和無性見為真實性。 同樣，‘迦葉，有是一邊，無是第二邊。此二者的中間是不可觀察、不可顯示、無所依、無顯現、無分別、無住處。迦葉，這就是稱為中道之法的觀察。‘又如所說：‘有無二者是邊，凈不凈亦是邊，是故舍離二邊，智者亦不住中。有無二者是諍，凈不凈亦是諍，諍所生苦不息，無諍則苦滅盡。’

།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་དེ་ལྟར་མེ་ལ་སོགས་པ་རང་བཞིན་ཁོ་ནས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་ཉེས་པ་ཅིར་འགྱུར། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡི། །རང་བཞིན་བྱས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཉེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མེ་ལ་སོགས་ པ་འདི་དག་གི་རང་བཞིན་འདི་ཉིད་ཡོད་པ་ཡིན་ན་ནི།ཡོད་པར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་གཞན་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་ན། །དེ་ནི་མེད་ཉིད་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་འདི་ཉིད་མེ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་རང་བཞིན་ཏེ་རང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཚེ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་དེ་ལ་སླར་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ། གང་གི་ཕྱིར། རང་བཞིན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི། །ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འདི་ཉིད་མེ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཚེ་རང་བཞིན་ནི་མི་འགྱུར་བ་ཉིད ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནམ་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ནམ་མཁའི་མི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་ནམ་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མེ་ལ་སོགས་པ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་དག་ཀྱང་སླར་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་དག་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་རྒྱུན་ཆད་པའི་མཚན་ཉིད་ ཅན་གྱི་འཇིག་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆུའི་ཚ་བ་ཉིད་ལྟར་འདི་འདི་དག་གི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར་ བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱང་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་འདི་དག་ལ་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་། རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །གཞན་དུ་འགྱུར་བ་གང་གི་ཡིན། །ད་ནི་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ལྟར་རང་བཞིན་ཏེ་རང་གི་ངོ་ བོས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར།དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ལ། གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་ཡོད་དོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་ལུགས་ཀྱིས་རང་བཞིན་ ཏེ་རང་གི་ངོ་བོས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལ།གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ཡིན་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་རུང་། ད་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལྟར་རང་བཞིན་ཏེ་རང་གི་ ངོ་བོས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར།དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྲིད་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། གང་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ཡང་གཞན་ལ་གྲགས་པའི་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མཐོང་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི། ཁོ་བོ་ཅག་གིས་ནམ་ཡང་གང་ལ་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡོད་པར་ཁས་མ་བླངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ ལྟར་རང་བཞིན་གཏན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་དང་།ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་བཞིན་དུ། ད་ལྟ་གང་ཞིག་དངོས་པོ་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟར་རྟོག་པ་དེ་ལ་ནི་ངེས་པ་ཁོ་ནར་ ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་རྟག་པར་འཛིན།།མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བ་འདི་ཡང་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་ལམ་གྱི་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་མ་ཡིན་པ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ། དེ་ཕྱིར་ཡོད་དང་མེད་པ་ལ། །མཁས་པས་གནས་པས་མི་ བྱའོ།

於此說道：即便如此，如果火等是以自性而存在的話，有何過失？‘從因緣所生的，成為有為的自性’等已經說明了過失。再者，如果這些火等的自性是存在的話，那麼已經存在的就不會變異。爲了說明這一點，所以說：‘若是以自性存在，則不會成為無。’ 如果這些火等的自性即是自體的話，那麼此時以自性存在的自性就不會再有變異，因為’自性變異，永遠都不應理。‘如果這些火等確實有自性的話，那麼此時因為自性是不變的緣故，永遠都不應該有變異。 就像虛空的無障礙性永遠不會變異一樣，火等若是以自性存在的話也不會再變異，然而你卻觀察到它們有斷滅性質的變異。因此，應當了知，由於是具有變異性質的緣故，如同水的熱性一樣，這些並非是它們的自性。 於此說道：如果因為以自性存在的東西沒有變異，而且又觀察到變異性，所以說這些事物沒有自性的話，那麼：‘若無自性者，變異屬於誰？‘現在如同空中花一樣沒有自性即自體存在，那變異將屬於誰呢？ 因此，由於在沒有自性的情況下未見到變異，而且也看到變異性，所以自性是存在的。應當回答：如果按照你的觀點，因為沒有自性即自體存在就沒有變異，而且又看到變異，所以說自性存在的話，那麼即便如此，若無自性又怎麼會有變異呢？ 現在如同現在所發生的那樣，因為是以自性即自體而存在，那變異將屬於誰呢？因此，由於以自性存在的事物根本沒有變異性，所以變異在任何情況下都是不可能的。因此應當了知，諸事物無自性。 另外，前面所說的因為見到變異所以無自性，這是依據他人所承認的變異而說的，我們從未承認任何事物有任何變異。因此，如此自性完全不存在，一切法都是無所有的自性，它們也沒有變異，而現在若有人執著諸事物為有或為無， 如此執著者必定會落入常見和斷見。由於常見和斷見會阻礙通往天界和解脫之道，因此會造成極大的不利，所以智者不應安住于有和無。

།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་ལྟ་བ་ཡོད་ན་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། གང་ཞིག་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ། །དེ་ནི་མེད་པ་ཡིན་པས་རྟག་།སྔོན་བྱུང་ད་ལྟར་མེད་ཅེས་པ། །དེས་ན་ཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །གང་ཞིག་རང་བཞིན་གྱིས་ ཡོད་པར་བརྗོད་པ་དེ་ནི་རང་བཞིན་ལ་ལྡོག་པ་མེད་པས་ནམ་ཡང་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་རང་བཞིན་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པས་རྟག་པར་ལྟ་བར་འགྱུར་ལ། སྔོན་གནས་པའི་གནས་སྐབས་སུ། །དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཁས་བླངས་ནས་ད་ལྟར་ཕྱིས་དེ་ཞིག་པས་མེད་དོ་ཞེས་ཁས་བླངས་ པས་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།གང་གི་ལྟར་ན་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཉིད་མི་འཐད་པ་དེ་ལ་ནི་རྟག་པ་དང་། ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དངོས་པོའི་རང་བཞིན་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་ལ་ དངོས་པོར་ལྟ་བ་མེད་པས་རྟག་པར་ལྟ་བ་མེད་མོད།ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་ནི་ངེས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་མེད་པར་ལྟ་བར་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་གང་ཞིག་སྔར་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཁས་བླངས་ནས། ཕྱིས་དེ་ལྡོག་པ་ལ་རྟེན་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ སྔར་དམིགས་པ་ལ་སྐུར་པ་བཏབ་པས་མེད་པར་ལྟ་བར་འགྱུར་གྱི།གང་ཞིག་རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་དམིགས་པའི་སྐྲ་ཤད་དག་ལ་རབ་རིབ་མེད་པ་ལྟར་གྱུར་ཅིང་ཅི་ཡང་མ་དམིགས་པ་དེས་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ན་། ཅི་ཞིག་མེད་པར་སྨྲས་པར་འགྱུར་ཏེ། དགག་བྱ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལོག་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་རིབ་མེད་པ་རྣམས་ལྟར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁོ་བོ་ཅག་སྨྲ་མོད་ཀྱི།དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ན། ཁོ་བོ་ཅག་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ གང་གིས་སྔར་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དག་དངོས་པོར་གཡར་གྱིས་བླངས་ནས།ཕྱིས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དག་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་ནི་མེད་པ་པར་ཡང་འགྱུར་ལགས་སོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ ལྟ་བུའོ།།གང་ཞིག་གཞན་དབང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དངོས་པོ་ཙམ་ཁས་བླངས་ནས། །དེ་ལ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ཉིད་སྤོང་ཞིང་གཞན་གྱི་དབང་གི་དངོས་པོ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པས་ནི་མེད་ པར་ལྟ་བ་ཉིད་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དེའི་ལྟར་ན།ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་གཉི་གར་ཡང་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མཐའ་གཉིས་སྤངས་པར་ག་ལ་འགྱུར། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་ནི་རང་བཞིན་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ ཡོད་པར་མི་རིགས་པར་བསྟན་ཟིན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ་མི་རིགས་པ་ཉིད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དབུ་མ་པའི་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བར་ཐལ་བ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རིན་ པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ལས།གང་ཟག་ཕུང་པོར་སྨྲ་བ་ཡི། །འཇིག་རྟེན་གྲངས་ཅན་འུག་ཕྲུག་དང་། །གོས་མེད་བཅས་ལ་གལ་ཏེ་ཞིག། ཡོད་མེད་འདས་པ་སྨྲ་ན་དྲིས། །དེ་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི། །བསྟན་པ་འཆི་མེད་ཡོད་མེད་ལས། །འདས་པ་ཟབ་མོ་ཞེས་བཤད་པ། །ཆོས་ཀྱི་ ཁུད་པ་ཡིན་ཞེས་གྱིས་།།ཞེས་གསུངས་སོ། །དོན་དམ་པ་མཐོང་བའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གདུལ་བྱའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུ་རྟོག་པའི་ངོར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་མང་པོ་བཀུར་པའི་གང་ཟག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལྟར། རྣམ་པར་ཤེས་པར་ སྨྲ་བ་དྲང་བའི་དོན་ཉིད་དུ་བསྟན་གྱི།ངེས་པའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།

又為何說若有實物和無實物之見則會墮入常見和斷見呢？如是： 若某法以自性而有，則因其不會成為無，故為常。 說’先前有而今無’，則會墮入斷見。 若說某法以自性而有，則因自性無有轉變，故永不會成為無。如是，由於承許有自性，故成為常見。 在先前存在的狀態中，承許事物有自性，而後說由於其已壞滅故現在無有，則會墮入斷見。 若依照事物自性本身不成立之見解，則不會墮入常見和斷見，因為未見到事物的自性。 若有人說：雖然承許’諸事物無有自性’之見解不會有常見，因為無有實物見，但豈不是必定會墮入斷見嗎？ 不會有如是無實見。如是，若先前承許事物有自性，而後依于其消失，則因否定先前所見之事物自性而成為無實見。 譬如無眼翳者對眼翳者所見毛髮，當成為無眼翳狀態而未見任何東西時說’無有’，究竟說何物為無？因為無有所破除之對象。 爲了遮遣顛倒者的錯誤執著，我等如同無眼翳者般說一切事物皆非有，然而如是說時，我等並不會墮入斷見。 如經中所說：‘世尊，若有人先前假借貪嗔癡為實有，而後說貪嗔癡非為實有者，彼即成為無實論者。‘如是廣說。 若有人承許依他起心與心所為唯事，而後因遍計所執性無有而捨棄實有見，又因唯有依他起事物作為染凈之因而捨棄無實見，如是見解中， 因遍計所執非有，及依他起是有，故成為有見與無見二者，如何能說遠離二邊？ 已說明由因緣所生不應理解為有自性，故此說法不應理。 因此，唯有中觀見解無有實有見與無實見之過失，而唯識等見解則不然，應當如是了知。 正因如此，《寶鬘論》中說：‘若問補特伽羅蘊論者、世間數論派、裸行派等，是否超越有無，當如是問。因此，諸佛教法，超越不死的有無，說為甚深，應知是法輪。’ 因為是見到勝義諦之方便，故爲了調伏如是分別的所化眾生，世尊以大悲依他起性，如同說多聞部之補特伽羅論一般，宣說唯識宗為權說而非了義，應當如是了知。

