d4019聖入楞伽經大乘經論如來藏莊嚴論漢地堪布智金剛c3.5s｜d4019聖入楞伽經大乘經論如來藏莊嚴論漢地堪布智金剛c3.5s（續3）

又如是說：‘我于千世界中所說諸經，文字雖異義理唯一，一切不能盡述。以修習一句，即能修習一切。‘如前所說。若認為需要某些特殊根機的所化眾生，這是不合理的。如此，前面詳細的問題也將變成不應詢問，為說明這點而說’富人從何來’等。詞義大部分通過與前面的問題相連而可知。 ‘云從何處生’等是指在何處或何時等。‘時分’也是指那個時間的分類。‘佛子莊嚴’是指如來被佛子圍繞。‘何因所生’是與’眾生及持身，為何因緣生’相連。‘為何對我說’是指’為何向我提問者你詢問，不應詢問’之意。 若如此，菩薩的提問語是否有過失呢？並非如此。因為依靠如是辯論及回答的次第，了知不是當下所需的義理並非智者們主要應當抉擇的，而主要應當抉擇的義理是總攝一切的心性真如，具有令人如是了悟的必要。 其中前面問題的義理也多數成為抉擇彼義的支分，故下文當廣說答案，有些則不應答覆。那些菩薩問題的必要性也如前所說是為生起證悟，因此由於具有必要故無過失。 以’此及其他’等說明前面所問及後面將問的一切義理的真實性總攝於心性，並勸勉’請聽’。‘各具相好’等義是指問題的義理各各具有不同的事物特徵，斷除如是執著事物的見解過失，我當說明一切皆是心性真如一味成就的究竟，你們當聽我說。 另一方面，諸問題暫時所需的義理，在世俗中各各相互不混雜的特徵，斷除顛倒見所執著的過失，我當說明無顛倒分位的究竟等。‘文字安立’等義是顯示彼等一切問答僅是言詞而無實義的文字，易知而已。 如是以極為簡略的答覆及不應詢問等其他方式總攝而說明，復從其他方式立誓宣說並勸勉聽聞后，于彼安立問語即’爾時’等。

།གལ་ཏེ་འདིར་དྲི་བ་དང་ལན་གྱི་ཚིག་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་མི་འཐད་དེ། དྲི་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་སྐབས་སུ་ཉེ་བར་མཁོ་བ་འམ་གཞན་ཡང་རུང་སྟེ་རྫོགས་པར་སྟོན་པ་ཡིན་ན་ནི་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བར་འགྱུར་ལ། ཕྱོགས་ འགའ་ཞིག་ཙམ་སྟོན་པ་ཡིན་ན་ནི་མངས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།སྐྱོན་མེད་དེ། འདི་ནི་གདུལ་བྱ་ཉེ་བ་ཉིད་ཀྱི་བསམ་པ་ལ་དགོངས་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་དམིགས་པའི་ཡུལ་གཙོ་བོར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཙམ་བསྟན་པས་གདུལ་བྱ་རྣམས་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་འགྱུར་བས་དེ་ལྟར་ དྲི་བ་དང་ལན་གྱི་ཚིག་འདི་དག་ཙམ་བཀོད་པའོ།།འདི་དག་གི་གོ་རིམས་ངེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་གོ་རིམས་ངེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་ཚིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་དགག་པའི་ཡུལ་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྒྲུབ་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་ དུ་དངོས་སུ་བློ་ལ་སྣང་བའམ།དེ་ལ་ཞེན་ནས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཏེ་ལེའུ་དང་པོར་ཆོས་ཞེས་པའི་སྒྲས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དོན་འདི་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྔར་བསྟན་པའི་རིགས་པའམ། འོག་ནས་ཀྱང་གཏན་ཚིགས་དུ་མའི་སྒོ་ནས་འགོག་པས་ བདེན་པའི་དོན་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ།དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ནི་ཚིག་ཙམ་ཉིད་ཡིན་ཞེས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་གཞག་པའི་བཀག་པའི་ཆོས་བློའི་ངོ་ན་སྣང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྔར་གྱི་ཆོས་མེད་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་དང་སྦྱར་ཏེ། དེ་ཡང་ལྟོས་པ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ གཞག་པ་རྣམས་བརྫུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་གྲུབ་པ་མེད་པས་ཚིག་ཙམ་ཡིན་ཞེས་པའོ།།དེ་སྐད་དུ་ཡང་མདོ་སྡེ་གཞན་དག་ལས། འདི་དག་ཐམས་ཅད་མིང་ཙམ་སྟེ། །འདུ་ཤེས་ཙམ་ལ་རབ་ཏུ་གནས། །རྗོད་པར་བྱེད་ལས་མ་གཏོགས་པ། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་ གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་བརྗོད་པའི་ཚིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ཡང་དོན་ལ་ལྟོས་ཏེ་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་ལྟོས་སམ་གྲུབ་པས་མི་འཐད་ཅེས་པའོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཡོད་པའི་ཟླས་དྲངས་མེད་པ་སྟེ། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་ན་ཚིག་དང་དོན་དུ་སྣང་ཞིང་བཤད་པ་ཉིད་མི་འཐད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་སྣང་བ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སེམས་ཉིད་ཡིན་གྱི་ཐ་དད་པའི་དོན་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཆོས་འཆད་པ་དང་ཉན་དང་བཤད་བྱ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ཀུན་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཚིག སོ་སོའི་དོན་ནི་སྔར་གྱི་དྲི་བ་དང་།ལན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཚིག་དང་སྦྱར་བས་རྟོགས་པར་སླ་བ་ཉིད་དུ་ཟད་དོ། །དགག་པའི་ཚིག་ཐམས་ཅད་ནི། སེམས་ཙམ་དེ་ནི་སྣང་བ་མེད། །ས་རྣམས་ལ་ཡང་རིམ་པ་མེད། །ཅེས་ལན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཚིག་དང་སྦྱར་བར་བྱ་ཞིང་། གཞན་ཡང་སྔར་གྱི་ དགག་པ་སྟོན་པའི་ཚིག་གི་ཁྱད་པར་དང་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།།མི་སྐྱེ་བ་དང་མི་རྟག་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་རྟག་པ་བཀག་པ་ཡིན་གྱི་ཡོངས་གཅོད་ཀྱི་ཆ་སྟོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་དགོད་པ་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །གནས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ས་ལ་འཇུག་ཅེས་པ་ དང་ངོ་།།རང་བཞིན་ཡོད་པ་ནི་ཆོས་ལྔ་དང་རང་བཞིན་ཞེས་པ་དང་ངོ་། །སེམས་ཀྱི་ཚིག་ནི་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ངོ་། །དབུ་མའི་ཚིག་ནི་སེམས་ཙམ་ནི་སྣང་བ་མེད་ཅེས་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། ཡོད་མེད་ཀྱི་མཐའ་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དབུ་མའོ། །ཐེར་ཟུག་པའི་ ཚིག་ནི་སྙིང་པོ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཞེས་པ་དང་སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་འགྱུར་བ་མེད་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཅི་སླད་འགྱུར་བ་བརྒྱ་ཞེས་པ་དང་ངོ་། །སྲེད་པའི་ཚིག་ནི་ཅི་སླད་སྐྱེས་བུ་ན་ཆུང་ཤ་འཚལ་བར་ཡང་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་དང་ངོ་། །ཐབས་ཀྱི་ཚིག་ནི་མཚན་དང་དེ་བཞིན་གཟུགས་སྣ་ ཚོགས་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་ཏེ།སེམས་ཅན་འདུལ་བའི་ཐབས་སུ་ཇི་ལྟར་མོས་པའི་གཟུགས་སུ་སྟོན་པའོ། །མཁས་པའི་ཚིག་ནི། གང་གིས་ཇི་ལྟར་རབ་ཏུ་བཤད། །ཅེས་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། མཁས་པ་གང་གིས་ཞེས་པའོ།

如果說在此以一百零八個問答來顯示的理由是不合理的，因為如果完整顯示問答等內容或其他所需的內容，則會變得極其簡短，如果只顯示某些部分，則又會變得冗長的話。 這並無過失，這是考慮到近機眾生的心意，主要確立智慧所緣境界，僅以此顯示即可攝受所化眾生，因此只列出這些問答語句。 這些次第確定的理由也正是如此，除此之外並無任何確定次第的理由。 其中，所謂’生’等詞等所有否定對象的表述，都是以肯定的形式直接顯現於心識中，或執著后而了知的自性，應與第一品中以’法’字所表示的義理相結合。 這一切義理也都是通過前述的理論或以下將通過諸多因由來否定的，毫無真實義理，如是顯示僅是言說而已。 因此，依此而建立的所有在心識中顯現的遮遣之法，都應與前面’無法’一詞的含義相結合，由於所依不成立，故依此而建立的諸法皆是虛妄，因此無有義理成立而僅是言說而已。 如是其他經典中也說：‘這一切唯是名稱，安住于唯是想，除能詮外，所詮義不存在。’ 如此，是否有能詮的言說呢？並非如此，因為這也是依義而假立，故由於所依或成立而不合理。 如是也將在下文說明：‘有之對治即是無’等。 如此，若問顯現為言說和義理並加以解釋實不合理，如是顯現於世俗中唯是心性，並無成立差別之義。 如是也說：‘說法、聽聞及所說，如來說彼皆如幻。’ 各別詞義與前面問答攝略顯示的文句相結合即易於理解而已。 一切否定詞，應與’彼唯心無顯，諸地亦無次第’等攝略顯示的文句相結合，也應與前面顯示否定的詞的差別相結合。 不生和無常是遮遣生和常，並非顯示遍計所執分。 相的詞與’安立諸相’相結合。 轉為他處與’如何入地’相結合。 有自性與’五法與自性’相結合。 心的詞與’意與識’等相結合。 中觀的詞與’唯心無顯’相結合，即離有無二邊的唯識中觀。 常住的詞與’如何生起心要’相結合，即不變的如來藏。 煩惱與’何故有百變’相結合。 貪慾的詞與’何故少年求肉’相結合。 方便的詞與’相及種種色’相結合，即隨眾生所好而示現調伏眾生的方便色身。 智者的詞與’誰以何方說’相結合，即’何智者’之義。

།སྨོན་པའི་ཚིག་དང་འཁོར་གསུམ་གྱི་ཚིག་དང་མཚན་མའི་ཚིག་ནི་ཏིང་ ངེ་འཛིན་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་ཏེ།རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དགག་བྱ་ཁམས་གསུམ་ལ་སྨོན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འཁོར་གསུམ་ནི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་། ལས་དང་བྱ་བ་གསུམ་དུ་བཏགས་པའོ། །ཡོད་མེད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནི་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་བརྗོད་ཅེས་པ་དང་ སྟེ།གང་ཡང་རུང་བ་ཅིག་གི་མཐར་འཛིན་པའོ། །གཉི་གའི་ཚིག་ཅེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མཐའ་གཉིས་ཀ་ཚོགས་པའོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བའི་ཚིག་ནི། དེ་དག་འདི་དང་སླད་མར་ཡང་། །ཆགས་མེད་ཉེར་ལེན་མ་མཆིས་འགྱུར། །ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་དོ།།ཆུའི་ཚིག་ནི་ཁམས་དྲུག་འཛིན་པ་དང་ཞེས་པ་འམ་ཆུའི་ཟླ་བ་འདྲ་བ་ཞེས་པ་དང་ངོ་། །རྨོངས་པའི་ཚིག་ནི་གླང་པོ་རི་དགས་རྟ་བླུན་ཞེས་པ་དང་ངོ་། །ཡང་དག་པའི་ཚིག་ནི། ཅི་ཕྱིར་སེམས་ཙམ་ཡང་དག་ཉིད། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ དང་ངོ་།།སྐྱོ་བའི་ཚིག་ནི་བཅིངས་པ་སུ་ལགས་ཞེས་པ་འམ། བསམ་གཏན་པའི་ཡུལ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །སྟུག་པོའི་ཚིག་ནི་ཤིང་གི་འཁྲི་ཤིང་ཞེས་པ་དང་ངོ་། །སྒྱུ་རྩལ་དང་རིག་པ་དང་བཟོའི་ཚིག་ནི་ཚིག་གསུམ་དུ་དབྱེ་བར་བྱའོ། །སེམས་ཀྱི་ཚིག་ནི་སེམས་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ཞེས་པ་འམ། ཡང་སེམས་དང་ས་རྣམ་བདུན་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །བློའི་ཚིག་ནི། བློ་དང་རིག་པ་བགྱི་དང་བྲལ། །ཞེས་པའི་དགག་བྱ་སྟོན་པའི་ཚིག་དང་ངོ་། །འཁོར་ལོའི་ཚིག་ནི་སྒྱུ་མའི་དཔེ་རྣམས་སྟོན་པའི་སྐབས་སུ་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་དོན་གྱིས་བསྟན་པ་འམ། ཡང་ན་ཁོར་ཡུག་གི་རི་ཞེས་པ དང་སྦྱར་རོ།།ཉི་ཟླ་དང་སྐར་མའི་ཚིག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའོ། །བདེན་པའི་ཚིག་ནི། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་དུ། །ཞེས་པ་དང་ངོ་། །ཡན་ལག་གི་ཚིག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་ཅེས་པ་དང་ངོ་། །སྒྱུ་རྩལ་རིག་པ་ནི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཤེས་པ་ཡིན་པས་སྔ་མ་དང་ཟློས་པ་མེད་དོ། །ནོར་བའི་ ཚིག་ནི་ཅིའི་སླད་དུ་ནོར་པ་ཞེས་པ་དང་ངོ་།།བསྲུང་བ་ནི་རྒྱལ་སྲིད་བསྲུང་བའོ། །རུས་ཀྱི་ཚིག་ནི་ཤཱཀྱའི་རིགས་ཞེས་པ་དང་ངོ་། །གཟུང་བའི་ཚིག་ནི་སྣང་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག་ཅེས་པ་དང་ངོ་། །གཡོ་བའི་ཚིག་ནི་འགྲོ་བ་དག་དང་ཞེས་པ་འམ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་ལ་གཡོ་བའོ། །འོག་མའི་ཚིག་ ནི་ཁམས་འོག་མ་སྟེ་འདོད་པའི་ཁམས་སོ།།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཚིག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའོ། །བསྟན་པ་གཟུད་པ་ནི། །བཤད་པ་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །ཞེས་པ་དང་ངོ་། །བྱིན་གྱི་རླབས་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་ཞིང་ཐམས་ཅད་དུ་མཚན་དང་ གཟུགས་སྣ་ཚོགས་སྟོན་ཞེས་པ་དང་ངོ་།།ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུས་སྟན་ལས་ལངས་ཞེས་པ་དང་ཡང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཚིག་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་པོ་འདི་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་དངོས་སུ་སྔར་གྱི་དྲི་བ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དང་སྦྱར་ཞིང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་རིགས་སུ་གྱུར་པ་གསུང་རབ་ལ་སོགས་པ་ནས་བསྟན་པའི་ཚིག་ ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།ཚིག་ཙམ་ཉིད་ཡིན་གྱི་སྒྲུབ་པ་འམ་དགག་པའི་དོན་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །སྔོན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བརྗོད་ཅེས་པ་ནི་དེ་དག་གིས་གསུངས་ཤིང་། ད་ལྟར་ངས་ཀྱང་བསྟན་ཞེས་པའོ། །དེ་ལྟར་དགོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་གཞན་ གྱི་སྒོ་ནས་དྲིས་པའི་ལན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ནས་དེ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་འཆད་པ་ནི་དེ་ནས་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལས་དང་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ལེའུ་ལ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་ལྔའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པ་ལས། །དང་པོ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རང་བཞིན་སྟོན་ཏེ། དེ་ཡང་དོན་རྣམ་པ་བཅུའི་སྒོ་ནས་ སྟོན་པ་ལས་དང་པོར་གཞན་གྱི་དབང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ།།དེ་ལས་དང་པོའི་དྲིས་ལན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ནི། དེ་ནས་ཡང་ཞེས་པ་ནས་མཚན་ཉིད་གནས་པའོ་ཞེས་པའི་བར་རོ།

愿詞、三輪詞和相詞是與’三摩地’相連，即三解脫門三摩地的所破為三界的希求等。三輪是指一切行為中的作者、業和所作三者的假立。有無二邊是指’說二邊’，即執著任一邊。‘二者之詞’是指如是二邊的聚合。現法樂住之詞，是與’彼等於此及後世，無貪無取’相連。滅盡定等也由前者解說。 水之詞是與’執持六界’或’如水月’相連。愚癡詞是與’象、鹿、馬、愚’相連。真實詞是與’何故唯心真實性’等相連。厭離詞是與’誰為繫縛’或與禪修境界相連。稠密詞是與’樹之藤蔓’相連。工巧、明處及工藝之詞分為三類。心之詞是與’心與波羅蜜多’或’心與七地’相連。 慧之詞是與’離慧及智作’等遮遣所詮之詞相連。輪之詞是在顯示幻喻處以火輪義顯示，或與’輪圍山’相連。日月星辰之詞亦分為二類。諦之詞是與’如是性有幾’相連。支分之詞是與’菩提支’相連。工巧明處是境識，故與前者無重複。錯誤之詞是與’何故錯誤’相連。 守護是指守護王位。種姓之詞是與’釋迦種’相連。所取之詞是與’于顯如何趣’相連。動搖之詞是與’諸趣’或識對境之動搖相連。地獄之詞指地獄即欲界。因果之詞分為二類。教導引入是與’說亦如何成’相連。加持是與’以智慧大悲加持於一切剎土顯現種種相好形色’相連。 又與’以佛力從座起’相連。如是此一百零八詞之義，直接與前一百零八問相連，由此亦當了知經典等所說一切同類之詞，僅是言詞而已，毫無成立或遮遣之義，如前所說。‘往昔佛所說’是指彼等所說，今我亦說。如是略說了以具密意詞他門作答后，極為廣說即是’複次’等。 其中首先在攝一切法品中，以五種義門顯示，其中首先顯示所知之自性，復以十種義門顯示，首先顯示依他起諸識之生滅等理。其中首先以問答方式略說即從’複次’至’住相’。

།དེ་ཡང་གཞན་གྱི་དབང་ནི་འདུས་བྱས་པ་ ཡིན་ལ།འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འགག་པ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་པར་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་གསུངས་ལ། མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་རྣམ་པ་བཞིར་བཤད་པ་ནི་ཚུལ་ལུགས་གཞན་ཡིན་པས། དེ་དང་འགལ་བའི་ཉེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ནི་ རང་རང་གི་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དུ་མར་འབྲེལ་བའོ།།མཚན་ཉིད་ནི་འདིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྔར་བསྟན་པ་སྟེ། མདོར་བསྡུ་ན་རྟོགས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་མཚན་ཉིད་དངོས་སམ་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ ཕྱིར་རྒྱུན་ཀྱང་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་མོད་ཀྱི་དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་ལྡོག་པ་གཞན་ཡིན་པས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའོ།།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དབྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་སྟོན་ཏེ། །དེ་ལས་དང་པོའི་དབྱེ་བའི་ཚུལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རགས་པ་འམ་གསལ་བར་འཇུག་པ་དང་། དེའི་གནས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་དབྱེ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་སོ་སོ་ལ་འཇུག་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ་དེ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང བ་དང་།ཚོལ་བ་པ་དང་ངེས་པའོ་ཞེས་ཆོས་མངོན་པ་ལས་བཤད་པ་ལས། འདིར་ནི་ཚོལ་བ་དང་ངེས་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། དེས་ཀྱང་ལུས་ངག་ཏུ་སྣང་བའི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་འམ། ཀུན་གཞི་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བག་ཆགས་འཇོག་པར་བྱེད་པ་འམ། དོན་འདི་ལྟར་ ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ཞེས་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པས་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ཡང་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་དེའི་ལས་སུ་གྱུར་པ་ཀུན་གཞི་ལ་ཡོད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་གཉིས་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ རིགས་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་སོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་རབ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཡང་སྲིད་ཚད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྒྱས་པར་ཕྱེ་ན། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་བརྒྱད་ དུ་འགྱུར་བའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོའི་རང་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ཟད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། བདག་པོའི་རྐྱེན་མིག་གི་ དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་གསལ་བའོ།།དེ་ལྟ་ན་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་ཁྱབ་ཆེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། སྐྱོན་མེད་དེ། དེ་ནས་སེམས་ལས་རྫས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་ལྟར་བ་ལང་གི་མཚན་ཉིད་ ལྐོག་ཤལ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་སེར་ཟལ་ལ་ཞུགས་པའི་ཁྱབ་ཆེས་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྫས་ཐ་དད་མེད་པའི་དོན་འདི་ཡང་འོག་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་མིག་གི་དབང་པོ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འདིར་གཟུགས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་ ཟར་མའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ཡིན་གྱི་དོན་དུ་གྲུབ་པ་ནི་མེད་དོ།།འོན་ཀྱང་མིག་གི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲགས་ཤིང་སྣང་བ་འམ། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའོ། །དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། མངོན་སུམ་ཉིད་[(]གྱིས་[,]ཀྱིས་[)]གྲུབ་ པ་འམ།ཡང་ན་རྐྱེན་གསུམ་ཚང་ཡང་རེས་འགའ་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་གཏན་ཚིགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྐྱེན་གསུམ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་སྐྱེད་པའི་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་མིག་ཏུ་གྲགས་པའི་ཕྱོགས་འདི་ཉིད་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་རྟགས་ལས་རྟོགས་པར་གྱུར་ པ་སྟེ།ཇི་ལྟར་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ།

此外，他緣是有為法，有為法的特徵是生、住、滅三相，這是聖龍樹親口所說。《俱舍論》中說為四相是另一種說法，因此不會有相違的過失。其中，因是各自種類的因果多重關聯。相，此處是前面所說的諸識的特徵，簡言之即是了知的自性。如是，無論是實相還是具相的事物都稱為相。 雖然相續也被相所攝，但由於是其差別的另一分位，故分為二者。‘大慧’等是從分類等門廣說。其中第一分類之理是：粗識或明顯執行的識，以及依其所依而分類則有三種：入相、業相和種相。其中第一是五識對各自境轉。第二是意識，如《阿毗達磨》中說其有住所生、尋求和決定三種。此處是指尋求和決定二者，由此能發起身語顯現的諸業，或在阿賴耶識中熏習一切識的習氣，或決定’此義如是，非他’，由作此等業用故稱為業相。 又業相是作為其業用存在於阿賴耶識中的習氣。第三是前二者的所依阿賴耶識，因為是彼等同類之因，故稱為種相。若如是，大乘經典中不是說識有八種嗎？如是，若依最大範圍而廣分，則在彼等之上加上染污意成為八識。 略說諸識各自的自性等：首先五識的各自自性是無記性，從各自特徵來看，眼識的特徵是依眼根為增上緣而明瞭色相。如是，則與彼相應的心所有遍太過之過失？無過，因為彼等與心非異質且是彼之差別故，如牛的特徵具角等不會有遍於黃牛的過失。心與心所無異質之義下文當說。 若問眼根是什麼？此處諸部所說的如胡麻花般的有色根是假立的，實際並不成立。然而，所謂眼根是顯現可知的，或是依彼的特殊功能成為心的自性。若問此如何成立？是由現量成立，或依’具足三緣亦有時不見’的因相，推知除三緣外，在此稱為眼的方位有能生眼識的某種特殊功能，如《量理論釋》中所說。

།དེ་ཉིད་བདག་པོའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་རྣམ་ཤེས་དོན་དུ་སྣང་བའི་ཕྱོགས་སུ་འཕྲོ་ཞིང་འཇུག་པ་ནི་རྐྱེན་གཞན་ཚང་བའི་གནས་སྐབས་ན་མིག་ཕྱེ་བཙུམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ལྡོག་བྱེད་པས་དེས་བསྐྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་རིགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ དག་ལས།དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་སྐྱེད་ལ་དབང་པོས་ནི་ཡུལ་ལ་འཛིན་ནུས་སུ་སྐྱེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་བའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཞེས་ མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་ནི་ཉན་ཐོས་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་དང་བསྟུན་པ་ཡིན་གྱི།དེ་ལྟ་བུའི་ཡུལ་གྲུབ་པ་ནི་མེད་དེ། འོན་ཀྱང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་བ་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་ཉིད་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་སྐད་དུ། རང་གི་ས་བོན་གང་ལས་ དེའི།།རྣམ་རིག་སྣང་བ་གང་བྱུང་བ། །དེ་དག་དེ་ཡི་སྐྱེ་མཆེད་ནི། །རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཐུབ་པས་གསུངས། །ཞེས་པའོ། །གཞན་ཡང་སྔ་མ་ལྟར་ན་ཟླ་བ་གཉིས་སྣང་ལ་སོགས་པ་འཁྲུལ་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་པ་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ། །རྣ་ བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ཡུལ་ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་རྟོགས་པར་བྱའོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ནི་དགེ་མི་དགེ་ལ་སོགས་པ་ཅི་རིགས་པར་འགྱུར་རོ། །མཚན་ཉིད་ནི་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཡིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་སྣང་བའོ། །ཡིད་ཀྱང་ དྲུག་པོ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡི།།རྣམ་ཤེས་གང་ཡིན་དེ་ཡིད་དོ། །ཞེས་པའམ། རང་གི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མའོ། །འདིའི་ཡུལ་ནི་དུས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་པའི་སྤྱི་ཡིན་ལ། ཡང་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ འཆད་དེ།ཚད་མས་གྲུབ་པ་ནི་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་ཡིད་གོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་སྣང་བ་ཡང་ཕྱིའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ཁས་ལེན་པ་རྣམས་འདོད་མོད་ཀྱི། ཡང་དག་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྔར་བསྟན་ཏོ། །འདི་རྣམས་ཀྱི་ལས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མངོན་པའི་ བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་ནི་མདོ་སྡེ་པ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་བསྟུན་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཚུལ་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྤྲོས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ།འདིར་ནི་དོན་ལ་གཞོལ་བ་ངེས་པའི་དོན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་པས་མི་སྤྲོའོ། །ཡང་ཀུན་གཞི་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ་མཚན་ ཉིད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ་སྟུག་པོ་བཀོད་པའི་རྒྱན་ལས། ཐམས་ཅད་ས་བོན་ཀུན་གཞི་ལ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་ཀྱང་གནས། །རྣམ་ཤེས་བདུན་པོ་ཀུན་གཞི་ལས། །རབ་ཏུ་འབྱུང་ངོ་ཕན་ཚུན་གནས། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་དོན་ཡང་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་པོ་རྣམས་འགག་པ་ན་རང་གི་རིགས་མཐུན་ཕྱི་མ་སྐྱེད་ནུས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀུན་གཞི་ལ་བསྒོས་པའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། རྣམ་ཤེས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་ཞིང་སྤྲོས་པའི་བག་ཆགས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གཟུང་འཛིན་གཉིས་སུ་སྣང་བ་ལ་སོགས་ པའི་བག་ཆགས་དང་ལྡན་པས་འཛིན་པ་གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་ལུང་ལས་བཤད་པའོ།།རྣམ་ཤེས་བདུན་པོ་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་ནམ་རང་རང་གི་བག་ཆགས་བསྒོ་བའི་རྟེན་དུ་མི་འཐད་དེ། །རྒྱུན་མི་བརྟེན་པས་ས་བོན་ཆུད་ཟོས་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་རྒྱུན་མི་བརྟེན་ པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་ནོར་བཅོལ་ན་ཆུད་ཟོས་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ།།ཀུན་གཞི་ནི་རྒྱུན་དང་ལྡན་པས་དེ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་ལས་གྲོལ་བའོ། །ཡང་ཀུན་གཞི་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་རྒྱུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བ་དང་ མི་དགེ་བ་ལས་བྱུང་ཞིང་།དེ་ཡང་རྒྱུ་དང་དུས་གཞན་གྱིས་ཆོད་པའི་འོག་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་བཤད་དོ།

其成為增上緣是因為識向境顯現的方面流散趣入，在其他緣具足的時候隨著眼睛開合而有生滅，故由此所生。如同在理論論著中所說：‘等無間緣產生眼識了知的自性，而根產生對境的執取能力’等等。此處所說的境是現在色等自相的剎那，如對法論中所說是隨順聲聞部宗義， 如是境的成立是不存在的。然而，顯現為色相而成為心的本性者即稱為眼識之境。如雲：‘從其自種子所生，顯現彼識相，彼等即是其，二處佛所說。‘再者，如前所說，若是月亮顯現為二等錯亂知的境，則不一定是自相。耳識等的性相和境也應隨此理解。 意識的本性是善或不善等任何一種。性相是依止增上緣意而顯現境相。意也如雲：‘六識剛滅時，彼識即是意。‘或者是自類前剎那。此識的境是三世所攝的有為法和無為法的共相，又說依近住而生者是緣自相，但以量不能成立。 再者，雖然承許外境實在論者們主張由意熟習力而清晰顯現自相義，但實際並非如此，如前已說。這些識的業和相應等，如對法論中所說是隨順經部等論典而安立世俗方式的廣說，此處是趣入實義決定義的宣說故不廣述。 又阿賴耶識的本性是無覆無記，性相是一切識的種子，如《密嚴經》云：‘一切種子阿賴耶，諸識于中能依止，七識從賴耶，互為能依所依生。‘其義即是七識滅時，將自類後者生起功能的習氣熏習于阿賴耶識。 正因如此，它也稱為等流習氣，也稱為顯現種種識及戲論的習氣。由具有能取所取二相顯現等習氣，故經中說為二取習氣等諸多異名。七識互相或各自皆不適合作為熏習習氣的所依，因為不相續則種子將會損失，如同託付財物給不相續的人會損失一樣。 阿賴耶識具有相續故遠離如是過失。又此阿賴耶識也稱為異熟識，異熟是從有漏善不善因所生，且是被因和其他時間間隔后而生，為有情相續所攝，自性無記，如諸論中所說。

།གཞན་ཡང་དེ་ཉིད་ལ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེས་ལུས་ འདི་གཟུང་ཞིང་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པས་སོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཞེས་ཀྱང་མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ལས་སྟོན་པར་འགྱུར་ཞིང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་སྡེ་གཞན་ལས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ་སྐབས་སུ་བབ་པ་ན་བཤད་པར་བྱའོ། །འདིའི་ དམིགས་པའི་ཡུལ་ནི་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ།།ལྡོག་པའི་དུས་ལ་རིགས་ཆད་པ་ཁས་ལེན་པ་རྣམས་ནི་དེ་འདྲ་བའི་གང་ཟག་ལ་ལྟོས་ཏེ་ལྡོག་པའི་དུས་མེད་དེ། ཕྱི་མའི་མཐར་ཐུག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་འདོད་དོ། །མི་འཐད་པ་ཉིད་དུ་འོག་ནས་སྟོན་ཏོ། །དེས་ན་འདིར་ས་བོན་གྱི་ཆ་དང་རྣམ་པར་ སྨིན་པའི་ཆ་ལས་དང་པོ་ས་བོན་ལ་ཡང་གཉིས་ཏེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བོན་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་ས་བོན་ནོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བོན་ཀྱང་གཉིས་ཡིན་པ་ལས། དང་པོ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེས་པའི་དུས་ན་ལྡོག་ལ། བསྒོམ་པས་ སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་སྒོམ་པ་མཐར་ཐུག་པའི་དུས་ན་ལྡོག་པའོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་ས་བོན་ནི་ལྡོག་པ་མི་འཐད་དེ། སངས་རྒྱས་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་རྒྱུན་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། མེ་ལོང་ཡེ་ཤེས་མི་གཡོས་ཏེ། །ཡེ་ཤེས་ གསུམ་ནི་དེ་ལ་བརྟེན།།ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གཞན་ཡང་ས་བོན་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་ཀུན་གཞིའི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་རྟོགས་པའི་རང་བཞིན་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་སྟེ། རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ནི་དེ་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་འབྲས་བུ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་རྣམས་སྐྱེད་པ་ལ། རྒྱུ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ ཉིད་དུ་ད་ལྟར་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གྲུབ་ལ།དེའི་ཕྱིར། མ་ཚང་མེད་རྒྱུ་དེ་ལ་ནི། །འབྲས་བུ་གང་གིས་ལྡོག་པར་འགྱུར། །ཞེས་པ་སྟེ་ལྡོག་པ་ཉིད་མི་འཐད་ཅེས་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པའི་དུས་ན་ལྡོག་ཅེས་བཤད་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ལོངས་སྤྱོད་ རྫོགས་པའི་སྐུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་འོག་ནས་སྟོན་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན།སྐྱོན་མེད་དེ། སྔོན་དགེ་བ་གོམས་པའི་བག་ཆགས་ལས་བརྒྱུད་ནས་སྐྱེས་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བཏགས་སུ་ཟད་ཀྱི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དངོས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཟག་ པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱིས་མ་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིའི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཚད་མ་ཡང་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ངར་འཛིན་པ་ཕྲ་མོ་དང་ལྡན་པའི་དུས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་འཆར་བའི་བགེགས་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།མཚན་ཉིད་ནི་ཀུན་གཞི་ལ་ང་ཡིར་འཛིན་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། ངར་སེམས་ཉིད་ནི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་དང་། ཡིད་ནི་བདག་ལ་བདག་ཅེས་ཏེ། ངར་འཛིན་རབ་ཏུ་འཇུག་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིའི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའོ།།དེ་ཡང་ས་བོན་གྱི་ཆ་ནི་དགེ་མི་དགེས་བསྡུས་པས་དེ་ལ་དམིགས་པར་མི་ནུས་ལ། འོན་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆ་ལས་དམིགས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཚུལ་གྱིས་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་འཁྲུལ་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་ པ་ནི་མི་འཐད་དེ།ཀུན་གཞི་ནི་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ས་བོན་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར། ཐམས་ཅད་ས་བོན་ཀུན་གཞི་ལ། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ས་བོན་ནི་དགེ་མི་དགེས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་ཡང་འཁྲུལ་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ དམིགས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པ་ལ་ནི་འགལ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།།འདིའི་ལྡོག་པའི་དུས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ལམ་ལ་མེད། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ་མེད། །དགྲ་བཅོམ་ཉིད་ནི་དེ་ལྡོག་གོ། །ཞེས་གསུངས་སོ།

又彼即名為取識，如此解釋莊嚴經中說：由其執取此身故。如來藏亦於此經中將宣說，涅槃等其他經中亦說，待時當解說。此所緣境將於下文宣說。 關於還滅時間，承許種性斷者認為，對於如是補特伽羅而言無還滅時間，因為無後際故。下文將說明其不應理。 因此，此處從種子分與異熟分中，首先種子又有二種：有漏種子與無漏種子。其中有漏種子亦有二種：第一、見所斷煩惱于見道生起時還滅；修所斷亦于修道究竟時還滅。 無漏種子則不應還滅，因為即使在成佛位時亦具足無漏法所依如鏡智相續，如說：‘如鏡智不動，三智依于彼’等。 複次，作為彼等種子所依的阿賴耶識體性之覺性本質相續不斷，因為覺性自體于如是本性之後後果生起，無有因不具足，現今由親身經驗而成立。因此說：‘具足因彼者，何能令果滅’，即說還滅不應理。 異熟分于獲得如鏡智時還滅。若如是，則與下文所說受用圓滿身為智慧自性是異熟佛相違。無過，僅是由往昔善業習氣相續所生而假名為異熟，非真實異熟，因為非由有漏業所成就故。此能立量亦將於下文宣說。 染污意之體性是有覆無記，因為與微細我執相應時障礙真實智慧生起故。其相為對阿賴耶執我所，如說：‘我思即是意’，又說：‘意謂我於我，我執極趣入’故。 此所緣境是阿賴耶識。又其種子分攝於善不善，故不能緣彼，然從異熟分而緣，且非由決定安立方式而緣，而是從迷亂所依方面而緣，如是解釋不應理。因為阿賴耶亦是無記種子，如前所說：‘一切種子阿賴耶’等故。故種子非攝於善不善。雖如是，從迷亂所依方面作為所緣境則毫無相違。 此還滅時有三種，如說：‘出世間道中無，滅盡等至中亦無，阿羅漢性中還滅。’

།དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ མཐོང་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་དང་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་མེད་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་གྲོལ་བ་སྟེ། རེ་ཞིག་མངོན་དུ་རྒྱུ་བ་ལོག་པ་ཡིན་གྱི་ས་བོན་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས་གཏན་དུ་ལོག་པ་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་གྲོལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་རྒྱུད་ལ་ལྡོག་ པ་ནི་ས་བོན་དང་བཅས་ཏེ་སྤངས་པ་གཏན་དུ་ལྡོག་པའོ་ཞེས་ཆོས་མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་མོད་ཀྱི།འདི་ཡང་མི་འཐད་པ་ཉིད་དུ་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ས་བོན་དང་བཅས་ཏེ་གཏན་དུ་ལྡོག་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆོད་དམ་ཡང་ན་ སངས་རྒྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་སོ།།འདིའི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་ལས་གཞན་དངོས་པོ་སྟོབས་ཀྱིས་ཞུགས་པའི་ཚད་མ་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་རྒྱས་པར་ཕྱེ་ན་བརྒྱད་དུ་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གསལ་བར་རམ་རགས་པར་འཇུག་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། མདོར་ བསྡུས་ནས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དངོས་པོ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་དབྱེ་བའི་ཚུལ་བསྟན་ནས་སོ་སོའི་རང་བཞིན་དང་འཇུག་པའི་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་ནི་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་ལ་ གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་ནི་ཕྱི་རོལ་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པ་བཞིན་དུ།གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཕྱི་རོལ་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་མེད་དེ། སེམས་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པའོ། །དེ་འདྲ་བ་ལ་འཛིན་པ་ནི་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པའོ། །དངོས་པོ་ སོ་སོར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཚོལ་བ་དང་ངེས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ།དོན་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ཞེས་ངེས་པའམ། ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བློའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱང་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཐ་མི་དད་ཅིང་ཕན་ཚུན་གཅིག་གི་རྒྱུ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེའི་དོན་ཡང་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་གྱི་ཐོག་མ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་བྱས་ནས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དོན་གྱི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ན་དེས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་བྱས་ནས་དེའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་ཅི་དོན་འདི་འདི་ལྟར་ཡིན་ནམ་གཞན དུ་ཡིན་ཞེས་ཚོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའོ།།ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མའི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་པའི་རིགས་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པའི་བག་ཆགས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་བསམ་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ པ་ཡིན་ལ།དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྨིན་ཅིང་སད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དེས་རྒྱུའི་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྐྱེད་པའོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་རོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་སེམས་ལས་ཐ་དད་པ་ནི་ཁས་མི་ལེན་ཏེ། དོན་འདི་ཡང་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་ པ་གཉིས་པའི་ད་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སྔ་མ་ལྟར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་ལ།ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་སྟེ་རང་གི་རིགས་སྔ་མ་ལས་ཀྱང་བྱུང་བའོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རིགས་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པ་སྤྲོས་པ་སྣ་ ཚོགས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀུན་གཞི་ལ་ཡོད་པའོ།།བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་སྔར་བསྟན་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་བདག་པོའི་རྐྱེན་དང་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གཉིས་ཁྱད་པར་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། སྐྱོན་མེད་དེ། དངོས་པོ་གཅིག་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་བསྐྱེད་པའི་ཆ་ ནས་ནི།།དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཞེས་བྱ་ལ། ཡུལ་ལ་འཛིན་ནུས་སུ་བསྐྱེད་པའི་ཆ་ནས་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དངོས་པོ་ཐ་དད་པ་ནི་ཁས་མི་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ།

對於出世間的見道等和滅盡定中所沒有的是自性解脫，暫時現行已滅，而非從斷除種子方面永遠滅除的補特伽羅相續解脫。阿羅漢相續中的滅除是連同種子永遠斷除而滅，如此在對法論中雖有闡述，但這也將在下文中說明其不合理性。因此，連同種子永遠滅除是在菩薩八地以上或是成佛時的階段。對此的證成除了可信的教證之外，未見有以事物力量趣入的量。 如是廣分則說八種識，是就明顯或粗顯執行而言。若略攝分類則有二種：顯現識和分別事物識。如是說明分類方式后，為顯示各自自性和執行方式等而說’大慧’等。 如同鏡中顯現影像並無外在實體一樣，色聲等也無外在實體，乃是心的顯現。對此的執取是五識，即顯現識一體而說。分別諸事物是尋求和決定的意識，即認為此義如是而非他者的決定，或具有懷疑相的心。 此二者雖然了知自性的共相無別且互為因果，其義即是五識相續之初由意識作為等無間緣而生起，又當眼識等顯現境相時，由彼作為等無間緣，其後即生起’此義是如此耶？抑或他異？‘等尋求等的意識。 又前識的因緣是阿賴耶識中存在的同類等習氣，超越聲聞等的思維境界故不可思議，即由彼完全成熟及現行的因所生，由彼作為因緣而生起。增上緣如前所說。不承許離心的所緣緣，此義亦如前所說。 第二識的等無間緣如前是顯現識，也是分別境相的因，也從自類前者而生。複次，因緣即’無始’等，即阿賴耶中存在的同類因無始的種種戲論習氣。增上緣如前所說。 若如是則增上緣與等無間緣二者將無差別耶？無過，同一事物從生起意識了知自性方面說為等無間緣，從生起執境能力方面說為增上緣，因為不承許是不同事物故。所緣緣與前相同。

།དེ་ལ་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་འགག་པའི་ ཚུལ་སྟོན་ཏེ།དབང་པོ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་འགག་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཀུན་གཞི་ལ་ཡོད་པའི་བག་ཆགས་རྒྱུའི་རྐྱེན་འགགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བག་ཆགས་ནི་རྣམ་ཤེས་སྐྱེད་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ནུས་པ་ཅན་ཀུན་གཞི་ལས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ པས་འདིར་ཀུན་གཞི་དང་བག་ཆགས་གཞི་མཐུན་པའི་བསྡུ་བ་བྱས་པའོ།།གལ་ཏེ་འདིར་རྟོག་པས་དབེན་པ་སྣང་བའི་བག་ཆགས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་ཅེས་དེ་ཉིད་འབའ་ཞིག་ཅི་སྟེ་བརྗོད་ཅེ་ན། བདེན་མོད་ཀྱི། རྟོགས་ པའི་བྱེད་པས་དབེན་པའི་སྣང་བ་ཙམ་གྱིས་ནི་རང་གི་རིགས་མཐུན་ཕྱི་མ་སྐྱེད་ནུས་པའི་བག་ཆགས་འཇོག་པར་མི་ནུས་ཞེས་འོག་ནས་སྟོན་པས་བག་ཆགས་འཇོག་པ་ལ་རྟོག་པའི་བྱེད་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་སྨྲས་པའོ།།དེ་ལ་མཚན་ཉིད་འགག་ཅེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་དེ།བག་ཆགས་སམ་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་ཀུན་གཞིའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་། གཞན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་པས་དེ་རྣམས་འགག་པ་ནི་མཚན་ཉིད་འགག་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་འགག་ཅེས་པའི་རྒྱུན་ནི་སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་རང་རང་གི་ རིགས་ཀྱི་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དུ་མ་གང་ལས་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་གང་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་གནས་པ་ཀུན་གཞི་ལ་ཡོད་པའི་བག་ཆགས་རྒྱུའི་རྐྱེན་དང་། གང་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དམིགས་པ་ཉིད་དུ་སྔར་ བསྟན་པའོ།།གལ་ཏེ་འདིར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། དེའི་གནས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་གམ་ཐ་དད་ཅེ་ན། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ཚིག་གི་དོན་ནི་ཕལ་ཆེར་ཤེས་པར་ཟད་དོ། །དེ་དག་ལས་བརྩམས་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན་ཞེས་པའི་དོན་ནི་ འཇིམ་པའི་གང་བུ་འཇིམ་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བཀོད་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་ལས།དེའི་བཀོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཀོད་པ་དང་བཀོད་པ་ཅན་ཐ་དད་པར་འགལ་ཏེ། ཇི་ལྟར་ན་ངར་བའི་རིང་པོ་བཞིན་ནོ། །དེ་སྟེ་གཅིག་པ་ཡིན་ན་ཡང་དེ་དག་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནས་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར། འཇིམ་ པའི་གོང་བུས་བྱ་བ་གང་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སོ་སོ་བས་ཀྱང་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་གསེར་དང་གསེར་གྱི་སྡེ་བུ་ཡང་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ནས་གཅིག་པར་གྱུར་ན་ཉེས་པ་འདི་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། །རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྒྱུར་ གྱུར་པ་འམ།།ཡང་ན་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་རིགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཐ་དད་ན་དེའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་པའི་དོན་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་བསམས་ན་ཐ་དད་དུས་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་གཉིས་ཀ་རྒྱུར་མི་འཐད་ཅེས་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་བའོ། །དེ་སྟེ་ཐ་དད་མ་ཡིན་ཞེས་པ་བདག་ཉིད་ཐམས་ ཅད་ནས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཚིག་གི་དོན་ནི་ཕལ་ཆེར་ཤེས་པར་ཟད་དོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་མཐུན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་དང་ཐ་མི་དད་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་ནི་སྔར་ བསྟན་པ་ལྟར་རྒྱུན་འགག་པར་མི་འགྱུར་ལ་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བསྒོས་པའི་བག་ཆགས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བོན་ནི་ཅི་རིགས་པར་འགགས་པའོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་གྱུར་པ་ནི་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན།སྐྱོན་མེད་དེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ས་བོན་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆ་གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་རྣམས་གནས་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི། དེའི་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་ལྟར་རྒྱུར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཆོམ་རྐུན་གྱུར་པར་གྲགས་པའི་སྐྱེས་བུ་སྔར་གྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ཁྱིམ་ པའི་རྟགས་སྤངས་པ་ན་སྐྱེས་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་དེའི་རང་བཞིན་འགགས་པ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ།

以’大智慧’等詞句說明了它們的滅盡之理。六根識全部滅盡的原因是阿賴耶識中的習氣因緣滅盡。其中習氣是能生識的某種特性，而這種能力與阿賴耶識並非有別，因此這裡將阿賴耶識和習氣作為同一基礎來歸納。 若問：此處離分別顯現的習氣不也是那些識的因緣嗎？為何只說’非真實遍計’呢？誠然如此。但是正如下文所說，僅僅離開分別作用的顯現，無法安立能生後續同類的習氣，因為安立習氣需要分別的作用，所以如此說。 其中’相滅’是業的特徵，即習氣或與之無別的阿賴耶識剎那，以及其他諸識的相續都具有特徵，這些滅盡即是相滅。 其中’相續滅’的相續，如前所說，是從各自種類的果報所成的多個剎那中相續生起。其中’從何’是指所依止的阿賴耶識中的習氣因緣，以及所緣，即如前所說的以識為體性的色等相作為所緣。 若問：此處轉識與其所依的阿賴耶識是一是異？說’大智慧’等，其詞義大多可知。‘若非從彼等所生’的含義是，如泥團非由泥塵微塵安排而成，因為是由彼安排，所以安排與所安排不可能有別，就像長的鐵條一樣。若是一體，由於在一切方面無差別，則泥團所作之事，每個微塵也應能作。 同樣，若金與金器在一切方面成為一體，也會有這同樣的過失。‘種性相’是指它作為一切識的隨順因，或者說它的相續稱為種性。‘若異則不從彼因生起’的含義是，若究竟觀察，異體的同時與異時二者都不合理作為因，如下文將說明。 ‘若非異’即若在一切方面是一體等等，其詞義大多可知。諸識自種性相是作為彼等同類因的阿賴耶識，與之無別的無漏法種子如前所說不會滅盡相續，而業相即被轉識熏習的有漏種子習氣則會相應滅盡。 若問：如此則與所說阿賴耶識轉依即是大圓鏡智相違。無過，因為有漏種子和異熟分是暫時的垢染轉依，而其自性等如前不成為因，如同被稱為盜賊的人捨棄先前的惡行和在家相時，說此人轉變，而非其自性滅盡一樣。

།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ་རྒྱུན་ནི་འགལ་རྐྱེན་དང་མཐུན་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སྐད་ཅིག་གཉིས་དང་གསུམ་ནས་ ལོ་དང་བསྐལ་པ་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་ཅི་རིགས་པར་འགག་པར་འགྱུར་ལ།ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་སྐད་ཅིག་གི་དངོས་པོ་ནི་རང་ཉིད་སྐྱེ་བའི་དུས་ལས་སྐད་ཅིག་གཉིས་ཕན་ཆད་མི་གནས་ཏེ་འགག་པར་འགྱུར་བའོ། །འགག་པའི་ཚུལ་བསྟན་པ་འདི་ཉིད་ ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པ་དང་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགའ་ཞིག་ནི་སྐད་ཅིག་གཅིག་པའི་ངོ་བོར་སྐྱེ་ལ། འགའ་ཞིག་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་དང་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་དང་ལྡན་པར་སྐྱེ་བའོ། ། འདིར་ཐམས་ཅད་དུ་རྐྱེན་བཞིའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་ནི་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་ཚད་མས་གྲུབ་པ་མེད་པས་ཁས་བླང་བར་མི་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ན་སྐད་ཅིག་ལས་ཐ་དད་པར་རྫས་སུ་གྲུབ་པ་མེད་པས་སྐད་ཅིག་གི་མཐར་ཐུག་ལ། སྐད་ཅིག་ཀྱང་ཐོག་མ་དང་དབུས་ལ སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་སྟེ་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་རང་བཞིན་འདུས་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ནི་དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། རྟེན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་དང་ཐ་ དད་ལས་གྲོལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ།སྐབས་ཀྱི་དོན་འདི་རྣམས་ཀྱང་། སྔར་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བ་ཇི་ལྟ་བུ། །འབྲས་བུ་ཅི་ལགས་རྒྱུ་ནི་ཅི་ལགས་གང་། །ཞེས་རྒོལ་བའི་ལན་དུ་སྦྱར་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་འདིར་གལ་ཏེ་ཀུན་ གཞིའི་རྒྱུན་འགགས་པ་ན་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་རྒྱ་མཚོ་དང་རླབས་བཞིན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་ན་ཆད་པར་སྨྲ་བའི་མུ་སྟེགས་རྒྱང་འཕེན་པ་དག་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ནི་ཆང་དང་། ཆང་གི་ནུས་པ་ལྟར་སེམས་ལས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མངོན་པར་ གསལ་བའི་སེམས་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དེ་ཡང་འཆི་བའི་དུས་བྱས་པ་ན་མངོན་པར་མི་གསལ་བའི་སེམས་པ་ཅན་འབྱུང་བ་བཞིའི་བག་ལ་ཞ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་འཇིག་རྟེན་སྔ་ཕྱིས་བསྡུས་པའི་འཁོར་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། ལས་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་བ་ ནི་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དང་ཁྱད་པར་མེད་པར་འགྱུར་ཞེས་པའོ།།འདིར་ཡུལ་ལ་འཛིན་པ་ནི་མངོན་པར་གསལ་བའི་སེམས་པའོ། །རྒྱུན་ཆད་པས་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེས་བསྡུས་པ་ཐམས་ཅད་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་ཞེས་པའོ། །ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་ འཁོར་བ་སྟེ།གཉེན་པོ་གོམས་པ་མེད་པར་རྒྱུན་ཆད་པར་འགྱུར་ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནི་གཞན་གྱི་ལུགས་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི་དེ་དག་གི་ལུགས་ཀྱིས་ནི་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པར་མི་འདོད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལས་གཞན་པའི་མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་ སོགས་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟར་འདོད་ཅེ་ན།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་གཟུགས་དང་སྣང་བ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ལས་ཤེས་པའོ།

諸轉識的種類特徵或相續，由違緣和順緣的力量差別，從二剎那三剎那乃至年劫等時間內相應地滅去，而一切識具有特徵的剎那事物，從其生起的時間起第二剎那以後便不住而滅去。 由此所說的滅去方式，也應當了知諸識的住和生的方式，其中由諸緣力的差別，某些識以一剎那的體性而生，某些識則以二剎那三剎那等相續而生。 此中一切處四緣的差別，于凡夫眾生無有量所成立，故不應承許。如是諸識的相續中無有異於剎那而實質成立，故以剎那為究竟，剎那亦由始中等差別而有差異，如前所說。 正因如此，他緣性的有為事物即稱為勝義空性。複次，轉識與所依阿賴耶識，由離一異之故，勝義中無有自性，此等處義亦如前’緣生如何，果為何，因為何’等詰問的回答相配，如所說世俗與勝義的方式。 又此中若阿賴耶相續滅時，依彼的一切識如海浪般滅去，如是則與斷見外道順世派所說’眾生身如酒與酒力般非異於心，正因如此稱為明顯有心者，彼于死時成為不明顯有心者，融入四大種中，除此之外，無有前後世所攝輪迴、涅槃及業果關聯’之說無有差別。 此中對境的執取即是明顯的心。由相續斷絕故，眼等諸識所攝一切皆成相續斷絕。無始時相續即是輪迴，無有對治修習則成相續斷絕。其中無始是隨順他宗而說，依彼等宗則不許輪迴無始。 若問除此之外諸外道如何許識生等方式？如’大慧’等，其中色與顯現僅是譬喻，從前所說諸緣而知。

།དེ་དག་གི་རྒྱུ་ནི་ཡོན་ཏན་གསུམ་ཆ་མཉམ་པའི་གཙོ་བོ་མིག་གི་བློ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་ བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱེད་པ་པོར་འདོད་པ་དང་།ནང་གི་སྐྱེས་བུ་རིག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡུལ་འཛིན་ཅིང་ལོངས་སྤྱོད་པའི་བྱེད་པ་པོར་འདོད་པ་དང་། ཡང་རིག་བྱེད་ཀྱི་མཐའ་པ་དག་སྣ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱེས་བུའི་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་ འདོད་པ་དང་།གཞན་ཡང་རིག་པ་ཅན་དང་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་དབང་ཕྱུག་གི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བདག་དང་ཡིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་དང་། འགའ་ཞིག་གནས་དང་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དུ་སྣང་བ་རྣམས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བློ་དབང་ཕྱུག་སྔོན་དུ་སོང་བར་འདོད་པ་དང་། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་འབྱུང་བར་འདོད་པ་དང་། རིགས་མཐུན་པས་རྡུལ་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ལས་རགས་པ་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་རྫས་རྩོམ་པར་འདོད་ཅིང་། དེ་ལས་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་འདོད་པ་སྟེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ཚུལ་འདི་དག་ནི་ཡང་དག་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དུ་ཡང མི་འཐད་པར་འོག་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ།།གཞན་ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྔར་གྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་བའི་ཁྱད་པར་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པ། སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་འམ། ཡང་། སེམས་ཅན་ དངོས་པོའི་རྣམ་གྲངས་དང་།མངོན་པར་བརྗོད་པ་སུ་ཡིས་བསྐྱེད། །ཅེས་པའི་ལན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལས་འདུ་བའི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ནི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་སྟེ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཕན་ཚུན་འདུ་ཞིང་སྦྱོར་བའི་དངོས་པོའོ། །དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ གྱི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ལས་ད་ལྟར་གྱི་མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པར་རྟོགས་པའོ།།མཚན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཚོར་བ་འམ་ཚོར་བའི་རྒྱུ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་མ་ འོངས་པའི་ཕུང་པོ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ས་བོན་མཐུ་དང་ལྡན་པར་བྱས་པ་སྟེ།སྲིད་པ་ཞེས་གྲགས་པའོ། །དེ་རྣམས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གཉི་གའི་ཆར་གཏོགས་པ་སྟེ། སྔོན་གྱི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ ཕུང་པོ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་དེ་དག་གིས་བསྡུས་པ་ཕྱི་དང་ནང་གི་འབྱུང་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་ བའི་གནས་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ།།དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ལས་མ་གཏོགས་པ་བེམས་པོའི་ངོ་བོ་ནི་གྲུབ་པ་མེད་ཅེས་བསྟན་ཏོ། །རྒྱུའི་དངོས་པོ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མ་རྟོགས་ན་འཁོར་བའི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བའོ། །རྐྱེན་གྱི་དངོས་ པོ་ནི་མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་དང་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།སྔར་གྱི་འདུ་བའི་དོན་ཉིད་ཀྱང་གསལ་བར་བསྟན་པ་སྟེ། འོན་ཀྱང་ད་ལྟར་གྱི་གནས་སྐབས་ལས་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་སྦྱོར་བས་ཟློས་པའི་ཉེས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འགྲུབ་པའི་དངོས་ པོ་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤིས་བསྡུས་པ་དང་།མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་འགྲུབ་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་སྲེད་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱང་ཚེ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་སྟེ། ཞིབ་ཏུ་ནི་འོག་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྟེན་འབྲེལ་དེ་ རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟོན་ཏེ།སྔར་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་དུ་ཞེས་པའི་ལན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་སྤྲོས་པ་གཅོད་བྱེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ ཚད་མའི་ཡུལ་ལོ།

他們的因是這樣的：有人認為三德平等的勝性是眼識等一切變化的造作者；有人認為內在的補特伽羅具有知性的本質，是執取對境和受用的造作者；又有持吠陀論者認為一切種種都是補特伽羅的識的幻化，認為是從彼因而生；其他如正理派和勝論派認為由大自在天的加持力使得我與意結合而生起認知；有些人認為所顯現的處所、身體和受用等是由殊勝的智慧大自在天為先導而有；有人認為一切事物由時間的力量而生起；有人認為同類的微塵相互結合而組成粗大的有支分實體，並認為由此產生功德等；這些因果的道理即使在世俗諦中也是不合理的，這將在下文中說明。 另外，‘大慧’等所說的，是簡要宣說前面緣起差別所攝的苦諦和集諦二諦，即十二有支的道理，或者是對’眾生事物的種類和言說由誰產生’這一問題的簡要回答。 其中，和合事物的自性是因集諦，即業和煩惱等因緣相互和合的事物。事物自性的事物是由此而現前成就當前的名色等蘊，即了知為苦諦。相的事物是由現在蘊所攝的受或對受的因貪著的愛取，以及由彼等令未來蘊成就的具有力量的行的種子，即所謂的有。這些都屬於苦諦和集諦二者，是前世業和煩惱的果，也是成就未來有漏蘊的因。正因為如此，這是煩惱的相，所以稱為相的事物。 大種自性的事物是彼等所攝的內外大種，即眾生生處所攝。這也說明除了心的顯現之外，物質的本體是不成立的。因的事物是具有行種子的阿賴耶識，若不了悟則成為輪迴的近取因。緣的事物是無明、行、愛等，即明顯宣說前面和合的意義，然而從現在的階位來說，配合成就未來蘊的因緣，並不會成為重複的過失。成就的事物是依靠這些因緣而生起的生老死所攝以及未來蘊的成就，如是愛支等也為三世所攝，詳細的將在下文中說明。 又’大慧’等所說的是宣說這些緣起的自性空性勝義諦，應當配合前面’如是性有幾種’的回答。其中心的行境是緣如是性的聞思所生慧，即能斷除戲論的比量境界。

།དེ་ཡང་སླུ་བ་མེད་པས་རིགས་པ་ནི། །དོན་དམ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་པ་དང་། དེས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་དོན་དམ་པ་སྟེ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་དྲོད་དང་རྩེ་མོའི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཅུང་ ཟད་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་།དེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་དྲོད་དང་རྩེ་མོའི་གནས་སྐབས་ཡན་ཆད་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པས་སོ། །ལྟ་བ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་ བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་བཅས་པ་བཟོད་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་།དེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་བདག་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པས་ས་དང་པོ་ལ་སྒྲིབ་པོ་ཞེས་སྔར་བསྟན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པ་ལས་ཀྱང་བཟོད་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་གནས་སྐབས་ན་གོ་རིམས་བཞིན་དུ།གང་ཟག་རྫས་ལ་བརྟེན་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་བཏགས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་འཛིན་པའི་རྟོག་པ་གཉིས་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྟ་བ་གཉིས་ལས་འདས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་དེ་ འདྲ་བའི་རྣམ་རྟོག་རགས་པ་སྤངས་པ་མཐོང་ལམ་ཡན་ཆོད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་།དེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་། སྔར་གྱི་ལྟ་བ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་དང་ དེ་འདྲ་བའི་རྨོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་ས་དང་པོ་ཐོབ་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པས་སོ།།སྣང་བ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་ལས། །སྣང་བ་མེད་པ་བརྒྱད་པ་སྟེ། །ཞེས་གསུངས་པས་ཁྱད་པར་དུ་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་དེའི་ཡུལ་ལོ། །སྲས་ཀྱི་ས་ལས་འདའ་བའི་ སྤྱོད་ཡུལ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ལ་འཇུག་པ་དཔའ་བར་འགྲོ་བ་འམ།རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་དེའི་ཡུལ་ལོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སས་བསྡུས་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ཡེ་ཤེས་མཉམ་པར་གཞག་པ་ དང་རྗེས་ཀྱི་གནས་སྐབས་དང་དེའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བའོ།།འདིར་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཐ་དད་པ་ནི་མིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ཚུལ་དུ་རང་རང་གི་ཆོས་ཉིད་ལ་སྒྲོ་འདོགས་གཅོད་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཐོག་མར་བསྟན་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་རྟོག་མེད་དུ་ འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།རང་གི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་སྣང་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་སྒྲོ་འདོགས་གཅོད་པའི་ཆ་ནས་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་མ་འཁྲུལ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འདོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་རང་གི་སྣང་བ་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་དོན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་སྤྱིའི་རྣམ་པ་སྒྲོ་བཏགས་ལ་འཛིན་པའི་ཆ་ནས་རྟོག་པ་དང་ བཅས་ཤིང་འཁྲུལ་བ་ཉིད་ཡིན་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མི་འདྲ་བར་བསྟན་པའོ།།དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཐ་མལ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རང་གི་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་ཏེ་རང་རིག་པ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་ཡིན་ཀྱང་སྒྲ་དོན་སྤྱིའི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཞིང་ཞེན་པ་ པས་དེ་ཉིད་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཞིང་།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་འདྲ་བའི་གང་ཟག་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་མི་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ།

此外，由於不欺誑的緣故，正理即是勝義，如是所說。由此所確立的勝義，如是宣說。智慧的境界是從世間修行所生的智慧，暖位和頂位階段所攝的些微無分別智慧，以及成為其境的真如。如是所說，智慧資糧是從暖位和頂位階段以上，如般若波羅蜜多釋中所說。 二見的境界是具有人我和法我見的忍位和世第一法位階段的智慧，以及成為其境的真如。如是所說，由於對人我和法我的愚癡而障礙初地，如前所說。在般若波羅蜜多中也說，在忍位和世第一法位階段時，依次具有依實質人我和依假立補特伽羅的二種執著分別。 超越二見的境界是斷除如是粗分別，見道以上的智慧，以及成為其境的離一切戲論的真如。如是所說，前述二見等由見道和修道所斷，由斷除如是愚癡障而得初地。 無相境界，如此經中所說：‘第八無相’，特指第八地以上的智慧及其境界。超越佛子地的境界是入佛地的勇進或金剛喻定階段的智慧及其境界。如來各別自證的境界是佛地所攝的法身智慧等持位和后得位，及成為其境者。 此中一切處，境和有境並非相異。然而，是以各別自證的方式遣除各自法性的增益。若如是，則最初所說的比量將成無分別。對此，從斷除對成為自性的顯現之顛倒增益的方面而言，成為無分別且無錯亂是所許。 然而，從對非義的自相顯現執著為義，並執取增益的總相方面而言，具有分別且錯亂，故說與無分別智慧不同。如是，如同凡夫的分別就自性而言雖是現量的自證，但由於顯現並執著聲義總相似乎相異，故其本身即是分別的自性。正因如此，不說如是補特伽羅具有無分別智慧。