།ཇི་སྐད་དུ། །འཕགས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོའི་མདོ་ལས། །སྟོང་པ་བདེ་བར་གཤེགས་པས་བཤད་པ་ལྟར། །ངེས་དོན་མདོ་སྡེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ཤེས། །གང་ལས་སེམས་ཅན་གང་ཟག་སྐྱེས་ བུ་བསྟན།།ཆོས་དེ་ཐམས་ཅད་དྲང་བའི་དོན་དུ་ཤེས། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་རྒྱས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དམ་པ་ཐར་པ་འདོད་པ་དག་གིས་ཇི་སྲིད་དུ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་ལྟ་བ་གཉིས་ཀྱི་གླགས་ ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་འཁོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱས་ནས།ལྟ་བ་འདི་གཉིས་བསལ་ཏེ། དབུ་མའི་ལམ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཐམས་ཅད་བསམ་ཡས་ཐམས་ཅད་འབྱུང་མིན་པས། །དངོས་དང་དངོས་མེད་ཤེས་པ་རྣམ་པར་བཤིག་།བྱིས་པ་ གང་དག་སེམས་ཀྱི་དབང་སོང་བ།།དེ་དག་སྲིད་པ་བྱེ་བ་བརྒྱར་སྡུག་བསྔལ། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། སྔོན་འདས་དུས་ཀྱི་བསྐལ་པ་བསམ་ཡས་ན། །མི་ཡི་གཙོ་བོ་བྱུང་བ་ངས་དྲན་ཏེ། །དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་གཟིངས་ཀྱི་དོན་མཛད་པ། །མིང་ནི་དངོས་པོ་མེད་ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ། །སྐྱེས་ མ་ཐག་ཏུ་མཁའ་ལ་རབ་ཏུ་གནས།།ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པར་བསྟན། །དེ་ཚེ་དེ་དང་མཐུན་པར་མཚན་བཏགས་ཏེ། །སྒྲས་ནི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ཏུ་གྲགས་པར་བྱས། །ལྷ་རྣམས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྒྲ་འབྱིན་པ། །དངོས་པོ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་བར་གྱུར། །སྐྱེས་མ་ ཐག་ཏུ་གོམ་པ་བདུན་བོར་ཏེ།།རྒྱལ་བས་ཆོས་རྣམས་དངོས་པོ་མེད་པར་བཤད། །ཐུབ་པ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཡི། །སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་ནམ་གྱུར་ཚེ། །རྩཝ་ཤིང་གེལ་པ་སྨན་རི་བྲག་རྣམས་ལས་། ཆོས་རྣམས་དངོས་པོ་མེད་ཅེས་སྒྲ་ཡང་འབྱུང་། །འཇིག་རྟེན་དེ་ན་ཇི་ སྙེད་སྒྲ་ཡོད་པ།།ཐམས་ཅད་དངོས་མེད་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཞེས། །དེ་ལྟ་བུར་ནི་འཇིག་རྟེན་འདྲེན་པ་ཡི། །སྒྲ་དབྱངས་རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དངོས་པོའི་རང་བཞིན་མི་འཐད་པ་ཡི་ཕྱིར། །ཆོས་རྣམས་དངོས་པོ་མེད་ཅེས་སྒྲ་ཡང་འབྱུང་། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ མདོའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ།འཇིག་རྟེན་དེ་ན་ཇི་སྙེད་སྒྲ་ཡོད་པ། །ཐམས་ཅད་དངོས་མེད་ཅི་ཡང་མེད་པ་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བས་ན། མེད་པར་དགག་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པའི་དོན་ནི་རང་བཞིན་མེད་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ ཞལ་སྔ་ནས་སྦྱར་བའི་ཚིག་གསལ་བ་ལས།རང་བཞིན་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅོ་ལྔ་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། འཁོར་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ན་འཁོར་བས་ན་འཁོར་བ་སྟེ། འགྲོ་བས་ན་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་འཁོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་སུ་ཞིག་འགྲོ་བ་ནས་འགྲོ་བ་གཞན་དུ་འགྲོ་ཞིང་འཁོར་བར་འགྱུར། མོ་གཤམ་གྱི་བུའི་འདུ་བྱེད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དག་ནི་འཁོར་བར་མ་མཐོང་ངོ་། །དེའི ཕྱིར་འཁོར་བ་ཡོད་པས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་འཁོར་བ་ཉིད་ཡོད་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་གལ་ཏེ་འཁོར་བ་ཡོད་ན་ནི་ངེས་པར་འདུ་བྱེད་དག་གམ་ སེམས་ཅན་ཞིག་དེར་འགྱུར་གྲང་།གཉི་ག་ལྟར་ཡང་ཉེས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ། གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་འཁོར་ཞེ་ན། །དེ་དག་རྟག་ན་མི་འཁོར་ཏེ། །མི་རྟག་ན་ཡང་འཁོར་མི་འགྱུར། །སེམས་ཅན་ལ་ཡང་རིམ་འདི་མཚུངས། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་དག་འཁོར་བར་རྟོག་ན་ནི་། ཅི་ རྟག་པའམ་མི་རྟག་པ་དག་ཅིག་འཁོར་གྲང་།དེ་ལ་རྟག་པ་དག་ནི་མི་འཁོར་ཏེ། བྱ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་མི་རྟག་པ་རྣམས་ཁོ་ན་བྱ་བ་དང་བཅས་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

如同所說，在《聖三摩地王經》中說道：‘如同善逝所說空性，了知了義經典的差別。凡是宣說眾生、補特伽羅、人我的，應知那些法都是權宜之說。‘如是所說。這應當從《無盡慧所說經》等經典中廣泛理解。因此，追求解脫的聖者們應當了知：只要存在實有和非實有二見的過失，就會輪迴。明白這個道理后，應當斷除這兩種見解，如實修習中道。 世尊說道：‘一切不可思議，一切非生起，破除實有非實有的認知。愚者隨心所轉，他們于百千輪迴中受苦。‘又如是說：‘我憶念過去無數劫前，出現一位人中尊主，是一位造船的大仙人，名為從無實中生。一出生即安住虛空中，宣說諸法皆無實有。當時依此而取名，聲名遍傳整個世間。所有天眾皆發出聲音：成為名為無實的勝者。一出生即邁出七步，佛陀宣說諸法無實有。當這位能仁成為宣說諸法皆空性的佛陀法王時，從草木、懸崖、藥山、巖石中，也發出諸法無實有的聲音。世間所有的聲音，皆說無實有、一切皆無。如是世間導師的妙音，將會如此顯現。’ 由於實有的自性不合理，故發出諸法無實有的聲音。應當通過如是等經文理解經義。‘世間所有的聲音，皆說無實有、一切皆無。‘由於有這樣的經文，爲了表達遮遣義，所說的無實有之義就是無自性之義。 這是由尊者月稱論師所造的《明句論》中第十五品《觀自性品》的註釋。 於此有人說：諸事物的自性是存在的，因為輪迴存在的緣故。此處所謂輪迴，是指流轉，即從一處去往他處的流轉稱為輪迴。如果諸事物無有自性，那時誰會從一處去往他處而輪迴呢？未曾見到石女兒的諸行無實而輪迴。因此，由於輪迴存在，諸事物的自性也必定存在。 對此回答：如果輪迴確實存在，諸事物的自性也應當存在，但實際並非如此。此處若輪迴存在，必定是諸行或眾生在輪迴。兩種情況都有過失，故說：‘若說諸行輪迴，常則不能輪迴，無常亦不輪迴，對眾生亦同理。’ 對此，若認為諸行輪迴，是常住的還是無常的在輪迴呢？其中常住者不會輪迴，因為離開作用的緣故，因為只見到瓶子等無常法具有作用。

།འོན་ཏེ་མི་རྟག་པ་དག་ཡིན་ན་ནི། གང་མི་རྟག་པ་དེ་དག་ནི་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པ་ཡིན་ ལ།གང་དག་ཞིག་པ་དེ་དག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་མོ་གཤམ་གྱི་བུའི་འདུ་བྱེད་དག་བཞིན་དུ། འགར་ཡང་འཕྱན་པར་ག་ལ་འགྱུར། དེ་ལྟར་ན་མི་རྟག་པ་རྣམས་ཀྱང་འཁོར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་འདུ་བྱེད་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པས་རིམ་པ་རྒྱུན་མི་འཆད་ཅིང་ རྒྱུན་ཆགས་སུ་འཇུག་པ་མི་རྟག་པར་གྱུར་པ་དག་ཁོ་ན་འཁོར་རོ་སྙམ་ན།འདི་ཡང་མི་འཐད་དེ། རེ་ཞིག་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་འཁོར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་དང་། གར་ཡང་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ཞིག་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་ འཁོར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་དང་། གར་ཡང་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བྱེད་ཙམ་ལས་མ་གཏོགས་པར་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཞིག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་སྐྱེས་ པ་ན་སྔ་མ་འཁོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།གལ་ཏེ་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན་ནི། དེ་དེ་ལྟར་འགྱུར་ན། གཅིག་ཉིད་དུ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མིག་དང་གཟུགས་དང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་བཞིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ གཅིག་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ།།དུས་གཅིག་གི་ཚེ་ལྷ་མི་རྣམས་གཅིག་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་མེད་དེ། དེ་བཞིན་དུ། འདིར་ཡང་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མར་བསྙད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། ། གཞན་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ཞིག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་བཞིན་ནོ། །སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་གཞན་ཉིད་ཡིན་པ་ན་འཁོར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་གཞན སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་འཁོར་བར་སྐྱེ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱང་འཁོར་བར་འགྱུར་ལ།མར་མེ་གཞན་འབར་བ་ན་ཤི་བའི་མར་མེ་ཡང་འབར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ཞིག་པའམ་མ་ཞིག་པའམ་འཇིག་བཞིན་པ་ཞིག་ ལས་སྐྱེ་གྲང་།དེ་ལས་གལ་ཏེ་ཞིག་པ་ལས་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི། ས་བོན་ཚིག་པ་ལས་ཀྱང་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་མ་ཞིག་པ་ལས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ས་བོན་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པར་ཡང་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ གཉིས་ཀྱང་དུས་གཅིག་པར་འགྱུར་ལ།སྐྱེ་བ་རྒྱུ་མེད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འགག་བཞིན་པ་ལས་སྐྱེའོ་ཞེ་ན། འཇིག་བཞིན་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། ཞིག་པ་དང་མ་ཞིག་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་འཇིག་བཞིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཞིག་པ་དང་མ་ཞིག་པ་དག་ལ་ཡང་ཉེས་པ་ བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། གང་གི་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡོད་པ་ མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་རྒྱུན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ།དེ་མེད་པས་འཁོར་བ་ཡང་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་མི་རྟག་པ་རྣམས་ལ་ཡང་འཁོར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ཁ་ཅིག་འཐད་པ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་ན་འདུ་བྱེད་དག་མི་འཁོར་བ་ནི་བདེན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བདག་འཁོར་རོ་ཞེས་སྨྲ་ བར་བྱེད་དོ།།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་ཡང་རིམ་འདི་མཚུངས། །གང་གི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་འཁོར་རོ་ཞེས་སྨྲ་ན། ཅི་འདི་རྟག་པའམ་མི་རྟག་པ་ཞིག་འཁོར་ཞེས་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ན། །འདུ་བྱེད་དག་འཁོར་བར་མི་འཐད་པའི་རིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སེམས་ཅན་ལ་ཡང་མཚུངས་པར་ འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཡང་འཁོར་བ་མ་ཡིན་ནོ།

然而如果是無常的話，凡是無常的那些，在生起的剎那即會毀滅，凡是已毀滅的那些即是不存在的，如同石女兒的諸行，怎麼會有輪迴呢？如此，無常的諸法也不是輪迴。 假設諸行因果相續，次第不斷而連續執行的無常法才是輪迴，這樣想的話，這也不合理。首先，對於生起的果而言，是沒有輪迴的，因為既不從何處來，也不往何處去。對於已毀滅的因而言，也沒有輪迴，因為既不從何處來，也不往何處去。 除了諸行之外，過去和未來都不成立，因為已毀滅和未生起本身就是不存在的緣故。 如果說后剎那生起時前剎那是輪迴的話，假設前後兩個剎那是一體的話，雖然可以這樣說，但實際並非一體，因為是因果事物的緣故，如同眼、色和眼識等。 而且，如果是一體的話，就不應該稱為前後剎那。同一時間的天人們不會說一個是前一個是后，同樣在這裡也是，因為是一體的緣故，不應該說是前後剎那。 而且前剎那也不會稱為已毀滅，因為無差別的緣故，如同后剎那。后剎那也不會稱為已生起，因為無差別的緣故，如同前剎那。 如果說是因為是他體而輪迴的話，那麼因為其他凡夫也會轉生輪迴，阿羅漢也應該輪迴了，而且當另一盞燈燃燒時，已熄滅的燈也應該會燃燒。 而且，后剎那是從已毀滅的前剎那、未毀滅的前剎那，還是正在毀滅的前剎那中生起呢？如果認為是從已毀滅中生起的話，那麼從已燒燬的種子中也應該生出苗芽，因此將成為無因。 如果說是從未毀滅中生起的話，那麼種子不變化也應該生出苗芽，因果二者也將成為同時，生起也將成為無因。 如果說是從正在毀滅中生起的話，從正在毀滅中也不會有生起，因為除了已毀滅和未毀滅之外沒有正在毀滅，而且對已毀滅和未毀滅已經說過過失。 因此，怎麼會有因果安立和前後剎那的安立呢？當沒有前後剎那的安立和因果安立時，相續也不存在，由於它不存在，輪迴也不存在。 因此，無常的諸行中也沒有輪迴。在此有人說，由於與道理相違的緣故，諸行不輪迴是對的，那麼是什麼呢？說是我在輪迴。 應當說：對於有情也是同樣的次第。因為說有情輪迴，當觀察這是常還是無常而輪迴時，諸行不合理輪迴的次第在有情中也同樣存在，因此有情也不是輪迴。