།དེ་སྐད་དུ་ཡང་། ཤེས་གང་གང་ལ་སྒྲ་དོན་འཛིན། །དེ་ནི་དེ་ལ་རྟོག་པར་འདོད། །རང་གི་ངོ་བོའི་སྒྲ་དོན་མིན། །དེ་ཕྱིར་དེ་ལ་ཀུན་མངོན་སུམ། ། ཞེས་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་ལས་བསྟན་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འདིར་ཡང་རྐང་པ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ། སྤྲོས་བྲལ་ཆོས་ཉིད་སྒྲ་དོན་མིན། །དེ་ཕྱིར་དེ་ལ་རྟོག་མེད་འགྱུར། །ཞེས་ཅི་སྟེ་མི་བརྗོད། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཐ་མལ་པའི་མངོན་སུམ་དེ་ལྟ་བུ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པར་གྲགས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི བདག་ཉིད་ཡིན་པས།ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་མིན་ཡང་སྤྲོས་པ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་ཇི་སྙེད་པའི་སྤྲོས་པ་གཅོད་པའི་ཆ་ནས་ཡང་དག་པའི་ཚད་མ་ཡིན་ཞིང་། དེས་སྤྲོས་པ་བཀག་པའི་དོན་ཡང་དོན་དམ་པ་དང་མཐུན་པའི་དོན་དམ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལམ་དང་ འགོག་པའི་བདེན་པ་བསྡུས་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་དང་། དོན་དམ་པའི་བདེན་པའི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པས་ནི་ཤེས་བྱ་བདེན་པ་བཞི་བསྟན་ཅིང་། དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་གཉིས་སུ་འདུས་ལ། དེ་ལྟར་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ལྡན་པས་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་རྣམས་རྟོགས་པའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་པ་ནི།འདི་དག་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཞེས་པ་ལ་ སོགས་པ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྟོགས་པའི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་དང་ལྡན་ཞེས་པ་ཡང་རྟོགས་བྱ་ཉིད་དུ་ལྡན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ནི་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་སོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ནི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་དང་རང་རྒྱལ་བའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ མཆོག་ནི་ཡང་དག་པའི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་སངས་རྒྱས་སོ།།དེ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་སྔ་མ་ལྟར་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདུས་ བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་མི་རྟག་ཅེས་པ་འམ།རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ། གཟུགས་ནི་གཞིག་ཅིང་གཞོམ་དུ་རུང་། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། །རྣམ་པར་འགོད་པ་ནི་རིགས་དང་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་ བ་བཞིན་དུ་བླང་བྱ་དང་དོར་བྱ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་མ་འདྲེས་པར་སྟོན་པའོ།།ཚུལ་ཇི་ལྟར་འགོད་ཅེ་ན། མུ་སྟེགས་བྱེད་ཀྱི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་ཐོག་མར་དབང་པོ་དམན་པ་རྣམས་ལ་སྟོན་པ་ནི། མུ་སྟེགས་བྱེད་ཀྱི་སྨྲ་བ་དང་ལྟ་བ་ངན་པ་སྟེ། གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིས་བློ་མ་ བསྒྱུར་བའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཐུན་མོང་དུ་མི་འགྱུར་བ་སྟེ།དེ་དག་དང་མ་འདྲེས་ཤིང་དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཆོས་སྟོན་པའོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་ པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་ཐ་དད་པ་བདེན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ལྟ་བ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་སྟེ།དེའི་ཡུལ་ཡང་སེམས་ལས་ཐ་དད་མེད་པར་མ་ཤེས་ཤིང་། ཐ་དད་དུ་རྟོགས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་ཅེས་པའོ། །བདག་གི་སེམས་སྣང་བ་ཙམ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་ སྣང་བ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སེམས་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡོངས་གཅོད་ཀྱི་ཆ་ལ་མི་འཇུག་པ་སྟེ་བློས་མ་རྟོགས་པའོ།

如是說道：‘知識對於任何聲音和意義的執取，這就是對它的分別念。不是自性的聲音和意義，因此對它一切都是現量。‘如同《量理論》中所說的那樣，此處也在兩句之後，為何不說’離戲法性非聲義，因此于彼無分別’？ 即便如此，凡夫的現量和推理所知都是顛倒的本質，雖然不是真實的智慧，但能斷除戲論的推理在斷除所知戲論的方面是真實的量，它所遮破戲論的意義也稱為符合勝義的勝義。 這些也包含了道諦和滅諦。如此，通過說明事物的自性和勝義諦的異名，就說明了四聖諦的所知，這也歸納為世俗諦和勝義諦二諦。具足如是二諦所攝的一切種智般若波羅蜜多，三世諸佛轉法輪。為顯示通達這些的利益而說’這些是’等。 ‘諸佛的事物自性’等是指通達這些事物自性等。‘具足彼’也是指作為所通達而具足。世間是指凡夫眾生。出世間是指聲聞緣覺聖者。最勝出世間是指安住真實地的菩薩和佛。 由他們所攝的善法、不善法和無記法，如前所說由二諦所攝，通達為自相和共相。其中共相是指一切有為法都是生住無常等，或各自的自相，如’色是可毀可壞’等。 慧眼是一切種智的智慧。安立是指根據根機和緣分如實顯示應取應舍等差別而不混淆。如何安立呢？如’外道’等所說。 首先對根機劣者開示：外道的言論和惡見，即未被宗派見解轉變的薩迦耶見等，是不共的，即不與彼等混雜而成為彼等對治的說法。 為何成為與彼等不共？如’此即’等所說：未了知諸識自性所成的境上差別為真實的分別見，即不知其境與心無別，未了知差別的認知即是顛倒。 ‘唯自心顯現’是指不趣入如是顯現世俗唯是心性的遍計分，即心未通達。

།དེའི་ཕྱིར་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལས་མུ་སྟེགས་པའི་སེམས་ཙམ་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་བདག་རིག་པ་གཉིས་མེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དངོས་པོར་ཡོད་ལ། དེ་ལས་གཞན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་དངོས་ པོར་མེད་ཅེས་པ་དང་།དེ་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་རོལ་པ་དང་ཐ་མལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་མི་ལྟོས་པར་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དོན་དམ་པར་ལྟ་བའི་ལྟ་བ་གཉིས་སུ་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལས་མི་ལྡོག་ ཅིང་།གཞན་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྩ་བ་ལས་ཀྱང་མི་ལྡོག་སྟེ། དེས་ན་དེ་དག་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་མ་འདྲེས་པར་རང་གི་སེམས་སྣང་བའི་ཡུལ་སྒྱུ་མ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་པ་ ཙམ་གྱི་དབུ་མའི་ཚུལ་རྗེས་སུ་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་ཐབས་གང་ཟག་གི་བདག་གིས་སྟོང་པ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའོ།།དེ་ལྟར་བསྟན་པས་རིམ་གྱིས་དབང་པོ་ཅུང་ཟད་དག་ཅིང་སྟོང་པ་ཉིད་བཤད་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ རྣམས་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཟབ་མོ་དངོས་སུ་སྟོན་པ་སྟེ།དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ལྟ་བ་ངན་པ་ནི། འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་དང་རང་རྒྱལ་བ་གཟུང་འཛིན་དངོས་པོར་འདོད་པ་དང་། གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་རིག་དོན་དམ་པའི་དངོས་པོར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱང་སྟེ། འཆིང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་ ཅིང་ཡུལ་ལ་གནོད་བྱེད་ཀྱི་ཚད་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་སྐད་དུ་ཡང་། དེ་ཉིད་ཚོལ་ལ་ཐོག་མར་ནི། །ཐམས་ཅད་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ། །དོན་རྣམས་རྟོགས་ཤིང་ཆགས་མེད་ལ། །ཕྱིས་ནི་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཉིད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །ཡང་དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ ཀྱི་མཚན་མར་འཛིན་ཅིང་།ལས་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐུར་པ་ཉིད་དུ་ལ་ལ་དག་འགྱུར་བས་དེ་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་དོན་དུ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དབུ་མ་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཟབ་མོ་མདོ་སྡེ་འདི་ཉིད་དམ། འདིའི་རིགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་ པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ།དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ལྟ་བ་ངན་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་མར་འཛིན་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་པར་དབེན་དོན་མི་ཤེས་པར། །ཐོས་པ་ཙམ་ལ་འཇུག་བྱེད་ཅིང་། །མི་གང་བསོད་ནམས་མི་བྱེད་པ། སྐྱེས་བུ་ཐ་ཤལ་དེ་དག་བརླག། །ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ ཡང་གང་ཟག་ཏུ་ལྟ་བ་རི་རབ་ཙམ་ནི་བླའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྔར་བསྟན་ཏོ།།དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པ་ཡང་གནས་སྐབས་གཉིས་པོ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་རིགས་པ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བཤད་ པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་གཞན་དག་གིས་བཤད་པ་ལྟར་ད་ལྟ་ངས་ཀྱང་བཤད་པར་བྱ་ཞེས་པའོ།།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དགེ་སྦྱོང་ངམ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་རྒྱས་པར་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་ནི། །སྡིག་པ་ཅི་ཡང་མི་བྱ་སྟེ། །དགེ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པར་སྤྱད།།ཅེས་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ལམ་ཕྱི་རོལ་པའི་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། །དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་དོན་དམ་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་འདོད་དེ། དེ་ལ་འགའ་ཞིག་ནི་འབྲས་བུ་རྒྱུའི་དུས་སམ་དེའི་སྔོན་རོལ་ན་མེད་པ་ཞིག་རྒྱུའི་བྱེད་པའི་འོག་ རོལ་དུ་སྐྱེ་བར་འདོད་ལ།གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ལས་མངོན་པར་གསལ་བར་སྨྲ་བ་རྣམས་འབྲས་བུ་རྒྱུའི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་མངོན་པར་མི་གསལ་བ་ཡིན་ལ། དེའི་རྒྱུའི་བྱེད་པ་ལས་མངོན་པར་གསལ་བར་འགྱུར་ཞིང་། འབྲས་བུ་ལ་ཡང་རྒྱུ་ཉིད་རྗེས་སུ་ འཇུག་སྟེ།དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཕན་ཚུན་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་སྐྱེ་བར་འདོད་དོ། །འདི་དག་ནི་མི་འཐད་དེ། རེ་ཞིག་འབྲས་བུ་མེད་པ་སྐྱེ། །ཞེས་པ་ནི་འགལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བ་དངོས་པོའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས་མེད་པ་ཡོད་ཅེས་པར་འགྱུར་ན། དེ་ནི་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་ གཅིག་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགལ་ཞེས་པའོ།

因此，在凡夫眾生中，有一些外道唯識論者認為無二自證的本性是實有的，而其他一切都是非實有。這樣，外道和凡夫們不依二諦的分別，而執著實有和非實有的自性為勝義，就會墮入二邊見。因此，他們不能從十二緣起支中解脫，也不能從三有輪迴痛苦之根本的顛倒分別中解脫。爲了遮止這些，不與他們的見解混雜，應當如前所說，解說自心顯現境如幻，唯識中觀之理，以及補特伽羅無我、蘊等自相共相等方便。 如是宣說后，對於根機稍微清凈且具有聽聞空性善緣者，直接宣說甚深空性。針對這種情況，惡見即是聖聲聞緣覺執著能取所取為實有，以及說無二自證為勝義實有者。因為這些都同樣是束縛之因，且有能破除其所緣的正量。如說：‘最初求真實，當說一切有，已達諸義理，無執后遠離。’ 複次，如是宣說空性后，有些人會執著空性相，並誹謗業果關係等。爲了遮止這種情況，應當以此經或類似經典解說遠離二邊的唯識中觀甚深真實義。針對這種情況，惡見即是執著空性相。如說：‘不知遠離義，僅依聞而行，不修諸福德，此等下劣毀。‘又如前所說：‘寧起如須彌大我見’等。 ‘實有非實有自性’等以及’分別三有痛苦’等，也應當根據這兩種情況如理配合。‘當說’的意思是：如同其他佛陀所說那樣，現在我也要宣說。 以’大慧，沙門或’等廣說不共之義。其中沙門即是’諸惡莫作，眾善奉行’之沙門行，或是在外道教法中出家者。依他們的見解，認為諸法緣起是勝義實有。其中有些認為果在因位或之前是無，在因的作用之後才生起；數論師中主張顯現者認為果在因位雖有但不顯現，由因的作用而顯現，果中也隨之有因，如是認為因果互為自性而生起。這些都不合理，首先’無果生’是相違的，因為生是有法的法性，說無成有就成相違，那麼在一個果的自性中怎麼會不相違呢？

།གལ་ཏེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་གཅིག་ལ་ཅིག་ཅར་འགལ་བར་འགྱུར་གྱི། རིམ་གྱིས་ནི་མི་འགལ་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་འགའ་ཞིག་སྔར་རྒྱུའི་དུས་ལ་སོགས་པར་ནི་མེད་ལ། ཕྱིས་ཡོད་པར་མི་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། མི་འཐད་དེ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་ནི་ མེད་པའི་སྤྱི་དང་འགལ་བས་སྔར་མེད་ཅེས་པའི་ཁྱད་པར་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་ལ།དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་པའི་སྤྱི་དང་འགལ་བས་ཕྱིས་ཡོད་ཅེས་པའི་ཁྱད་པར་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་འགལ་བར་འགྱུར་ བ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་།སྔར་མེད་ཅེས་མེད་པའི་ཁྱད་པར་དང་། ཕྱིས་ཡོད་ཅེས་ཡོད་པའི་ཁྱད་པར་ནི་འགལ་བ་མེད་དེ། ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ལྟ་བུའི་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཁང་བཟངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ན་ནི་མེད་ལ་ནང་ན་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་ཡོད་པ་དང་། མེད་པའི་ཁྱད་པར་མི་འགལ་བ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དུ་ན་བདེ་ བ་ལ་སོགས་པ་ད་ལྟར་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་འདི་ཉིད་སྔར་གྱི་དུས་ན་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་དབུ་མ་པ་རྣམས་ལ་དྲིས་ཤིང་བརྩད་པ་ན།སྔར་ནས་ཡོད་ཅེས་ནི་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ལ། དེའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་ཡོད་པ་འདི་ཉིད་སྔར་མེད་ཅེས་སྟོན་པས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དུས་སྔ་ཕྱི་ལ་ལྟོས་ཏེ་མི་ འགལ་བ་ཉིད་དུ་ཅི་སྟེ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་མེད་ཅེས་དགག་པའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཡོད་པ་བཀག་པ་ཙམ་གྱི་མེད་དགག་རི་བོང་གི་རྭ་ལྟ་བུ་དང་། མ་ཡིན་པར་དགག་པའོ། །དེ་ལ་རི་བོང་གི་རྭ་ལྟ་བུའི་མེད་པར་དགག་པ་ནི་ཡོད་པའི་སྤྱི་དང་འགལ་བས་ད་ལྟར་ཡོད་ ཅེས་པའི་ཁྱད་པར་དང་ཡང་འགལ་ལ།ཁྱད་པར་དེ་ཡང་མེད་པའི་སྤྱི་དང་འགལ་བས་སྔར་མེད་ཅེས་པའི་མེད་དགག་གི་ཁྱད་པར་དང་འགལ་བར་ཅི་སྟེ་མི་འགྱུར། ཡང་མ་ཡིན་པར་དགག་པ་ཡང་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། སྔར་མེད་ཅེས་སྔར་གྱི་དུས་བསྡུས་པ་དང་། ད་ལྟར་ཡོད་པ་འདི་ ཉིད་སྔར་གྱི་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་ད་ལྟར་བའི་ཆོས་སུ་བསྐོར་བའོ།།དེ་ལ་སྔ་མ་ལྟར་ན་སྔ་ཕྱི་དུས་འགལ་བར་དུས་དེ་དག་གིས་བསྡུས་པའི་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཡོད་མེད་རང་བཞིན་འགལ་བ་ལ་དུས་འགལ་བ་བསྣན་པས་ནི་འགལ་བ་སྔ་མ་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་ ཞིང་ཆེས་ཤིན་ཏུ་འགལ་བ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་མི་འགྱུར་བ་སོམས་ཤིག།གཞན་ཡང་གཉིས་པ་ལྟར་ན་ད་ལྟར་ཡོད་པ་འདི་ཉིད་སྔར་མེད་པའོ་ཞེས་སྔར་མེད་པ་ད་ལྟར་ཡོད་པའི་ཆོས་སུ་བསྡུས་པ་ནི་མི་འགལ་མོད་ཀྱི། དེ་ནི་མེད་པའི་མིང་གིས་བརྗོད་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་འདྲ་བ་ རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་པར་འགྱུར་རོ།།ཡུལ་གྱི་དཔེ་ཡང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་པ་ཉིད་ནང་ན་ཡོད་པའི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་ཡོད་པའི་ཆོས་སུ་བསྐོར་བ་ནི་མེད་པའི་མིང་གིས་བརྗོད་ ཀྱང་དོན་བྱེད་ནུས་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཉིད་ཡིན་ལ།གཞན་ཡང་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཕྱི་དང་ནང་གི་ཡུལ་གྱི་ཆོས་སུ་བསྡུས་པ་ནི་ཡུལ་འགལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྔ་མ་ལྟར་ཡོད་མེད་རང་བཞིན་འགལ་བ་ལ། ཡུལ་འགལ་བ་བསྣན་པས་ཕྱིར་ཞིང་ཤིན་ཏུ་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཕྱི་རོལ་ ན་མེད་ཅེས་པའི་མེད་དགག་གི་ཁྱད་པར་རི་བོང་གི་རྭ་ལྟ་བུ་ནི་ཡོད་པའི་སྤྱི་དང་འགལ་བས་ཡོད་པའི་ཁྱད་པར་ནང་ན་ཡོད་པ་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།།དེ་ལྟར་མེད་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱོགས་བཀག་ནས་ཕྱོགས་གཉིས་པ་དགག་པ་ནི་འབྲས་ བུ་སྔ་ནས་ཡོད་པ་ནི།བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྫོགས་ཟིན་པས་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་དེ། སྐྱེ་ཞེས་པའི་དོན་ནི་གྲུབ་ཟིན་པ་མ་ཡིན་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། ཡོད་པ་ནི་གྲུབ་ཟིན་པ་ཡིན་པས་ཡོད་པ་སྐྱེ་ཞེས་པ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ན་འགལ་བར་མི་འགྱུར། གལ་ཏེ་མངོན་ པར་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་སྔར་མ་གྲུབ་པ་རྒྱུའི་བྱེད་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བས་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་འཐད་དོ་ཞེ་ན།དེ་ལྟར་ན་གསལ་བ་ཉིད་འབྲས་བུར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་འདོད་དོ་ཞེ་ན། དེ་སྔར་མེད་པས་ཡོད་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱོགས་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།

如果說有和無在同一時間是相違的，而在前後時間則不相違，因此某些果在因的時期等時是無，後來有也不相違的話。這是不對的。實有與無的總相相違，所以也與’先前無’這個差別相違，同樣的，實無也與有的總相相違，所以也與’後來有’這個差別相違。 如果這樣有和無的總相與差別相違的話，那麼’先前無’這個無的差別與’後來有’這個有的差別也不相違，就像瓶子這樣的實物在宮殿外是無，在裡面是有這樣，有和無的差別不相違一樣。 否則的話，當問中觀派現在正在體驗的這個樂等在先前時是有還是無時，不能說先前就有，因此說明現在有的這個先前無，有和無依據前後時間不相違，為什麼不能這樣呢？ 不是這樣的。‘先前無’這個遮遣的意義有兩種：僅僅遮遣有的無遮如兔角，以及非遮。其中如兔角的無遮與有的總相相違，所以也與’現在有’這個差別相違，這個差別也與無的總相相違，為什麼不與’先前無’這個無遮的差別相違呢？ 又非遮也有兩種：‘先前無’包含先前時間，以及說現在有的這個是先前的無，轉為現在的法。其中按照前者，前後時間相違，則被這些時間所攝的有和無也相違，有無本性相違上加上時間相違，不會消除前面的相違，而且怎麼不會更加相違呢，請思考。 另外，按照第二種，現在有的這個是先前無，把先前無歸攝為現在有的法雖然不相違，但這雖然用無的名稱表述卻是有，如此承許從因生起的話，就會變成依止果有生起的立場。 處所的比喻也因為包含在立場中而不成立。如同外面無就是裡面有的本性這樣轉為有法，雖然用無的名稱表述，但因為能作用所以就是實有。 另外，有和無歸攝為外內處所的法，因為處所相違，如前所說有無本性相違上加上處所相違，更加相違。 又’外面無’這個無遮的差別如兔角，與有的總相相違，所以也與有的差別’裡面有’相違，這些應如前所說理解。 如此遮破無生起的立場后，遮破第二立場：果先前有，因為已經以一切自性圓滿，所以生起不合理。因為生的意義是未成就者成為成就的本性，而有是已成就，所以’有生’為什麼不相違？ 如果說顯現的本性先前未成就，隨順因的作用而生起是合理的話，那麼顯現就成為果，因為具有果的相。如果承許這樣，那麼因為先前無，就成為有生起的立場而破壞了。

། གཞན་ཡང་གསལ་བ་དང་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་གཅིག་པར་ཁས་ལེན་ན་ནི་བུམ་པ་སྔར་ནས་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་གསལ་བ་ཡང་སྔར་ནས་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་འམ། གསལ་བའི་བདག་ཉིད་སྔར་མེད་པ་ལྟར་བུམ་པ་ཡང་སྔར་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ དེ་དག་ཐ་དད་པར་འདོད་ན་རྒྱུའི་བྱེད་པ་གསལ་བ་ཉིད་ལ་སྦྱོར་བས་བུམ་པའི་དངོས་པོ་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་སྔར་ནས་ཡོད་པའི་སྐྱེ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱང་མི་འཐད་དོ། །དོན་འདི་ཉིད་མདོ་སྡེ་གཞན་ལས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ལྷ་མོ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ དབྱིངས་ཇི་ལྟར་གདགས་ཤེ་ན།ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་མ་བསྐྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། སྐྱེས་ཟིན་ལ་སྐྱེའམ་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་ཞེས་བྱ། གལ་ཏེ་སྐྱེས་ཟིན་པ་སྐྱེ་ན་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཀྱང་མི་དགོས་པར་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་ན་ནི་སྐྱེ་བ་དམིགས་ སུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་མ་སྐྱེས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་པས་མིང་མེད་པ། མཚན་མ་མེད་པ། གཞལ་བ་དང་། དཔག་པ་དང་། དཔེར་བྱ་བས་མི་བརྗོད་པ་སྟེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། ། དེ་ལྟར་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་སྔར་མེད་པ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། རྟག་ཏུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་གང་དང་ཡང་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའམ་ལྡོག་པ་གྲུབ་པ་མེད་དེ། དཔེར་ན་རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་ནོ། །འདིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པའི་སྒོ་ནས་རྟོགས པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་ན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་མངོན་སུམ་དང་མི་དམིགས་པ་སྟེ། དེས་དབེན་དེ་ཡི་རྣམ་པ་ཅན། །མངོན་སུམ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་འགྲུབ། །ཅེས་པ་ ཡང་དོན་འདི་ལ་མི་འཐད་དེ།འདི་ལྟར་མི་དམིགས་པ་སྔོན་དུ་སོང་བའི་མངོན་སུམ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་ཏུ་འབྲས་བུ་སྣང་དུ་རུང་བ་ལས་མི་དམིགས་པ་ལས། རྒྱུར་མངོན་པར་འདོད་པ་འགའ་ཞིག་དམིགས་ལ། དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྲས་བུ་དམིགས་ པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་དག་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་རྟོགས་པ་ཡིན་ན།སྔར་བཤད་པ་ལྟར་རྟག་ཏུ་མེད་པ་ལ་ནི་སྔར་སྣང་དུ་རུང་བའི་མི་དམིགས་པ་ལས་གང་དག་དམིགས་ན་དམིགས་ཞེས་པའི་རྒྱུན་གྱི་ཐོག་མ་མཐོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འཐད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་སོང་བའི་མི་ དམིགས་པ་སྟེ།གཉིས་ཀ་དམིགས་པ་ལས་རྒྱུར་མངོན་པར་འདོད་པ་འགའ་ཞིག་མི་དམིགས་ན། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲས་བུར་མངོན་པར་འདོད་པ་འགའ་ཞིག་ཀྱང་མི་དམིགས་པའོ། །དེ་ལྟ་བུ་ཡང་རྟག་ཏུ་མེད་པ་ལ་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཉིས་ཀ་དམིགས་པ་དང་དེང་ཕྱིན་ཆད་མི་ དམིགས་ཞེས་པའི་མི་དམིགས་པའི་ཐོག་མ་མཐོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ཡང་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་དུས་སུ་མེད་པར་འགལ་བས་རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་གང་དང་ཡང་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའམ་ལྡོག་པར་རྟོགས་པ་མེད་དེ། དཔེར་ན་རི་བོ་ལ་སོགས་པ་ བཞིན་ནོ།།གཞན་ཡང་མངོན་སུམ་དང་མི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་གྲུབ་པ་ཡང་མི་འཐད་དེ། གང་དག་དམིགས་ན་དམིགས་ཞེས་པའི་རྒྱུན་གྱི་ཐོག་མ་མཐོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་སུམ་སྔོན་དུ་སོང་བའི་མི་དམིགས་པ་ཡང་མི་འཐད་དེ། དེ་དག་ལས་གཅིག་མི་དམིགས་ན་མི་ དམིགས་ཞེས་པ་དང་།མི་དམིགས་པའི་ཐོག་མ་མཐོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་མེད་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་འགལ་བས་མེད་པ་སྐྱེ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཚིག་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བ་དངོས་པོའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

再者，如果承認明顯性和瓶子等事物的本性是一體的話，那麼如同瓶子本來就存在一樣，明顯性也將變成本來就存在，或者如同明顯性的本性本來不存在一樣，瓶子也將變成本來就不存在。如果認為它們是不同的，那麼因為將因的作用僅僅用於明顯性上，瓶子的事物就將變成無因。如此，果先前已存在的生起這一觀點也是不合理的。 這個道理在其他經典中也有說明，如雲：‘天女，如何安立五蘊中的法界呢？這五蘊不是由因緣所生，因為如果是從因緣所生的話，是已生的生還是未生的生？如果是已生的生，則不應該需要因緣。如果是未生的生，則生將變得不可得。為什麼呢？因為未生的諸法本來就不存在，所以無名、無相、不可度量、不可推測、不可譬喻，不是由因緣所生。‘等等廣說。 如此，果的本性先前不存在就不會變成存在，因為永遠是不存在的緣故，與任何事物都沒有成立隨行或返遮的關係，如同兔角一樣。此處因果是應當通過隨行和返遮而了知的，如此，通過比量等方式，因果事物在勝義中是不成立的。 另外，關於現量和不可得，即’離彼具彼相，以二種現量，成立因果事。‘這在此處也是不合理的。這樣，以不可得為先的兩種現量，即在某處無因時應該可見到果而不可得，從而見到某個被認為是因的東西，隨後見到果，依此而了知它們是因果事物。如前所說，對於永遠不存在的東西來說，因為看不到’若見則見’這樣相續的最初，所以不合理。 同樣，以現量為先的不可得，即從兩者都可得中，若不可得某個被認為是因的東西，則隨後某個被認為是果的東西也不可得。這樣的情況對於永遠不存在的東西來說也是不合理的，因為看不到’兩者都可得而從今以後不可得’這樣不可得的最初。 同樣，存在的東西與前後時間中不存在相違，因此將變成永遠存在，與任何事物都沒有可知的隨行或返遮關係，如同山等一樣。 另外，通過現量和不可得而成立也不合理，因為看不到’若見則見’這樣相續的最初。以現量為先的不可得也不合理，因為看不到’若不見其一則不見’以及不可得的最初。 再者，不存在變成存在是相違的，所以說’不存在生起’將與自語相違，因為生是有事物的法。

།དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ནི་གྲུབ་ཟིན་པ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་བ་ནི་ འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ད་ལྟར་མ་གྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ཡོད་པ་སྐྱེ་ཞེས་གཞི་གཅིག་ལ་བསྡུ་བ་ཡང་།རང་གི་ཚིག་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཕྱོགས་གཉི་ག་ལྟར་ན་ཡང་དམ་བཅས་པ་ལས་ཉམས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཇི་ལྟར་རྒྱུའི་དུས་ན་མྱུ་གུ་མེད་པ་དང་། དུ་བ་མེད་ པ་དང་།རི་བོང་གི་རྭ་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་འགའ་ཞིག་ཁས་ལེན་ན་ནི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཁྱད་པར་དངོས་པོའི་ཆོས་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྱད་པར་མེད་ན་ཡང་སྔར་གྱི་དུས་ན་དུ་བ་མེད་པ་མེ་དང་ཤིང་གི་ཚོགས་པ་ ལས་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ།མྱུ་གུ་མེད་པ་ཡང་དེ་ལས་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། །སྐྱེ་བར་འདོད་པའི་མེད་པ་དང་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མྱུ་གུ་མེད་པ་ས་དང་ས་བོན་གྱི་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་དུ་བ་མེད་པ་ཡང་དེ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བར་འདོད་པའི་མེད་པ་དང་ ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་ཡང་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྒྱུ་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་པ་ནི་ས་བོན་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་བྱུང་བའི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པར་ འགྱུར་བ་འགལ་བས།དེ་དག་ལས་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ཡང་ཕྱིས་ཀྱི་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་འགལ་བས་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མྱུ་གུ་མེད་པ་ནི་ས་བོན་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའི། མེ་ལ་སོགས་ པའི་ཚོགས་པ་ལས་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་པའི་ངེས་པ་དང་།རི་བོང་གི་རྭ་མེད་པ་ཡང་དེ་དག་ལས་མི་སྐྱེ་ཞེས་པ་དང་ཡང་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་ས་བོན་ལ་སོགས་པས་མེད་པའི་མྱུ་གུ་སྐྱེད་པར་ནུས་ཀྱི། དུ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་ལ། མེ་དང་ཤིང་གི་ཚོགས་པས་ཀྱང་མེད་པའི་དུ་བ་སྐྱེད་ པར་ནུས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཞེས་པའི་ངེས་པ་ལས་ཀྱང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ།།གཞན་ཡང་མེད་པར་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རུས་སྦལ་གྱི་རྒྱབ་ལས་སྤུ་དང་། བྱེ་མ་ལས་ཀྱང་འབྲུ་མར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་བྱེ་ མ་དང་།རུས་སྦལ་གྱི་རྒྱབ་ལས་སྤུ་དང་འབྲུ་མར་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་མེད་པས་འབྱུང་བར་མི་འཐད་ལ། མེ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མེད་པའི་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པས་མི་མཚུངས་སོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་མེད་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ནི་འགལ་བས་དེ་འདྲ་བའི་ དོན་མི་སྲིད་ལ།གལ་ཏེ་མི་སྲིད་པའི་དོན་ལ་ནུས་ན་རུས་སྦལ་གྱི་སྤུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ན་མི་ནུས་ཏེ་ནུས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པའོ། །གཞན་ཡང་དོན་དམ་པར་གང་གིས་རྗེས་ཐོགས་སུ་འགའ་ཞིག་ཁོ་ན་འབྱུང་བར་ངེས་པའི་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་མི་འཐད་པས་ཁྱད་ པར་དུ་ཕྱི་རོལ་པ་ལ་སོགས་པས་བྱེད་པ་སྟ་རེ་ལྟ་བུ་དང་།དེ་ལ་ཡོད་པའི་བྱ་བ་གྱེན་དུ་ལྡིང་བ་དང་ཐུར་དུ་འབབ་པ་སྟེ་བྱེད་པ་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེ་ཉིད་བྱེད་པ་པོའི་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་པ་དང་། ལས་སུ་བྱ་བ་ཤིང་དུམ་བུར་བྱེད་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དུ་མར་བཏགས་པ་ཐམས་ ཅད་ཀྱང་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ།གཞི་མ་གྲུབ་པའི་ཁྱད་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།

同樣地，已有的是已經成就，生起是將要成就、現在未成就的本性，所以’有的生起’這樣在一個基礎上集合也與自己的言語相違。如此，依照兩邊來說都從誓言中退失。 而且，如同因的時候沒有苗芽，沒有煙，沒有兔角等這些無，如果承認某些差別的法，就會成為實有，因為差別唯是實有的法故。 若無差別，則如同先前時沒有煙從火與柴的聚合中生起一樣，沒有苗芽也將從彼處生起，因為與所許生起的無沒有差別故。 同樣，如同沒有苗芽從土與種子的聚合中生起一樣，沒有煙也將從彼處生起，因為與所許生起的無沒有差別故。 而且，沒有兔角等也將從那些因中生起，因為如前所說理由相同故。 若說沒有兔角不會從種子等的作用之後變成苗芽等，與此相違，所以不從彼等生起。不是這樣的，如前所說，沒有苗芽等後來變成有也相違，所以從彼等生起不合理。 因此，沒有苗芽唯從種子等的聚合中生起，不從火等的聚合中生起的決定，以及沒有兔角也不從彼等生起的說法，還有依據諸因而言，種子等能生起沒有的苗芽，不能生起煙等，火與柴的聚合也能生起沒有的煙，不能生起苗芽等的決定，也都將相違。 而且，因為在無中沒有差別，所以龜背上也將生毛，沙子中也將出油。 若說雖然在無性上沒有差別，但沙子和龜背沒有生起毛和油的能力所以不應生起，而火等有生起沒有的煙等的能力所以不相同。不是這樣的，如前所說，無變成有是相違的，這樣的義不可能，如果對不可能的義有能力，那麼對龜毛等為什麼沒有能力呢？應成有能力。 而且，勝義中不合理任何后必定唯生起某些的他力性，所以特別是外道等所說的作用如斧頭等，及其所具有的上升下降等作用，即異於作用的，以及彼作者的他力性，所作業即砍斷木頭等，一切所安立的諸多法差別也將成為無義，因為基礎不成立的差別不合理故。

།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་ཕྱི་རོལ་པས་བརྟགས་པའི་བྱེད་པ་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་འཐད་ཅིང་། གང་གི་ཚེ་ན་རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་མ་མེད་དེ། དེས་ན་ དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་འབྲེལ་པ་མེད་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་སྔ་མའི་འོག་ཏུ་འདི་ཡོད་ན་འདི་འབྱུང་ཞེས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཉིད་ནི་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བས་བསྡུས་པ་ལ་ནི་སྐུར་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ རོ་ཞེས་གཞན་གྱི་དབང་དོན་དམ་པའི་དངོས་པོར་འདོད་པ་ནི།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་རིགས་པའི་རྣམ་གྲངས་འདི་དག་ལ་སོགས་པས་རྒྱང་རིང་དུ་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ། མདོའི་དོན་དང་མི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་གསལ་ལོ། །གཞན་ཡང་སྔར་བསྟན་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་ དག་སྔར་ནི་མེད་ལ་ཕྱིས་ཡོད་པ་སྟེ།ཡོད་མེད་གཉི་གའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པའམ། གཉིག་མ་ཡིན་པའི་འབྲས་བུ་འགའ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ཡང་བསལ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱོགས་རྣམ་པ་བཞི་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མི་ འཐད་ཅེས་པའོ།།མ་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་དགག་པར་སླ་བ་ཉིད་དོ། །གཏན་ཚིགས་འདིའི་ཆོས་ཅན་དང་དགག་བྱ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔར་བསྟན་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་རྟོགས་པར་བྱའོ། །འདིར་ཚིག་གི་དོན་ནི་སྔར་མ་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བུམ་ པ་དང་ཞོ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་སྔར་ནས་ཡོད་པ་འོ་མ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ལས་མངོན་པ་དང་ཞེས་པ་སྟེ།རྒྱུའི་བྱེད་པ་ལས་མངོན་པར་གསལ་བ་སྟེ། གྲངས་ཅན་པ་ཁ་ཅིག་འདོད་དོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དེ་དག་ཀྱང་ཕན་ཚུན་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཡུན་དུ་གནས་པ་སྟེ་ རྟག་པར་གནས་ཞེས་པའོ།།ཡང་རང་གི་སྡེ་པ་ཉན་ཐོས་གནས་མ་བུ་བ་འགའ་ཞིག་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཐོག་མར་སྐྱེ་བ་དང་། དེ་ཉིད་འཇིག་པའི་རྒྱུ་དང་མ་ཕྲད་ཀྱི་བར་ལ་གནས་པ་དང་། འཇིག་པའི་རྒྱུ་དང་ཕྲད་ནས་འཇིག་པར་འདོད་ དོ།།གཞན་ཡང་འགའ་ཞིག་གི་ལུགས་ཀྱིས་མ་བྱུང་བའི་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་རང་གི་དུས་ལས་གཞན་དུ་མི་གནས་པར་འདོད་དེ། འདིར་ཕུང་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ནི་སྤུངས་པའི་དོན་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བམ་སྐད་ཅིག་མ་དུ་མ་འདུས་པའོ། །ཁམས་ཞེས་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་དོན་ནམ་བྱེད་པ་མེད་ པ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་དོན་གྱིས་ཏེ།ཕལ་ཆེར་ཕུང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོ་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ཏེ། ཕྱི་དང་ནང་གིས་བསྡུས་པའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་ ཡང་སེམས་ལས་ཐ་དད་པའི་ངོ་བོར་གྲུབ་པ་མེད་དེ།སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །འདི་དག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ཟད་ནི་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་ལ། གྲངས་དང་གོ་རིམས་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པ་ཞིབ་ཏུ་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་དག་ ལས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།འདིར་ནི་དོན་གཙོ་བོར་གཏན་ལ་འབེབས་པས་མི་སྤྲོའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དེ་ལྟར་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དུ་བདེན་པ་འགའ་ཞིག་དོན་དམ་པར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་དེ་དག་གི་རྒྱུན་དང་བྱ་བ་དང་སྐྱེ་བ་སྟེ། རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་དུ་མར་འབྲེལ་པ་དང་། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་ཕྱི་རོལ་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པའི་བྱ་བ་དང་རྒྱུ་འདི་ལས་སྐྱེ་ཞེས་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་སུ་གྱུར་པ་དང་། འབྲས་བུ་འདི་སྐྱེ་ཞེས་པ་འབྲས་བུའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་དང་། སྲིད པ་སྟེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྒྱུ་འབྲས་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ལམ་ཞེས་པ་གོ་རིམས་བཞིན་རྣམ་པར་བྱང་བའི་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། །ལས་དང་འབྲས་བུ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་རིགས་པ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་ པར་བྱང་བས་བསྡུས་པའོ།

因此，古代的論師們認為外道所計執的作用和作者等是不合理的。當因的剎那存在時，果的剎那並不存在，所以實有和非實有之間沒有關聯。然而，在前者之後’此有故彼生’的緣起決定性是存在的。因此，對於業果關係以及煩惱和清凈所攝的法，並不會成為誹謗。 認為依他起是勝義實有的觀點，將被世尊所教示的這些理證等所遠遠地遮破，因為明顯與經義不相符合。此外，由前述理由，也破除了其他人認為先前不存在而後來存在，或具有存在與不存在二者的自性，或非二者的任何果的生起的觀點。如是，由於遠離果生起的四種方式，所以依他起自性勝義有是不合理的。 未生的事物存在是極易破斥的。此因的有法和所破等，應隨順前述而了知。此處詞義是指未曾生起的果從因中生起，以及瓶子、酸奶等果先前已存在，從牛奶等因中顯現，即從因的作用中明顯顯現，這是某些數論派所承許的。這些因果也是以相互隨順的方式長時存在，即恒常存在。 又有一些自部的聲聞正量部認為，業和煩惱等處最初生起，在未遇到滅亡因之前安住，遇到滅亡因后滅亡。 還有一些人的觀點認為未生的生起，以及生起不住于自時之外。此處蘊的含義是積聚義，即多個極微或剎那的聚合。界是指種類義或以無作用而持自相的意義，應知大多為蘊所攝。處是以作為識生之門的意義，為內外所攝。 其中色蘊、界和處即使在世俗諦中也無離心而成立的自性，唯是心的顯現而安立。這些的差別等少許將在下文闡述，數量和次第等詳細的分別應從阿毗達磨經論中了知。此處因主要確定義理故不廣說。 大慧，如是認為有性或無性的果實在勝義中從因緣生起的那些相續、作用和生起，即自相續所攝的多個因果剎那的關聯，如前所說外道等所說的作用，從此因生起的因法，此果生起的果性法，以及有即煩惱的因果，涅槃和道即依次為清凈的果和因。業和果是有漏和無漏，如其所應為煩惱和清凈所攝。

།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བདེན་པ་བཞིས་བསྡུས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་འཇིག་པ་དང་། ཆད་པར་ལྟ་བ་སྟེ། སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞེས་པའོ། །གལ་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་འབྲས་བུ་སྔར་མེད་པ་སྐྱེ་བར་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་པ་ཁྱེད་ཅག་ གིས་ཀྱང་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནམ།དེས་ན་ཁོ་བོ་ཅག་ལ་ཆད་པར་ལྟ་བའི་ཉེས་པར་འགྱུར་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མངོན་སུམ་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དོན་ནི་སྔར་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །འདིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་མི་འགྱུར་བ་ནི་སྔ་མ་ལྟར་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དུ་བདེན་ པའི་འབྲས་བུ་དོན་དམ་པར་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ནི།ཚད་མས་གནོད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་གཞན་ཀུན་རྫོབ་པའི་སྐྱེ་བ་ནི་ཁས་མི་ལེན་པས་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ལྟ་བར་འགྱུར་ལ། ཁོ་བོ་ཅག་ནི་ཇི་ལྟར་སྣང་བཞིན་པའི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཀུན་རྫོབ་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་ཏེ། དེ་ལ་ནི་སྔར་མེད་པར་སྣང་བ་ལས་གང་གིས་མཇུག་ཐོགས་སུ་གང་ཞིག་ངེས་པར་སྣང་བ་ཉིད་དུ་དམིགས་ཏེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟ་བུའི་སྤྱད་པ་ལས་གྲོལ་བས་རྐྱེན་མེད་ཅེས་དགོངས་པའོ། །དེ་ལྟར་གཞུང་གི་ཆ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཕ་རོལ་པོའི་ཕྱོགས་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའ་ཉིད་དུ་བསྟན་ནས། དེ ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རང་གི་ལུགས་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་སྐྱེ་བ་མེད་ཅེས་བསྟན་པ་ནི།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འགགས་པ་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་གནས་མ་བུའི་སྡེ་བ་ལྟར་བྱུང་བའི་རྒྱུན་འགགས་པ་དང་། འགག་པ་དེ་དག་གི་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་པའི་རྒྱུ་དང་མ་ ཕྲད་ན་གནས་པར་འདོད་པ་ནི་སྐད་ཅིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འགག་པ་ཉིད་ཡིན་པས་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ།།འགག་པར་འགྱུར་བ་ནི་རྒྱུན་འགག་པར་འགྱུར་བའོ། །སྐད་ཅིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འགགས་པ་དང་། འགག་པར་འགྱུར་བ་ལས་གཞན་འགག་པའི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པ་ད་ལྟར་ བ་ནི་གྲུབ་པ་མེད་དོ།།བདག་གི་སེམས་སྣང་བ་རང་གི་སེམས་ཉིད་ཡིན་ལ། སེམས་དེ་ཡང་སྣང་བ་ལས་ཐ་དད་ཀྱིས་དངོས་པོར་རྟོག་པ་སྟེ། དེ་འདྲ་བའི་རྟོག་པ་ཉིད་མཐོང་ཞིང་མྱོང་བའི་རྒྱུ་ལས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་འགགས་པ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་བྱུང་བ་སྟེ། འཕྲལ་དུ་རྟོགས་ པ་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲོ་བཏགས་པའམ།ཡང་སྔར་བརྟགས་པའི་ས་བོན་སད་པ་ལས་དེ་འདྲ་བའི་སྣང་བ་བྱུང་བ་སྟེ། མི་བདེན་པའི་དོན་བློས་བཞག་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ས་བོན་ཚིག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་ནུས་པས་སྟོང་པས་དེ་དག་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་ བ་མེད་ཅེས་པའོ།།དེ་ལྟར་བློས་བརྟགས་པ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་། ནུས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྔར་བསྟན་པའི་གཏན་ཚིགས་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཕྱོགས་སྐྱེ་བ་དགག་པའི་འཐད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་སྟོན་ཏེ། དོན་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡོད་པ་ལས་ཞེས་པ་ནི་གྲངས་ཅན་གྱི་ལུགས་ཏེ་འབྲས་བུ་སྔ་ནས་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་ལས་སྐྱེ་བའོ། །གསུམ་ཕྲད་པ་ནི་དབང་པོ་དང་དོན་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མའོ། །གཞན་ནི་ཤེས་པར་ཟད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་འདྲ་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་དེ་དག་གི་རང་དགའི རྣམ་པར་རྟོག་པས་བརྟགས་པ་ཡིན་ནམ།སྔ་རབས་གཞན་གྱི་ཚིག་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དྲང་སྲོང་སེར་སྐྱ་ལ་སོགས་པ་གཞན་གྱི་ཚིག་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལོག་པར་རྟོགས་པ་བརྒྱུད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་ནི། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དེ་དག་ལའང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རང་གི་ མཚན་ཉིད་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་སྟེ།དེ་ལྟ་བུར་སྟོན་པའི་བླ་མ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་པའོ།

這一切都包含在四諦之中。這些都會成為斷滅和斷見，即成為誹謗的邊見。 如果說在世俗諦中，果從無而生，這不也是你們大乘宗所承認的嗎？那麼為什麼說我們會有斷見的過失呢？ 關於’現量’等，其義已如前述。此處與彼等不同之處在於：如前所說，若承認勝義中有實在的果從有無自性中生起，則為量所破。除此之外，若不承認世俗生起，則成誹謗見。而我們則承認如現而顯的生起是具有識的自性的世俗諦，對此，從先前無顯現而後必定顯現，即如前所說的行為解脫，故說無緣。 如是，以上經文部分說明了對方的觀點即是誹謗邊見，正因為如此，自宗所說的勝義無生是以’大慧，如是’等來闡述的。 ‘已滅’等三者，如同大眾部所說，是已滅的相續，若未遇到他們所說的滅因則認為會住，就剎那而言即是滅，故稱為滅。將滅是指相續將滅。除了就剎那而言的已滅和將滅外，具有滅的作用的現在並不成立。 自心顯現即是自心本身，而此心又執著顯現為異於顯現的實體，正是這樣的分別唸作為見和經驗的因，而生起蘊等已滅等顯現，或是當下了悟而增益，或是由先前分別的種子成熟而生起如是顯現，這是心識安立的不真實義。 因此，如同焦種等一樣，空無生果之能力，故彼等無有相續不斷生起。 如是唯是心的分別，空無能力，是以前述的諸理由。‘大慧’等是顯示遮遣有無二邊生起的其他理由，其義已如前說。 ‘從有’是指數論派的觀點，即果從先前已有的自性中生起。三和合是指根、境和前識。其餘易知。 若問如是顛倒是他們自己的分別念所計度，還是依據古人的言教？為顯示這是依據迦毗羅等他人言教的相續邪解，故說’大慧，于彼等’等。自相即自性，意為有某些上師如是宣說。

།དེ་དག་གིས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་སྟོན་ཅེ་ན། འདས་པ་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་དེས་དབེན་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་པའི་ཡུལ་རྒྱུ་དང་ འབྲས་བུ་མ་འོངས་ནས་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།དེའི་རྗེས་སུ་རྒྱུ་དམིགས་ཤིང་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲས་བུ་ཡང་མཐོང་བ་སྟེ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ལས་རྒྱུར་མངོན་པར་འདོད་པ་ཅིག་མ་དམིགས་ན་འབྲས་བུ་ཡང་མི་དམིགས་ཞེས་པའི་དོན་འདས་ནས་མེད་པའི་ མཚན་ཉིད་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་ཡོད་པར་དེ་འདྲ་བའི་རིགས་པ་དང་།ཡིད་ཆེས་པའི་གཞུང་གིས་བརྟག་ཅིང་གཞལ་བར་བྱ་བའི་ས་ལ་གནས་ཤིང་ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ཅིང་རང་གི་ལྟ་བའི་ཉེས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་སྟོན་ པ་སྟེ།ཇི་ལྟར་སྣང་བ་ཙམ་གྱི་དོན་ལ་བདེན་པའི་དངོས་པོར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་བའི་ཉེས་པའི་བག་ཆགས་ལ་བརྟེན་ནས། སྔ་མ་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་དོན་དམ་པར་ཡོད་ཅེས་སྟོན་པའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་བསྟན་པ་ལ་ བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་སེར་སྐྱ་ལ་སོགས་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།།མི་མཉམ་པའི་བློ་ཅན་ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོའི་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་སུ་འཛིན་པའོ། །མི་ཤེས་པ་ནི་སྟོན་པ་སྔ་མ་རྣམས་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་ པ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་བཟློག་པའི་ཕན་ཡོན་སྟོན་ཏེ།།དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་མེད་པ་སྒྱུ་མའི་དཔེ་བརྒྱད་དུ་སྣང་བ་དང་འདྲ་བར་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དོན་ཉིད་དུ་རྟོགས་ཞེས་པ་སྟེ། ཚིག་གི་དོན་ནི་ཕལ་ཆེར་ཤེས་པར་ཟད་དོ། །སྤྲིན་དང་ཞེས་པ་ ནི་སྙིང་པོ་མེད་པའི་དཔེའོ།།མ་སྐྱེས་པ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ནམ་མིག་ཡོར་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོར་མ་སྐྱེས་པའོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ཡང་དཔེ་དེ་རྣམས་དང་འདྲ་བར་རྟོག་པས་བརྟགས་པའམ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་སྤྲོས་པ་བརྟགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྣང་བ་ཙམ་དུ་མཐོང་ཞེས་ པའོ།།རྐྱེན་ཕྱིར་ལྡོག་པ་མེད་ཅེས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གནས་མ་གྱུར་གྱི་བར་ལ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་འབྱུང་བའོ། །མཚན་ཉིད་དང་མཚན་གཞི་ནི་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། དེ་དང་ལྡན་པའི་དངོས་པོའོ། །ལུས་ནི་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་སོ། །ལོངས་སྤྱོད་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ ཏན་ལྔའོ།།གནས་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ། །ཡུལ་ནི་དེ་དག་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེ་ཉིད་གཟུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། བློ་ནི་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བཏགས་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ། གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ཡིན་པས་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དོན་དམ་པར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ མཚན་ཉིད་སྤངས་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་གཞན་གྱི་དབང་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་གྱི་དབུ་མའི་དོན་སྒོམ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་བསྒོམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ནི་རིང་པོ་མི་ཐོགས་པར་ཚོགས་དང་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་འདས་ན། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ རྟོགས་པ་ཐོབ་པ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ། ས་དང་པོ་ལ་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ། ཆོས་དང་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་ནི། །དེ་ཡི་བྱ་བ་སངས་རྒྱས་ཉིད། །མཆོག་ལ་སེམས་མཉམ་རྙེད་པའི་ཕྱིར། །དེ་ཡི་རབ་དགའ་ཁྱད་པར་འཕགས། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ཁྱད་པར་དུ་ནི་ས་ བརྒྱད་པ་ལ་བཤད་དེ།ཇི་སྐད་དུ། ཞིང་ནི་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་དང་། །མི་གནས་མྱ་ངན་འདས་པ་ཞེས། །འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་གསུངས་སོ། །ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་སྦྱོར་བ་ཡང་སེམས་ཅན་སྨིན་པ་དང་། རང་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྒོམ་པའི་སྦྱོར་ བ་སྟེ།ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་དོ། །ཕྱི་རོལ་དུ་ལྟ་བས་མཚན་མ་མེད་ཅེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་མཚན་མར་འཛིན་པ་མེད་པའོ། །རིམ་གྱིས་སའི་རིམ་པ་ཞེས་པ་ནི་ས་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་བགྲོད་པའི་རིམ་གྱིས་ཞེས་པ་སྟེ། ཤེས་པར་ཟད་དོ། །འདིར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ མི་ལྡན་པ་ནི་མདོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འོག་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ།

如果問這些是如何宣說的？從’過去’等開始。如前所說，以彼離彼相的現量等理所緣的因果，未來無的特徵， 隨後見到因，隨後也見到果，即現在的事物存在，若未見到其中被認為是因者，則果也不可見，此義即是過去無的特徵，具隨行及返遮特徵的因果存在，以如是理及可信教典觀察衡量之處而住， 即依止如是境，由自見解過失習氣而說，即僅如顯現義中顛倒見為真實事物的過失習氣所依，如前說因果事物勝義中有。 ‘大慧’等說明如是顛倒所說時，愚者們認為是勝論等一切智者所說而生信解。 ‘不平等智者’即是執取諸事物相。‘不知’應配於前諸師。 ‘大慧’等說明遠離顛倒的利益，即如是了知生等事物無自性如八幻喻顯現般雙運之義。文義大多可知。 ‘云’等是無實體的比喻。‘未生’是影像或陽焰，即未生為色法事物。外在心的顯現亦如彼諸喻，是分別所計度或無始時來戲論計度所生的僅是顯現而見。 ‘緣無返轉’即顛倒未轉依前相續生起。相與所相即能詮相及具彼事物。身即具根情身。受用即五欲功德。 處即器世間。境即彼等境之體性。彼即離所取法相及能取相所計，由二相顯現故，是自證行境勝義中離有為相如幻唯識依他起中觀義所修。 如是修習的菩薩們不久即超越資糧加行地，獲得輪涅平等性證悟，如說：‘住初地菩薩，於法及眾生，彼行佛性勝，得心平等故，彼極喜殊勝。’ 又特別說在第八地，如說：‘凈諸剎土及，無住涅槃等。‘說證悟輪迴涅槃一味性。任運加行即成熟眾生及修自佛法加行，即第八地以上。 ‘外無相’即如是方式中無執相。‘漸次地次第’即漸次趣入初地等之次第。可知。此中離能取所取相，如經下當說。

།སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་ས་བརྒྱད་པ་ལའོ། །བདག་གི་སེམས་སྣང་བ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་ནས་རིམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་བར་དུ་ཐོབ་པའོ། །སྐྱེ་བ་དང་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་ལེན་པ་འམ་ སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་བསམས་བཞིན་དུ་སྲིད་པར་སྐྱེ་བ་དང་།དེར་ཡང་སེམས་ཅན་སྨིན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་གཟུགས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་ས་བཅུ་པའི་གནས་སྐབས་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་མི་ཤིགས་ཤིང་། དེ་རྣམས་ ཉིད་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་རྡོ་རྗེ་དང་ཆོས་མཐུན་པའོ།།དེ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་། དེའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་སྤྲུལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་འགྱེད་པ་སྟོབས་བཅུ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། དབང་བཅུ་དང་། སྙིང་བརྩེ་བ་སྟེ་སྦྱོར་བ་མེད་ པའི་སྙིང་རྗེ་དང་།སྙིང་རྗེ་བ་སྟེ་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པའོ། །དེ་ལྟར་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པའི་རྒྱལ་པོས་ཞུས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྟོབས་བཅུ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱང་མཆིས་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རྣམ་པར་འཕྲུལ་པའི་རྒྱལ་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་ཤིང་། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བཟོད་པ་ ཐོབ་པ།ས་བརྒྱད་པ་ལ་གནས་ཤིང་ས་དགུ་ལ་འཕར་བ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་ཐབས་མཁས་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དེ་དག་ལ་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་བསྟན་ཏོ། །གཞན་ཡང་འཕགས་པ་ཆོས་ཡང་དག་ པར་སྡུད་པ་ལས་ཀྱང་།ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆོད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་དང་ལྡན་པར་གསུངས་ཏེ། འོན་ཀྱང་དེ་དག་རྫོགས་པ་དང་མ་རྫོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་དང་མ་དག་པའི་ཁྱད་པར་ནི་ཡོད་དོ་ ཞེས་པའོ།།སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞིང་གི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་གནས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་ཞེས་པ་ནི་ནུས་པ་དང་ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པས་དེ་རྣམས་རྗེས་སུ་གཟུང་བའི་དོན་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་སྟེ། སྔོན་གྱི་ལས་དང་སྨོན་ལམ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་དེ་རྣམས་འདུལ་ བར་འགྱུར་བའོ།།རིམ་གྱིས་གནས་འཕོ་ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྔར་བཤད་པ་ལྟར་རིམ་གྱིས་གནས་པར་འགྱུར་བའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པའི་དོན་སྒོམ་པ་ཉིད་དུ་གདམས་པའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུའི་རྗེས་སུ་ འབྲང་བ་རབ་ཏུ་ཐོབ་ཅེས་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པའོ།།སེམས་དང་རྒྱུ་ཞེས་པ་ལ་སེམས་ཉིད་རྒྱུ་ཞེས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། སྔར་བཤད་པ་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པའོ། །གཞན་ཡང་སྲིད་པ་ གསུམ་དུ་སྣང་བ་ནི་བག་ཆགས་ཀྱིས་བྱུང་བའོ།།གཟུགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ནོར་བུ་དང་འདྲ་ཞེས་པ་ནི་ཤེལ་ཡོངས་སུ་དག་པས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་དང་འདྲ་བར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡང་གདུལ་བྱའི་ བསམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བའོ།།ཕྲ་བ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྟོགས་པར་དཀའ་བའོ། །སེམས་ཙམ་དུ་འཇུག་པ་ནི་སྣང་བ་སེམས་སུ་རྟོགས་པའོ། །རབ་ཏུ་འཇོག་པ་ནི་རང་གིས་རྟོགས་ཤིང་གཞན་ལ་ཡང་སྟོན་པའོ། །འདི་རྣམས་ཀྱང་སྔར་གྱི་དྲི་བ་ཇི་ལྟར་ས་ལ་ འཇུག་པར་འགྱུར་ཞེས་པའམ།གང་གིས་སའི་རིམ་པར་ཞེས་པའི་ལན་དུ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།

幻化般的三摩地尤其在第八地。‘我的心顯現’等所說的是從此之後逐漸獲得直至佛地。 出生和事業是指獲得意識本性的身體，或為眾生利益而有意識地投生輪迴，並在其中成熟眾生的事業。 金剛般三摩地的形相尤其是在第十地的階段，因為不被分別念等所壞，而且能摧毀這些，故與金剛相順。 彼即隨順法身，證悟真如，成為其本性的無量化身，具足十力、六神通、十自在，以及大悲，即無功用大悲和有功用大悲。 如是十力等，如《聖幻化網王所問經》中所說：‘世尊，菩薩是否也具有菩薩十力、菩薩四無畏、菩薩十八不共法？‘世尊告曰：‘幻化網王，若菩薩已圓滿修習，獲得不退轉忍，安住第八地而趨入第九地，為般若波羅蜜多和方便善巧所攝持者，彼等即具足。‘如是廣說菩薩力、無畏等。 又如《聖法集經》中亦說：第八地以上的菩薩具有如來十力等功德種類，然彼等有圓滿與未圓滿、清凈與未清凈的差別。 前往一切佛土的外道處所，是指以能力、智慧等攝受彼等而前往，也由往昔業力和願力等特別調伏彼等。 逐漸遷移是指諸識如前所說般次第安住。‘大智慧’等是教誡修習具足如是功德的意義。 獲得隨順如來身是指以聞思智慧證悟真實義。 ‘心與因’合為’心即因’，如前所說是阿賴耶識。隨順是指應當修習。 又，三有中的顯現是由習氣所生。 如同各種色相的寶珠是指如同清凈水晶因青等鄰近的緣故顯現各種顏色一樣，清凈的如來智慧也因所化眾生意樂的差別而顯現各種形相。 微細是指難以了知彼等的本性。趣入唯心是了知顯現為心。安立是自己證悟併爲他人宣說。 這些也應配合前面的問題’如何趣入諸地’或’以何入地’的答案。

།དེ་ལྟར་ཤེས་བྱའི་དོན་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པའི་ཚུལ་བསྟན་པ་དང་། ཤེས་བྱ་བདེན་པ་བཞི་རྟོགས་པ་ཕན་ཡོན་དང་བཅས་ཏེ་བསྟན་ནས། ད་ནི། །ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། །ཀུན་གཞི་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུར། །ཇི་ལྟར་སྣང་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར། །ཅི་ཡི་སླད་དུ་སྣང་ལས་ལྡོག་།ཅེས་དྲིས་པའི་ལན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པའི་ཚུལ་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དེ་ནས་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཞུ་བའི་ཚིག བསྟན་པའོ།།རང་བཞིན་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དེ། ཀུན་རྫོབ་བམ་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དེ་ཉིད་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བའི་བདག་གི་སེམས་སྣང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་བྲལ་བའི་གཉིས་སུ་ སྣང་བའི་མཚན་མ་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པའོ།།རྗོད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། ཐ་སྙད་པའི་མངོན་སུམ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་པ་དང་། དེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་ འཇིག་ཅེས་པ་སྟེ།ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་རྒྱུ་བ་བཀག་པའོ། །དེ་ཡང་མེད་པར་དགག་པའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་གྱིས། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསུང་རབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་འོད་གསལ་བ་དོན་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མཁས་པ་དགའ་བ་ སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་མེ་ཏོག་དང་འདྲ་བའོ།།ལང་ཀའི་གྲོང་རྡལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཡང་བསྣན་ཏེ་ཞུས་པའོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་དེ་བཞིན་ཉིད་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཡིན་པ་སྟེ། གཞི་མཐུན་པའི་དྲུག་པ་ཉིད་དུ་སྦྱར་བར་ བྱའོ།།དེ་ཉིད་རྒྱ་མཚོ་དང་འདྲ་བས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་ཉེ་བར་གདགས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རིགས་སམ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཡིན་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །རླབས་ལྟ་བུ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཉམ་པ་ ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་གནས་གྱུར་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཞེས་ཉེ་བར་གདགས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པའི་ཚུལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་ པའོ།།དེ་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དང་པོ་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པའི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་རང་གི་སེམས་སྣང་བ་ལ་འཛིན་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་ཅེས་པའི་དོན་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་གི་སྣང་བ་ཙམ་ལ་འཛིན་ཅིང་། དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ དུ་མ་རྟོགས་པ་སྟེ།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་འགལ་རྐྱེན་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ། །སྤྲོས་པའི་གནས་ངན་ལེན་གྱིས་བསྡུས་པ་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བའི་བག་ཆགས་དང་། དེའི་རྟེན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དངོས་པོར་མངོན་པར་ཞེན་ པ་སྟེ།རྒྱུའི་རྐྱེན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་ངོ་བོ་སྟེ། དེ་ལ་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་ཅིང་དངོས་པོར་ཞེན་པའོ། །གཟུགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་ བ་ལ་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་པ་སྟེ།མོས་པའི་ཁྱད་པར་དུ་གཏོགས་པ་དེ་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་སྟེ། དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་དངོས་པོར་ཞེན་པའོ། །ཡང་ནང་གི་གཟུགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཏེ། གཟུགས་ཅན་གྱི་དབང་པོར་གྲགས་པ་ལ་སྔ་ མ་ལྟར་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་པ་སྟེ།བདག་པོའི་རྐྱེན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །འདི་དག་གི་བསྡུས་པའི་དོན་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་རྐྱེན་བཞིར་གྲགས་པ་ལས། འདི་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ།ཇི་ལྟར་གནས་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་ཉིད་བཞིན་ནོ།

如是確立所知義時，已經宣說了諸識生滅的方式，以及宣說了通達四諦所知及其功德，現在對於’意識與識，以及阿賴耶，其如何運作？如何趣入顯現？為何從顯現中退轉？‘等問題的回答，宣說這些識的趣入與退轉的方式。 首先，‘複次’等詞是請問的語句。三自性等相，無論是世俗諦還是勝義諦的真實性，諸佛菩薩以隨順證悟真實的方式所特別趣入的自心顯現境界，以及遠離二取顯現之相。 能詮所詮真實性之相，即如是顯現的分別以及世俗現量等正理，及其所緣真實性之相皆滅，即遮遣能知所知的執行。這並非是無遮的自性，而是諸佛一切經典的精髓，即離戲光明的心性，是勝義法之異名，如同令智者生喜的花朵。 ‘楞伽城’等詞是進一步的請問。‘阿賴耶識的境界’是指其真如為諸佛所證知的對境，應當理解為同體的第六格。 其如同大海故稱為大海，因為是法身種性或如來藏，故也稱為法身。如波浪是轉識，這些也是佛陀平等性智等轉依之因，故假名為法身。請如前諸如來所隨說的這些識的趣入與退轉的方式，愿如來特別宣說。 ‘複次’等詞首先宣說五識趣入的方式。‘如是不了知執著自心顯現’的含義是：世俗諦中眼識僅執著自己的顯現，勝義諦中未證空性，即說明有漏眼識生起無違緣性。 戲論習氣所攝的種種色相顯現的習氣，以及其所依阿賴耶識執著為實有，即執著因緣為實。識的自性體即等無間緣的體性，對此執為稀有並執著為實有。 種種色相之相即外在色彩形狀等顯現執為稀有，即屬於勝解差別如是執著的意識所攝，即執著所緣緣為實有。又內在種種色相，即所謂色根，如前執為稀有，即執著增上緣為實有。 這些的總義是：在有漏眼識生起所說的四緣中，如實證悟這些自性為空性，則有漏識不會生起，如同已轉依的狀態一樣。