།འདིར་སྨྲས་པ། འདུ་བྱེད་དག་འཁོར་བར་མི་འཐད་པའི་ཚུལ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་ཡང་མཚུངས་པར་འགྱུར་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པར་གྱུར་པ་དག་ཁོ་ན་ལ་འཁོར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་ བྱ་བར་སྨྲས་ན།བདག་ནི་དེ་ལྟར་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་དག་ལས་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལྟར་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བདག་ཁོ་ན་འཁོར་ཞིང་སྔར་བསྟན་པའི་ཉེས་པར་ཡང་ ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་འཁོར་ཞེ་ན། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ལ། །དེ་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་ན། །མེད་ན་གང་ཞིག་འཁོར་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་ཅེས་བྱ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་དེ་འཁོར་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། ཡོད་པ་ ནི་མ་ཡིན་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་བ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཤིང་ཉིད་མེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། །ཤིང་ལས་གཞན་ལ་མེ་ཡང་མེད། །མེ་ནི་ཤིང་དང་ལྡན་མ་ཡིན། །མེ་ལ་ཤིང་མེད་དེར་དེ་མེད། །མེ་དང་ཤིང་ གིས་བདག་དང་ནི།།ཉེ་བར་ལེན་པའི་རིམ་པ་ཀུན། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་མ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་ལས་ཐ་དད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་། བདག་ལ་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ ཁམས་མེད་ཅིང་།ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ལ་ཡང་བདག་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་བ་ན་བདག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་བ་ན་དེ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་མེད་པས་ ཇི་ལྟར་འཁོར་བར་འགྱུར།དེ་ལྟ་ན་བདག་ལ་ཡང་འཁོར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལྟར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་བདག་འདི། ཉེ་བར་ལེན་ནས་ཉེར་ལེན་པར། །འཁོར་ན་སྲིད་པ་མེད་པར་འགྱུར། །སྲིད་མེད་ཉེ་བར་ལེན་མེད་ན། །དེ་གང་ཅི་ཞིག་འཁོར་བར་ འགྱུར།།གལ་ཏེ་ཡོད་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་ཡང་འདི་འཁོར་བར་རུང་བར་འགྱུར་ན་ནི། །བདག་འཁོར་བར་འགྱུར་ལ་རག་པ་ཞིག་གོ། །ཇི་ལྟར་དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །ཉེ་བར་ལེན་ནས་ཉེར་ལེན་པར། །འཁོར་ན་སྲིད་པ་མེད་པར་འགྱུར། ། ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །འདིར་མིའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནས་ལྷའི་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྲོ་བ་ན། མིའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཏང་ནས་ལྷའི་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྲོའམ། མ་བཏང་བར་ཡིན་གྲང་། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་འགྲོའོ་ཞེས་བརྗོད་ན་ནི། དེའི་ཚེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྔར་མ་བཏང་བའི་ཕྱིར་དང་ཕྱི མ་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར།དེ་དག་གི་བར་དུ་སྲིད་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་སྲིད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡོད་པས་ན་སྲིད་པ་མེད་པའོ། །སྲིད་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ། དེ་དག་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །སྲིད་པ་མེད་ཅིང་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་བྲལ་བས་ གདགས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྒྱུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་ལ།གང་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་ཅིང་གསལ་བྱེད་དང་བྲལ་བ་མི་གསལ་བ་རྒྱུ་མེད་པ་དེ་ནི་གང་སྟེ། དེ་ནི་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་མེད་པས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལྷའི་ ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཞིག་ཏུ་འཁོར་བར་འགྱུར་ཏེ།གང་དུ་འཁོར་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་ཅི་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བྱ་བ་འཁོར་བའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་འཁོར་བའི་བྱ་བ་ བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྔ་མ་བཏང་ནས་འཁོར་བར་མི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་མ་བཏང་བར་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་སྔ་མ་མ་བཏང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱི་མ་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་བདག་གཅིག་གཉིས་ ཉིད་དུ་འགྱུར་ན།འདི་ནི་འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

於此說道：‘諸行在輪迴中不合理的道理，對於有情也同樣不應成立。因為諸行不僅僅是常與無常二者才有輪迴。‘如此說時，我並非如此成為常與無常。如是，如同不能說離蘊或即蘊一樣，也不能說是常或無常，如此安立。因此唯有我輪迴，也不會有前述過失。 應當說：‘若說補特伽羅輪迴，于蘊處界等中，以五種方式尋求時，既然不存在，何者輪迴？‘若有所謂補特伽羅存在，則其可輪迴，然而並不存在。因為于蘊處界中以五種方式尋求時不存在故。 如何呢？‘火不即是薪，離薪亦無火，火不具有薪，火中無薪彼中無。以火與薪來說明我與取蘊的一切次第。‘如是，我非蘊處界自性，亦非異於彼等，亦非具有蘊處界，我中無蘊處界，蘊處界中亦無我。如是以前所說方式以五種方式尋求時，我不存在。 若如是于蘊處界中以五種方式尋求時如此不存在者，既然不存在，如何輪迴？如是，我亦無輪迴，如石女兒般不存在故。 複次，此我：‘從取至取若輪迴，則無有，無有無取時，彼何者將輪迴？‘若存在則無取亦可輪迴，則我將輪迴，然而並非如此。為顯示其如何成為無取，故說：‘從取至取若輪迴，則無有。’ 此中，從人的取至天的取時，是捨棄人的取而往天的取，還是未捨棄而去？且若說捨棄而去，則彼時因未舍前者且未取後者故，其間將無有。此中離有故為無有。有即是五取蘊，將離彼等。 無有且無取者，由離五蘊故，離假立之取因故將成無因，若無取且離能顯且不明顯無因者是何？彼非任何，彼即是不存在之義。由彼不存在故，將生起的天之能取者亦不存在故，將輪迴何處？所將輪迴處亦不存在。 或者，‘何者’是輪迴行為的差別，因此由不存在故不成輪迴行為。如是，首先舍前取而輪迴不應理。若說是未捨棄，如是亦不應理。為何？因為未舍前者且未取後者故，我將成為二，然而此亦非所欲。

།དེའི་ཕྱིར་མ་བཏང་བར་འཁོར་བ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་སྲིད་པ་སྔ་ཕྱི་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་སྲིད་པ་བར་མ་དོའི་ཕུང་པོ་ཡོད་པས་དེ་དག་གིས་དེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནས་ཉེ་བར་ལེན་པར་འཁོར་ཡང་སྲིད་ པ་མེད་པར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། སྲིད་པ་བར་མ་དོའི་ཕུང་པོར་འཁོར་བ་ལ་ཡང་སྲིད་པ་སྔ་མ་གཏོང་བ་དང་། མི་གཏོང་བ་དག་གི་སྒོ་ནས་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིག་ཅར་གཏོང་བ་དང་ལེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན། བརྗོད་ པར་བྱ་སྟེ།ཅི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྔ་མ་གཏོང་ཞིང་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་སྲིད་པ་བར་མ་དོའི་ཉེ་བར་ལེན་པར་རྒྱུའམ། འོན་ཏེ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡིན་གྲང་། དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཆ་ཤས་ཀྱིས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོག་ན་ནི། དེའི་ཚེ་བདག་གཉིས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ རོ་ཞེས་ཉེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཅི་སྟེ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཁྱེད་ཅག་ལ་ཐལ་བ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་དེ། སྲིད་པ་བར་མ་དོར་རྒྱུ་བ་ན་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བས་དུས་ཐུང་ངུ་ཞིག་ཏུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ། ། བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གཏོང་བ་དང་ལེན་པ་དངོས་པོ་ཐ་དད་པའི་ཡུལ་ཅན་དག་ནི་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་ཅིག་ཅར་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷ་སྦྱིན་གཅིག་པུ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་དུ་རྒྱུ་བ་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གཏོང་བ་དང་ལེན་པའི་བྱ་བ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི སྟེ་རྐང་པ་གཅིག་གིས་གཅིག་བཏང་བའི་ཕྱིར་དང་།གཞན་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཅིག་ཅར་གཏོང་བ་དང་ལེན་པར་རྟོག་གོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་རྐང་པ་གཉིས་བཞིན་དུ་བདག་ཀྱང་གཉིས་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཆ་ཤས་ཀྱིས་སྔ་མ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆ་ཤས་ཀྱིས་ཕྱི་མ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཆ་ ཤས་དུ་མ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་ཅིག་ཅར་ཡང་གཏོང་བ་དང་ལེན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་འདི་ནི་ལན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་བར་མ་དོ་ལེན་པ་ལ་ཡང་ཉེས་པ་དེ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་ལ་ཡང་འཁོར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ གི་ཚེ་འདུ་བྱེད་དག་དང་བདག་འཁོར་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་འཁོར་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་གནས་སོ།།འདིར་སྨྲས་པ། འཁོར་བ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། འགལ་ཟླ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་གང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་འགལ་ཟླ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། མོ་གཤམ་གྱི་བུའི་དགྲ་ བོ་བཞིན་ནོ།།འཁོར་བའི་འགལ་ཟླ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཡོད་ན་འཁོར་བ་ཡོད་པར་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ཡང་ཡོད་དོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་དེའི་འགལ་ཟླ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡོད་ན། འཁོར་བ་ཡོད་པར་འགྱུར་ན། ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ། འདུ་བྱེད་མྱ་ ངན་འདའ་བར་ནི།།ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་མི་འཐད་དོ། །སེམས་ཅན་མྱ་ངན་འདའ་བར་ཡང་། །ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་འཐད་མི་འགྱུར། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་ན་ནི། དེ་རྟོག་པ་ན་འདུ་བྱེད་རྟག་པའམ་མི་རྟག་པ་དག་ཅིག་ལ་རྟོག་གྲང་། དེ་ལ་རྟག་པ་འགྱུར་བ་མེད་པ་ དག་ལ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་ཅི་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར།།མི་རྟག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ཅི་ཞིག་བྱེད་དེ། ཐམས་ཅད་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། །ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཅི་སྟེ་སེམས་ཅན་ལ་མྱ་ངན་ལས་ འདའ་བ་རྟོག་གོ་ཞེ་ན།དེ་ཡང་སྔ་མ་ལྟར་རྟག་པའམ་མི་རྟག་པ་ལས་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

因此，也不存在未捨棄的輪迴。如果說前後兩個有之間存在中有蘊，由於它們具有取，從取到取的輪迴也不會成為無有的過失。這也不合理，因為對於中有蘊的輪迴來說，從捨棄前有和不捨棄前有的角度來說，過失是相同的。 如果說由於同時舍取而無過失，當說：是以一分捨棄前取，以一分趣入中有取，還是以全體？對此，如果認為是以部分，那麼已說過會有自我成為二的過失。如果說是以全體，那麼你們也會有同樣的過失。 差別僅在於：趣入中有時，由於極其接近而在短暫時間內成為無取。以全體舍取是不同事物的對境，在一事物上也未見同時，如同一個提婆達多從一屋至另一屋時，不可能同時以全體有舍取二業。 如果說因為一足舍一足取而認為有同時舍取，那麼如同兩足，自我也將成為二，因為以部分住於前者，以部分住於後者，將成為多分的過失。因此，也不存在同時舍取，這不是答案。 因此，對於取中有來說也有同樣的過失，所以從一切方面來說，自我也不存在輪迴。當諸行和自我不存在輪迴時，就確定為無輪迴。 此處有人說：輪迴確實存在，因為有對立。這裡，凡是不存在者，就沒有對立，如同石女兒的敵人。輪迴的對立涅槃是存在的，所以輪迴也存在。當說：如果其對立涅槃存在，輪迴就應存在，但不存在，如說： 諸行涅槃，任何情況下都不合理。有情涅槃，任何情況下也不應理。如果有所謂的涅槃，觀察時，是觀察諸行常住還是無常？對此，對於無變化的常住者，涅槃能做什麼？對於不存在的無常者，涅槃也能做什麼？一切都與前者相同。 ‘任何情況下’的意思是以任何方式。如果觀察有情的涅槃，如前所說，從常住或無常來看都不合理。

།ཅི་སྟེ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞིག་ལ་རྟོག་གོ་ཞེ་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་ཡང་བདག་ཡོད་དོ་ཞེས་ཁས་བླངས་པར་གྱུར་པ་ མ་ཡིན་ནམ།གཞན་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ནི་བདག་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ལ་རིགས་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་འདི་ལ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཉིད་ག་ལ་ཡོད། ཡང་ན་བདག་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པར་འགྱུར་མོད་། ། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡོད་དམ་འོན་ཏེ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་དེའི་ཚེ་ཐར་བར་གྱུར་པ་ན་ཡང་དེ་ཡོད་པས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་མེད་ན་ནི་དེའི་ཚེ་བདག་མི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བདག་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལྟར་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད དུ་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།ཅི་སྟེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་བདག་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པར་འདོད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཅི་འདི་དེའི་ཚེ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འོན་ཏེ་འཁོར་བ་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ན་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདག་འདི་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འོན་ཏེ་མི་ཤེས་ན་ནི་དེའི་ཚེ་འདི་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་ལྟར་མེད་པས་འདི་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ག་ལ་ཡོད། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ།།དེ་མེད་པས་འཁོར་བ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ལས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ་སོགས་པ་ནས།རིགས་ཀྱི་བུ་གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་ཆེས་ལྷག་པའི་ཆོས་གཞན་ཞིག་ཡོད་ན་ཡང་། དེ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ང་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལས་ཀྱང་། དོན་དམ་བདེན་པ་རྨི་ལམ་འདྲ་བ་དང་། །མྱ་ངན་ འདས་པ་རྨི་ལམ་མཚུངས་པར་འཇུག།གང་གིས་མཁས་པ་དེ་ལྟར་འཇུག་པ་ཡང་། །དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པའི་མཆོག་ཏུ་བརྗོད། །ཅེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། འགོག་པའི་བདེན་པ་རྨི་ལམ་ཇི་བཞིན་ཏེ། །མྱ་ངན་འདས་པའང་རྨི་ལམ་ཇི་བཞིན་དུ། །གང་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ གང་འཇུག་པ།།དེ་ནི་ངག་གི་སྡོམ་པ་དེ་ཞེས་བྱ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་བཀག་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ལ་ནི་བཅིངས་པ་ དང་།ཐར་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། །བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་གཉིས་ཉིད་ཡོད་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པ། སྐྱེ་ འཇིག་ཆོས་ཅན་འདུ་བྱེད་རྣམས།།མི་འཆིང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། །སྔ་མ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཡང་། །མི་འཆིང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་བཅིང་བར་བྱ་བ་རྣམས་རང་དབང་མེད་པར་བྱེད་པས་འཆིང་བའོ་ཞེས་བྱ་བར་བསྙད་ཅིང་། གང་དག་ གིས་བཅིངས་པས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཁམས་གསུམ་ལས་མི་འདའོ་ཞེས་བྱ་བར་རྣམ་པར་འཇོག་ན།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་འཆིང་བ་ཉིད་དུ་བརྟགས་པའི་བཅིངས་པ་དེ་ནི་རེ་ཞིག་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་འདུ་བྱེད་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ལ་མི་སྲིད་དེ། སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་ཅིང་བརླག་པ་ རྣམས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་འཆིང་བ་རྣམ་པར་ཆད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཐར་པ་ཡང་མི་སྲིད་དེ། འདུ་བྱེད་མི་རྟག་པ་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