།དེ་ལས་གཞན་དུ་དེ་རྣམས་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་མཐུན་རྐྱེན་གྱིས་གསོས་བཏབ་པ་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཚིག་དང་ པོས་འགལ་རྐྱེན་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་ལ།གཞན་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ། །འདི་རྣམས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་ཡང་འཕགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ལས། འོད་སྲུངས་ཀྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་ གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ལགས་ལ། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཡང་མ་ལགས་ན། ཅིའི་སླད་དུ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་མི་བགྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སེམས་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ལྔ་ནི།སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ཡང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་རྣམས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདུ་ཤེས་ལ་ཆགས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།འདིར་སློབ་དཔོན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་བཟང་པོས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། རང་བཞིན་ནི་རྒྱུ་སྟེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །གཟུགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་པ་ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་རྒྱུན་ཐོག་མར་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་སྟེ།དེ་ལ་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་པས་མིག་ཕྱེ་བ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འཆད་དོ། །སྔ་མ་ལྟར་ན་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་བསྡུས་པས་ཁྱབ་ཆུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅེས་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ དབང་པོ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་འདུས་པར་སྣང་བ་ཙམ་ཡིན་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྡུལ་ནི་གྲུབ་པ་མེད་ཅེས་སྔར་བསྟན་ཏོ།།སྤུའི་ཁུང་བུ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོར་སྣང་བའི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུའོ། །དེ་རྣམས་ཀྱང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ལ་འཛིན་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་དང་། གནས་ ངན་ལེན་གྱིས་བསྡུས་པ་སྒྲ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་བག་ཆགས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། སྒྲ་དང་དྲི་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་པ་དང་། ཡང་ནང་གི་གཟུགས་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་ རབ་དང་།སྤུའི་ཁུང་བུ་རྣམས་ལ་ངོ་མཚར་དུ་འཛིན་ཅིང་དངོས་པོར་ཞེན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་དག་ལས་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ཡང་། ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་ལ་ཅིག་ཅར་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་མང་པོ་ཉེ་བར་གནས་པ་ན་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་གཟུགས་བརྙན་མང་པོར་ཅིག་ཅར་སྣང་ཞིང་། རྐྱེན་རིམ་གྱིས་ཉེ་བར་གནས་པ་ན། གཟུགས་བརྙན་ཡང་རིམ་གྱིས་སྣང་བ་བཞིན་དུ་ལྔ་ཆར་གྱི་རྐྱེན་ཅིག་ཅར་གནས་པ་ན། རྫས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཡུལ་ལྔ་རུ་སྣང་བ་ཅིག་ཅར་འབྱུང་ལ། རྐྱེན་རྣམས་རིམ་གྱིས་ཉེ་བ་ན་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བའོ། །གཅིག་དང་ཐ་དད་ལས་གྲོལ་བ་ནི་ཀུན་གཞི དང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕན་ཚུན་ཡང་རུང་སྟེ། དོན་དམ་པར་གཅིག་དང་ཐ་དད་ལས་གྲོལ་བ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡུལ་སོ་སོར་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ལས་དང་། རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅེས་པ་རང་གི་རྒྱུད་དུ་ གཏོགས་པའི་རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་དང་།ཤིན་ཏུ་འབྲེལ་པའི་རང་བཞིན་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་འཇུག་ཅེས་པའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པའི་ཚུལ་སྟོན་ཏེ། ལྔ་པོ་དེ་ དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་པ་ནི།གང་ཟག་གཅིག་གི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་དུས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་མཚུངས་པར་རྒྱུ་བའོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལས། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དུས་མཚུངས་པ་སྤྱོད་ཡུལ་མཚུངས་པ་ རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ།

除此之外，當這些以事物自性執著的順緣滋養時，便會生起有漏的識，這就是所說的。因此，第一句顯示無違緣，其餘諸句則顯示順緣和合。 這些確實是有漏性，如《大般涅槃經》中：迦葉請問：‘世尊，眾生的五識是有漏的，但並非顛倒，也非專注，為何不稱為清凈梵行？‘世尊答道：‘善男子，眾生的五識雖非專注，但是有漏，也是顛倒。因為能生諸漏故稱為有漏，自性非真實，因執著于想而稱為顛倒。’ 此處，智吉祥賢論師解釋說：識是轉識，自性是因即阿賴耶識。對種種色相特徵生起驚奇執著，也是眼識最初生起的因，因為對此生起驚奇執著而開眼時，識便生起。若按前說，則因未攝等無間緣而成不周遍。 所謂一切根的極微，僅是色根聚集為極微顯現而已，如前所說外境的極微是不成立的。毛孔特指顯現為身根的毛孔。 這些也是由於不了知聲等是自心顯現而執著，以及由習氣所攝而執著顯現為聲等的習氣，以及識的自性體性，以及對聲、香等種種相執為稀有，又對內色一切根的極微和毛孔執為稀有並執著為實有的因所生。 從彼等所顯現的境相，如同在鏡中同時有多個色法緣近住時，顯現為多個非實質成立的影像，緣次第近住時影像也次第顯現一樣，五種緣同時存在時，非實質成立的五境同時顯現，諸緣次第近住時則次第生起。 超越一異即阿賴耶識與轉識，或轉識之間互相，勝義中超越一異，即自性空。世俗中安立各別境的作用，種性相即屬於自相續的因相，與極相關的自性不能自然了知如是體性，五識聚轉起。 以’大慧’等說明意識轉起的方式，‘與彼五者俱’是指被一補特伽羅相續所攝，時間和境相同而執行。如《解深密經》中廣說：‘與彼眼識同時隨行，時間相同、境相同的分別意識也生起’等。

།གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ནི་སྒྲོ་བཏགས་སྤྱིའི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། དབང་པོའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་སྒྲོ་མ་བཏགས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནམ། ཇི་ལྟར་དེ་དག་ཡུལ་ མཚུངས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།སྐྱོན་མེད་དེ། ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་རང་རང་གི་རྣམ་པ་ནི་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་དང་ཡུལ་བྱེ་བྲག་འབྱེད་པ་ནི་དོན་འདི་ནི་རྒྱུ་འདི་ལྟ་བུ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ལ་རང་ གི་རང་བཞིན་ནི་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུ་ཞེས་ཐ་སྙད་འདོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ།དེ་ཉིད་ཙམ་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ངེས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་[(]ཀྱི་[,]གྱི་[)]བློ་ཡིན་པས་སོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་ནི་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དུས་ མཚུངས་པར་མི་འཐད་དོ་ཞེ་ན།སྐྱོན་མེད་དེ། དེ་རྣམས་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀ་ཡང་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། སྤྱིར་རྒྱུན་ལ་ལྟོས་ཏེ་དུས་མཚུངས་པ་མི་འགལ་ཏེ། ཇི་ལྟར་རོ་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་དང་དེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ དག་དང་།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེས་དེ་རྣམས་རང་རང་གི་འཇུག་པ་མི་རྟོགས་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཀུན་གཞི་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་འཇུག་པ་ནི་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། ཕན་ཚུན་ཐ་མི་དད་པ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དེ། སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་རིག་པའི་ཡུལ་བྱེ་བྲག་འབྱེད་པ་ནི་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་ལ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པའི་དོན་ཉིད་རྗེས་སུ་བརྗོད་པའོ། །དེ་ལ་འདིར་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅིག་ཅར་བྱུང་བ་ན། དེ་དང་རྗེས་སུ མཐུན་པ་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་བཞིན་ཐ་དད་པ་ལྔ་འབྱུང་ངམ།།འོན་ཏེ་གཅིག་ཉིད་འབྱུང་བར་འགྱུར། །སྔ་མ་ལྟར་ནི་མི་འཐད་དེ། །རྟོག་པ་དུ་མ་ཅིག་ཅར་འཇུག་པ་མེད་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཚད་མས་གྲུབ་པ་དང་། གཞན་ཡང་། འདི་ལྟར་རྣམ་ པར་རྟོག་པ་རྣམས།།རིམ་གྱིས་འབྱུང་བར་ཡང་དག་རྟོགས། །ཞེས་སྔོན་གྱི་མཁས་པས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལྟར་ན་ཡང་ཡུལ་ལྔའི་རྣམ་པ་འགལ་བར་སྣང་བ་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མི་འཐད་དོ་ཞེ་ན། སྐྱོན་མེད་དེ། འདིར་དུས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་དུ་མ་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།སྔར་བསྟན་པའི་ཚད་མས་གནོད་པ་དང་། འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་ལྔ་ཆར་ལྷན་ཅིག་བྱུང་ན་ཡང་དེར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་དང་སྤྱོད་ཡུལ་མཚུངས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ཡང་གཅིག་ཁོ་ན་ལན་ཅིག་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་གཅིག་པོ་དེ་ཡུལ་ལྔ་ཆར་གྱི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ན་ནི་སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་རྣམ་པ་འགལ་བས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མི་རུང་ལ། ཡུལ་གང་ཡང་རུང་བའི་རྣམ་པར་སྣང་ན་ནི། ལྔ་པོ་དག་དང་སྤྱོད་ཡུལ་མཚུངས་ཞེས་ པའི་མདོའི་དོན་མི་འཐད་དོ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ་དེ་ནི་སྔར་གྱི་ཡུལ་གང་ལ་གོམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་ལ། ལྔ་པོ་དག་དང་མཚུངས་ཞེས་པའི་དོན་ནི་ལྔ་པོ་དེ་རྣམས་ལས་འདི་ཁོ་ན་དང་སྤྱོད་ཡུལ་མཚུངས་པར་སྣང་ངོ་ཞེས་པའི་ངེས་པ་མེད་དེ། གོམས་པ་ལ་ སོགས་པའི་རྐྱེན་དང་ལྡན་པ་གང་ཡུང་རུང་བ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་མཚུངས་པར་སྣང་བའོ།

如果分別的對境是增益的共相形態，而感官識的對境是未增益的自相，那麼它們的對境怎麼會相同呢？這並無過失，因為外在的自相併不存在，而作為識的本性的各自形相是顯現為相同的緣故。分析因和對境，是指說明’這個義是從這樣的因產生的，自性是這樣這樣的’的施設，也稱為僅僅了知那個，因為是確定形態的心識。那些意識的因是五識。 如果這樣的話，因和果同時存在是不合理的。這並無過失，雖然它們互為緣，但就相續而言，同時存在並不矛盾，如同味道和色等一樣。‘它們和它’等詞是說明五識和意識各自的執行是不可知的。‘然而’等詞是說明阿賴耶識和依於它的染污執行是難以了知的。 互不差別是共相，如前所說。分析認識對境是五識對境的施設，是重述前面所說的義。在此，當五識同時生起時，與之相應的有分別意識是五個不同自性的生起，還是僅一個生起？前者不合理，因為以現量成立無有多個分別同時執行，而且古代智者也說：‘諸分別念，次第而生。‘如果是後者，五境的相貌顯現相違，則一體性不合理。 這並無過失，此處並非同時生起多個意識分別，因為如前所說的量能破斥，而且《聖解深密經》中也說：‘即使五識同時生起，與五識聚同境的分別意識也只是一個同時生起。‘如此，當那一個顯現為五境的形相時，如前所說，由於形相相違而不應是一體；如果顯現為任一境的形相，則與’與五者同境’的經義不符。 不是這樣的，它顯現為先前熟悉等的那個境的形相，‘與五者相同’的含義是，不確定與這五者中的哪一個同境顯現，是與具有熟悉等緣的任何一個同境顯現。

།འདིར་ཉེ་བར་གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ནི་དུ་མ་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་བར་སྲིད་མོད་ཀྱི། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཚད་མ་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་སྔར་གྱི་དོན་རྗེས་སུ་བརྗོད་ནས་སྐབས་ ཀྱི་དོན་ཉིད་སྟོན་པ་ནི།དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ཚེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ཚེ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཅན་གྱིས་ཀྱང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་ཀུན་གཞི་ལ་ ཡོད་པ་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་རྒྱུན་གྱིས་འཇུག་པ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་མི་རྟོགས་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ། །ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོའི་ཀླུང་ལྟར་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས། །བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་ནི་དེ་མ་བསྟན། །ཞེས་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལྟར་ན་དེ་འདྲ་བའི་རྣལ་འབྱོར་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་འདི་ལྟར་བདག་ཅག་ནི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཀག་ནས་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི་ཤེས་པར་ཟད་དོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་རྟོགས་པར་ནུས་ པའི་གང་ཟག་གི་ཁྱད་པར་སྟོན་ཏེ།ས་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ས་སྟེ། རབ་ཏུ་དགའ་བ་ཡན་ཆོད་ལ་གནས་པའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་། སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།བདེན་པ་མཐོང་བས་ལྡོག་བྱ་སྟེ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་། འཇིག་རྟེན་ཆོས་མཆོག་མན་ ཆོད་ནས།རྗེས་སུ་མཐུན་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚུལ་ལུགས་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ནས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། དཔེར་ན་མར་ སྲུབས་ཞོ་ལ་ཡང་།།དེ་ན་མར་ཡོད་མི་སྣང་བ། །སྲུབས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མཐོང་བར་འགྱུར། །དེ་བཞིན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས། །རྣམ་ཤེས་བདུན་དང་ལྡན་པ་ཡང་། །རྣམ་པར་སྲུབས་ཤིང་སྟུག་སྤྱོད་པའི། །ཐུབ་དབང་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་བར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཞེས་པ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་པ་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པའོ། །འདིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཐོས་པ་དང་ བསམ་པའི་ཤེས་པས་སྤྱིའི་རྣམ་པའི་ཚུལ་དུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའོ།།དེ་ལྟར་རྟོགས་པའི་དོན་གོང་ནས་གོང་དུ་གོམས་ཤིང་ཚོགས་ཁྱད་པར་ཅན་བསགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དེའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྔར་གྱི་དོན་ཉིད་གསལ་བར་ བཤད་པ་ནི།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གཞན་དུ་ན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཚིག་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ལ་རྣམ་པར་གདོན་མི་ཟ་ཞེས་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་པོ། །རྒྱལ་བ་རྣམས་ལ་མཐའ་ཡས་པའི། །དགེ་བའི་རྩ་བ་བསགས་པ་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་དང་སྒྲུབ་པའི་མཆོད་ པ་དེ་དག་མཉེས་པར་བྱས་པ་སྟེ།ཇི་སྐད་དུ། །བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་ངེས་འབྱུང་ཞིང་། །མོས་པ་རྣམ་པར་འཕེལ་བྱེད་པ། །ཇི་ལྟར་ཆུ་ཡིས་རྒྱ་མཚོ་བཞིན། །དགེ་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དག་གང་། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རང་གི་སེམས་སྣང་བ་ལ་ཕྱི་རོལ་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་སྟེ།ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ལ་མཁས་ཞེས་སྔར་བསྟན་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། ཞི་གནས་དང་འབྲེལ་པའི་ཤེས་རབ་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །ནགས་ཚལ་སྟུག་པོ་དང་། ཕུག་དང་ཤིང་ཁྲོད་ན་གནས་ཤིང་ཞེས་པ་ནི་འདུ་འཛི་སྤངས་ཤིང་ལུས་རྣམ་པར་ དབེན་པ་སྟེ།ཞི་གནས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ།

雖然從此處所生的無分別意識可能會有多種，但未見到能夠成立的量。如是重述前義之後，為顯示此處之義而說： 如是趣入之時等，即六識聚如是趣入之時，即使是入滅定等三摩地的瑜伽師，也不能了知阿賴耶識中趣入識的習氣自性相續執行，因為極其微細。如說： ‘取識甚深細，一切種如流，我于凡愚前，為恐彼分別。’ 如是，獲得如是瑜伽的人們僅僅了知’我們遮止趣入境的識而入定’等義。‘大慧’等則顯示能夠了知此的補特伽羅差別。 安住于地即是真實地，即安住于歡喜地以上。如是亦說：‘凡夫顛倒見，見諦者應斷。‘又說：‘從世間第一法以下，隨順皆說為顛倒。’ 此中，如實通達如來藏阿賴耶識的體性，即是如來。如說：‘譬如酪中有，其中雖有酥，未經攪拌時，其相不顯現。如是阿賴耶，俱行七種識，唯有諸牟尼，攪拌乃能見。’ 通達是以聞思慧。定慧力即是由修習止觀雙運所生的智。此中凡夫菩薩以聞思智以總相方式了知。 如是了知義后，依于漸次串習及積集殊勝資糧，將能了知其自相。為明顯說前義故說：‘大慧，若不如是’等。 于文句分別無疑即是聞思所生慧。于諸佛積集無量善根即是以供養承事等令其歡喜。如說：‘無數劫出離，增長諸勝解，如水滿大海，善法皆充滿。’ 自心離外境等分別戲論，即如前所說的善巧智慧，是由修習與止相應的慧所生。‘住於密林、山洞、樹下’即是遠離喧囂、身處寂靜，是止的支分。

།དེ་སྐད་དུ་ཡང་འཕགས་པ་སའི་སྙིང་པོའི་མདོ་ལས། ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་དག་གལ་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མང་པོ་མ་གྲུབ་ན། ནམ་གྱི་སྟོད་དང་ནམ་གྱི་སྨད་ལ་མི་ཉལ་བར་བྱ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་སུ་བསླབ་ཅིང་བསྒོམ་པ་དང་། འདུ་འཛི་ ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ།འདོད་པ་ཆུང་ཞིང་ཆོག་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཤིང་། གཞན་ཡང་། ཏིང་འཛིན་བསྒོམས་པས་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་འགྱུར་ཏེ། །དེ་མ་རྟོགས་པར་གཞན་གྱིས་ནུས་མ་ཡིན། །ཞེས་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་ དུ་གསུངས་སོ།།ཡང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན། འདིས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བ་སེམས་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཉིད་མཚོན་པར་ཟད་དེ། ཡང་དག་པའི་ས་ལ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་རྙེད་ཟིན་པས་ལུས་རྣམ་ པར་དབེན་པ་ལ་ཆེད་ཆེར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ། རྟག་ཏུ་གྲོང་དང་ཡུལ་འཁོར་གྲོང་རྡལ་གནས་བྱེད་ཅིང་། །སེམས་ཅན་སྨིན་བྱེད་བྱང་ཆུབ་བརྩོན་པ་མ་གཏོགས་པར། །དེ་ན་དགྲ་བཅོམ་རང་རྒྱལ་འདོད་པ་གཞན་མི་སྐྱེད། །འདི་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྲས་ཀྱིས་དབེན་པར་ གསུངས།།གང་ཞིག་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད་པའི་རི་ཡི་སུལ། །སྦྲུལ་གྱིས་གང་བར་ལོ་མང་བྱེ་བར་གནས་བྱེད་ཀྱང་། །དབེན་པ་འདི་མི་ཤེས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི། །ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་རྙེད་ནས་འདྲེ་བར་གནས་པ་ཡིན། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤིང་ ཁྲོད་ཅེས་པ་ནི་ཤིང་གཅིག་ལ་སོགས་པའི་དྲུང་ངོ་།།རྣལ་འབྱོར་རབ་དང་འབྲིང་དང་ཐ་མ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་སྟེ། དམིགས་པ་གཉིས་པོ་ཙམ་ཐོབ་པ་ འཇིག་རྟེན་ཆོས་མཆོག་མན་ཆད་ཀྱི་གནས་སྐབས་དང་།དེ་དག་ཟུང་དུ་འབྲེལ་ཅིང་དངོས་པོ་མཐའི་དམིགས་པ་ཐོབ་པ་མཐོང་བའི་ལམ་ནས་ས་བརྒྱད་པའི་བར་དང་། ས་བརྒྱད་པ་ནས་ས་བཅུ་པའི་བར་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ཐོབ་པའི་གནས་སྐབས་ཏེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དང་གོ་རིམས་ལས་བཟློག་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཡང་ན་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྟེ། གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དོན་དང་ཚིག་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་དང་། འདྲེས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་དོན་ཐོས་པ་དང་བསམ་པའི་ཤེས་པས་བཟུང་ཞིང་བསམ་པའི་དོན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་དང་། འདྲེས་པ་ཚད་མ་མཆིས་པའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཞི་གནས དང་ལྷག་མཐོང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་།དེའི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཤེས་ཤིང་དོན་དམ་པར་དེ་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དབྱེར་མེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་གསུམ་དང་གོ་རིམས་བཟློག་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྦྱར་ བར་བྱའོ།།འདིར་བཤད་པ་སྔ་མའི་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི། ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལས། དེས་སྔར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཐོབ་པས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་ བརྙན་གྱི་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པས་དངོས་པོ་མཐའི་དམིགས་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་གོང་མ་གོང་མ་རྣམས་སུ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་ཤིང་དམིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ལ་ལ་ ཞིག་ཁྱི་གུ་ཆེས་ཕྲ་མོས་ཁྱི་གུ་ཆེས་སྦོམ་པོ་འབྱིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ནང་གི་མཚན་མའི་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་སེལ་བར་བྱེད་དེ།མཚན་མ་རྣམ་པར་སེལ་བ་ན་གནས་ངན་ལེན་རྣམས་ཀྱང་སེལ་བར་ བྱེད་དོ།

如是在《聖地藏經》中也說道：‘修習禪定者，如果尚未成就眾多禪定，應當在晚上和凌晨時分保持不睡眠，精進修學並修持，完全斷除喧囂，少欲知足。‘等等。 又說：‘通過修習禪定能斷除疑惑，若未證悟此理，他人無法做到。‘由此說明，真實智慧也是依賴於禪定。 另一方面，這裡僅僅是表明聲聞和獨覺遠離分別唸的心的寂靜性。已入真實地的菩薩們因為已經獲得止觀所緣，不會過分追求身體的寂靜。 如說：‘常住于村落、地方、城鎮中，除了成熟眾生精進菩提外，彼處不生阿羅漢、獨覺之慾，這就是善逝子所說的寂靜。若有人在五百由旬的山谷中，雖在蛇群中住多年，若是不知此寂靜的菩薩，獲得增上慢后，將與鬼魅為伍。‘等等。 ‘林間’是指一棵樹等的樹下。上、中、下瑜伽士是指：具有分別影像的勝觀所緣，分別影像止的所緣，即僅獲得這兩種所緣的世間勝法以下的階段；這兩者相結合並獲得實際邊際所緣的見道乃至第八地之間；從第八地到第十地獲得圓滿所求所緣的階段。如是三種應當以相反次序配合。 或者，小分雜染法所緣的止觀，即十二分教的義理和文字總攝的真如所緣；大分雜染法所緣的止觀，即以聞思智慧所持攝的這些文字義理，以及思維義理的真如所緣；無量雜染法所緣的止觀，即如來宣說法要的各別正知智慧，及其了知一切境界並勝義中現證彼等無別真如。這三者也應以相反次序配合。 此處所說前者的了知，如《聖解深密經》中說：‘彼由先得止觀，獲得有分別影像和無分別影像兩種所緣。如是獲得見道，得實際邊際所緣。彼于上上諸地入修道時，於此三種所緣作意，譬如有人以極細繩索牽引粗繩，如是由遣除內相而遣除一切雜染分相應之相，遣除諸相時也遣除習氣。’

།མཚན་མ་དང་གནས་ངན་ལེན་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་བཅོམ་པས་རིམ་གྱིས་ས་གོང་མ་གོང་མ་རྣམས་སུ་གསེར་ལྟ་བུར་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་ལ། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་ཞིང་། དགོངས་པ་ ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པ་ཡང་ཐོབ་སྟེ་ཞེས་གསུངས་པའོ།།བཤད་པ་གཉིས་པའི་ཤེས་བྱེད་ཀྱང་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ནི་གང་ལགས་ཞེས་དྲིས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལན་དུ། བྱམས་པ་མདོའི་སྡེ་ནས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་སྡེ་དང་། རྨད་དུ་བྱུང་ བའི་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་དང་།གཏན་ལ་དབབ་པར་བསྟན་པའི་སྡེའི་བར་དག་སོ་སོར་གཅིག་ཏུ་བཟླུམས་ཏེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ནི་འདྲེས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། མདོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ ཏེ་རྟོགས་པར་བྱའོ།།ཚིག་གི་དོན་གཞན་ནི་ཕལ་ཆེར་སྔར་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་རྟོགས་པར་བྱའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཤད་པ་དང་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཕན་ཡོན་དང་ལྡན་པས། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཞུགས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་།ཕ་རོལ་ཕྱིན་དང་བཅས་ཏེ་དགེ་བའི་བཤེས་སུ་བསྟན། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་ཡང་ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། བསྟན་ པའི་བློ་གྲོས་ཆོས་གཞན་བཞི་དང་ལྡན་པ་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།བཞི་གང་ཞེ་ན། ཚར་གཅོད་པའི་ཚིག་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ཆོས་ཟབ་མོ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན། དུས་དུས་སུ་གདམས་ངག་གི་ཚིག་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཡིན། དུས་དུས་སུ་ཡལ་བར་འཇོག་པ་ ཉིད་ཡིན་ཏེ།ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཞེས་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་པ་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། བསྟན་པའི་བློ་གྲོས་འདི་ལ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ནི་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ལ་སྦྱོར་དུ་འཇུག་པ་ཡིན། དོན་ཟབ་མོ་ལ་ངེས་པར་སེམས་ པ་ལ་སྦྱོར་དུ་འཇུག་པ་ཡིན།བསམ་གཏན་གྱི་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མ་ཆགས་པ་ཉིད་ལ་སྦྱོར་དུ་འཇུག་པ་ཡིན། མཚན་མ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ཉིད་ལ་སྦྱོར་དུ་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། བཞི་པོ་དེ་དག་གོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །དོན་དེ་རྣམས་ཉིད་ལྷག་མ་དང་བཅས་ ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྒོ་ནས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་ལས།དང་པོར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོ་དང་རླབས་ལྟ་བུར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་གཞིའི་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའམ། གནས་སྐབས་ལྟ་བུར་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་གར་ཅིང་ཞེས་པ་ནི་མྱུར་དུ་སྣ་ཚོགས་སུ་བསྒྱུར་ ཞིང་གཡོ་བའོ།།རྣམ་པར་ཆད་པ་མེད་ཅེས་པ་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ནའོ། །སྔོན་པོ་དམར་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དཔེ་གཞན་དུ་མའི་སྒོ་ནས་ཀུན་གཞི་དང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་དང་ཐ་དད་པ་ལས་གྲོལ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ། དེའི་དོན་ནི་སྔར་བསྟན་ལ། གཞན་ཡང་ཇི་ ལྟར་དབའ་རླབས་རྒྱ་མཚོ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ཞིང་།དབའ་རླབས་དང་རྒྱ་མཚོ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ནས་ཁྱད་པར་མེད་ཅིང་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱ་མཚོའི་མཆིང་གཡོ་བ་མེད་པ་བཞིན་དུ་དབའ་རླབས་ཀྱང་གཡོ་བ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་གཞི་ རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་།ཡང་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ནས་ཁྱད་པར་མེད་ཅིང་གཅིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུན་འགག་པ་མེད་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལྟར་གནས་ཞེས་པའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཚོགས་བརྒྱད་དུ་བསྟན་པ་ནི་འགལ་བ་མེད་པའོ།

由於完全摧毀一切相和過失，如同黃金般逐漸凈化上上地中的心，乃至無上正等正覺現前圓滿成佛，並獲得圓滿成就意趣的所緣，如是所說。 第二種解釋的依據也出自同一經典中，對’何為小分雜染法所緣’的提問的回答：‘慈氏，將經藏乃至廣大藏、稀有法藏、抉擇所說藏等分別合一，應知止觀雙運的作意是小分雜染法所緣’等如是所說。應當依照該經典的意趣來理解。 其他詞義大多應隨前述解釋來理解。‘大智善知識’等詞說明具有已說及將說的功德，表明應當依止佛陀和菩薩的善知識。如說：‘入于無上菩提佛菩薩，與波羅蜜相應示為善知識。’ 此善知識也具足四法，如說：‘具足其他四法的教授智者應知是善知識。何為四法？具有呵責語，令入甚深法，時時具教誡語，時時捨棄。具足這四法者應知是善知識。’ 又具足其他四法：‘何為四法？教授智者於此，善知識令入出離，令入甚深義的決定思維，令入于不執著一切禪定所緣，令入無相所緣，此為四法。‘等廣說。 將這些義理及其餘內容以偈頌方式總結宣說：首先以兩偈顯示如海浪般趣入的識是阿賴耶識的轉變或狀態。其中’遊動’指迅速變化為種種形態並動搖。‘無間斷’指因緣和合時。 ‘青紅’等以眾多比喻說明阿賴耶識與轉識非一非異，其義如前所說。又如波浪非異於大海，波浪與大海並非完全無差別而為一，因為若如大海靜止不動則波浪也應靜止不動。 同樣，轉識非異於阿賴耶識的種性特徵，也非完全無差別而為一，說明相續不斷的阿賴耶識如是安住。因此，說八識聚並無相違。

།འདིར་ཚིག་གི་དོན་ནི་མེ་ཏོག་ཨུཏྤ་ལ་དང་དེའི་སྔོན་པོ་དང་། པད་མ་དང་པད་མའི་དམར་པོ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་དེའི་རོ་དང་། དུང་དང་དུང་གི་དཀར་པོ་དང་། འོ་མ་དང་། ཁ་ར་དང་། དེ་དག་གི་མངར་བ་དང་། བསྐ་བའི་ འབྲས་བུ་ཨ་རུ་ར་ལ་སོགས་པ་དང་།དེ་དག་གི་བསྐ་བའི་རོ་དང་། ཉི་མ་དང་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ལ་སོགས་པ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ནས་གཅིག་ཅིང་ཁྱད་པར་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་པའོ། །ཡང་འདིར་དོན་དམ་པར་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དངོས་ པོ་ཉིད་མ་གྲུབ་པས་ཤིན་ཏུ་ཡང་གཅིག་དང་ཐ་དད་པ་ལས་གྲོལ་བའོ།།རྒྱ་མཚོ་ཡོངས་སུ་གྱུར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྔར་གྱི་དོན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །སེམས་དང་ཡིད་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་གཅིག་ དང་ཐ་དད་པ་ལས་གྲོལ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ན་གཞན་དག་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་མི་འཐད་དོ་སྙམ་དུ་དོགས་པ་སེལ་བ་སྟེ།དེའི་དོན་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་འདྲེས་ཤིང་ཐ་དད་པར་གནས་ལ། དེ་ལྟར་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་བསྟན་པའི་དོན་ དུ་རབ་ཏུ་བརྟག་ཅིང་བཤད་པའོ།།དོན་དམ་པར་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་དུ་རོ་གཅིག་ཅིང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་མི་རྙེད་ཅེས་པ་ནི། ཀུན་གཞི་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་རྣམ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དོན་དམ་པར་མ་གྲུབ་ཅེས་པའོ། །སེམས་ནི་ ལས་རྣམས་སོགས་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཐ་དད་པའི་ཚུལ་བསྟན་པ་སྟེ།ཀུན་གཞི་ནི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དམ། དྲུག་པོ་འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ཀྱང་རུང་སྟེ། བག་ཆགས་ བསྒོས་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སོགས་པའོ།།ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གིས་ནི་ཡུལ་རྣམ་པར་རིག་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ད་ལྟར་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་ལ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་དམ་ཁྱད་པར་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའོ། ། ཇི་ལྟར་སྣང་ཞེ་ན། སྔོན་པོ་དམར་པོའི་རྣམ་པར་ནི། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གདའ། །ཞེས་པ་སྟེ། ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་ཞེས་པའོ། །གལ་ཏེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབའ་རླབས་རྣམས་ཀྱང་ཀུན་གཞི་རྣམ པར་ཤེས་པའི་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་འམ།རིགས་ཉིད་ཡིན་ཞིང་དེ་དང་མཐུན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་རྒོལ་བ་ནི། དབའ་རླབས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རྒོལ་བའི་དོན་ནི་དབའ་རླབས་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པར་གསལ་བར་སྣང་བ་དང་། ཀུན་གཞི་དེ་ལས་བཟློག་པ་ཇི་ལྟར་མཚུངས་ཞེས་པའོ། ། ལན་གྱི་དོན་ནི་དོན་དམ་པར་སྔོན་པོ་དང་། དམར་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་རྣམས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབའ་རླབས་དག་ལ་མ་མཆིས་ཞེས་པ་སྟེ། དེའི་དོན་ཡང་གལ་ཏེ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་རྣམས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་བདག ལ་ཡོད་ལ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་དམ་འོན་ཏེ་དུ་མར་ཡོད་ཅེས་བརྟག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་འདིར་རྣམ་བདེན་པ་སྣ་ཚོགས་གཉིས་སུ་མེད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་ལྷན་ཅིག་དམིགས་པ་ངེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་པ་སེམས་ཉིད་དུ་གྲུབ་ཅིང་།སེམས་ཀྱང་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་སྟེ། སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། །དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ནི་དཀར་དམར་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་ཤེས་པ་དུ་མའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ན། རང་རང་གི་རང་བཞིན་ཙམ་མྱོང་གི་ཕན་ཚུན་གྱི་རྣམ་པ་མྱོང་བ་མེད་ པས་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་མི་འཐད་དེ།ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་ལྔས་ཁ་དོག་རྣམ་པ་ལྔ་ལ་སོ་སོར་བལྟས་པ་ན། སོ་སོར་སྣང་བའི་བློ་དུ་མ་ཡིན་པས། ཁྲ་བོའམ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་མི་འཐད་དེ། འགའ་ཞིག་ལ་དཀར་པོར་སྣང་བའི་བློས་རྣམ་པ་དེ་ཉིད་མྱོང་གི་གཞན་མ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། སྣང་བ་གཞན་ཡང་དེ་དང་མཚུངས། །ཞེས་པའོ།