假設說不可說為常或無常的某物是可思維的，那麼由於是不可說的緣故，豈不是就如同輪迴一樣，在涅槃中也承認有我存在了嗎？再者，不可說性只適用於有取蘊的我，而在涅槃中沒有取蘊，那裡怎麼會有不可說性呢？ 或者說我不可說為一體或異體，然而這個我是存在還是不存在於涅槃中呢？如果存在，那麼解脫時也存在，就成為常住了。如果不存在，那時我就成為無常了。因此，正如我不可說為一體或異體一樣，也不能說是常住或無常。 假設認為在涅槃中我的存在與不存在也是不可說的，那麼這時它是可知的還是不可知的？如果是可知的，那麼如同輪迴一樣，在涅槃中也是可知的緣故，這個我就不是無取蘊的。如果不可知，那時由於其本性是不可知的緣故，如同空中花一樣不存在，怎麼會有不可說性呢？ 因此如此看來，涅槃也不存在，由於涅槃不存在，輪迴也不存在。正因為如此，《般若經》中說：‘具壽須菩提，涅槃如幻如夢。具壽須菩提，諸佛法也如夢如幻。‘乃至’善男子，即使有比涅槃更殊勝的其他法，我說那也如幻如夢。’ 同樣，《三昧王經》中也說：‘勝義諦如夢，涅槃亦如夢。智者如是入，說此為意律。‘又說：‘滅諦如夢幻，涅槃亦如夢，菩薩所入處，此說為語律。’ 此處有人說：即使你否定了輪迴和涅槃二者，但是束縛和解脫是存在的。對於不存在的事物的自性是不會有束縛和解脫的。因此，由於束縛和解脫存在，諸事物的自性就是存在的。 回答說：如果束縛和解脫二者存在，那麼諸事物的自性就會存在，但實際上是不存在的。如說：‘有生滅諸行，不縛亦不解，如前諸眾生，不縛亦不解。’ 這裡所說的貪等煩惱使所束縛者失去自在而稱為束縛，由此束縛使凡夫不能超出三界，但是這些被認為是束縛的貪等煩惱，首先對於生滅性的剎那性諸行是不可能的，因為生即滅而不存在的緣故。斷除貪等煩惱束縛為特徵的解脫也是不可能的，因為無常的諸行本來就不存在的緣故。‘如前’是指如前所說的方式。

།ཇི་ལྟར་སྔར་ བཤད་པའི་རྣམ་པས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར།སྔ་མ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཡང་མི་འཆིང་ཞིང་གྲོལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་ཡང་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་འདུ་བྱེད་དག་དང་སེམས་ཅན་ལ་བཅིངས་པ་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཆིང་བར་གྱུར་པ་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ལ།དེ་ཡོད་པས་བཅིངས་པ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །བརྗོད་པ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་འཆིང་ན་ནི། །ཉེ་བར་ལེན་པ་འཆིང་བར་ཡང་འགྱུར་ན། །འཆིང་བ་ཡང་ མ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་མི་འཆིང་བ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་འཆིང་ན། །ཉེ་བར་ལེན་བཅས་འཆིང་མི་འགྱུར། །ཉེ་བར་ལེན་མེད་མི་འཆིང་སྟེ། །གནས་སྐབས་གང་ཞིག་འཆིང་བར་འགྱུར། །དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་བཅས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡོད་པ་སྟེ། རེ་ ཞིག་དངོས་པོ་དེ་ནི་འཆིང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།གང་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་དེ་ནི་བཅིངས་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དེ་ལ་ཡང་འཆིང་བ་དང་འབྲེལ་པས་ཅི་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར། གང་ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ཡང་མི་འཆིང་སྟེ། འཆིང་བ་དང་བྲལ་བའི་ ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཞིན་ནོ།།ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་འཆིང་བ་དང་བྲལ་བ་འཆིང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་མི་རིགས་སོ། །གང་ཞིག་དེ་ལྟར་ངེས་པར་བརྟགས་པ་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའམ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཡང་རུང་སྟེ། མི་འཆིང་བ་དེ་ནི་ད་ གནས་སྐབས་གང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞིག་འཆིང་བར་འགྱུར་ཏེ།གང་ཞིག་འཆིང་བར་འགྱུར་བ་དེའི་གནས་སྐབས་གཞན་དེ་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པའོ། །གང་གི་ཚེ་དེ་ལྟར་གཞིགས་པ་ན་འཆིང་བས་ཅི་ཞིག་ལྟར་ཡང་འཆིང་བར་མི་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་འགའ་ཡང་འཆིང་ བར་མི་བྱེད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་འཆིང་བ་ཉིད་དུ་ག་ལ་འགྱུར།དེའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་ཡང་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་བཅིང་བྱའི་སྔ་རོལ་ན། །འཆིང་བ་ཡོད་ན་འཆིང་ལ་རག། དེ་ཡང་མེད་དེ། འདི་ན་འཆིང་བ་ལྕགས་ལ་སོགས་པ་བཅིང་བར་བྱ་བ་ལས་ཐ་དད་པར་ སྔར་གྲུབ་པར་གྱུར་པས་བཅིང་བར་བྱ་བ་ལྷ་སྦྱིན་འཆིང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་བཅིང་བར་བྱ་བ་འདུ་བྱེད་རྣམས་སམ་གང་ཟག་གི་སྔ་རོལ་དུ་འཆིང་བ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི་སྔར་གྲུབ་པ་དེས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སམ་གང་ཟག་འཆིང་བར་འགྱུར་ལ་རག་ན།དེ་ནི་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྟེན་མེད་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། སྔར་འཆིང་བ་གྲུབ་པ་ལ་ཕྱིས་བཅིང་བྱ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྲེལ་པ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འཆིང་བ་ལས་ཐ་དད་པར་གྲུབ་པའི་བཅིངས་པ་ལ་ཡང་འཆིང་བ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཅིང་ པར་བྱ་བའི་སྔ་རོལ་དུ་འཆིང་བ་གྲུབ་པ་མེད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་འཆིང་བས་ནི་འགའ་ཡང་མི་འཆིང་ལ། འགའ་ཡང་མི་འཆིང་བ་ནི་འཆིང་བ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་པས་འཆིང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། འཆིང་བ་མེད་པས་བཅིངས་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །གང་ཞིག་འདིར་སུན་འབྱིན་པ་འཕྲོག་ གྱུར་པ།ལྷག་མ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་འདོན་པ་གོ་བསྣོར་ཏེ། སོང་དང་མ་སོང་བགོམ་པས་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་བཅིངས་པ་མི་འཆིང་སྟེ། །མ་བཅིངས་པ་ཡང་འཆིང་མི་འགྱུར། །བཅིངས་དང་མ་བཅིངས་མ་གཏོགས་པར། །འཆིང་བཞིན་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་ བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྦྱར་བར་བྱའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་འཆིང་བ་བཀག་མོད་ཀྱི། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་མངའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་འཁོར་བའི་བཙོན་རར་བསྡམས་པ་སྐྱོབ་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཕུང་པོ་གསུམ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་གང་གི་དོན་དུ་གསུངས་པ།ཐར་པ་དེ་ནི་རེ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། མ་བཅིངས་པ་ལ་ནི་ཐར་པ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་ཡང་ཡོད་དོ།

如同前面所說的那樣，諸行中沒有束縛和解脫，同樣，如前所述，眾生也不會被束縛也不會解脫。如此，束縛和解脫也就不存在。 在此有人說：即使諸行和眾生沒有束縛，但是貪慾等取著稱為束縛是存在的，因為它的存在，束縛也就存在。 回答說：如果有某個事物被束縛，取著就會成為束縛，但實際上並非束縛。爲了說明為何不是束縛，解釋道：如果取著是束縛，有取著者不會被束縛，無取著者不會被束縛，那麼在什麼狀態下會被束縛呢？ 其中，有取著者是指具有取著的，首先這個事物不會被束縛。若某者具有取著就已經是被束縛的狀態，那麼對它而言束縛又能做什麼呢？某個無取著者，即離開取著的，也不會被束縛，因為已經遠離束縛，就像如來一樣。 說無取著者被束縛，這是相互矛盾的，因此這是不合理的。如此詳細觀察時，無論是有取著的還是無取著的，都不會被束縛，那麼在什麼狀態下會被束縛呢？意思是說，不存在其他任何可能被束縛的狀態。 當如此分析時，束縛無論如何都不能束縛任何東西，那麼取著、貪慾等怎麼可能成為束縛呢？因此束縛也不存在。 此外，如果在被束縛者之前，存在束縛，那就依賴於束縛。這也是不存在的。就像在此世間，鐵鏈等束縛物與被束縛者分開而先前已成立，然後束縛提婆達多這樣的情況。如果貪慾等束縛在諸行或補特伽羅之前已經成立，那麼這個先前成立的束縛就會束縛諸行或補特伽羅，但這是不存在的。 因為沒有所依，貪慾等不能成立；又因為先前成立的束縛後來與被束縛者結合是沒有必要的；對於已經與束縛分開而成立的被束縛者來說，束縛也是沒有必要的，所以在被束縛者之前不存在已成立的束縛。 因此，束縛並不束縛任何東西，而不束縛任何東西就不合理稱為束縛，所以束縛是不存在的，因為沒有束縛，被束縛也就不存在。 對於此處的反駁，其餘部分應當改變偈頌的讀法，應當知道是以已去、未去、正去來說明的：‘已被束縛者不被束縛，未被束縛者也不會被束縛，除了已束縛和未束縛外，正在被束縛也不可得’等等來配合。 在此有人說：雖然你否定了束縛，但是具有大悲心的如來們爲了救護被束縛在輪迴牢獄中無有救護的眾生，而宣說戒、定、慧三蘊的教法，為此解脫是存在的，而對未被束縛者來說沒有解脫，因此束縛也是存在的。

།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཐར་པ་ཉིད་ཡོད་ན་བཅིང་བ་ཡོད་པར་གྱུར་ན། ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ཐར་པ་འདི་རྟོག་པ་ན། བཅིངས་པའམ་མ་བཅིངས་པ། ཞིག་ལ་རྟོག་པ་ཞིག་གོ། །དེ་ལས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བཤད་པ། རེ་ཞིག་བཅིངས་པ་མི་གྲོལ་ཏེ། །མ་བཅིངས་པ་ཡང་གྲོལ་མི་འགྱུར། །བཅིངས་པ་གྲོལ་བཞིན་ཡིན་འགྱུར་ན། །བཅིངས དང་གྲོལ་བ་དུས་གཅིག་འགྱུར།།དེ་ལ་བཅིངས་པ་ལ་ནི་ཐར་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་བཅིངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་བཅིངས་པར་གྱུར་པ་ཕྱིས་ཐབས་ཀྱིས་ཐར་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་ཉིད་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ནི་བཅིངས་པ་གྲོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གྲོལ་བ་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ད་ལྟར་བ་དང་ཉེ་བས་དེ་སྐད་དུ་བརྗོད་དོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་རེས་འགའ་ཞིག་ན་ཐར་པ་ཡོད་ན་ནི་དེའི་ཚེ་དེ་དང་ཉེ་བར་ཡོད་པར་འགྱུར་ན། གང་གི་ཚེ་གནས་སྐབས་གང་རུང་དུ་ཡང་ཐར་འདོད་པ་ན་བཅིངས་པ་ལ་ཐར་པ་མི་སྲིད་པས་ཐར་པ་མེད་པར སྟོན་པར་འདོད་པ་དེའི་ཚེ་ད་ལྟར་བ་དང་ཉེ་བ་ཉིད་ག་ལ་ཡོད།།དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་བཅིངས་པ་མི་གྲོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བར་གནས་སོ། །ད་ནི་མ་བཅིངས་པ་ཡང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་གྲོལ་བ་ཉིད་ཡིན་ན་དེ་ལ་ཡང་ཐར་པས་ཅི་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར། ཡང་ཐར་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་གྲོལ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ཡང་འཆིང་བ་ཉིད་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་བཅིངས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མ་བཅིངས་པ་ཡང་མི་གྲོལ་ལོ། །ཅི་སྟེ་མ་བཅིངས་པ་ལ་ཐར་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་ཉིད་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ བཅིངས་པ་ལ་གྲོལ་བཞིན་པར་རྟོག་པ་ན།བཅིངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གྲོལ་བཞིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བ་དག་དུས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ན། དུས་གཅིག་ཏུ་བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བ་དག་འཐད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་སྣང་བ་དང་མུན་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ ཕྱིར་དེ་ལྟར་བཅིངས་པ་དང་མ་བཅིངས་པ་དག་ལ་ཐར་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་ཐར་པ་ཡང་མེད་ལ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །འདིར་གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་བཀག་ཅིང་། བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་དག་ཀྱང་ བཀག་པས།འཁོར་བའི་འབྲོག་དགོན་པ་ཆེན་པོ་མ་རིག་པའི་མུན་པ་མཐུག་པོ་ཅན་ལྟ་བ་ངན་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་འཁྲི་ཤིང་ཤིན་ཏུ་སྲ་བས་ལམ་དམ་པར་བཀག་པ། ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དུག་གི་ལྗོན་ཤིང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ། མཐའ་ཡས་པ་སྣ་ ཚོགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་རྒྱ་ཆེར་སྟེར་བས་དཀྲིགས་པ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རི་ཆེན་པོ་རྩེ་མོ་ཉི་ཤུས་ཆེས་མཐོ་བ།ཏེ་པོར་བརླིང་བས་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོས་ཀུན་ནས་བསྐོར་བ། སྲེད་པའི་ཆུ་ཀླུང་གི་འོབས་ཆེན་པོ། ཡུལ་གྱི་བདེ་བ་ལ་རེ་བའི་ངོགས་ཤིན་ཏུ་འདྲེད་ཅིང་ཡངས་པ་དང་ལྡན་པ་ རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབབ་པས་བསྐོར་བ་ལས་བརྒལ་བར་འདོད་པ།ཐར་པ་འདོད་པ་རྣམས་མཆོག་ཏུ་དབུགས་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་ཆེན་པོ་བདག་ནམ་ལེན་པ་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བདག་གིར་ནམ་ཞིག་ན་འགྱུར་སྙམ་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་དོན་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཞིང་དེ་ལྟར་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་པ་དང་།སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པའི་དགོས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དོན་ མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འཛེར་ཏོ།