此處詞義是：青蓮花及其藍色，蓮花及其紅色，鹽及其鹹味，螺及其白色，牛奶、糖及其甜味，諸如訶子等澀果及其澀味，太陽及其光芒等，這一切本性既非完全相同無差別，也非在一切方面完全不同。 又此中，勝義諦中由於識的實體性本身不成立，故完全超越一與異。 ‘海洋轉變’等文，是總結前義而說。 ‘心與意’等文，是說八識聚在勝義諦中也超越一與異性時，為遣除他人認為如此分別宣說不應理的疑慮。其義是：世俗諦中八識的特徵互不混雜而差別安立，為教導凡夫而如是觀察宣說。勝義諦中則是無相為相，一味而無差別。 ‘于彼轉變不可得’是說：阿賴耶轉識的差別在勝義諦中不成立。 ‘心即諸業’等文，是說世俗諦中差別的方式，即阿賴耶識是通過作為習氣所依而積集，染污意或剛過去的第六意識，也是通過熏習習氣而積集。 又六識聚是了別境，其中五根識顯現當下自相的行相，意識則對此了知自性或差別。 若問如何顯現？‘青紅行相，在眼識中’，這只是舉例而已，即顯現色聲等行相。 若有諍問：轉識的波浪也是阿賴耶識的轉變或種性，如何與之相應？即’波浪’等文。諍論的意思是：波浪明顯顯現境相，而阿賴耶識與此相反，如何相同？ 答義是：勝義諦中，青紅等行相的顯現於眼識等波浪中實不存在。其義又是，若青等行相存在於眼識等自體中，應觀察是以一識的自性而有，還是以多識而有。 此中，諸實相派主張雜多無二，如前所說，由同時所緣決定等因，成立青等行相即是心性，心亦成立為一性，因為顯現為雜多之故。 其差別義是：若顯現白紅雜多是多識的自性，則各自只能經驗自己的本性，不能經驗彼此的行相，則雜多顯現不應理。如五個人各自看五種顏色時，因為是各別顯現的多識，故不應成為雜色或雜多顯現。因為某者顯現白色的識只經驗彼相而未經驗其他。其他顯現亦同理。

།འདི་ནི་མི་འཐད་དེ། ལྷན་ཅིག་དམིགས་པ་ངེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་དོན་དམ་པར་སེམས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་མི་འཐད་པ་ཉིད་དུ་སྔར་བསྟན་ལ། གཞན་ཡང་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་ཤེས་པ་གཅིག ཉིད་ཡིན་ན།དེ་ཉིད་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྫས་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ཞེས་ཀྱང་ཅི་སྟེ་མི་བརྩད། གལ་ཏེ་ཆ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་མིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤེས་པ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། དོན་འདི་ནི་སྔར་ཕྱི་རོལ་གཅིག་པ་ཉིད་འགོག་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱས་ པར་བསྟན་ནོ།།གལ་ཏེ་འདིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྫས་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་འགོག་པ་ནི་ཚོན་གྱིས་བསྒྱུར་བ་དང་། མ་བསྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་འགལ་བར་གནས་པའི་སྒོ་ནས་འགོག་ལ། དེ་ཉིད་ཤེས་པ་གཅིག་ཏུ་ཁས་ལེན་པ་ལ་ནི་མི་མཚུངས་ཏེ། ཤེས་པ་ནི་ཚོན་གྱིས་བསྒྱུར་བར་ མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན།དེ་ཅི་ཤེས་པར་ཁས་བླངས་ཞེས་ཀྱི་དེ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་དོན་དམ་པར་གྲུབ་བམ་ཞེས་དྲི་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་མ་གྲུབ་པོ་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བའི་ཆོས་ཅན་དོན་དང་ཤེས་པའི་ཁྱད་པར་དུ་མ་བྱས་པ་ལ། ཚོན་གྱིས་ བསྒྱུར་བ་དང་མ་བསྒྱུར་བའི་འགལ་བའི་གཏན་ཚིགས་གཅིག་ཉིད་གྲུབ་ན།དེ་ཤེས་པར་ཁས་བླངས་པའི་ཚེ་གཏན་ཚིགས་མ་གྲུབ་ཅེས་ནི་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཏེ། ཆོས་ཅན་དང་གཏན་ཚིགས་སྔ་མ་ཉིད་ལས་མ་འཕོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ལྷ་སྦྱིན་གྱི་མདོག་སྔོ་བསངས་ཉིད་ དུ་ཚད་མས་གྲུབ་པ་ན།དེ་དམངས་རིགས་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པས་སྔོ་བསངས་ཉིད་དུ་མི་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གང་དུ་ཁས་བླངས་ཀྱང་ཁ་དོག་སྔོ་བསངས་ཉིད་དུ་ཚད་མས་གྲུབ་པ་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན། ཕྱི་རོལ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ ཁས་ལེན་པས་དེ་ལ་ཚོན་གྱིས་བསྒྱུར་བ་དང་མ་བསྒྱུར་བའི་འགལ་བ་མི་འཐད་དོ་ཞེས་ཅི་སྟེ་མི་བརྗོད།།གལ་ཏེ་གཅིག་ཏུ་ཁས་བླངས་པ་ཙམ་གྱིས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ལ། ཇི་ལྟར་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ནི་གཏན་ཚིགས་དེ་མ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེ་ན།དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་ཁས་བླངས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་ནི་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟར་སྣང་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ནི་གཏན་ཚིགས་དེ་གྲུབ་པས་ཅིའི་ཕྱིར་ནི་མི་མཚུངས་སྙམ་དུ་སེམས་པའོ། །གཞན་ཡང་སྣ་ཚོགས་པ་སྣང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཤེས་པ་གཅིག་གི་བདག་ཉིད་ ཡིན།ཞེས་པ་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་ལས་བཟློག་པའི་ཆོས་ཀྱིས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་གཏན་ཚིགས་འགལ་བ་ཉིད་ཡིན་པ་འམ། ཡང་དོན་དམ་པར་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་གཏན་ཚིགས་སུ་འགོད་ན་ནི་མ་གྲུབ་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་དེ་ལྟར་སྣང་ བའི་ཤེས་པ་གཅིག་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་ན།ཁྱབ་པ་མ་གྲུབ་པོ་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྣ་ཚོགས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཕྱོགས་བཀག་ནས་གཞན་དག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ནི་ཤེས་པ་དུ་མའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། འདི་ཡང་མི་འཐད་དེ། དུ་མ་རྩོམ་པར་བྱེད་ པའི་སྔོ་སྣང་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་པ་སོ་སོ་བ་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ནམ།འོན་ཏེ་དུ་མ་ཞིག་ཚེ་ཐུག་པ་མེད་པར་ཁས་ལེན། དང་པོ་ལྟར་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་དཔྱད་པ་མཚུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་དབུས་ཕྱོགས་སུ་དཀར་པོར་སྣང་བ་ལ། དེའི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་སྔོན་པོར་སྣང་བ་བལྟས་ཤིང་སྦྱར་ བའི་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་དུ་ལྷོ་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པར་སོ་སོར་སྣང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བལྟས་ཤིང་སྦྱར་ན།ཐམས་ཅད་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་གོགས་ཉིད་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་ལ། འོན་ཏེ་དེ་དག་གིས་ཕྱོགས་སོ་སོར་བལྟས་ཤིང་སྦྱར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་དབུས་ཀྱི་དཀར་པོར་སྣང་བ་དེ་ཉིད་ཆ་བཞིར་ འགྱུར་བས་གཅིག་པ་ཉིད་ཉམས་སོ།

這是不合理的。以前已經說明，以同時觀察決定等因不能成立勝義中的心識；此外，如果顯現為青等種種的知是一體，為何不追問它就是外境的一個實體呢？若說因為顯現為種種相，所以不是外境一體的自性，那麼正因為如此，也不是一個心識的自性，這個道理在前面否定外境一體性的時候已經廣泛說明。 若說此處否定外境實體一體性是從染色與未染色等相違法的角度否定，而承許為一個心識則不相同，因為心識不應被染色所染。對此應問：僅僅因為承許為心識，就能在勝義中成立心識的本性嗎？若說不能如此成立，那麼正因為如此，對於顯現為青等種種的有法，在未區分對境和心識的情況下，若成立染色與未染色相違的因一體性，當承許為心識時就不能說因不成立，因為有法和因未從前者轉變。 就像當量度成立提婆達多膚色為青綠時，承許他是首陀羅種姓並不會改變青綠膚色，無論承許為何種姓，量度所成立的青綠膚色都不會改變一樣。若不如此，為何不說由於承許為外境一體，就不應有染色與未染色的相違呢？ 若說僅僅承許為一並不會成為一，而對於顯現為青等的有法，因並非不成立。同樣，僅僅承許為心識也不會成為心識，而對於如是顯現的有法，因已成立，為何不相同？這樣思考。 此外，因為顯現為種種，所以是一個心識的自性，這是以與所立相違的法遍攝，所以是相違因；或者若立因為’因為在勝義中顯現為種種’則不成立；若要證成’因為在世俗中顯現為種種，所以在勝義中是如是顯現的一個心識’，則遍攝不成立，應當總的如是說明。 如是否定種種無二的觀點后，若他人說種種相的顯現是以多個心識的自性而有，這也不合理。組成多體的青顯等心識是一還是多？若承許是多則成無窮。若如第一種情況，則與極微的考察相同。 比如，在中央顯現為白色，在其東方顯現為青色，觀察並結合的方向上，在南方等處各別顯現者若觀察並結合，則一切都將顯現為東方的伴侶；若說它們各自在不同方向觀察並結合，那麼中央的白色顯現就成為四分，一體性就失壞了。

།གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལུས་ཅན་གྱིས་དཔྱད་ལ། སེམས་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པས་མི་མཚུངས་ཏེ། དེ་ནི་ཡུལ་དང་ཕྱོགས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་སེམས་སུ་ཁས་བླངས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་སེམས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་མེད་ ལ།སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ནི་ཡུལ་དང་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པར་སྣང་བས་ཅིའི་ཕྱིར་ན་དཔྱད་པ་མི་འཇུག་ཅེས་པའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཆ་ཤས་མེད་པ་ལས་ཤར་དང་ལྷོ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་མི་འཐད་པས་རྣམ་རིག་ཙམ་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དྲུག་གིས་ ཅིག་ཅར་སྦྱར་བ་ལ་སོགས་པའི་བརྟག་པ་བྱས་པ་ཡང་མི་འཇུག་གོ།།གལ་ཏེ་ཆ་མེད་པར་ཁས་བླངས་ཀྱང་དེ་ལྟར་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ལ། འོན་ཀྱང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་འདབ་ཆགས་སུ་གནས་པ་ལས་རགས་པ་རྩོམ་པར་ཁས་ལེན་པ་ན། དོན་གྱིས་ཤར་ལ་སོགས་ པར་ཁས་ལེན་དགོས་པས་དེ་ལྟ་བུའི་དཔྱད་པ་འཇུག་གོ་ཞེ་ན།འདིར་ཤེས་པར་ཁས་བླངས་པ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་པར་གྲུབ་པ་ནི་མ་མིན་ལ། འོན་ཀྱང་རྡུལ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་འདབ་ཆགས་སུ་སྣང་བ་ལས་རགས་པར་སྣང་ལ་རྩོམ་པར་ཁས་ལེན་པ་ན་དེ་ལྟ་བུའི་དཔྱད་པ་ཅི་སྟེ་མི་ འཇུག་ཅེས་པའོ།།གལ་ཏེ་ཤེས་པའི་ཕྲ་རབ་དུ་མ་ཉི་ཚེར་ཁས་ལེན་ན། སའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྒྱས་པར་སྣང་བ་དང་། སྐྲའི་རྩེ་མོའི་ཁྱོན་ཙམ་དུ་སྣང་བ་གཉིས་རྣམ་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་མེད་པར་ཐལ་ཏེ། རྩོམ་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་མང་ཉུང་གི་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ པ་ལ་སོགས་པ་སྔར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་དཔྱད་པ་བྱས་པ་དང་མཚུངས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།དེ་ལྟར་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་རྣམས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབའ་རླབས་ལ་མེད་ཅིང་། རྣམ་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་དབའ་རླབས་ཀྱང་གྲུབ་པ་མེད་པས་དོན་དམ་པར་ཀུན་གཞི་དང་ མཐུན་པ་སྟེ།ཀུན་གཞི་ཡང་སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོར་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་དེ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་བསྟན་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་དོན་དུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ལན་བསྟན་ཏོ། དོན་དམ་པར་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ། རྒྱུན་གྱིས་ འཇུག་པ་མེད་ལ།ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་མེད་དེ། གཟུང་བའི་ཡུལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་གཟུང་བའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་བདག་ཉིད་མེད་ཀྱང་ཤེས་པའི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་གཟུང་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་གཟུང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་མ་ ཡིན་ཏེ།གཟུང་དང་འཛིན་པས་སྟོང་པའི་ཕྱིར། །དེ་ནི་དེ་ལྟར་རང་ཉིད་གསལ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་གཟུང་བའི་ཡུལ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ན། དེའི་ལྟོས་སར་གྱུར་པ་འཛིན་པའི་དབའ་རླབས་ཀྱང་དེ་ལྟར་སྣང་བ་དང་། མཐུན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གཟུང་བ་ ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ལྟོས་པའི་འཛིན་པ་མི་འཐད་དོ་ཞེས་པའོ།།དེ་ལྟར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སེམས་ཙམ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་། དོན་དམ་པར་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྔར་རྒྱས་པར་བསྟན་ལ། འདིར་ནི་ཁྱད་པར་དུ་རྣམ་པ་བདེན་པའི་ཕྱོགས་བཀག་པའོ། །ཡང་རྣམ་ པ་བརྫུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་འོག་ནས་འགོག་པར་འགྱུར་རོ།།ལུས་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དབའ་རླབས་སེམས་དང་མཐུན་ཞིང་། སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ཡང་དབའ་རླབས་དང་འདྲ་བར་སྟོན་པ་སྟེ། འདིའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་ནི་འོག་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ། །དབའ་རླབས་དངོས་པོར་ ཞེན་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་དཔེ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་དག་གི་འཇུག་པ་སྤྱིའི་ཚུལ་དུ་རྟོགས་པར་རིགས་ཤིང་།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དཔེ་ཡང་ཉེ་བར་དགོད་པ་ཡིན་ཞེས་པའོ། །སྔར་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་ཡིན་པས་འགལ་བའི་ཉེས་ པར་མི་འགྱུར་རོ།།འདིར་དབའ་རླབས་དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་དཔེའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། སྔར་བསྟན་པའི་དབའ་རླབས་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་དཔེས་མཚོན་པའི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ།

如果說以極微細的微塵有形體來觀察，而心識無形體故不相同，因為心識不為處所和方位所攝，這種說法是不對的。如前所說，即使承認是心識，但勝義中並無心識的成立，而青等顯現的行相是為處所和方位等所攝而顯現，為何不能進行觀察呢？ 若不如此，則由於極微無分故，東南等方位不合理，唯識論師們所作的六微塵同時和合等觀察也就不能成立。如果說雖然承認無分，但並非如此成立，然而當承認極微相鄰而住從而組成粗大時，實際上必須承認有東等方位，因此這樣的觀察是可以進行的。 對此，僅僅承認是識並不能證成為識，然而當承認由青等行相相鄰顯現而組成粗大顯現時，為何不能進行這樣的觀察呢？ 如果僅僅承認多個識的極微，則顯現為廣大的大地和顯現為發尖許大小的二者在大小行相上應無差別，因為組成的識的極微在多少上無差別。對此等應當視為與前面對極微所作的觀察相同。 如是，青等行相不存在於識的波浪中，除了行相之外的波浪也無成立，故勝義中與阿賴耶識相同。阿賴耶識如前所說也不成立為勝義的體性。 如此則與說示彼等的執行相違。對此以’相為義’等來回答。勝義中識的法性真如無相續執行，世俗中對境的執行也無，因為無所取境。 如果說雖無外在所取的自性，但世俗中有屬於內識的所取，這是不對的。因為這也不成立為所取相，如說’由離能取所取故，彼如是自明’。 若有某個所取境，則作為其所依的能取波浪也應如是顯現而成立，然而由於所取本身不存在，故依于彼的能取不合理。 如是世俗中一切法唯是心識，勝義中心識的體性也無成立，如前廣說。此處特別遮破真實行相一邊。虛妄行相一邊也將在下文遮破。 以’身等’等說明世俗中波浪與心識相順，心識的執行也如波浪，此義詳細將在下文說明。 以’波浪實執’等是通過顯示比喻的方式說明凡夫們也應了知彼等執行的總體方式，正因為如此才需要安立比喻。 前面說示難以了知，是就自相的本來而言，故無相違過失。此處說’波浪事物’是就比喻而說，前面所說的’波浪’等是就比喻所表義而言。

།སྐྱེ་བོ་བཟང་ངན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་བཤད་པ་ འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་གདུལ་བྱའི་ཁྱད་པར་གྱིས་མི་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ།དེ་ལ་དང་པོར་རྒོལ་བའི་དོན་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཕྱོགས་རིས་མེད་པ་མངའ་བས། །ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་རིགས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མཉམ་པོར་འཆར་བ་བཞིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་གསུངས་ན། །གསུང་རབ་དག་ལས་སེམས་ཙམ་དངོས་པོར་བསྟན་པ་འམ། །ཕྱིའི་དོན་ལ་བསྟན་པ་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་མ་མཆིས་ཞེས་པ་སྟེ། བསྟན་པའི་དོན་ལ་ཚད་མས་གནོད་ པས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོར་མ་གྲུབ་ཅེས་པའོ།།ཆོས་ལ་རབ་ཏུ་བཞུགས་མཛད་ཅིང་། །ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་མ་གཡོས་པའམ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཏེ་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཆེན་པོ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་དབྱེར་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ལ་རྟག་ ཏུ་བཞུགས་ནས་ཞེས་པའོ།།ཚིག་འདི་བསྟན་པའི་དགོས་པ་ཡང་ཐུགས་རྗེས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་ན་རང་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་གཡེངས་པར་འགྱུར་བར་སྲིད་པས་དེ་འདྲ་བ་དགག་པའི་དོན་དུའོ། །ཇི་ལྟར་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ལན་སྟོན་ ཏེ།།དེ་ལ་དང་པོར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འཇུག་ཚུལ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཏེ། དེའི་དོན་ཡང་ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་གི་ངོས་ལ་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་གཟུགས་སྣང་བ་དང་། རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་དངོས་པོ་ལ་མེད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རིམ་མམ་ ཅིག་ཅར་གྱིས་སྣང་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་རང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་སྣང་བ་ལས།རྫས་སུ་གྲུབ་པའི་ཡུལ་དང་མི་ལྡན་ཡང་རིམ་མམ་ཅིག་ཅར་གྱིས་འཇུག་ཅིང་སྣང་བ་སྟེ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་གཞི་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ། །ཡང་ན་རྣམ་པ་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་ དོ།།ཡིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་སྙེམས་པར་བྱེད། །ཅེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀུན་གཞི་ལ་ང་ཡིར་འཛིན་པ་སྟེ། །བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བའོ། །ནང་དུ་མཉམ་པར་གཞག་པའི་གནས་སྐབས་ན་ནི་དེ་འདྲ་བའི་འཇུག་པའི་རིམ་པ་མེད་ཅེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་ངོ་བོ་སྣ་ ཚོགས་སུ་བཤད་པ་ནི་དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་མེད་ཅེས་རི་མོའི་དཔེའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་བྱེད་དེ།དེ་ཡང་། །ཚོན་ལ་རི་མོ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་པས་དཔེ་ཉིད་གསལ་བར་འཆད་དེ། །ཇི་ལྟར་ཚོན་རྩི་གཅིག་པུ་ལ་རི་མོ་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྐྱེན་གཞན་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ རོ།།དེ་བཞིན་དུ་པིར་དང་སྣོད་དང་སྐྱེས་བུའི་རྩོལ་བ་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་རྣམས་རེ་རེ་ལ་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ནུས་པ་མེད་ཀྱང་། །དེ་རྣམས་ཚོགས་པ་ལ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། ཚོགས་པ་ཅན་རེ་རེ་བ་རྣམས་མ་གཏོགས་པའི་ཚོགས་ནི་གྲུབ་པ་མེད་དེ། །དེའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་འོག་ནས་སྟོན་པར་ འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་དཔྱད་པའི་དོན་མ་གྲུབ་ཀྱང་། །མ་བརྟགས་ན་ཉམས་དགའ་བ་ཙམ་དུ་ཚོན་ལ་སོགས་ལས་རི་མོ་སྐྱེད་པར་སྣང་ཞིང་། །དེ་ལྟར་རྣམ་པར་བརྟག་པར་བྱ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་བདག་ཉིད་སྣ་ཚོགས་སུ་བཤད་པ་ཡང་། སོ་སོ་བ་དང་འདུས་པའི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ ཞིང་།མ་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོར་ཡང་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཙམ་དུ་དེ་ལྟར་སྣང་བ་དང་། དམིགས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་དྲང་བའི་དོན་དུ་དེ་ལྟར་བསྟན་པའོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་ནི་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་ཅིང་། །ཡོད་པར་བསྟན་པ་ནི་ ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་མོད་ཀྱི།།སེམས་ཅན་རྣམས་དྲང་བའི་དོན་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་པས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བརྫུན་གསུངས་པའི་ཉེས་པ་མི་མངའོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་དག་པའི་དོན་སུ་ལ་སྟོན་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ལ་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་ སྔར་གྱི་དོན་ཉིད་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ།།དེ་ལྟར་གདུལ་བྱའི་བྱེ་བྲག་མི་འདྲ་བས་བཤད་པ་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་དཔེའི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བསྟན་པ་ནི། །གཞན་ལ་གང་ཞིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།

以’善惡眾生’等詞說明諸佛說法時，由於所化眾生的差別而有不同的進入方式。首先，反駁的意思是：如來具有無偏私的大悲心，理應對一切眾生平等地宣說真實義，如同太陽對眾生平等升起一樣。 如果對一切眾生都宣說真如，那麼在經典中為何有時說唯識實有，或說外境非真如呢？這是說所說的內容被正理所破，因此不能成立為真如體性。 ‘安住於法中’是指自身不離法界，或說佛陀安住于佛法即不住涅槃的大涅槃，是方便智慧不二的本性中常住。說此句的必要性是：以大悲心利益眾生時，可能會使自身從法界中散亂，爲了遮止這種情況而說此句。 以’如海’等來回答。首先從世俗諦的角度說明識的運作方式：如同鏡面上顯現非實有的影像，或如夢境等狀態中顯現實際並不存在的色等，識也是如此，或次第或同時顯現其境，雖無實有的對境，但仍有次第或同時的運作與顯現。這裡的識指阿賴耶識和意識，或者是六識的自性。 ‘意念如是’是指染污意執著阿賴耶識為我所，即我慢。在內心等持時則無如此運作次第。 如是所說的種種能取所取之性，從勝義諦來看實無所成，以繪畫的比喻來說明。‘顏料中無繪畫’即明確說明比喻：如同單獨的顏料不能產生繪畫的功能，因為這樣其他條件就成為無意義了。 同樣也可應用於畫筆、容器和人的努力。若說雖然它們各自不能產生結果，但和合則可以，然而除了各個和合物外無有和合的成立，此義下文將詳細說明。 如是觀察則義不成立，然未經觀察時，似乎顏料等可生繪畫而顯現悅意。同樣，所說的種種能知所知之性，也非從各別或和合因緣而生，也非以未生之性而成立，但在世俗安立中如是顯現，為引導有所緣眾生而如是宣說。 在真實義中，一切所詮能詮之法皆無，說為有即是顛倒，但為引導眾生而說，故如來無有說妄語過失。那麼對誰說真實義呢？即’于諸法’等。 ‘如幻’等是總結前義。如是由所化眾生的差別，說法進入的方式也有差別，以比喻明顯說明，即’於他何者’等。

།སེམས་ཙམ་དུ་ཡང་ཞེས་པ་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ། གདུལ་ བྱའི་ཁྱད་པར་ལ་གང་ཟག་དང་ཕྱིའི་དོན་ཡང་ཡོད་པར་སྟོན་པའོ།།དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་དོན་དེ་ཉིད་དབང་པོ་མཆོག་དང་ལྡན་པ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་ཅན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་པ་སྟེ། ཤེས་པར་ཟད་དོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཡུལ་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པའི་ཚུལ་ བསྟན་ནས།གཉིས་ཀྱི་མཐའ་བརྗོད་ཇི་ལྟ་བུ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལན་དུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་བློའི་མདུན་དུ་བྱས་པ་ནི་གཡང་སའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་མཐའ་ཉིད་ཡིན་པས་དེ་རྣམས་རྣམ་པར་བཀག་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོར་དེ་བཞིན་ཉིད་ རྟོགས་པའི་ཡན་ལག་དང་ལྡན་པར་བྱའོ་ཞེས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གདམས་པའི་ཚུལ་དུ་སྟོན་པ་ནི།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ནི་རང་གི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་ཐ་དད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྲུབ་པ་ མེད་པ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་རྟོགས་ཤིང་དོན་དམ་པར་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་རྟོགས་པར་འདོད་པས།འདུ་བ་དང་འདུ་འཛི་སྟེ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་མང་པོ་དང་། གཡོག་འཁོར་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་ཚོགས་དང་། གཉིད་དང་རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་ པ་དང་འགྱོད་པ་དང་།འདོད་པ་དང་། འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་སྤང་བར་བྱ་ཞིང་། དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྲོད་དང་ཐོ་རངས་དང་ནམ་གྱི་གུང་ལ་མི་ཉལ་ཞིང་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྩོན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པར་ཟད་དོ། ། སེམས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་སམ། །རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འདིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དང་། །དེ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད ཤེས་པ་སྟེ།།དེ་འདྲ་བའི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་དགོད་པ་ལ་གནས་ཞེས་པ་སྟེ། །དེ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་ས་བདུན་པ་མན་ཆོད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ། །གོང་དུ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལས་ལྷག་ཏུ་སྟེ། །ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །དེ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། སྣང་ བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ།།ས་བརྒྱད་པའི་གནས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གཉིས་སུ་སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་མེད་པ་ཞི་བའི་བསམ་གཏན་ལ་མཉམ་པར་གཞག་པའོ། །སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་སྨོན་ལམ་གྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་ཚོགས་བསགས་ ཤིང་།སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཚོགས་བསགས་ཤིང་། སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཕྱག་གླང་པོའི་སྣ་ལྟ་བུའོ། །དེ་མགོ་ལ་བཞག་ཅིང་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པར་སྣང་བའི་སྒོ་ནས་ ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཞི་བའི་བསམ་གཏན་ལས་བསླངས་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱོར་བའོ།།དེ་ལྟར་ཡང་། ས་བདུན་དག་ནི་སེམས་ཡིན་ཏེ། །སྣང་བ་མེད་པ་བརྒྱད་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འཕགས་པས་ བཅུ་པ་ལས།ས་བརྒྱད་པ་ལ་ཞི་བའི་བསམ་གཏན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལས་བསླངས་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་བསྐུལ་བ་ཉིད་དུ་གསུངས་པས་སོ། །འཕགས་པ་སོ་སོ་རང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱར་བ་ན་ཡང་ དེ་རྣམས་སེམས་སྣང་བ་ཙམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་རྟོགས་ཤིང་།དེའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་ལས་མི་གཡོ་བའོ། །བོང་བུ་ཐེང་པོ་ལྟ་བུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི་ས་བདུན་པ་མན་ཆོད་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་རྣམས་གནས་མ་གྱུར་ཅིང་། མཚན་མ་འམ་རྩོལ་བ་དང་བཅས་པའི་ གནས་སྐབས་ཡིན་པས།བགྲོད་པར་བྱ་བའི་གནས་ཇི་ལྟ་བར་འགྲོ་བ་ལ་ཅུང་ཟད་ཐོགས་པར་གྱུར་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་སྔར་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་སྔར་གྱི་དམན་པའི་གནས་སྐབས་སྤངས་ཏེ། རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱིས་བརྒྱད་པ་ཐོབ་ནས་དགུ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་ རིམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ།

所謂’唯心’是比喻而已，是針對特定根機的所化眾生而說有補特伽羅和外境。如此所說的義理並非針對具有最上根器的大乘種姓者，這是應當了知的。如是宣說了諸識趣入境界及還滅的方式之後。 對於’二邊之相為何’等問題的回答中，以有無等相為心前境時，即成為墮入深淵之邊，因此遮除彼等而顯示真如。首先，如來以教誡方式宣說應具足證悟真如之支分，即’大慧’等。其中，所取能取之顯現相即是自心分別，無有異體之行境，如是了知並通達勝義中連心的分別自性亦無。 應當遠離聚集和喧鬧，即眾多利養恭敬、眷屬等大眾聚集，以及睡眠、昏沉、掉舉、悔恨、貪慾、欲求、害心和疑惑等五蓋，由此于初夜、后夜及中夜不應睡眠而精進修習瑜伽，這些都應當了知。 心即如來藏阿賴耶識，宣說為佛種性或自性等。智慧與智的特徵在此依次為善巧了知諸法差別，及了知彼等真如。安住于如是相的安立中，即是如實通達彼等，為七地以下階段所攝。‘向上’即超越彼等，現證殊勝功德。 其為何？即無相之相，為八地所攝，無有二相等諸相，安住于寂靜禪定。諸佛自願力加持相，即彼等往昔積累資糧併發愿，菩薩自身亦如是積累資糧發願之力，圓滿報身佛之手如象鼻。 以置於頭頂並顯現言說的方式，為圓滿成就證得佛果之資糧故，從寂靜禪定中起，趣入利益眾生等事業。如是所說：‘七地是心性，第八無所現。‘又如聖者于《十地經》中所說：八地中入于寂靜禪定，諸佛即從彼中喚起，勸請利益眾生。 聖者各別自證智相，即如是趣入利益眾生等事業時，通達彼等唯是心之顯現自性，不離如實通達彼真如。‘如跛驢’等義，即七地以下諸識聚未轉依，有相或有功用之階段，故於所趣之處略有障礙。 因此，通達前說三相后，舍離前述劣等階段，佛子獲得第八地后，次第趣入第九地等，終將成佛。