應當說明：如果有解脫，就應當有束縛，但實際並不存在。在此思考解脫時，是在思考已被束縛者還是未被束縛者。那麼會如何呢？兩者都不合理，如此解釋：首先被束縛者不能解脫，未被束縛者也不會解脫。如果是正在解脫的被束縛者，則束縛和解脫會同時存在。 對此，被束縛者不會有解脫，因為已被束縛。如果說被束縛者後來通過方便而獲得解脫，因此被束縛者本身會解脫，那麼就不應說’被束縛者解脫’，而應該說什麼呢？應該說’已解脫者解脫’。如果說是因為現在和接近的緣故而如此說，那麼如果某時有解脫，則此時應與之接近，然而當在任何時候想要解脫時，被束縛者不可能解脫，因此想要表明無解脫，此時哪裡會有現在和接近呢？ 如此，首先確定被束縛者不解脫。現在未被束縛者也不會解脫，因為他本來就是解脫的，對他而言解脫又能做什麼呢？又因為期待解脫的緣故，已解脫的阿羅漢們也將有束縛，因此阿羅漢也將成為被束縛者。因此未被束縛者也不解脫。 如果認為因為未被束縛者不可能有解脫，所以被束縛者本身會解脫，那麼如此在思考被束縛者正在解脫時，因為是被束縛者，又因為正在解脫，束縛和解脫將同時存在，而同時存在束縛和解脫是不合理的，因為它們相互矛盾，如同光明和黑暗。 因此如此被束縛者和未被束縛者都沒有解脫。因此既無解脫，也因無解脫而無束縛，這就是所證成的。 在此如果你這樣否定輪迴和涅槃，也否定束縛和解脫，那麼想要超越輪迴的大曠野——具有無明濃重黑暗、被種種惡見藤蔓牢固阻礙正道、遍佈煩惱毒樹成熟果實帶來無邊生等痛苦、極不悅意廣大紛亂、以二十個山峰高聳的我見大山巍然矗立環繞四方、具有希求境界之樂的寬廣河岸不斷流淌的愛慾大河所環繞——那些渴望解脫者生起的極大善法欲樂：‘我何時能無取而涅槃？何時能證得涅槃？‘這些都將變得毫無意義，如此生起善法欲樂者親近善知識、佈施、持戒、聞思修等為獲得涅槃而修行的次第也都將變得毫無意義。

།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གང་ཞིག་དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་དེ། གཟུགས་བརྙན་དང་། སྨིག་རྒྱུའི་ཆུ་དང་། མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་དང་། རྨི་ལམ་དང་། སྒྱུ་མ་དང་། མིག་འཕྲུལ་དང་མཚུངས་ཤིང་། བདག་དང་བདག་གི་བ་དང་བྲལ་ བཞིན་དུ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྗེས་སུ་སོང་བའི་ཕྱིར་ང་དང་ངའི་ཞེས་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དེ་ཉིད་བསྐྱོད་ནས། །བདག་ནི་ལེན་མེད་མྱ་ངན་འདའ། །མྱང་འདས་བདག་གིར་འགྱུར་རོ་ཞེས། །རློམ་པར་བྱེད་དེ། དེ་ ལྟར་གང་དག་འཛིན་དེ་ཡི།།ཉེར་ལེན་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ཡིན། །བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་ཅིང་ལེན་པ་དང་བྲལ་བར་མྱ་ངན་ལས་འདའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ཞུགས་པར་གྱུར་པ་བདག་གི་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཐར་པ་འདོད་པ་གང་དག་འཛིན་པར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ལ་ནི་ བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་བདག་གིར་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ཉིད་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ།རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཞི་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འཛིན་པ་མ་ལུས་པ་སྤངས་པ་ཁོ་ནས་ཐར་པ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྲིད་དུ་ བདག་དང་བདག་གིའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པར་མཐོང་བར་ཞེན་པ་དང་།ཇི་སྲིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། ཇི་སྲིད་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཏང་བ་ལ་སོགས་པར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་སྲིད་དུ་ནི་ཐབས་མ་ཡིན་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ཀྱི་ རྩོམ་པ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་ཐར་པ་འདོད་པས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏང་བར་བྱའོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དོན་དམ་པ། གང་ལ་མྱ་ངན་འདས་བསྐྱེད་མེད། །འཁོར་བ་བསལ་བའང་ཡོད་མིན་པ། །ཞེས་བྱ་བ། དེ་ལ་འཁོར་བ་ཅི་ ཞིག་ཡིན།།མྱ་ངན་འདས་པའང་ཅི་ཞིག་བརྟག། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གང་ལ་མ་དམིགས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྐྱེད་པ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་ཅིང་། འཁོར་བ་བསལ་བ་སྟེ། འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་ཟད་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ དེ་ལ་གང་ཞིག་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྟགས་པ་འཁོར་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ལ།གང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྟགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན། ཡང་ན་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉི་ག་ཡང་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་འགའ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་དུ་འཁོར་བ་ ནས་བསལ་བ་སྟེ་བཀྲི་བ་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྐྱེད་པར་འབད་པ་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་བྱ་བར་མི་ནུས་པ་དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའང་ཅི་ཞིག་བརྟག་སྟེ་། ཅུང་ཟད་ཀྱང་བརྟག་པ་མི་རིགས་སོ། །མི་རྟོག་པ་ནི་ངེས་པར་ཇི་སྐད་སྨྲས་པའི་འཁོར་བའི་འབྲོག་དགོན་པ་ལས་འདའ་ཞིང་། མྱ་ངན་ ལས་འདས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཡང་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཕགས་པ་བདུད་བཏུལ་བའི་མདོ་ལས། དེ་ནས་དེའི་ཚེ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པས་ཇི་ལྟར་བདུད་སྡིག་ཅན་སྒོ་མོའི་ཐེམ་པའི་འཆིང་བས་བཅིངས་པ་ལྟར་ས་སྟེང་དུ་འགྱེལ་ནས། ང་ནི་འཆིང་པ་དམ་པོས་ བཅིངས་སོ།།ང་ནི་འཆིང་བ་དམ་པོས་བཅིངས་སོ་ཞེས་ངུ་ཞིང་ཆོ་ངེས་འདེབས་པར་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་སུ་བསམས་སོ། །འཇམ་དཔལ་གྱིས་སྨྲས་པ། སྡིག་ཅན་གང་གིས་ཁྱོད་རྟག་ཏུ་བཅིངས་ཤིང་གཟོད་བཅིངས་པ་མ་ཡིན་པ་འཆིང་བ་ཆེས་དམ་པ། འཆིང་བ་འདི་ལས་གཞན་ པ་ཞིག་ཡོད་དེ།དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ང་རྒྱལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འཆིང་བ་དང་། སྲིད་པ་དང་ལྟ་བའི་འཆིང་བ་སྟེ། སྡིག་ཅན་འདི་ནི་འཆིང་བ་ཡིན་གྱི། འཆིང་བ་འདི་ལས་གཞན་པ་འཆིང་བ་ཆེས་དམ་པོར་གྱུར་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁྱོད་ནི་དེས་རྟག་ཏུ་བཅིངས་པ་ཡིན་གྱིས་ གཟོད་བཅིངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་སྡིག་ཅན་ཅི་ཁྱོད་གལ་ཏེ་སླར་བཀྲོལ་ན་དགའ་བར་འགྱུར་རམ། སྨྲས་པ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་ལྷའི་བུ་རབ་འཐབ་བྲལ་བ་ཞིག་གིས། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །འཇམ་དཔལ་བདུད་སྡིག་ཅན་ཐོང་ཤིག་ རང་གི་གནས་སུ་དོང་ལ་རག་གོ།།དེ་ནས་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པས་བདུད་སྡིག་ཏོ་ཅན་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ།

應當說明，如是一切事物皆無自性，如同影像、陽焰之水、旋火輪、夢境、幻術、幻覺一般，雖然遠離我與我所，卻因隨順顛倒而執著我與我所，以遍執我執和我所執的一切行為， 動搖了薩迦耶見后，認為’我將無所取而涅槃，涅槃將成為我所’而生起增上慢。如是執著者，其所取執著極大。‘我無所取，遠離能取，將入涅槃，如是趣入的涅槃將成為我所’，如是欲求解脫者若生起執著， 于彼等而言，我執和我所執即薩迦耶見的所取執著極大，如是執著相的大執著若生起執著，則無有寂靜。唯有斷除一切執著方能獲得解脫。 只要見到我與我所的執著，只要執著有所謂涅槃，只要執著于捨棄所取等，則以非方便而欲求涅槃者的一切努力必定無義。 是故欲求解脫者應當捨棄這一切。因為於一切方面的勝義中，‘于彼無有涅槃生，亦無輪迴之除遣’， 于彼何為輪迴耶？涅槃復何所觀？于勝義諦中以無所緣而生起涅槃，即無有增益涅槃，亦無有輪迴的除遣即輪迴的窮盡， 于彼為斷除何者而觀察的輪迴是什麼？為獲得何者而觀察的涅槃又是什麼？或者因為輪迴與涅槃二者皆不可得，故無有任何眾生從輪迴中 被除遣即引導至涅槃，即便具足精進亦不能作為，于彼何所觀察涅槃？絲毫觀察亦不應理。不分別者必定超越如前所說的輪迴曠野， 亦將到達涅槃城市。正因如此，《聖降魔經》中說：爾時，文殊師利童子觀想魔羅惡者如被門檻繩索繫縛般倒于地上， 哭泣悲號道：‘我被緊縛！我被緊縛！‘文殊師利說：‘惡者，有比這更為緊密、非今始縛的繫縛， 那是什麼呢？即我慢顛倒的繫縛和有見的繫縛。惡者，這才是繫縛，除此之外更無其他緊密繫縛。你一直被此所縛， 並非今始。再者，惡者，若解開你可歡喜否？‘答道：‘將歡喜。‘爾時，一位離諍天子對文殊師利童子如是說道：‘文殊師利，放開魔羅惡者，讓他回到自己的住處吧。‘於是文殊師利童子對魔羅惡者如是說道：