།འདིར་དེའི་གོང་དུ་ཞེས་པ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་རོལ་ལོ། །དེ་ལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྔར་གྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་དང་པོའི་དོན་ནི་སློབ་དཔོན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་བཟང་པོས་མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་ པ་རྣམས་ལ་ཡང་།སྲོག་དང་རྩོལ་བ་བསྡམས་པའམ། །བགྲང་དང་རྗེས་འགྲོ་ལྡོག་པ་དང་། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྲོག་གི་རླུང་ལ་བསླབས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྣང་བ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོད་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཐབས་ ལ་བསླབས་ཤིང་འདྲིས་པར་བྱས་པས་དེ་འདྲ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འདིར་དེ་དག་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཁྱད་པར་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་མིག་བཙུམས་པ་ན། བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་མི་སྣང་བ་དང་། མིག་དང་ལྡན་པས་དབང་པོ་ལེགས་པར་བྱས་པ་ན་བུམ་ པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སྣང་དུ་རུང་བ་ལས་མ་དམིགས་པས་ཡོད་པའི་སྒྲོ་འདོགས་ཆོད་ཅིང་།མེད་པར་རྟོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མཚན་མའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་དེ་འདྲ་བའི་སྣང་བ་མེད་པས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ ཟུང་དུ་འབྲེལ་པ་ཉིད་ཡིན་ལ།གཞན་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའོ། །ཡང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་དང་། ཆོས་ཀྱི་བདག་ཏུ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་དང་དེའི་ཡུལ་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དཔྱོད་ཅིང་འདྲིས་ པར་བྱས་པ་ལས།དེ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་སྣང་བ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འབྱུང་བ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། སྤྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཉིད་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པའི་དོན་ནི་ཤེས་པར་སླའོ། །འདིར་སྨོན་ ལམ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྨོན་ལམ་ཡང་དེའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའོ།།དེ་ལ་འདིར་བྱིན་གྱི་རླབས་ནི་དེ་དག་གི་མཐུ་ཡིན་ལ། མཚན་ཉིད་ནི་དེའི་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ཚོགས་གཉིས་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །གསུམ་པའི་དོན་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ ཅད་ཅེས་པ་ས་བརྒྱད་པ་ཡན་ཆད་དུ་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རིགས་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་གསུངས་པ་དང་།ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ལུས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ རང་བཞིན་གྱི་ལུས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཐོབ་པས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བའི་རྟོགས་པའི་རྒྱུན་གོང་ནས་གོང་དུ་འཇུག་པ་ལས་འབྱུང་ཞེས་པའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྐབས་ཀྱི་དོན་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤྱིའི་ ཚུལ་དུ་གདམས་པའི་དོན་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོས་ཞུས་པ་ནི།དེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཚིག་གི་དོན་ནི་ཕལ་ཆེར་ཤེས་པར་ཟད་དོ། །འདིར་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཙམ་སྨོས་ཀྱི་དེའི་ཡུལ་མ་སྨོས་པ་མི་འཐད་དེ། དེ་ལ་ཡང་གཞན་ དག་རྨོངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན།སྐྱོན་མེད་དེ། ཡེ་ཤེས་ལས་ཐ་དད་པའི་གཟུང་བའི་ཡུལ་གྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལ་གནས་ཞེས་པ་ནི་དབྱིངས་དང་ནམ་མཁའ་དབྱེར་མེད་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་ལ་གནས་པའོ། །གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པའི་རབ་ ཏུ་རྒྱུ་བ་ཞེས་པ་ནི་བདག་མེད་གཉིས་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྒྱུན་རྒྱུད་དེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་དྲི་མ་ས་བོན་དང་བཅས་ཏེ་སྦྱངས་པའོ། །ཆོས་ལྔ་དང་རང་བཞིན་རྟོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པ་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རྟོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་དང་བཅས་པ་ལས་ལོག་པ་ ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་འབྲེལ་པ་སྟེ།ཡེ་ཤེས་རིག་པ་དང་། དབྱིངས་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དབྱེར་མེད་པའི་ཚུལ་དུ་རྟོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་སྤྱོད་ཡུལ་མངོན་པར་རྟོགས་ཤིང་གོམས་པའི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསྟན་པའོ།

此處’在其之前’是指在第八地等之前。‘於此’等詞說明前述三種特徵是如何出現的方式。 其中第一個含義，如同智慧吉祥賢論師所說，外道等人也有通過修習調伏氣息和用功，以及數息、隨息、逆息等方法，由於修習生命之氣的緣故而獲得無分別念等顯現的禪定。菩薩們也通過修習相應的方法並熟練掌握而獲得這樣的禪定。 此處外道等與菩薩的區別，就如同一個人閉上眼睛時看不見瓶子等色法，而具有眼根者善用根門時雖然能見瓶子等色法卻因未執著而斷除實有的增益，了知其為空性一樣。大菩薩們因爲了知一切有相之法為空性，所以沒有這樣的顯現，是止觀雙運；其他則與此相反。 另一方面，聲聞等補特伽羅通過帶有人法二我執著的禪定，以及如實分別其對境的智慧來觀察並熟練，從而了知它們為空性而生起無相禪定。如同所說的’捨棄行為禪定而具有神足修行’一樣。 第二個含義容易理解。此處所說的愿，如前所述，是菩薩自身的愿也成為其因。 此處加持是指他們的力量，其特徵是作為其果報能圓滿二資糧。 第三個含義中，‘一切佛法’是說在第八地以上獲得力、無畏等一切種類的佛法，以及對蘊等一切相無有執著，獲得如幻三昧身，即獲得如幻的意識本性身，由此通達佛智，證悟相續不斷增上而生起。 ‘大智慧’等是總結本章內容。 如是如來以總的方式教誡之義，眷屬中的主要者請問道：‘爾時一切佛’等，其詞義大多容易理解。 此處若問：僅說聖者智慧之事而不說其境不合理，因為其他人也會對此迷惑。答：無過失，因為沒有離智慧外另外成立所取境。‘住於何處’是指住於法界與虛空無別的法身本性中。 ‘人法二無我的執行’是指通達二無我的智慧相續，即清凈其煩惱及種子。 ‘遠離五法和自性的了悟’是指遠離了解它們差別的世俗智慧有相之智，是與智慧極為相應的法身，即以智慧覺知、法界和空性無二的方式了悟，現證一切法如幻境界並通過修習而成就，這是宣說智慧資糧。

།སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཞིང་ཐམས་ཅད་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཞིང་དང་གནས་དེ་དག་ཏུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་སོང་ཞིང་།སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱས་པས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱ་སྟེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་མཐར་གྱིས་འོག་མིན་གྱི་གནས་སུ་ཉེ་བར་སོང་སྟེ། དེ་ བཞིན་གཤེསས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོ་རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཟབ་མོའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སྔར་བསྟན་པ་དགག་བྱ་དང་དེ་དགག་པར་བརྗོད་པའི་ཚིག་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཤིན་ཏུ་ཕྱེ་བའི་གནས་ཏེ་དེ་དག་ཐམས་ཅད ལ་བདེན་པའི་དོན་གྲུབ་པ་མེད་པས་ཚིག་ཙམ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་།ཚིག་ཉིད་ཀྱང་དོན་ལ་ལྟོས་པས་དངོས་པོར་མི་འཐད་ཅེས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་དགག་བྱ་དང་། བཀག་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མར་འཛིན་པ་ནི་མཐའ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བདག་ལ་བཤད་དུ་གསོལ་ཞེས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ལན་ལྡོན་པར་བྱེད་དེ།རེ་ཞིག་དང་པོར་མཐའ་གཉིས་སུ་འཛིན་པའི་ཚུལ་ནི་ཕྱི་རོལ་པའམ་རང་གི་སྡེ་པ་ཡང་རུང་སྟེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ཅན་ཐམས་ཅད་མུ་སྟེགས་ཉིད་དུ་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་ལ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་འགའ་ཞིག་སྔ་ན་མེད་པ་དང་། ཞིག་ནས་ མེད་པ་དང་།བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པ་དང་། རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་གཏན་ནས་མེད་པའོ་ཞེས་མེད་པའི་མཚན་མར་འཛིན་ལ། དགག་པར་བྱ་བའི་དོན་དེ་དག་གིས་དབེན་པའམ། དེ་དག་གིས་བཟློག་ཟླར་གྱུར་པ་རི་བོང་གི་མགོ་བོ་དང་། གླང་གི་ རྭ་ལ་སོགས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པའོ་ཞེས་ཡོད་པའི་མཐར་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ།།དེ་ལ་མུ་སྟེགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཅན་ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའོ། །མུ་སྟེགས་ཅན་ཞེས་པ་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་མ་ཐོས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ། །དེ་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ རྒྱུ་མཚན་ཡང་རི་བོང་གི་རྭར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་བློ་དེ་འདྲ་བའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར།དེའི་ཡུལ་རི་བོང་ལ་རྭ་མེད་དོ་སྙམ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཕན་ཚུན་གྱི་བདག་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྔོན་དང་ ཕྱི་མའི་གནས་སྐབས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་གོ།།རྒྱུ་ཟད་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་པ་ནི་དེ་འདྲ་བའི་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ཟད་པའི་དབང་གིས་མེད་པ་ཡིན་གྱི། རྭ་མེད་པའི་མཚན་མ་ཇི་ལྟར་བཟུང་བ་བཞིན་གནས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་འདྲ་བའི་བློ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ནི་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ།།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གཞན་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཡོད་པའི་མཐར་རྟོག་པའི་ཚུལ་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་དཔེའི་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་བ་ལང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་འཇོག་པའི་གཏན་ཚིགས་དོན་བྱེད་པར་ནུས་པ་དང་། གང་ཞིག་དོན་བྱེད་པར་ནུས་པ་དེ་ནི་ ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་བུམ་པ་བཞིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་བཟློག་པའི་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་པར་མངོན་པར་ཆགས་ཤིང་ཞེན་པ་རྣམས་དེ་དང་མི་མཐུན་པ་བ་ལང་གི་རྭ་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་མཐའ་གཉིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དེ་འདྲ་ བའི་ལྟ་བ་འོར་ཅིག་པར་གདམས་པའོ།།སེམས་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། ཁམས་ཀྱི་དོན་ནི་རྒྱུའམ་དབྱིངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་། གནས་དང་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བརྟགས་པ་ནི་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་ནམ། དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དེས་སྒྲོ་བཏགས་པའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་གྱི་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློའི་མདུན་དུ་མེད་པའི་མཚན་མར་སྒྲོ་བཏགས་པ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཚན་མ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་པ་ལ་མེད་པའི་མཚན་མར་བརྟག་པར་མི་བྱ་ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡོད་པ་དང་།མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་ཡིས་བཅོས་ཤིང་བརྟགས་པ་ལས་ལོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་བརྟག་པར་མི་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། རྣམ་རྟོག་མ་རིག་ཆེན་པོ་སྟེ། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོར་ལྟུང་བར་བྱེད། །ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

以’一切佛剎’等所說，是指以神通前往那些剎土和處所，供養諸佛，利益眾生，圓滿福德資糧。如前所說，最終趨近色究竟天處，獲得如來圓滿受用身的聖智之體，開顯甚深法門的自性。前面所說的所破和能破的一百零八句極為分明的處所，其中一切都無有真實義成就，僅是言說而已。言說本身也因依賴於義而不成實有。 因此，執著所破和所破法的相為邊執，請為我如是解說。 ‘世尊’等是作答。首先說明執著二邊的方式，無論是外道還是自宗部派，一切邪見者都將在下文中說明為外道。其中有些執著無相，認為過去無、滅后無、瓶子和毛毯等互相無、兔角等完全無。對於所破義，認為離開這些或與這些相反的兔頭、牛角等是實有，這是執著有邊的分別。 其中’持外道見者’是指依止宗派見解者。‘外道’是指雖未聽聞宗派見解但本性顛倒者。如是執著的原因是，因為如兔角分別等這樣的心識中無有顯現相，所以認為其境兔子無角。同樣，對一切色等諸法也分別為互相無自性以及前後時位中無。 ‘因盡的自性’是說，這樣的分別等生起的因緣已盡而無，並非如所執無角相那樣存在而導致無有這樣的心識。 ‘大慧，複次’等說明執著有邊的方式。其中以喻說明差別，即以牛角等存在的因由是能作用，凡是能作用者即是有，如瓶子等。因此，與此相反執著兔角無的人們，對與此不同的牛角分別為有。 ‘大慧，二邊’等勸誡遠離如是見解。 心界即是分別，界的含義是因或法界。因此，分別執著身、受用、處所和眾生，是分別的自性或從其因所生，是由其增益。如是自性的兔角無的分別心前增益無相，對於離開真實有無相者不應執著無相。同樣，一切法也遠離分別心所造作執著的有無等相，不應如是執著。如說：‘分別是大無明，令墮輪迴海。’

། འདི་ཉིད་དུ་ཡང་སྔར་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་ཡིས་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ་ཞེས་མཚན་མར་བཟུང་ཞིང་མདུན་དུ་བྱས་ན། དེ་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དམ། རི་བོང་གི་རྭ་དང་། ནམ མཁའི་པད་མ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་ཡང་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་བཀག་པ་ཙམ་ནི་དེ་ལྟར་བདེན་མོད་ཀྱི།དེ་དག་མེད་པའོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་ཡིས་མདུན་དུ་བྱས་ཤིང་མཚན་མར་བཟུང་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གཡང་སའི་མཐའ་ཞེས་བྱའོ། །མེད་པ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་ཞེས་པ་ཡང་ དེ་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་མེད་པ་ལས་ལོག་པ་སྟེ།གཞན་དུ་ན། དགག་པ་བཀག་པ་སྒྲུབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་སྔར་བསྟན་ནོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གང་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་གནས་པ་རྣམས་དེ་ལྟར་རྟོག་མོད་ཀྱི། ཡང་དག་པར་ན་དེ་དག་ གིས་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་ཅིང་།བ་ལང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ཅེས་བརྟག་པར་མི་བྱ་སྟེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ལྟོས་པར་བྱ་བ་བ་ལང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལས་བཟློག་པ་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བརྟག་པར་འོས་སོ་ཞེ་ ན།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་རྣམ་པར་ལོག་ཅེས་པའི་དོན་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་མཁྱེན་པ་ལ་ཡང་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་བཤད་པའམ། གཞན་ཡང་གཟུགས་རྣམས་མི་ མཐོང་ཚོར་བ་དག་ཀྱང་མི་མཐོང་ཞིང་།འདུ་ཤེས་མཐོང་བ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གདུལ་བྱའི་ཐེ་ཚོམ་བཅད་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཞུས་པ་སྟེ། དེའི་དོན་ནི་རི་བོང་གི་རྭར་རྣམ་པར་རྟོག་ཅིང་སྣང་བའི་བློ་མ་ དམིགས་པས་བློའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལས་ཐ་དད་པ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་དོ་ཞེས་དཔག་པར་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ན། དེ་ལྟར་སྣང་བའི་བློ་དམིགས་པར་འགྱུར་ཏེ། གླང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ པའོ།།ལན་གྱི་དོན་ནི་གལ་ཏེ་རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་ན་དེར་སྣང་བའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་བློ་ནི་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན། ཡུལ་ནི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། ཚད་མ་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་ལས། རྣམ་པར་རྟོག་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར། ཤེས་པའི་ ཡུལ་ནི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་ལ།རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཡུལ་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། རྣམ་འགྲེལ་ལས་ཀྱང་། རྒྱུ་མིན་ཡུལ་ཡང་ཇི་ལྟར་རུང་། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་རི་བོང་གི་རྭར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ཅན་གྱི་བློ་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་བཀག་པས་རྒྱུ་བཀག་ པ་ནི་འཁྲུལ་པ་ཉིད་དེ།ཇི་ལྟར་ས་ཕྱོགས་སུ་ཤ་ཟར་སྣང་བའི་བློ་བཀག་པས་ཤ་ཟ་དགག་པར་མི་ནུས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་གལ་ཏེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པའི་རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ན། དེ་ཉིད་དེར་སྣང་བའི་ཡུལ་ཅན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་ལ་སོགས་ པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་བློ་བྱུང་ཞེས་པའོ།

這也在此前已經說明：如果以分別心執取並對境一切離戲論，這也會成為顛倒。為此說明：一切法的自性空性，或者兔角、空中蓮花等即使在世俗諦中也僅僅是遮遣事物的本性，雖然如此為真實，但是以分別心對境並執取’這些不存在’則稱為顛倒險處邊。 ‘遠離無’也是遠離如此自性的無，否則如前所說’遮遣否定成肯定’等過失。 ‘大慧，任何’等說明雖然住于顛倒者如此分別，但實際上不應觀察說’這些兔角不存在而牛角等存在’，因為有無互相觀待之故。 如果說既然如此，由於所觀待的牛角等存在，應當觀察與之相反的兔角為不存在。 ‘大慧’等說明：‘遠離聖智行境’的含義是如《二諦分別論》中所說’因為在一切智智中也不顯現’，或者如《般若波羅蜜多經》中所說’不見諸色、不見諸受、不見想’等。 ‘其後’等是爲了斷除所化者的疑惑而請問。其義是：由於未見分別顯現兔角的心，應當推知異於成為心的對境之外境本性的兔角不存在。認為如同若有成為外境本性的某事物，則應見如此顯現的心，如牛角等。 回答的含義是：如果兔角等事物存在，則顯現為彼的境心即成為果，境即成為因。如《量決定論》中說：‘由能分別故，所知境即是因，非因者不成為境’，《釋量論》中也說：‘非因何能成境’。 因此，以遮遣成為果的分別兔角等境心而遮遣因是錯誤的。如同以遮遣地方顯現羅剎的心而不能遮遣羅剎一樣。 此處’彼即是’的含義是：如果存在成為外境事物的兔角等，則彼即是顯現為彼的境分別心等的因，依彼而生心。

།གལ་ཏེ་འདིར་ཤ་ཟ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་སྐལ་བ་ཡིན་པས་ཡོད་ཀྱང་དེར་སྣང་བའི་བློ་མི་འགྱུར་ལ། རི་བོང་གི་རྭ་ནི་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ཡུལ་དང་དུས་དང་རང་བཞིན་གྱིས་མ་བསྐལ་ཞིང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པའི་ རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་ཚང་བས་དམིགས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ་གླང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན།དེ་ལྟར་བདེན་མོད་ཀྱི། འདིར་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་ཅེས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པར་བཀག་པའི་དོན་དང་། དེར་སྣང་བའི་བློ་བཀག་པ་ཙམ་གྱི་མེད་པར་དགག་པ་ལ་ནི་གོ་བྱ་གོ་བྱེད་དུ་མི་འཐད་ པ་ཉིད་དུ་སྔར་རྒྱས་པར་བསྟན་ལ།གཞན་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློའི་མདུན་དུ་མཚན་མར་བཟུང་བ་དང་། དེར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་བློ་མེད་ཅེས་མཚན་མར་བཟུང་བ་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པའི་དོན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བཏགས་པ་བཞིན་མི་བདེན་པས་ཁྱད་པར་ དུ་ཡང་གོ་བྱ་དང་གོ་བྱེད་མི་འཐད་པ་ཉིད་དོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་གཅིག་དང་དུ་མ་དང་བྲལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་སྣང་བ་སྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་མི་འཐད་དོ་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློས་བརྟགས་པ་ནི་དེ་ ལྟར་བདེན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྔར་བསྟན་ལ།གོ་བྱ་གོ་བྱེད་དུ་འགྱུར་བའི་ཚུལ་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱང་སྔར་རྒྱས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་བོ། །སྐབས་སུ་བབ་པའི་དོན་འདིར་ཡང་རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་བཀག་པ་དེའི་མགོ་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཆོས་སུ་ བསྐོར་བ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་དོན་དང་།དེ་ལྟར་དམིགས་པའི་བློ་བཀག་པའི་ངོ་བོ་ནི་གོ་བྱ་གོ་བྱེད་དུ་འཐད་ཅིང་སྒྱུ་མ་དོན་དམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅེས་བྱའོ། །འདིར་མི་འཐད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་དོན་ནི་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་ཅེས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློས་མདུན་དུ་བྱས་ཤིང་མཚན་མར་བཟུང་བའི་དོན་ ཏེ།དེ་འདྲ་བའི་དངོས་པོ་བཀག་པ་ཙམ་བློའི་བྱེད་པས་སྒྲོ་མ་བཏགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་བདེན་པའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཞན་དག་སྐབས་ཀྱི་མདོ་འདི་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་དོན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་ ལོག་པར་རྟོགས་པ་བསལ་བའོ།།ཐ་དད་པ་དང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཇི་ལྟར་བ་ལང་གི་རྭ་དང་མཚུངས་པར་རི་བོང་གི་རྭ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ཡང་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་བསམས་ན། རྭ་དང་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་གཉིས་གཅིག་དང་ཐ་དད་པ་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར། དེ་འདྲ་བའི་ བློ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་ལ་ལྟོས་ཏེ་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་ཡིས་མཚན་མར་བཟུང་བ་ནི་མི་བདེན་ཞེས་པའོ།།དེའི་དོན་ཡང་རི་བོང་གི་རྭ་དང་དེར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་བློ་གལ་ཏེ་ཐ་དད་ན་ནི་བློ་རྭའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐ་དད་པ་དུས་ མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་རྒྱུར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་སྟེ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ཐ་དད་པ་ས་ཡིན་པའི་རྟགས་ལས་རྟོགས་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པས་བློ་དེ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཞེས་རྟོགས་པའམ། ཕ་རོལ་ལ་ཐལ་བའི་དོན་དུ་སྦྱོར་བས་ཏེ། དེའི་རྒྱུ་མཚན་མ་ ཡང་རྭ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ།།དེའི་ཁྱབ་པའི་དོན་ནི་གླང་གི་རྭ་དང་མཚུངས་པའི་རི་བོང་གི་རྭ་ཡང་རིགས་པ་དམ་པས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བར་དུ་བརྟགས་ན་མི་དམིགས་པས་ཞེས་པ་སྟེ། མེད་པ་དང་ཐ་དད་མེད་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་བློ་དང་རྭ་གཉིས་ ཀའི་དངོས་པོ་མེད་ན།རྒྱུ་མཚན་གང་གིས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་ལྟོས་ཏེ། མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་འདྲ་བའི་མཚན་མ་གྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་པའོ། །གལ་ཏེ་བ་ལང་གི་རྭ་ཡོད་པ་ལ་ལྟོས་ཏེ་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། བློ་གྲོས་ཆེན་ པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།དེ་འདྲ་བའི་ལྟོས་པ་མ་གྲུབ་པས་དེ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་མཚན་མར་བཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་གྲུབ་པ་མེད་ཅེས་པའོ།

假設這裡雖然有食肉鬼等是自然緣分，但不會生起見到它們的心識。如果兔角存在的話，由於不被地點、時間和自性所隔絕，且眼根等觀察的其他條件也具足，就一定會被觀察到，如同牛角等一樣。對此回答： 這樣說雖然正確，但在此’兔角不存在’這一完全否定的意義，以及僅僅否定顯現於彼的心識這一遮遣，二者不能成為所詮和能詮的關係，這一點前面已詳細說明。 而且，以分別心執為相的’不存在’，以及執為相的’不存在顯現於彼的分別心等心識’，都是增益的意義。由於不如所執那樣真實，所以更加不能成立所詮和能詮的關係。 如果這樣的話，由於是離一多的自性，‘如所顯現是幻化’這樣的安立也不應理。對此回答：在此，以分別心執為幻化等相，也如前所說不是真實的。 能詮所詮的道理和勝義諦的真實性也如前已廣泛確立。關於此處所說的內容，否定兔角等事物，將其頭等顯現的有法之法安立為如幻的意義，以及否定如是所緣的心識的本性，這是合理的能詮所詮關係，稱為’幻化勝義無自性’。 此處所說不合理的意義是指以分別心執為相而觀想的’兔角不存在’。僅僅否定這樣的事物，不被心識所增益，這樣才是真實的。 正因為如此，駁斥其他人對這些經文的含義理解為’離開一切有無等邊的極不住義’這種錯誤理解。 ‘差別等’是說，如果兔角如同牛角一樣存在，當思維勝義諦時，由於角與如是分別的心識二者超離一體和差別，這樣的心識並不存在，所以依此而執為相的’兔角不存在’的分別心是不真實的。 其意義是，如果兔角與顯現為彼的分別等心識是差別的話，則心識就不會從角的因中產生，因為無論是同時的差別還是不同時的差別都不能成為因。 如果不是差別的話，則從彼因所生，由差別性的標誌推理可知該心識也不存在，或者用於他人的應成，其理由是因相也與角非異故。 其遍及的意義是，與牛角相同的兔角，若以究竟理智觀察至極微塵，也不可得，即由於無和無差別故成為無。 如此，當心識和角二者都無實時，以何理由互相觀待而成為無呢？這樣的相不會成立。 如果說依靠牛角存在而成立兔角不存在，則說’大智’等，由於這樣的觀待不成立，所以無有觀待的所執相義不成立。

།དེའི་ཕྱིར་གང་དག་རི་བོང་གི་མགོ་བོ་རྭ་དང་ལྡན་པར་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་མེད་ལ། བ་ལང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པས་ རྒྱུ་མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ་ཤེས་པར་ཟད་དོ།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གཞན་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཅན་གཞན་ལ་སྦྱར་བ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་བའི་མུ་སྟེགས་ཅན་གང་དག་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་ལ་ལྟོས་ཏེ། དེ་ལས་བཟློག་པ་ནམ་ མཁའ་ཐོགས་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའོ་ཞེས་མཚན་མར་འཛིན་པའམ།དེ་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་རྫས་སུ་གྲུབ་པར་འདོད་པ་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ལ་མི་མཁས་པ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱང་ནམ་མཁའི་ངོ་བོ་དང་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ ལོག་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།དོན་དམ་པར་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ཞེས་པ་སྟེ། འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ནི་རང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པའམ་དེའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ཉིད་ཀྱང་ནམ་མཁའ་སྟེ་ཞེས་པ་ དང་སྦྱར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ཉིད་ཀྱང་གཟུགས་ཏེ། དོན་དམ་པར་དེ་དག་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར། ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གཅིག་ལ་གཅིག་ལྟོས་པའི་དབང་གིས་བརྟག་པར་མི་བྱའོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེས་གཟུགས་ལ་གནས་པར་མི་བྱའོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དང་། རིགས་པས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་གཟུགས་དང་ནམ་མཁའ་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཉིད་དུ་ དམིགས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན།ཀུན་རྫོབ་ཏུ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུ་ཐ་དད་པ་ནི་གཞག་པ་དང་གཞིའི་ཚུལ་དུ་གྱུར་པར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་གཞག་པར་བྱ་བ་བུམ་པ་དང་། དེའི་གཞི་ས་ཕྱོགས་དང་འདྲ་བར་རི་དང་ས་གཞི་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་གཞིར་གྱུར་པ་དང་། དེ་ལ་རྟེན་ ཅིང་འབྱར་བར་སྣང་བ་ནམ་མཁའ་སྟེ།ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་ཕན་ཚུན་འགལ་བའོ། །ཡང་ནམ་མཁའི་གོ་སྐབས་ན་གནས་པའི་གཟུགས་བྱ་དང་གནམ་དུ་འཕངས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ནམ་མཁའ་ནི་དེ་དག་གི་གཞིའི་ཚུལ་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་ འབྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བ་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་སྟེ།ཚ་ཞིང་སྲེག་པ་དང་གཤེར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཐ་དད་པའོ། །ནམ་མཁའ་ལ་ཡང་མི་གནས་ཞེས་པ་དེའི་རང་བཞིན་གྱིས་མི་གནས་པའོ། །དེ་དག་ལ་ཡང་ནམ་མཁའ་མེད། །ཅེས་པ་སྟེ། དེ་ དག་གི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་མེད་པའོ།།དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་ནམ་མཁའ་ཀུན་རྫོབ་ཙམ་དུ་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དེ་ཉིད་སྔར་གྱི་དོན་ལ་སྦྱར་ཏེ་བསྟན་པའོ། །རི་བོང་གི་རྭ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་མཚན་མར་བཟུང་བ་ནི་བ་ལང་གི་རྭ་ཡོད་པ་ ལ་ལྟོས་ཞེས་པའོ།།དེ་སྟེ་གཞན་ལ་ལྟོས་ཞེས་པ་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཅན་གཞན་ལའོ། །དེ་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཞེས་པ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བར་དུ་བརྟགས་ན་མ་གྲུབ་པའོ། །སྐབས་ཀྱི་དོན་འདི་རྣམས་སྔར་བསྟན་པའི་ཆོས་དང་ཆོས་མེད་པ་རྣམ་པར་བཀག་པ་དང་ཡང་སྦྱར་བར་ བྱའོ།།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཉེ་བར་གདམས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དོན་ནི་ཕལ་ཆེར་ཤེས་པར་ཟད་དོ། །གལ་ཏེ་སྣང་བ་མེད་ན་དེ་ལས་སེམས་འབྱུང་བ་མི་འཐད་དོ་ཞེ་ན། ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་མེད་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་སེམས་ ཀྱི་ངོ་བོར་ཡོད་ཅིང་།དེ་འདྲ་བའི་ས་བོན་སྔ་མ་ལས་བྱུང་བའོ། །འདྲ་བ་ནི་དེ་འདྲ་བའི་རྣམ་པར་སྣང་བའོ། །དག་པ་ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་དྲི་མའོ། །འབྲེལ་ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་ལྟར་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་ཚུལ་དུའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་བསྟན་པ་ནི་རིང་དང་ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།རིང་པོ་སྒྲུབ་པ་ཐུང་ངུ་ལ་ལྟོས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གོ་བར་ཟད་དོ།

因此，凡是兔子頭上長角的因是不存在的，而牛角等則與此相反，因為因不相等等，這些是可以理解的。 ‘大智慧者，複次’等句是將其性質應用於其他，即某些持顛倒見的外道依據有礙礙的色法，認為與此相反的虛空是無礙礙的實體，或執著于相，或者認為無為法是實體性成立的，對虛空本性的思維不善巧，認為色法也是離開虛空本性的實有，這是顛倒的。 勝義中隨順諸色的生起，即顯現為大種及所造色，因為各自本性空故，與虛空相等或是其本性，即’色即是虛空’相連。 因此虛空也即是色，勝義中彼等無別故，不應依靠互相觀待而執著為相違的本性。如此《聖般若波羅蜜多經》中說：‘菩薩摩訶薩不應住於色。為何？因為色以色的本性空’等，以理亦如是成立。 若問：如此則色與虛空如何被認知為相違？世俗中應信解為如是安立的不同因是所立與基的方式，如同所安立的瓶子與作為其基的地方一樣，山和地面等色法作為基礎，而虛空顯現為依附其上，僅是世俗諦中相違。 又如處於虛空中的色法如鳥和拋向空中之物等稱為所立，虛空應視為彼等之基。複次，僅就世俗而言，諸大種的生起是以各自特徵的差別而互相區別，即以熱燒、潮濕等差別而有別。 ‘于虛空亦不住’是指不以其本性而住。‘于彼等亦無虛空’是指不以彼等之本性方式而有。如是應視色與虛空僅在世俗中互相違背。 ‘大智慧’等是將此義應用於前說之義。執著’兔角無’之相是依于牛角有而說。‘彼依於他’是指依于瓶等其他有法。‘彼亦如是’是指若觀察至極微塵則不成立。此處之義亦應配合前說之遮遣有法無法。 其後’世尊’等是以教誡方式總結而說。偈頌之義大多可以理解。若問：若無顯現則從彼生心不應理。答：雖無外境，世俗中有心的本性，從如是前前種子而生。‘相似’是指顯現為如是行相。‘清凈’是指彼等顛倒增益的垢染。‘關聯’是指如前互相觀待的方式。 明顯顯示其義即’長’等，即成立長依于短等易於理解。