།སྡིག་ཅན་གང་ཞིག་བཏང་བ་ཁྱོད་སུས་བཅིངས། །སྨྲས་པ། འཇམ་དཔལ་བདག་སུས་བཅིངས་པ་མི་ཤེས་སོ། །སྨྲས་པ། སྡིག་ཅན་ཇི་ལྟར་ཁྱོད་མ་བཅིངས་པ་ལས་བཅིངས་པར་འདུ་ཤེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་བྱིས་ པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་འདུ་ཤེས་པ།སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེ་བར་འདུ་ཤེས་པ། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པ། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་པ། གཟུགས་མེད་པ་ལ་གཟུགས་སུ་འདུ་ཤེས་པ། ཚོར་བ་དག་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་དག་མེད་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དག་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ ཤེས་པ་མེད་པ་ལ།ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པར་འདུ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སྡིག་ཅན་གང་ཁྱོད་གྲོལ་བར་འགྱུར་ན་གང་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར། སྨྲས་པ། བདག་ནི་གང་ལས་ཀྱང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །སྨྲས་པ། སྡིག་ཅན་དེ་བཞིན་དུ་གང་དག་ གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཀྱང་།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པར་གང་ལས་ཀྱང་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་མེད་དེ་། དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལུང་འདི་ལས་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྟོག་ པ་ཙམ་གྱིས་འཆིང་བའི་འཁྲི་ཤིང་རྣམ་པར་ཆད་པ་ལ་ཐར་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རྨི་ལམ་དུ་དམིགས་པའི་མེ་འབར་བ་ཆུ་དག་གིས་བསད་པ་བཞིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཞལ་སྔ་ནས་སྦྱར་བའི་ཚིག་གསལ་བ་ལས། བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བྱེད་ པ་བཅུ་དྲུག་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། འཁོར་བ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། ལས་དང་འབྲས་བུ་འབྲེལ་བའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་རྒྱུན་རྣམ་པར་ཆད་པ་མེད་པའི་རིམ་པས་སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི དངོས་པོ་འཇུག་པས་འདུ་བྱེད་རྣམས་སམ་བདག་འཁོར་བར་གྱུར་ན་ནི།།དེའི་ཚེ་ལས་དང་འབྲས་བུ་འབྲེལ་བར་འགྱུར་ན། ཇི་སྐད་སྨྲས་པའི་འཁོར་བ་མེད་ན་ནི། སེམས་ནི་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའི་ཕྱིར་དང་། ལས་འཕེན་པའི་དུས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུའི་ འབྲེལ་བ་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་འབྲས་རོ།།འཁོར་བ་ཡོད་ན་ནི་འདིར་བྱས་པའི་ལས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་ལས་རྣམས་བུ་དང་འབྲེལ་བ་མི་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུ་འབྲེལ་བའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་ བ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།།ལས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཡིན་ཞིང་། དེའི་འབྲས་བུ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་འདི་སྐད་དུ་བརྗོད་དེ། བདག་ཉིད་ལེགས་པར་སྡོམ་པ་དང་། །གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་བྱམས་སེམས་གང་། །དེ་ཆོས་དེ་ནི་འདི་གཞན་དུ། །འབྲས་བུ་ དག་གི་ས་བོན་ཡིན།།དེ་ལ་བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བ་འདི་ལ་གཞག་ཅིང་བསྐྱེད་པས་བདག་ཉིད་དེ། ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པའི་གང་ཟག་ལ་བདག་ཅེས་བྱའོ། །བདག་ཉིད་ཡང་དག་པར་སྡོམ་ཞིང་། །ཡུལ་དག་ལ་རང་དབང་མེད་པར་བྱེད་ཅིང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པ་ ཟློག་པར་བྱེད་པས་ན་བདག་ཉིད་ལེགས་པར་སྡོམ་པའོ།།སོག་ཅིང་ཉེ་བར་སོགས་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབྱིན་པར་ནུས་པ་ལ་ངེས་པར་བྱེད་པས་ན་སེམས་ཏེ། སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ལེགས་ པར་སྡོམ་པ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་བཟློག་པ་དགེ་བའི་སེམས་དེ་ནི་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བ་ལས་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ཆོས་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་འདི་ནི་གསུང་རབ་ལས་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་དོན་དང་། འགྲོ་བ་ངན་པར་འགྲོ་བ་ལས་ འཛིན་པའི་དོན་དང་།འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བར་འགྲོ་བ་ལས་འཛིན་པའི་དོན་གྱིས་སོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་དོན་གྱིས་ན་ཆོས་ཞེས་བྱའོ།

有人問道：‘作惡者，是誰束縛了已經解脫的你？‘回答說：‘文殊師利，我不知道是誰束縛了我。‘又說：‘作惡者，就像你從未被束縛卻認為被束縛一樣，所有凡夫眾生也是如此：將無常認為是常，將痛苦認為是快樂，將無我認為是有我，將不凈認為是清凈，將無色認為是有色，對於無受、無想、無行、無識，卻認為有受想行識。’ 又問：‘作惡者，如果你要解脫的話，你要從何處解脫？‘回答說：‘我不會從任何地方解脫。‘又說：‘作惡者，同樣地，那些將要解脫的人，除了完全了知這些不真實的妄想之外，也不會從任何地方解脫。了知這些后才稱為解脫。’ 從這段經文可知，僅僅是斷除由不真實的顛倒分別所產生的束縛藤蔓，就稱為解脫涅槃，就像用水澆滅夢中所見的火一樣。這是從月稱論師所著《明句論》中，第十六品《觀縛解品》的註釋。 有人說：‘輪迴是確實存在的，因為它是業果相續的所依。如果沒有以相續不斷的次第，一個接一個地延續生死，以因果事物的執行而成為諸行或我的輪迴的話，那麼就不會有業果相續。如前所說，若無輪迴，由於心識生起即滅，以及造業時尚無果報，就根本不會有業果相續。’ 若有輪迴，則此世所造之業在他世也能與果報相續，因此業果相續並不相違。所以，因為是業果相續的所依，輪迴是確實存在的。 若問這些業是什麼，其果報又是什麼？爲了說明它們的差別，這樣說道：‘善護自身並且對他人生起利益慈心，這就是法，這在此世他世是果報的種子。’ 其中，由於安立並生起我慢，故稱為自身。依據五蘊而假立的補特伽羅稱為我。善護自身即是善加約束自己，使諸根對境不能自在，遮止貪等煩惱的趨入。 由於能確定善惡業產生果報，故稱為心；心、意、識是同一事物的異名。因此，善護自身即是遠離殺生等行為的善心，因為能使眾生不墮惡趣，故稱為法。 在經典中，法字有三種含義：保持自相的含義、使眾生不墮惡趣的含義、使眾生不墮五道輪迴的含義。其中，一切有漏法和無漏法因為能保持自相，所以稱為法。

།དགེ་བ་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི། འཇིག་རྟེན་འདི་དང་ཕ་རོལ་དུ། །ཆོས་སྤྱོད་པ་ནི་བདེ་བར་ ཉལ།།ཞེས་བྱ་བ་དེར་འགྲོ་བ་ངན་པར་འགྲོ་བ་ལས་འཛིན་པའི་དོན་གྱིས་ན་ཆོས་ཞེས་བསྙད་དོ། །ཆོས་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེར་ནི་འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བར་འགྲོ་བ་ལས་འཛིན་པའི་དོན་གྱིས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཆོས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདིར་ནི་འགྲོ་བ་ངན་པར་འགྲོ་བ་ལས་འཛིན་པའི་དོན་ ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་སྒྲར་བཞེད་དོ།།ཡང་ཅི་བདག་ཉིད་ལེགས་པར་སྡོམ་པའི་སེམས་གཅིག་པུ་ཞིག་ཆོས་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་བྱམས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཆོས་ཡིན་ནོ། །གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་བྱམས་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ འདིར་རང་གི་སྒྲ་ཞིག་མི་མངོན་པར་བྱས་ཤིང་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སེམས་ཏེ། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ལ་ཞུགས་པ་དང་། འཇིགས་པ་ལས་སྐྱོབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཞུགས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཆོས་ཡིན་ནོ། ། མཛའ་བཤེས་ལས་འབྱུང་ཞིང་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་འགལ་བ་མེད་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱམས་པའི་སེམས་སོ། །ཡང་ན་བྱམས་པ་ནི་གཉེན་བཤེས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། བདག་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བྱམས་པའི་སེམས་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ བསྟན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཞེས་བྱ་སྟེ།བཟློག་པ་ནི་ཆོས་མ་ཡིན་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་དག་གི་ས་བོན་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་གང་ཞིག་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པ་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་ས་བོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་སཱ་ལུའི་ས་བོན་ནི་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུའི་ རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།ས་ལ་སོགས་པ་ཐུན་མོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་བོན་མ་ཡིན་གྱི། དེ་ནི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པར་ཟད་དོ། །དེ་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ལ་སེམས་རྣམ་པ་གསུམ་ས་བོན་ཡིན་ཏེ། སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ རྒྱུ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ།།ཡང་དུས་གང་གི་ཚེ་ས་བོན་འབྲས་བུའི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་གཞན་དུ་འབྲས་བུ་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། །འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་སྐྱེ་བ་ལ་ཡིན་ལ། གཞན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་མཐོང་བའི་སྐྱེ་བ་ལའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ཡང་ལུང་ལས་རྒྱས་པར་ཁོང་དུ་ ཆུད་པར་བྱའོ།།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་སེམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆོས་གཅིག་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་ནས་སླར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས། དྲང་སྲོང་མཆོག་གི་ལས་རྣམས་ནི། །སེམས་པ་དང་ནི་བསམས་པར་ཏེ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གསུངས་སོ། །དོན་དམ་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས་ན་དྲང་སྲོང་ངོ་། །དྲང་ སྲོང་ཡང་ཡིན་ལ་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་དྲང་སྲོང་མཆོག་གོ།།དོན་དམ་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ལ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དག་ལས་ཀྱང་མཆོག་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་དྲང་སྲོང་མཆོག་སྟེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །དྲང་སྲོང་ མཆོག་དེས་མདོ་ལས།སེམས་པའི་ལས་དང་བསམས་པའི་ལས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་ཞིག་ལས་རྣམ་གཉིས་གསུངས་པའི། །ལས་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ནི། །རྣམ་པ་དུ་མར་ཡོངས་སུ་བསྒྲགས། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། །དེ་ལ་ལས་གང་སེམས་པ་ཞེས་། །གསུངས་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱིར་འདོད། །བསམས་ པ་ཞེས་ནི་གང་གསུངས་པ།།དེ་ནི་ལུས་དང་ངག་གིར་འདོད། །ཡིད་ལ་ཡོད་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་དེ་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལུས་དང་ངག་འཇུག་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དམིགས་ཀྱིས་བཀར་བའོ། །ལས་གཉིས་པ་བསམས་པ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་དང་ངག་དག་གིས་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་འཇུག་པར་བྱའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སེམས་ཀྱིས་བསམས་ནས་གང་ཞིག་བྱེད་པ་དེ་ནི་བསམས་པའི་ལས་ཞེས་བྱའོ།

十善等諸法，於此世間及他方，修法者安樂而眠。此處由於能從惡趣中救護之義故稱為法。‘我皈依法’之處，由於能從五道輪迴中救護之義故，稱涅槃為法。此處正是由於能從惡趣中救護之義故，稱為法聲。 複次，是否唯有善自律之一心是法耶？答曰：不是。那麼是什麼呢？利他之心與慈心亦是法。‘利他慈心’此處應知略去了’自’字而說。 其中由於攝持他人故為利他心，即入於四攝事及救護怖畏等之心亦是法。從親友生起且與諸有情無違之心即是慈心。或者，慈即是親友，凡是利益自己之心即是慈心。 所說三種心即是法，其相反者應配為非法。如是所說分別之心即是諸果之種子。凡是成就果之不共因即稱為種子，譬如稻種是稻芽之因。 土等共因非為種子，彼僅是因而已。如是此處三種心是成就可意異熟果之種子，士用等僅是因而已。 複次，何時種子能成就果？此說’此處他處諸果’，‘此處’是指現見生，‘他處’是指未見生，此是語義。此亦應從經典廣爲了知。 如是首先安立了心性之一法后，複次世尊說:‘勝仙諸業，思及思已’為二種。通達勝義故為仙人。既是仙人又是殊勝故為勝仙。 由於通達一切種勝義故，又因超勝聲聞緣覺故為勝仙，即是佛世尊。彼勝仙于經中說思業與思已業。 所說二業之差別，宣說為多種。云何？其中所說思業，許為意業。所說思已，許為身語業。 存在於意即是意的，由於從意門達至究竟故，以及不待身語轉起故，唯緣意識相應之思稱為意業。‘其中’之聲是特指。 第二業所說思已者，應知是身語業，即由心思維’應當如是如是以身語轉起’而作，稱為思已業。

།ཡང དེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ལུས་དང་ངག་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་གི་སྒོ་ནས་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ན་ལུས་ཀྱི་དང་ངག་གིའོ། །དེ་ལྟར་ན་ལུས་ཀྱི་དང་ངག་གི་དང་ཡིད་ཀྱི་སྟེ། །རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ལས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཀྱང་སླར་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་བདུན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལས་དེའི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པ་མང་པོར་གསུངས་སོ་།།ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ངག་དང་བསྐྱོད་དང་མི་སྤོང་བའི། །རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཞེས་བྱ་གང་། །སྤོང་བའི་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་པ། །གཞན་དག་ཀྱང་ནི་དེ་བཞིན་འདོད། །ལོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་བསོད་ནམས་དང་། །བསོད་ནམས་ མ་ཡིན་ཚུལ་དེ་བཞིན།།སེམས་པ་དང་ནི་ཆོས་དེ་བདུན། །ལས་སུ་མངོན་པར་འདོད་པ་ཡིན། །དེ་ལ་ངག་ནི་ཡི་གེ་གསལ་པོར་བརྗོད་པའོ། །བསྐྱོད་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བའོ། །དེ་ལ་ངག་ཅེས་བྱ་བས་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངག་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་སྤོང་བ་དང་། མི་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་ ཅན་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་སྤྱིར་བཟུང་སྟེ།དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་བསྐྱོད་པ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྤོང་བ་དང་མི་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་ཡང་སྤྱིར་བཟུང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་འདིའི་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་ཡང་ཡིན་ཏེ།མི་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དག་དང་། སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དག་ཅེས་བྱ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མི་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། དེང་ནས་ བཟུང་ནས་བདག་གིས་སེམས་ཅན་བསད་ཅིང་ཆོམ་རྐུན་བྱས་ལ་འཚོ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྡིག་པའི་ལས་ཁས་བླངས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ།དེ་མི་བྱེད་པ་དག་ལ་ཡང་རྟག་པར་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་མི་དགེ་བའི་ལས་ཁས་བླངས་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དག་ཉེ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། རྒྱའི་ ལས་བྱེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཉ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དེ་མི་བྱེད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དག་ཉེ་བར་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།འདི་དག་ནི་མི་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །འདི་དག་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དགེ་བའི་རང་ བཞིན་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། དེང་ནས་བཟུང་སྟེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་སྤོང་ངོ་ཞེས་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ། དུས་ཕྱིས་མྱོས་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་དགེ་བ་བསགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དག་ཉེ་བར་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་དག་ནི་སྤོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཟུགས་དང་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་མི་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ དག་གོ།།དེ་བཞིན་དུ་ལོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་བསོད་ནམས་ཏེ། དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལོངས་སྤྱད་པས་བྱུང་བ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ལོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་བའོ། །ལོངས་སྤྱོད་ནི་ཡོངས་སུ་བཏང་བའི་དངོས་པོ་དགེ་འདུན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། །བྱུང་བ་ནི་རྗེས་སུ་ བྱུང་བ་སྟེ།སྦྱིན་པ་པོའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའི་དགེ་བ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བསོད་ནམས་མ་ཡིན་ཚུལ་དེ་བཞིན་ཏེ། ལོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་གང་དུ་སྲོག་ཆགས་དག་གསོད་པའི་ལྷ་ཁང་ལ་སོགས་པ་བརྩིགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ ཇི་ལྟར་ལྷ་ཁང་དེར་སྲོག་ཆགས་དག་གསོད་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ལྷ་ཁང་ལ་སོགས་པ་དེར་ལོངས་སྤྱད་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ལོངས་སྤྱད་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཚུལ་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ།

複次，這又有兩種，因為存在於身和語，以及通過它們而達到究竟，所以是身業和語業。如是則有身業、語業和意業三種。這三種業若再細分則成為七種。如是世尊宣說彼業有多種差別。 云何？‘語及動作與不斷，無表業之所言說，斷除無表業亦然，其餘諸法亦如是。受用所生諸福德，及非福德亦如是。思及彼等共七法，是為一切所許業。’ 其中，語是明確發出音聲。動作是身體的移動。其中’語’是指總攝一切能發起善與不善語無表業的斷除與不斷除性質的所有行為。同樣，也總攝一切能發起善與不善動作無表業的斷除與不斷除性質的所有行為。 如同表業分為兩種，無表業也是如此，因為說有不斷除性質的無表業和斷除性質的無表業。 其中，不斷除性質的無表業是這樣的：從’從今以後我要以殺生和盜竊為生’這樣發誓作惡業的時候起，即使不做這些事，也會不斷相續生起由於承諾不善業而引發的無表業。從事漁業等工作的漁夫等人，即使不做這些事，也會生起無表業，這些稱為不斷除性質。 如是，其他具有斷除性質的善性無表業也是如此。例如：從’從今以後我要斷除殺生等’這樣身語表業圓滿的時刻起，即使在後來醉酒等狀態下，也會生起具有積累善業性質的無表業，這些稱為斷除性質的無表業。 雖然是色法和行為的自性，但因為不像表業那樣向他人表示，所以是無表業。 同樣，受用所生福德即是善業的意思。因為有從受用而生，所以稱為受用所生。受用是指僧團等受用所施予的物品。‘生’是指隨後產生，意思是說施主相續中的善業會增長。 非福德方式亦復如是，即是說受用所生的意思。比如建造殺生祭祀等寺廟，隨著在該寺廟中殺害眾生，通過受用該寺廟等，作者相續中會生起受用所生的非福德。如是，非福德也是如此方式。

།ཡིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་ སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྟེ།མདོར་བསྡུ་ན་ལས་རྣམ་པ་བདུན་པོ་འདི་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངག་དང་བསྐྱོད་པ་གཉིས་དང་། དགེ་བ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མཚན་ཉིད་ཅན་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཆོས་དེ་བདུན་ལས་སུ་མངོན་པར་ཏེ་ལས་ཉིད་དུ་གསལ་ཞིང་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུ་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་ཁ་ཅིག་རྒོལ་བར་བྱེད་དེ། ལས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཞིག བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པ་ཞིག་གམ།འོན་ཏེ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའི་ཕྱིར། མི་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་གྲང་། རེ་ཞིག། གལ་ཏེ་སྨིན་པའི་དུས་བར་དུ། །གནས་ན་ལས་དེ་རྟག་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འགགས་ན་འགགས་གྱུར་པ། །ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་ བསྐྱེད་པར་འགྱུར།།གལ་ཏེ་ལས་འདི་སྐྱེས་ནས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་རང་གི་ངོ་བོས་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོག་ན་ནི། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་དེ་དུས་འདི་ཙམ་གྱི་བར་དུ་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིས་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ།སྔར་འཇིག་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཕྱིས་ཀྱང་འཇིག་པ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་པ་དང་བྲལ་བ་ཡང་འདུས་མ་བྱས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ལ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་ པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར།ལས་རྣམས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་ལས་རྣམས་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི། གལ་ཏེ་འགགས་ན་འགགས་གྱུར་པ་། །ཇི་ ལྟར་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར།།ལས་མེད་པར་གྱུར་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་བསམས་པའོ། །འདི་ལ་སྡེ་པ་གཞན་དག་ཁ་ཅིག་ལན་འདེབས་པར་བྱེད་པ་ནི། རེ་ཞིག་ཁོ་བོ་ཅག་ལ་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཉེས་པར་ནི་ མི་འགྱུར་ཏེ།སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཡང་། གལ་ཏེ་འགགས་ན་འགགས་གྱུར་པ། །ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར། །ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཡང་ལན་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་རྒྱུན་གང་ནི། །ས་བོན་ལས་ནི་མངོན་པར་འབྱུང་། །དེ་ལས་འབྲས་བུ་ས་བོན་ནི། ། མེད་ན་དེ་ཡང་འབྱུང་མི་འགྱུར། །འདིར་ས་བོན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། རྒྱུན་མྱུ་གུ་དང་སྡོང་བུ་དང་སྦུབས་འཆས་པ་དང་། ལོ་མ་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཅན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་རང་དང་རིགས་མཐུན་པ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ནའི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གྱུར ནས་འགགས་པ་ཡིན་ལ།གང་ཡང་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་ས་བོན་ལས་བྱུང་བ་དེ་ལས་ནི་རྒྱུ་ཆུང་ངུ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་རིམ་གྱིས་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མ་ཚང་བ་མེད་པས་འབྲས་བུའི་ཚོགས་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ས་བོན་ནི་མེད་ན་སྟེ། ས་བོན་མི་བདོག་པར་འགྱུར་ན་ནི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་ པའི་རྒྱུན་དེ་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དེ་ཡོད་ན་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། དེ་མེད་ན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་ས་བོན་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།

意業的性質是心的造作，稱為思。簡而言之，業有這七種：善與不善的語言和行動兩種，具有善的無表色性質的，具有不善的無表色性質的，受用所生的福德，受用所生的非福德，以及思。這七法明顯是業，被認為具有業的性質。 對此有人爭論說，所說的諸多業，是一直存在到異熟果報的時候呢？還是因為生起后即刻毀滅而不存在呢？首先，‘若住至成熟時，彼業將成常法，若已滅已壞者，如何能生果報？’ 如果認為此業生起后以自性住留到異熟果報時，那麼如此一來，它在這段時間內將成為常法，因為遠離了壞滅。若說因為後來會壞滅所以不是常法，這是不對的。因為先前遠離壞滅者如虛空等，後來也不會與壞滅相聯繫；遠離壞滅也將成為無為法；無為法中未見有異熟果報；因為無異熟果報而將永遠存在，所以業將成為承認是常法。如此一來，首先將有常法的過失。 如果承認諸業生起即刻壞滅，那麼’若已滅已壞者，如何能生果報？‘已成為無的業因其本性是不存在的，所以不能產生果報，這是考慮的。 對此，其他部派有人回答說：首先，我們不會有諸行是常法的過失，因為生起即刻壞滅。對於所說的’若已滅已壞者，如何能生果報？‘也要回答：‘從種子所生起，苗等相續諸法，由此生果報時，無種則不生起。’ 此處種子雖然是剎那性的，但相續——名為苗、莖、節、葉等的果報差別，具有能生同類的功能，成為因的事物后才滅去。從種子所生的苗等相續，雖然是小因，但因俱生緣具足，漸次能生廣大的果報聚集。若無種子，即若成為無有種子，則苗等相續也不會生起。 因此，如此由彼有則有，彼無則無，顯示苗等相續的果報是以種子為因。

།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར། གང་ཕྱིར་ས་བོན་ལས་རྒྱུན་དང་། །རྒྱུན་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་ འགྱུར་ཞིང་།།ས་བོན་འབྲས་བུའི་སྔོན་འགྲོ་བ། །དེ་ཕྱིར་ཆད་མིན་རྟག་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་ས་བོན་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་གྱི་རྐྱེན་དུ་མ་གྱུར་པར་མེ་ལྕེ་དང་མེ་མདག་ལ་སོགས་པ་འགལ་བའི་རྐྱེན་ཉེ་བས་འགགས་པར་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཚེ་དེའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུན་འབྱུང་བར་མ་མཐོང་བས་ཆད་པར་ལྟ་ བར་འགྱུར་ལ།།ཡང་གལ་ཏེ་ས་བོན་མི་འགག་ཅིང་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན་ནི། དེའི་ཚེ་ས་བོན་མི་འགག་པར་ཁས་བླངས་པས་རྟག་པར་ལྟ་བར་འགྱུར་ན། འདི་ནི་དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ས་བོན་ཆད་པ་དང་རྟག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡོད་པ་ མ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ས་བོན་ལ་ཚུལ་འདི་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་གང་ཡིན་པ། །སེམས་ལས་མངོན་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་ལས་འབྲས་བུ་སེམས་ལྟ་ཞིག། མེད་ན་དེ་ཡང་འབྱུང་མི་འགྱུར། །སེམས་སེམས་པ་དགེ་བའི་ཁྱད་པར་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་ལས་ནི་དེའི་རྒྱུ་ཅན་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ གང་ཡིན་པ་འབྱུང་ལ།སེམས་པ་དགེ་བས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དེ་ལས་ནི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉེ་བ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ན་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ལྟ་ཞིག་མེད་ན་སྟེ། སེམས་མི་བདོག་ན་རྒྱུན་དེ་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན། གང་ ཕྱིར་སེམས་ལས་རྒྱུན་དང་ནི།།རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་འགྱུར་ཞིང་། །ལས་ནི་འབྲས་བུའི་སྔོན་འགྲོ་བ། །དེའི་ཕྱིར་ཆད་མིན་རྟག་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་སེམས་དགེ་བ་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་ཐ་མ་ལྟར། སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་རིམ་པ་རྒྱུན་མ་ཆད་ པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་མ་གྱུར་པར་འགགས་ན་ནི།དེའི་ཕྱིར་ལས་དེ་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་ལ། ཅི་སྟེ་ཡང་མ་འོངས་པའི་རྒྱུན་གྱི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གྱུར་ནས་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་མི་ཉམས་པར་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཚེ་ལས་རྟག་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་ལས་སྐད་ཅིག་མར་ཁས་བླངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་ཆད་པ་དང་རྟག་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་ལས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདིར་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡང་བཤད་པ་ཡིན་ལ། དཀར་པོ་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོའོ་། །དེ་དག་ཀྱང ཆོས་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཡིན་ཏེ།ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འདི་གཞན་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་ལྔའོ། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་ཆོས་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཡིན་ཏེ་འགྲུབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། འདི་དག་གང་གིས་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཉིད་དུ་འཇོག་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ ཞེས་བྱ་བ་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལས་ཐ་དད་པ་འདི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་ཁོ་ན་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་ཉིད་ལེགས་པར་སྡོམ་པ་དང་། །གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་བྱམས་སེམས་གང་། །དེ་ཆོས་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་ པ་གཅིག་ཏུ་ན་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་དག་ཡོངས་སུ་མཐར་གཏུགས་པའི་ངོ་བོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲའི་བརྗོད་བྱ་ཡིན་ལ།བྱེད་བཞིན་པའི་ངོ་བོ་ནི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྒྲའི་བརྗོད་བྱར་འགྱུར་རོ། །དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་དག་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དེ་འགྲུབ་པར་བྱ་བ་ ལ་རྒྱུ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།ཡང་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྐབས་ཐལ་ཟིན་པ་དེར་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་གསུམ་དང་། ངག་གི་བཞི་ནི། ངག་དང་བསྐྱོད་དང་མི་སྤོང་པའི། །རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཞེས་བྱ་གང་། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པས་བཤད་པ་ཡིན་ལ།ཡིད་ཀྱི་གསུམ་པོ་བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་པ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་དེས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།

因此如是，由於從種子生相續，從相續生果，種子是果的先導，所以非斷非常。假如種子不成為苗芽等相續的緣，而被火焰和火炭等違緣所滅，那時就看不到它的果相續生起，就會成為斷見。又假如種子不滅而生起苗芽等相續，那時由於承許種子不滅就會成為常見，但這也不是如此。因此種子不會有斷常的過失。 如同對種子所說的這個道理一樣，心的相續是什麼，從心顯現生起，從此生起果報之心，若無此則彼亦不生。從與善心所相應的心，生起以此為因的心相續，從被善心所熏習的心相續中，當具足俱有因緣時，會生起悅意的果報。若無心，即若無心，則彼相續也不會生起。因此如是，由於從心生相續，從因生果，業是果的先導，所以非斷非常。 假如善心如阿羅漢最後心識那樣，不成為心相續因果相互傳遞次第不斷生起的因事而滅，則此業會成為斷滅；若成為未來相續的因事而自性不失，那時業就會成為常，但這也不是如此。因此雖然承許業是剎那性的，也不會有斷常見的過失。 因此如前所說的業的分類解釋中，也說明了十善業道，即白業道十種。這些也是成就法的方便，法的果報是此處所說的其他五種功德。十善業道是成就法的方便，即是成就的因，這是詞義。 若問此處所說能成為方便的法，是什麼別於善業道的法？當說明：法字所表達的只是某種特殊的心，因為’善護自身，利他慈心，此即名法’。另一方面，十善業道圓滿究竟的體性是法字的所詮，正在造作的體性是善業道字的所詮。這十善業道是建立為前述特徵之法成就的因。 又在業的分類時如何成為十善業道呢？當說明：身三語四，如’語業及動作，不捨無表色’等所說。意三即無貪心、無害心、正見，是由’以及思’所解釋的。