།རྣམ་པར་བརྟག་མི་བྱ་ཞེས་པ་ནི་བརྟག་བྱའི་ཡུལ་གྲུབ་པ་མེད་པས་གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོར་མི་རྟག་པའོ། །ཀུན་རྫོབ་སེམས་ཙམ་གྱི་ཚུལ་དུ་གཞག་པ་ནི་ངན་པའི་ལྟ་བ་ལ་ གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མ་ནུས་ཞེས་པའོ།།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པ་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་དྲིས་པའི་ལན། གདུལ་བྱའི་སེམས་རྒྱུད་རྣམ་པར་སྦྱང་བའི་དོན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བཤད་པ་འཇུག་པའི་ཚུལ་དུ་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་ དང་པོར་གདུལ་བྱ་ཁམས་དང་མོས་པ་དམན་པ་ཟབ་མོ་བཤད་པའི་སྐལ་བ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ལ།ཐོག་མར་གང་ཟག་དང་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་རིམ་གྱིས་སེམས་བྲིད་ཅིང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཟབ་མོ་ལ་བརྒྱུད་ནས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། དེ་ཉིད་ཚོལ་ལ་ཐོག་མར་ ནི།ཐམས་ཅད་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་གང་དག་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཤད་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ། དེ་ཉིད་ཅིག་ཅར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་བྱེད་དེ། ཆོས་རྣམས་ལ་ ནི་གནས་བཅས་ཤིང་།།རྣལ་འབྱོར་ཅན་ལ་ཡང་དག་བསྟན། །རྒྱལ་བའི་སྲས་ལ་འདི་བསྟན་གྱི། །བྱིས་པ་རྣམས་ལ་བཤད་མ་ཡིན། །ཞེས་སྔར་བསྟན་པའམ། དོན་རྣམས་རྟོགས་ཤིང་ཆགས་མེད་ལ། །ཕྱིས་ནི་རྣམ་པར་དབེན་པ་ཉིད། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རང་གི་སེམས་ སྣང་བའི་རྒྱུད་ནི་སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་རང་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་སྟེ།སེམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །བཤད་པའི་བྱེ་བྲག་ཇི་ལྟར་འབྱུང་། །ཞེས་གསོལ་བ་ བཏབ་པའོ།།ཅིག་ཅར་རམ་རིམ་གྱིས་འཇུག་ཅེས་པ་ནི་ཟབ་མོ་ཅིག་ཅར་རམ་རིམ་གྱིས་ཞེས་པ་ནི་ཤེས་པར་ཟད་དོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། །མེ་ལོང་གི་ནང་དུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྔ་མ་ལྟར་གདུལ་བྱའི་ཁྱད་པར་ལ་ཅིག་ཅར་བཤད་པ་འཇུག་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་སུ་སྣང་བ་ དུ་མའི་རྐྱེན་ཅིག་ཅར་ཚོགས་པ་ན།།དེ་ལྟར་སྣང་བར་བྱའོ་སྙམ་པའི་རྟོག་པ་མེད་ཀྱང་ཅིག་ཅར་སྣང་ཞེས་པའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ཐམས་ཅད་དེ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅིང་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྣང་བ་མེད་པ་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམས་ཅིག་ཅར་ཟབ་ མོ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་སྦྱོང་བའོ།།གནས་ངན་ལེན་གྱི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་རིགས་པ་བཞིན་བག་ཆགས་དང་བཅས་ནས་སྤངས་པ་སྟེ། །ཇི་སྐད་དུ། །དགེ་སློང་དག་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་ གིས་སྤངས་པ་ནི་སྤངས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པས་མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པ་ཡན་ཆོད་ཀྱི་སྤང་བྱ་སྤངས་པ་ནི་བག་ཆགས་དང་བཅས་ཏེ་སྤངས་པའོ།།དེ་རྣམས་ལ་རྒྱལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་བསམ་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་པས་ཏེ། གོ་རིམས་བཞིན་ དུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དང་།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་སྐུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་རྒྱུ་འདྲ་བའི་སངས་རྒྱས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་སྟེ། དབྱིངས་དང་ཡེ་ཤེས་དབྱེར་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་མ་ཡིན་གྱི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་རྒྱུ་འདྲ་ཞེས་པའོ། །དེ་ནི་གདུལ་བྱ་ས་བཅུའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ། ཐེག་པ ཆེན་པོའི་དོན་ཟབ་མོ་ཅིག་ཅར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱས་པ་སྟེ།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སྤོང་དུ་རུང་བ་དང་། གཉེན་པོ་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་དུ་རུང་བར་བྱས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའོ་ཞེས་ས་བཅུའི་མགོན་པོས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

所謂’不應觀察’是指由於所觀察的對象不成立，故不觀察為色法的實體。 以世俗唯識的方式安立，是說住于惡見者無法瞭解。 然後’對世尊’等所說的也如何成就的問答。爲了清凈所化眾生相續而如來說法趣入的方式來顯示。 其中首先對於根器和意樂低劣、不具備聽聞甚深法緣分的所化眾生，最初宣說有人我和蘊等，以此次第引導其心，間接引導趣入甚深真實義。如說：‘最初尋求真實義時，應說一切皆有’等。 又對於諸根已成熟、具有聽聞真實義緣分者，直接宣說真實義來清凈他們的心相續。如前所說’安住于諸法，對瑜伽者正說，對菩薩說此法，不對凡夫說’，或如說’了知諸義無執著，后得清凈性’。 自心顯現相續如前所說，種種顯現是各自心的本性，爲了清凈本性清凈的心性如來藏，問’說法差別如何生起？’ 所謂頓入或漸入，即是了知甚深法是頓入或漸入而已。 ‘大慧，譬如明鏡中’等，是如前顯示對所化根機差別的頓說趣入方式。 眾多色相顯現的因緣同時聚集時，雖無’應當如是顯現’的分別念，但同時顯現。 ‘一切眾生’是指一切根機成熟者，通過頓說甚深法來清凈無分別、無二相、自證行境。 遠離隨眠習氣，是指以見道和修道所斷的煩惱等，如理斷除習氣，如說：‘諸比丘，以聖慧眼所斷即是斷’，故得見道以上所斷煩惱是連同習氣斷除。 對彼等佛智是聲聞等意所不能及的境界和行境，依次是真實義的內容和世俗的差別。 ‘大慧，譬如’等特別顯示三身佛陀教法趣入的差別。其中因相似佛是報身，從法身之因而生，法身是法界和智慧無二的本體。此身也非微塵積聚的本體，而是智慧的本體，故說因相似。 對十地菩薩所化眾生，通過頓說大乘甚深義來成熟，如十地主所說：能斷違品、能生對治智慧即是成熟。

།དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་དགོངས་པ་ངེས་ པར་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལས།ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཟབ་མོ་འདི་བསྟན་པ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་གིས་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་འམ། རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།འོག་མིན་གྱི་ཕོ་བྲང་དང་གཞལ་མེད་ཁང་ན་རྣམ་གྲངས་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའམ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སྟེ་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་ལྟ་བུར་སྣང་བའོ། །རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ཅན་དུ་གཞག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ནི། ཆགས་མེད་མཉམ་པར་གཞག་པ་ སྟེ།མཐར་གྱིས་སྟུག་པོར་བཞུགས་ནས་སུ། །རྣམ་པར་སངས་རྒྱས་སངས་རྒྱས་སར། །ཆོས་ཀྱི་དབང་པོར་བདག་གྱུར་ཏེ། །སྟུག་པོའི་དཀྱིལ་ན་སྲས་དང་བཅས། །ཆོས་ཀྱི་བདག་པོར་རྣམ་པར་མཛེས། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟུག་པོ་བཀོད་པའི་རྒྱན་ལས་བཤད་པ་ལྟར་ ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སམ།དེའི་སྲས་སུ་གྱུར་པའི་ས་ལ་རྣམ་པར་འཇོག་པའོ། །གཞན་ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་རང་བཞིན་གྱི་སངས་རྒྱས་དང་། དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ ཡེ་ཤེས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གཟུགས་སྐུ་གཉིས་སུ་སྣང་བས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པར་ནུས་པ་དང་།མཐའ་གཉིས་སུ་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་རྣམ་པར་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས་མཛེས་ཤིང་བརྒྱན་པར་གྱུར་པའོ། །གཞན་ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ སངས་རྒྱས་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་འདྲ་བར་བྱུང་བ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཤད་པ་འཇུག་པའི་ཚུལ་གསལ་བར་སྟོན་ཏེ།དེའི་དོན་ནི་ཡང་དག་པའི་ས་ལ་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ། རང་བཞིན་གསུམ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ པར་གསུངས་པའོ།།དེ་ལ་འདིར་གཞུང་གི་དོན་ནི་འདྲ་བར་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་ནི་སྟོན་ཏོ་ཞེས་འོག་ཏུ་འབྲེལ་བར་བྱའོ། །ཚུལ་ཇི་ལྟར་སྟོན་ཞེ་ན། སྒྱུ་མའི་ཡན་ལག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྩཝ་དང་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་སྒྱུ་མའི་རྐྱེན་གྱི་ཡན་ལག་མང་པོས་བསྒྲུབས་པའི་ སྐྱེས་བུ་ཡང་དག་པར་སྐྱེས་བུའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ་སྣ་ཚོགས་ལ།ལྟད་མོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་བློའི་ངོ་ན་དེ་ལྟར་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རང་ དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་ལ་དངོས་པོར་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ།དེ་འདྲ་བའི་ཞེན་པས་དངོས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་པའམ། །བརྟགས་པའི་དབང་གིས་དེ་ལྟར་སྣང་བའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ཉིད་གང་ལས་བྱུང་ཞེ་ན། རང་ གི་སེམས་སྣང་བ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།དེ་འདྲ་བའི་བག་ཆགས་རྒྱུའི་ཉིད་དམ། མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་འབྲེལ་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་དབང་གིས་བྱང་ཞེས་པའོ། །དེ་ལྟ་ན་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཞེ་ན། བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། འདིར་རྣམ་ གྲངས་ཀྱིས་ན་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཡང་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྣང་བ་ནི་དེ་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་བློ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་བློ་སྔ་མའམ་བག་ཆགས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ།

又如《解深密經》等中所說：‘宣說此甚深法門時，七萬五千菩薩獲得無生法忍’，或說’獲得大瑜伽作意’等。 在色究竟天宮和無量宮殿中，了知為法數，或總別等殊勝處所如是顯現。 所謂’安立為瑜伽之瑜伽者’的含義是：無執著等持，即如《密嚴莊嚴經》中所說：‘漸次安住密嚴中，證得圓滿佛果位，成為法王我自身，密嚴壇城與佛子，莊嚴無比法中尊。’ 即安立於受用圓滿佛或成為其佛子之地。 又’大慧’等詞，表示法身本性佛及其同類因之道所攝之各別自證智慧，依次由二種色身顯現而能利益眾生，以及頓時斷除一切二邊見而成莊嚴。 又’大慧’等詞，明顯顯示法性佛法身本性與相似而生起的受用圓滿身佛之詮釋方式，其義為對已入真實地之諸菩薩，分別三種自性而無顛倒宣說。 於此，經文之義是宣說相似而生起的佛，應如下理解。 如何宣說呢？說到’幻化支分’等，即如以草木等幻化緣之眾多支分所成的人，實非真實人之本性種種，而觀眾執著為其本性。 為何非本性？因為不可得，即于無顛倒智慧前如是不可得故。 如是一切屬於自相共相之法，皆從執著所觀察之自性為實有之因而生起，即由如是執著直接增益或依觀察而如是顯現，此為所說。 此執著從何而生？‘自心顯現’等，即從如是習氣之因，或與執著剎那相連，由彼等力而生起。 若爾，所觀察之自性如何生起？說到’大慧’等，此中以異門而言，遍計所執亦成依他起性，如分別顯現即是能分別心之本性，而彼又由前心或習氣成依他起性。

།གལ་ཏེ་རྟོག་པའི་སྣང་བ་བློ་དང་མི་མཐུན་ པར་སྣང་བ་བློའི་བདག་ཉིད་དུ་བདེན་ན།སྔར་ཤེས་པ་ལ་སྣང་བ་བདེན་ན་སྣང་བ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་བདེན་ལ། སྣང་གཞན་དུ་སྣང་བ་ལ་བདེན་གཞན་དུ་བདེན་པ་ནི་མི་འཐད་དོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། སྐྱོན་མེད་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་ པར་སྣང་བ་དང་།སྣང་བ་དེ་ཉིད་ལ་ཕྱི་རོལ་ལམ་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་དུ་ཞེན་ཅིང་སྒྲོ་བཏགས་པ་ནི་མི་འདྲ་བ་ཉིད་དེ། ཇི་ལྟར་དེ་འདྲ་བའི་སྣང་བ་ཕྱི་རོལ་ལམ་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་དོན་དམ་པས་དབེན་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་རྣམས་ཡང་། དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་མི་འགལ་ཏེ། དཔེར་ན་རྟག་པ་ དང་བདག་ལ་སོགས་པས་དབེན་པ་ཉིད་དུ་ཚད་མས་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་།དེ་ལྟར་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་མི་འགལ་བ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་སྤྱིའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྣང་བའི་རྟོག་པའི་བློ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་ཐ་དད་ པའི་རྟོག་པ་ནི་གནས་སྐབས་དེར་གྲུབ་པ་མེད་ཅིང་།རྟོག་པ་ལས་ཐ་དད་པའམ་དངོས་པོ་མེད་པའི་སྣང་བའང་མི་འཐད་དེ། སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་གསལ་བ་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་འབྲེལ་པས་སེམས་ཉིད་ཡིན་ལ། རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་པའི་སེམས་སུ་ཡང་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྣང་བ་ནི་རྟོག་པའི་སེམས་དང་མི་མཐུན་པར་སྣང་བ་མ་ཡིན་པས། རྟོག་པའི་སེམས་ཉིད་དུ་བདེན་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་ཅེས་པའོ། །ཡང་གཅིག་ཏུ་དགའ་བ་དང་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ལ་སོགས་པ་ནང་ཉིད་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་བློ་དང་། མི མཐུན་པར་སྣང་མོད་ཀྱི་དེ་འདྲ་བའི་བློའི་བདག་ཉིད་དུ་བདེན་པར་ཡང་མི་འདོད་པས་སྐྱོན་མེད་དོ།།རྟོག་པའི་སྣང་བ་དེ་ཉིད་ལ་ཕྱི་རོལ་དང་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཡང་དག་པར་སྒྲོ་བཏགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལས་གཞན་ཤེས་པའི་དངོས་པོར་ཀྱང་བདེན་པ་མ་ ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་འདྲ་བ་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཡང་རྣམ་རྟོག་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ནི། རྟོག་པའི་གཟུང་བ་ཡིན་པས་ཀུན་བརྟགས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། །སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་འགའ་ཞིག་ནས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་ཡང་འགྱུར་ བའོ།།གཞན་གྱི་དབང་དེ་ཉིད་སྒྲོ་བཏགས་པའི་ངོ་བོས་སྟོང་ཞིང་མྱོང་བ་མ་འགགས་པའི་བདག་ཉིད་རིག་པ་དང་སྟོང་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དོན་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་ཡུལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དངོས་སུ་རྟོག་པ་མེད་པའི་ ཤེས་པ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བ་ཡང་།དེ་ལྟར་སྣང་བ་ཉིད་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པས་ཤེས་པ་དང་མི་མཐུན་པར་སྣང་བ་མ་ཡིན་ཞིང་། །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་བདེན་ཅིང་དེ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་དོ། ། འདིར་རྟོག་པ་མེད་པའི་འཁྲུལ་པ་ཟླ་བ་གཉིས་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་ཡུལ་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་འམ། །འོན་ཏེ་གཞན་གྱི་དབང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་གཉིས་ཀྱི་དངོས་པོར་བརྟགས་པ་ནི་མི་བདེན་པའི་དོན་བློའི་བརྟགས་པས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར གང་དུ་ཡང་སྒྲོ་བཏགས་པ་མེད་ཅིང་།སྣང་བ་ཙམ་ནི་བློ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གཞན་ཡང་མ་བརྟགས་པའི་སྣང་བ་ཙམ་ལ་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་མི་འཐད་པས་དངོས་སུ་ནི་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཞེས་མི་བྱའོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་རང་བཞིན་ ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལས་བྱུང་ཞེས་པ་ནི་གཞན་དབང་སྟོང་པར་མ་རྟོགས་ཤིང་།དངོས་པོར་ཞེན་པས་གསོས་བཏབ་ནས་བྱུང་བའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྔ་མའི་དོན་ཉིད་རྒྱས་པར་འཆད་པའོ། །མིར་ལྡན་ཞེས་པ་ནི་མིའི་རྩོལ་བ་དང་ངོ་། ཀུན་བརྟགས་ པའི་རང་བཞིན་ཉིད་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སེམས་ཉིད་ཡིན་ཞིང་།དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་དབང་གི་རང་བཞིན་གྱི་རྟོག་པ་ལ་སྣང་ཞེས་པའོ། །གཞན་ནི་ཤེས་པར་ཟད་དོ།

如果分別顯現與心不相符而顯現為心的本性是真實的話，那麼就與前面所說的’若知覺所顯現的是真實的，則顯現與相符是真實的，而顯現為他相而真實為他相是不合理的’等說法相違。對此回答說：並無過失。因為分別中顯現為色等，以及對該顯現執著並增益為外境或實體性，這兩者是不同的。就像那些已經通達如是顯現遠離外境或實體性的勝義的人們，對如是顯現也不相違。比如，對於那些已經通過量而了知遠離常、我等的人們，由於言說等的力量，對如是顯現也不相違。 因此，色等共相的顯現就是如是顯現的分別心本身，因為除此之外的分別在當時並不成立，而離開分別的顯現或無實顯現也不合理。如前所說，由於與明瞭心的特徵相關聯故是心本身，而也不合理是異於該分別的心的緣故。 因此，如是顯現並非與分別心不相符而顯現，所以說它是分別心本身並無相違。再者，雖然歡喜和憂傷等作為內在體驗的心與[外境]不相符而顯現，但也不承認它們是如是心的本性真實，故無過失。 對於分別顯現本身增益為外境和實體性的真實性是不真實的，除此之外作為知的實體也不真實，因此這樣的稱為遍計。又，分別顯現為色等相是分別所取，故也稱為遍計，如前所說，從某些方面也成為依他起。 依他起本身空離增益的體性，而不滅的體驗本性，即覺知與空性雙運的意義，是清凈所緣無倒的圓成實。同樣，無分別知中色等相的顯現，其顯現本身就是眼等識，故非與知不相符而顯現，因此真實為知，而且是如幻的依他起。 此處，無分別錯亂顯現為二月等的境是遍計還是依他起呢？對此，執著為外境二相的實體是不真實義，是心的遍計所執；而不增益為任何如是特徵，僅僅顯現是心自身的本性，故也稱為依他起。 此外，對於未經觀察的單純顯現，遍計的詞義不合理，故不直接稱為遍計。所謂從執著依他起自性而生，是指未通達依他起為空，由執實而增益而生。‘大慧，譬如’等是廣說前義。‘具人’是指人的努力。遍計自性即是分別心本身，而它顯現於依他起自性的分別中。其餘易知。

།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་ཞལ་དང་ཚེམས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲོས་ སུ་སྣང་ཞིང་ངག་གི་རིག་བྱེད་དུ་སྣང་བའི་སྒོ་ནས་ཆོས་སྟོན་པ་ནི་མི་འཐད་ལ་འོན་ཀྱང་དེའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་འཆར་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སྟོན་ཞེས་བྱའོ།།བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་འཕྲུལ་བས་སྤྲུལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤྲུལ་པའི་ སྐུ་ཡིས་བཤད་པའི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ།།དེའི་གདུལ་བྱ་ནི་སེམས་ཅན་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ཐེག་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་སྟོན་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ། ལྷ་ཡི་ཐེག་དང་ཚངས་པའི་ཐེག། །ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་ བཟང་པོས་རྒྱུ་དང་འདྲ་བའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་པ་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ཉིད་དེ།དེ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ལ་བརྟེན་པས་རྒྱུ་དེ་དང་འདྲ་བ་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྣང་བའོ་ཞེས་འཆད་པ་ནི་མི་འཐད་དེ། རྒྱུ་དང་འདྲ་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཤད་པ་ནི་སྔར་བསྟན་ པ་ལྟར་གདུལ་བྱ་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་དོན་རང་བཞིན་གསུམ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་པར་བསྟན་ལ།སྤྲུལ་པའི་སྐུའི་བཤད་པ་ནི་ཐེག་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྦྱིན་པ་ནི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་གཏོང་བའི་སེམས་པའོ། ། བསམ་གཏན་ནི་དགེ་བ་རྩེ་གཅིག་པ་སྟེ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྒོ་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ་ངན་པ་སྤོང་བའི་སེམས་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་བའོ།།རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་ནང་གཟུགས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་ལྟར་རོ། ། མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་བས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ནི་ཞི་བ་པ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིའི་དོན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་ཀྱི། བདག་རིག་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ཡིན་ལ། བདག་དེ་ཉིད་ཐར་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནམ། བསམ་གཏན་བསྒོམ་པར འདོད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་དེ་དག་གི་དོན་དུ་བདག་གམ་གང་ཟག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ཅིང་།དེ་རྣམས་ཐར་པའི་ཐབས་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རིམ་པ་ཡང་སྟོན་ཞེས་པའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡིས་བསྟན་ པའི་ཚུལ་ཉིད་གསལ་བར་འཆད་པ་སྟེ།མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོའི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞིང་། ཐ་སྙད་པའི་ཚད་མའི་ཡུལ་ལས་ལོག་པའོ། །ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་དོན་ཉིད་ངེས་པའི་དོན་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ དེ་ལ་བརྩོན་པར་བྱའོ་ཞེས་གདམས་པའོ།།འདི་རྣམས་ཀྱང་། །སངས་རྒྱས་རྣམ་པ་དུ་རུ་བརྗོད། །ཅེས་པའི་ལན་དུ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་གཞན་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ། རང་སངས་རྒྱས་ལ་ནི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་ ཚུལ་བཤད་པ་དེ་ལས་ཐ་དད་པ་མེད་ཅེས་པའོ།།འདི་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཡང་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལས་སྐྱོ་ཞིང་ཡིད་འབྱུང་བས་དེ་དག་རྣམ་པར་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་བསྒོམས་པའི་དབང་གིས་ཀུན་འབྱུང་བ་ཟད་པ་དང་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འགོག་པའི་བདེན་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ།ཟག་པ་མེད་པའི་དབྱིངས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་ནི་དེའི་སོ་སོར་རང་གིས་རིག་པའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་མི་རྟོག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་འགོག་ པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱིའི་ཚུལ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།

‘大智慧者，所謂法性’等句，說明法身離戲論，不應以面容、牙齒等形相顯現，也不應以語言表達方式來說法，然而通過加持力使菩薩們生起如是之見解，以此方式來說法。 ‘大智慧者，幻化所化’等句，說明化身說法的方式。其所化眾生是各種各樣的眾生，因此宣說各種乘法，如下文所說’天乘與梵乘’等。 因此，智慧吉祥賢論師解釋說’如因之佛’即是化身，因為依止圓滿受用身，如同其因而顯現相好等相，這種解釋是不正確的。因為如因之佛的解釋如前所說，是對特殊根機的所化眾生宣說大乘義理三自性的真實義，而化身的解釋是說種種乘法。 其中佈施是捨棄身體、受用等的思心所。禪定是專注善法，包括世間的初禪、二禪等。持戒是斷除三門惡行的思心所。三摩地是三解脫門等三摩地，與聲聞等共同。解脫是以內有色想觀外色等八解脫所攝。‘識趣入相’等如前所說。 ‘外道見’等義，是指如寂天等認為外境色等是不存在的，唯有無二自證，爲了解脫此自性而修習無色定或禪定，隨順此義，為此等說有我或補特伽羅等，並說解脫方便禪定與無色定的次第。 ‘大智慧者，法性’等句明顯解釋法身說法的方式，即非眼等根境，超越世俗量境。又’大智慧者’等句教誡說，法性佛所說義即是究竟了義，故應精進於此。 這些也應配合回答’佛有幾種說’之問。‘大智慧者，複次’等句分別解釋聲聞乘說法方式，而對於獨覺，則無異於此等教法方式。 這些的含義是：聖者聲聞和獨覺厭離苦諦和集諦，由修習能斷除彼等之道的力量，現證集諦滅盡和苦生起滅盡的智慧滅諦，長時安住于無漏界無分別三摩地，這是其各自證悟的特點。其他道所攝的無分別三摩地和滅盡定也應如是理解。菩薩們也應以共同方式了知此義。

།ཇི་ལྟ་བཞིན་དུ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས། བྱང་ཆུབ་སེམས་མཁས་ཉན་ཐོས་ཡོན་ཏན་ གང་དག་དང་།།དེ་བཞིན་རང་རྒྱལ་ཡོན་ཏན་ཀུན་ལ་སློབ་བྱེད་ཅིང་། །དེ་དག་དེ་ལ་མི་གནས་འདོད་པ་མི་སྐྱེ་སྟེ། །འདི་ནི་བདག་གི་བསླབ་བྱ་ཡིན་སྙམ་དེ་ཕྱིར་སློབ། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ཡང་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པས་མ་བྱས་ཤིང་། རང་རང་ གི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་རིགས་པ་དང་ལུང་ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་སྒོ་ནས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར།དངོས་པོའི་ངོ་བོར་ཡོད་པའོ། །ཞེས་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་པོར་རྣམ་པར་ རྟོག་པའི་རང་བཞིན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་སྤང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའོ། །འདིར་ཚིག་གི་དོན་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་བདག་གི་བས་སྟོང་པ་དང་། བདག་རང་གི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་རྒས་ པ་ལ་སོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་བརྒྱད་དང་འབྲེལ་པའམ།སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་དོན་གྱིས་མི་རྟག་པའོ། །དེ་འདྲ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། རྒྱུ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པ་སྟེ། དེ་འདྲ་བའི་ བདེན་པ་གཉིས་ལ་སྐྱོ་བ་དང་ཡིད་འབྱུང་ཞེས་པའོ།།དེ་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་རྒྱུན་ཆད་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམ་པར་འཇིག་པ་མེད་ཅེས་པ་སྟེ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་ སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་རྒྱུན་ཆད་ནས་ཞི་བར་གནས་པའི་འགོག་པའི་རང་བཞིན་མངོན་དུ་བྱས་ནས་གནས་ཞེས་པའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་དུས་ན་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་ལ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བའམ། ཡང་ན་མཉམ་པར་ བཞག་པའི་བསམ་གཏན་དང་།རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་དང་། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱས་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་སྦྱངས་པ་དང་། གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ། རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྒྱན་དང་བཅས་པའོ། །བག་ཆགས་བསམ གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་འཆི་འཕོ་བ་དང་བྲལ་བ།འཕགས་པ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པའི་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་ལྷག་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་དེ་འདྲ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བདེ་བ་ལ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་སྐྱེ་བ་དང་འཆི་འཕོ་བ་མེད་པའོ། །ཡང་ན་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་དེ་ འདྲ་བ་སྟོན་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་མངའ་བ་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཐོབ་པའོ།།བག་ཆགས་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཆི་འཕོ་བའི་བག་ཆགས་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ལ་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་བག་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཞིང་། འདྲ་བའི་འཆི་འཕོ་བ་དང་ ཡང་གཏན་དུ་བྲལ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་རྣམས་དང་ལྡན། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་དེ་དག་གི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་སྦྱར་ནས་དེ་རྣམས་དང་བྲལ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བདག་གི་སྨོན་ལམ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་ ཡུལ་ལོ།།རིགས་པ་དང་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། ལྟོས་པ་དང་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་སྟེ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་རང་གི་ངོ་བོས་བསྡུས་པའོ། །ལུང་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། །ཚད་མ་ནི་འཐད་པ་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་མངོན་ སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གྲུབ་ཅེས་པའོ།།གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ཕྱིར་བཟློག་སྟེ་ཞེས་པ་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་ཙམ་དུ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་སུ་ལྟ་བ་ཕྱིར་བཟློག་ཅེས་པའོ།

不應該如實現前。如同在《聖般若波羅蜜多》中所說：‘菩薩善巧于聲聞功德，以及如是修學一切緣覺功德，于彼不住亦不生欲，思此是我所學故而修學。‘如是所說。 複次，諸蘊等法非由自在天等所造，而是由各自因緣剎那相續而生，以理與教極為明顯而成立故，是實有體性。‘如是執著法我，即是聲聞等對諸法分別執著自性，諸菩薩如是了知后應當斷除。 此中文義是就苦諦而言，即空無我所，無我之自性，與生老等八苦相連，或以生滅義故無常。如是苦之生起因即集諦，為因與集及生起與緣之相。對如是二諦生厭離。 如是自性斷絕故，有漏蘊界處所攝之自相共相，無外道所說壞滅。即非等持位時之境生滅自性斷絕後，安住于寂滅之滅性現前而住。 爾時于禪定等，如是安立等離戲論，或者等持禪定、解脫、得三摩地、見道等，現前預流果等，修習滅盡定等，從二分解脫，即以慧斷除煩惱障，以三摩地斷除等至障，具足神通等功德之阿羅漢莊嚴。 遠離不可思議習氣轉變之死亡，安住聖者各自證知之樂，將更勝解，即如是安住三摩地樂時無生死。或者為眾生利益示現如是之如來與菩薩所具有者，未得如是。 習氣即指生死習氣轉變，非是遠離煩惱等習氣，亦非永遠遠離如是死亡，如下所說’具煩惱習氣’等。此中一義，是就彼等增上慢而說遠離彼等。 我之愿即發心之境。所謂正理，即作用、觀待與法性之理，攝諸法之因果與自性。教即四諦法輪。量即成立正理，謂以現量比量如實成立蘊等。 遮除觀人無我相，即遮除僅觀人無我而執蘊等為法。

། །།དེ་ལྟར་བཤད་པ་འཇུག་པའི་ ཚུལ་བསྟན་ནས།བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ཅིས་མེད་བརྗོད། །རྟག་དང་འཇིག་གཏམ་ཇི་ལྟ་བུ། །ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དྲིས་པའི་ལན་དུ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་ཟབ་མོ་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་དང་པོ་དོན་གྱི་དྲི་བ་འགོད་པ་ནི། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།།རྟག་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་བཤད་ཅེས་པ་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་དམ་གཞན་ལས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་རྟག་པ་དང་བདག་དང་། གཙང་བ་དང་བདེ་བའི་རང་བཞིན་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་བསམ་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་མུ་སྟེགས་བྱེད་དག་ཀྱང་རྣམ་གྱུར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་གཙོ་བོའི་རང་བཞིན་རྟག་པ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་འདོད་དེ། ཡོན་ཏན་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་མཆོག་།མཐོང་བའི་ལམ་དུ་འགྲོ་མ་ཡིན། །ཞེས་བསྟན་པའོ། །གཞན་ཡང་ཡུལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི རྒྱུར་གྱུར་པ་བདག་ཤེས་པ་ནི་རྟག་པ་དང་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་དུ་འདོད་ཅིང་གཞན་ཡང་དབང་ཕྱུག་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་།ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་མེད་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་གྲོལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། བདག་རིག་པ་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་རྟག་པ་དང་བསམ་གྱིས་ མི་ཁྱབ་པ་ཉིད་དུ་འདོད་ཅེས་པ་སྟེ།མཚོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །དེ་རྣམས་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གནས་ཟབ་མོ་བསྟན་པ་འདི་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་མཆིས་ཞེས་དོན་གྱིས་ཞུས་པའོ། །ལེན་གྱི་དོན་ནི་དེ་དག་གིས་ཐེར་ཟུག་པའི་རྟག་པ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དངོས་པོ་ཡང་དག་ པར་ཁས་ལེན་ཏེ།འོན་ཀྱང་དེ་འདྲ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་བྱེད་པས་མ་བསྒྲུབས་ན། འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་དོན་བྱེད་པ་ཡང་མི་འཐད་པས་དེ་འདྲ་བའི་དངོས་པོར་མི་རིགས་སྟེ། རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །འདིའི་ སྤྲོས་པ་ཞིབ་ཏུ་ནི་རིགས་པའི་བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བྱས་པ་ཡིན་ན་ཡང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ཞེས་པའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ངའི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་པའི་ ཕྱོགས་ལ་མི་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ།རིག་པ་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་དོན་དམ་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་མེད་པའི་མཐའ་གཉིས་སྤངས་པ་རིག་པ་དང་སྟོང་པ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་དབུ་མའི་དོན་ནི་དེ་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་སྔ་མ་སྔ་མ་རྣམས་ ལ་བྱུང་བས།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་དང་ལྡན་ཞིང་དེ་འདྲ་བའི་ཆོས་ཉིད་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་རྟག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དོན་ནི་སྔར་བསྟན་ནོ། །ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རིག་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པས་རྒྱུ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་མི་འགལ་ལོ། །སྐབས་ ཀྱི་དོན་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས།སློབ་དཔོན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་གྱིས་རང་རིག་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་འཇོག་པ་ནི་འཁྲུལ་པ་སྟེ། འདིར་དོན་དམ་པའི་དངོས་པོའི་རྒྱུའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་སྨོས་པ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འགོག་པའི་ཚད་མ་དུ་མ་འདི་ཉིད་ལས་བསྟན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པའོ། །འགག་པ་ཞེས་པ་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པ་སྟེ། འདུས་མ་བྱས་གསུམ་པོ་རྟག་པ་ཉིད་དུ་གཞན་ལ་གྲགས་པ་དཔེར་བྱེད་པའོ། །བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དེ་འདྲ་བའི་གནས་ ཟབ་མོ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གདམས་པའོ།།ཡང་བློ་གྲོས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་མི་འཐད་པ་ཉིད་དུ་ཚུལ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་སྟོན་ཏོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ངོ་བོར་གྱུར་པའོ།