།དེ་ལྟར་ན་དེར་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དེ་དག་བཅུ་ཅར་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆོས་འགྲུབ་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་དེའི་འབྲས་བུ་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་མཚན་ཉིད་ཅན་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། །འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཞན་དུ་ཞེས་བྱ་ནི་མ་མཐོང་བར་ཏེ་འཇིག རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་གིས་བརྩད་པའི་ལན་བཏབ་པ་ཡིན་དང་། གཞན་དག་གིས་དེ་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་ནས། བརྩད་པའི་ལན་གཞན་གདབ་པའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་བརྟག་པ་དེར་འགྱུར་ན། །ཉེས་པ་ཆེན་པོ་མང་པོར་འགྱུར། །དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟག་པ་སྟེ། ། འདིར་ནི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་ཆད་པ་དང་རྟག་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བ་སྤོང་བར་འགྱུར་ན་ནི་དེའི་ཚེ་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ཉེས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ་མཐོང་བ་དང་མ་མཐོང་བ་དང་འགལ་བ་དང་། གྲངས་མང་བ་ཉིད་ཀྱིས་མང་པོར་འགྱུར་རོ། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ས་བོན་གྱི་རྒྱུན་གྱི་དཔེ་ས་ཡིན་ན་ནི་སཱ་ལུའི་ས་བོན་ལས་ནི་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་ཁོ་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི། རིགས་མི་མཐུན་པ་མ་ཡིན་ལ་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་ལས་ཀྱང་སཱ་ལུའི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་སྐྱེའི། རིགས་ཐ་དད་པའི ཕྱིར་ནི་པའི་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ།འདིར་ཡང་རིགས་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་སེམས་ལས་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི། རིགས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྒྱུན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ ལས་ཀྱང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ།རིགས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམས་ལས་ཀྱང་འདྲ་བའི་སེམས་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམས་ཁོ་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི། རིགས་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མིའི་སེམས་ལས་ཀྱང་མིའི་སེམས་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི། གཞན་ལྷ་དང་དམྱལ་བ་དང་ཡི་དགས་དང་དུད་འགྲོ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་ ལྷ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ལ།གང་ཞིག་མི་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་། །དེའི་ཕྱིར་ལྷ་དང་མི་མི་དགེ་བ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་དང་རིགས་དང་བློ་དང་དབང་པོ་དང་སྟོབས་དང་གཟུགས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པ་དང་། ངན་ འགྲོར་ལྟུང་བ་ཡང་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ས་བོན་གྱི་རྒྱུན་དང་ཆོས་མཐུན་པར་རྟོག་ན་ཉེས་པ་ཆེན་པོ་དང་མང་པོར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་བརྟག་པ་དེ་འདིར་ཡང་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ རང་རྒྱལ་དང་།།ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་གང་གསུངས་པའི། །བརྟག་པ་གང་ཞིག་འདིར་འཐད་པ། །དེ་ནི་རབ་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱེད་། །བརྟག་པ་དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། །སྨྲས་པ། དཔང་རྒྱ་ཇི་ལྟ་དེ་བཞིན་ཆུད་། །མི་ཟ་ལས་ནི་བུ་ལོན་བཞིན། །དེ་ནི་ཁམས་ལས་རྣམ་པ་བཞི། །དེ་ཡང་ རང་བཞིན་ལུང་མ་བསྟན།།འདིར་དགེ་བའི་ལས་བྱས་པར་གྱུར་པ་ནི་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འགགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་འགགས་པས་འབྲས་བུ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ལས་དེ་གང་གི་ཚེ་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་བྱེད་པ་པོའི་རྒྱུད་ལ་ལས་དེའི་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལྡན་པ་མ་ ཡིན་པའི་ཆོས་བུ་ལོན་གྱི་དཔང་རྒྱ་འདྲ་བ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་དཔང་རྒྱ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆུད་མི་ཟ་བར་རིག་པར་བྱ་ལ། གང་ལ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་བསྐྱེད་པའི་ལས་དེ་ནི་བུ་ལོན་བཞིན་རིག་པར་བྱའོ།

如是，已經完整解說了這十種善業道。這些也將成為如前所說法的因。此法的果報是享受色、聲、香、味、觸等性質的五種欲妙。‘此’是指此世間的意思。‘他處’是指未見到的，即是指他世間的意思。 如是，首先對某些人的詰難已作了回答。其他人對此提出過失后，爲了作出另一回答而說：‘若是如此觀察，將有諸多大過，因此此觀察於此不應理。’ 若是從種子與芽的相似性來避免心相續斷滅與常住的過失，那麼在他方之上將有大過失，即所見與未見相違，以及數量眾多等諸多過失。 怎麼說呢？若以種子相續為喻，則從稻種子唯生稻芽等相續，而不生異類。從稻芽等相續中也唯生稻果，因為種類不同，所以不會生豆果。同樣的，在此處由於類別相同，從善心唯生善心相續，因為種類不同，所以不會生不善和無記相續。 同樣，從不善和無記心中也唯生不善和無記心相續，因為種類不同，所以不會生其他。從欲界、色界、無色界所行和無漏心中也唯生相應的欲界、色界、無色界所行和無漏心，而不會生種類不同者。 從人心中也唯生人心，而不會生其他天、地獄、餓鬼、畜生等心。因此說：‘若是天者唯成天，若是人者唯成人’等等。 因此，天人作不善業者的趣處、生處、種姓、智慧、根器、力量、形色、受用等的差別，以及墮入惡趣等情況都將不復存在，然而這一切都不是所承許的。 由於如是觀察種子相續的相似性會導致諸多大過失，因此此觀察於此處也不應理。 諸佛及獨覺、聲聞所宣說，於此應理之觀察，當詳加闡述。 若問此觀察是什麼？答：如同借據一般不失，如同債務，彼有四界，彼亦自性無記。 在此，已作的善業雖于生起后即刻滅去，但並不會因其滅去而無果。因為當業生起時，即在作者相續中生起名為’不失’的不相應法，如同債務的借據。 因此，應知不失如同借據，應知能生此不失法的業如同債務。

།ཇི་ལྟར་བུ་ལོན་གྱི་དཔང་རྒྱ་བཞག་ནས་ནོར་སྤྱད་ཀྱང་ནོར་ བདག་གི་ནོར་ཆུད་ཟ་བར་མི་འགྱུར་བར་དུས་གཞན་གྱི་ཚེ་སྐྱེད་དང་བཅས་པའི་ནོར་གྱི་ཕུང་པོ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ལས་ཞིག་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་གཞན་གནས་པས་བྱེད་པ་པོ་དེའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འབྲས་བུ་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།ཡང་ཇི་ལྟར་ བུ་ལོན་གྱི་དཔང་རྒྱས་གཏོང་བ་པོ་ལ་ནོར་བཀུག་ནས་རོར་གྱུར་པ་ནི་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རུང་སྟེ་ཡང་ནོར་འགུགས་པར་མི་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཕྱུང་ནས་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རུང་སྟེ་དཔང་རྒྱ་རོར་གྱུར་པ་ལྟར་ཡང་བྱེད་པ་པོ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་འབྲེལ་པར་བྱེད་མི་ནུས་སོ།། ཡང་མདོ་གཞན་ལས་གསུངས་ཤིང་ཁོ་བོ་ཅག་གིས་སྨྲས་པའི་ཆུད་མི་ཟ་བ་གང་ཡིན་པ། དེ་ནི་ཁམས་ལས་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱེ་བ་ལས་སོ། །དེ་ཡང་རང་བཞིན་ལུང་མ་བསྟན། །ཆུད་མི་ཟ་བ་ནི་དགེ་བ་དང་མི དགེ་བ་ཉིད་ཏུ་བརྡ་མི་སྤྲོད་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་མི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་དེ་མི་དགེ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དེའི་ཚེ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་རྣམས་ལ་དེ་མེད་པར་ འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་། སྤོང་བ་སྤང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། །བསྒོམས་པས་སྤང་བ་ཉིད་ཀྱང་མིན་། །ཆུད་མི་ཟ་བ་དེ་སྤོང་བས་སྤང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་ཡང་སོ་སོ་སྐྱེ་བའི་ལས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་དུ་འོང་བས་མཐོང་བའི་ ལམ་གྱིས་སོ་སོ་སྐྱེ་བའི་ལས་དག་ཁོ་ན་སྤོང་གི།།ཆུད་མི་ཟ་བ་ནི་དེའི་ལས་སྤངས་ཀྱང་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སྤོང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ཀྱང་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཀྱང་གི་སྒྲས་ནི་ཁམས་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པས་ཀྱང་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་ཏོ།།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལས་འཇིག་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་བ་མི་འཇིག་ལ། ལས་སྤངས་ཀྱང་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ། དེ་ཕྱིར་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡིས། །ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བསྐྱོད་པར་འགྱུར། །ཡང་གལ་ཏེ་ཆུད་མི་ཟ་བ་འདི་ལས་སྤོང་བས་ཏེ་འདོར་བས་སྤོང་བར་འགྱུར་ ལ།ལས་འཕོ་བ་སྟེ་ལས་འཇིག་ཅིང་ལས་གཞན་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ངོ་བོས་འཇིག་པར་འགྱུར་ན་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། བརྗོད་པ། གལ་ཏེ་སྤོང་བས་སྤང་བ་དང་། །ལས་འཕོ་བ་ཡིས་འཇིག་འགྱུར་ན། །དེ་ལ་ལས་འཇིག་ལ་སོགས་པའི། །སྐྱོན་རྣམས་སུ་ནི་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ ཏེ་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ལས་བཞིན་དུ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ཆུད་མི་ཟ་བ་སྤོང་ན་ནི།།དེའི་ཚེ་ལས་འཇིག་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ལ། ལས་འཇིག་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བ་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །མ་བྱས་པའི་ལས་ལས་ འབྲས་བུ་འབྱུང་བར་ཡང་འགྱུར་རོ།།ལས་དང་འབྲས་བུ་མེད་པར་ལྟ་བའི་ཕྱིར་ལོག་པར་ལྟ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཆུད་མི་ཟ་བས་སྤོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་ན་ལས་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལས་འཕོ་བ་ལ་ཡང་སྦྱར་ བར་བྱའོ།།ཁམས་མཚུངས་ལས་ནི་ཆ་མཚུངས་དང་། །ཆ་མི་མཚུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །དེ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། །གཅིག་པུ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཆ་མཚུངས་པ་ནི་ལས་རིགས་འདྲ་བ་རྣམས་སོ། །ཆ་མི་མཚུངས་པ་ནི་ལས་རིགས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ སོ།།ལས་ཆ་མཚུངས་པ་དང་། ཆ་མི་མཚུངས་པ་དེ་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆུད་མི་ཟ་བ་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ལས་ཐམས་ཅད་བཤིག་ནས་གཅིག་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ཡང་ཁམས་མཚུངས་ཏེ། ཁམས་མཉམ་པ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི། མི་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་འགྱུར་རོ།

就像立下借據后使用財物，雖然使用了財主的財物也不會損失，在其他時候會連本帶息獲得財富一樣，業雖然已經消失，但由於存在著所謂的不失法，作者將與其因緣的果報必定相連。 又如借據已經損壞，無論債主是否存在，也無法追討財物一樣，不失法也是如此，無論在產生異熟果報后是否存在，就像損壞的借據一樣，也無法使作者與異熟果報相連。 又如其他經中所說，我等所說的不失法是什麼，它在界中有四種，即欲界、色界、無色界所行和無漏的差別。 它也是自性無記。不失法因為不表示善或不善，所以只是無記。如果不善業的不失法是不善的話，那麼離欲貪者就不會有不失法。如果善業的不失法是善的話，那麼斷善根者就不會有不失法。因此，它的自性是無記。 另外，不是斷除所斷，也不是修所斷。不失法不是以斷除而斷。聖者也會具有凡夫的業，見道所斷只是斷除凡夫的業，不失法雖然其業已斷，但不是見道所斷，然而它也不是修道所斷。‘也’字的含義是推測即使從界完全超越也是應當斷除的意思。 因為如此，業雖然消失但不失法不滅，業雖然已斷但不是所斷，因此由不失法，業果將被推動。 又如果這個不失法是以斷除即捨棄而斷，業遷移即業滅而其他業趨向的本性而滅，有什麼過失呢？回答：如果以斷除而斷，以業遷移而滅，則會導致業滅等過失。 如果像凡夫的業一樣以見道斷除不失法的話，那時業就會滅失，由於業滅失，聖者們的業果異熟可意與不可意就不會是前業的因緣。也會出現未造業卻生果的情況。由於否定業果，也會成為邪見。如此承認不失法是以斷除而應斷的話，就會導致業滅等過失。對於業遷移也應當如此理解。 同界業無論是相似分還是不相似分的一切，在結生的時候，唯一生起。相似分是指同類業。不相似分是指不同類業。這些相似分和不相似分的一切業的不失法，在欲界、色界、無色界結生時，摧毀一切業后唯一生起。而且是同界，即只在相等的界中生起，在不相等的界中則不生起。