d4093d4093阿毗達磨俱舍論隨相釋伽跋斯貝瓦 金剛幢 巴擦尼瑪扎c3.5s｜d4093d4093阿毗達磨俱舍論隨相釋伽跋斯貝瓦 金剛幢 巴擦尼瑪扎c3.5s（續2）

།འདི་ནི་རེ་ཞིག་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་འོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་མ་ཡིན་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་གང་ཞེ་ན། ཤིང་ལྗོན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲིབ་མ་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ བའོ།།ཇི་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གྲིབ་མ་ལ་སོགས་པ་ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་གྲིབ་མ་དང་འོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་དོག་གི་གཟུགས་ཁོ་ན་ལ་བརྗོད་ལ། ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་རང་གི་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ཤིང་ལྗོན་ པ་ལ་སོགས་པ་དག་རྟེན་དུ་མི་འདོད་དོ།།གྲིབ་མ་དང་འོད་དེ་ག་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཤིང་ལྗོན་པ་དང་ནོར་བུ་དག་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དོ། །གང་དག་ཅེ་ན། གྲིབ་མ་དང་འོད་དག་ཅེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །གྲིབ་མ་དང་འོད་ནི་རང་གི་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ལ། དེ་དག་ནི་ཤིང་ལྗོན་པ་དང་ནོར་བུ་ ལ་བརྟེན་ཏེ།དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རྟེན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་འགགས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་གཏོགས་རྣམ་རིག་མིན་སྐད་ཅིག་།ཕྱིན་ཆད་འདས་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་། །ཞེས་འབྱུང་བས་རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་འགགས་ཀྱང་འདོད་པར་ གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡིན་གྱི།གྲིབ་མ་དང་འོད་དག་ནི་དེ་ལྟར་རྟེན་འགགས་པས་མི་འགག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་ཤིང་ལྗོན་པ་ལ་གྲིབ་མ་ཉིད་དང་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ནི་ལན་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་གིས་ནི་འདི་ལ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཉིད་དེ།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གཟུགས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལའོ། །འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་རྟེན་གཟུགས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཀྱང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལྟར་གཟུགས་ཉིད་ ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་དེའི་རྟེན་གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།འགའ་ཞིག་གཟུགས་ཉིད་མ་ཡིན་པར་ཡང་འགྱུར་ན། གཅིག་ལ་ཆོས་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་འདུ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་རྟེན་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ ཅི་ཞེ་ན།ཐམས་ཅད་གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདྲ་བས་ཐལ་བ་མེད་དོ། །ཕུང་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རིག་པ་ལས་འདས་ཏེ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ནར། དབང་དོན་ དེ་དག་ཁོ་ན་ལ།།སྐྱེ་མཆེད་དང་ནི་ཁམས་བཅུར་འདོད། །ཅེས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་སྨོས་པ་ནི་བདེ་བླག་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་དོན་ལྔ་དང་ཞེས་བྱ་བ་གང་དག་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ རང་བཞིན་དུ་བསྟན་པ་དག་གོ།།དབང་པོ་རྣམས་དང་དོན་རྣམས་ནི་དབང་དོན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་དག་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དོན་རྣམས་གཞན་དང་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི།གཟུགས་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། དེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེའི་སྟེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་འོ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གོང་མ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱ་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།བྱ་དགོས་པ་བདེན་མོད་ཀྱི། དྲུངས་པ་གཅིག་མ་བརྔས་པས་ཞིང་མ་བརྔས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ ཁམས་ནི་ཕྱི་ནས་རྣམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ།

關於’這暫時不是毗婆沙師所說’這句話，這是毗婆沙師們的觀點就是毗婆沙師的。不是毗婆沙師的就是非毗婆沙師的。那是什麼呢？就是’依靠樹木而有影子’等廣泛闡述的內容。 為什麼不是毗婆沙師的觀點呢？就是’影子等色塵微粒’等內容。其中’影子和光’是專指色法，而色塵微粒是依靠自身四大種，因此不承認樹木等為所依。 ‘影子和光無論依靠什麼’是指依靠樹木和寶石。是什麼依靠呢？就是影子和光。影子和光依靠自身的大種，而它們又依靠樹木和寶石，因為它們隨之而變化。 關於’無表色所依的大種雖已滅’，如說’欲界無表，從剎那后，從過去因生’，所以雖然所依的大種已滅，欲界的無表色仍然相續，而影子和光則不會在所依滅后仍然不滅。因此，所說的’無表色的樹木有影子性’這個回答是不對的。 ‘其他人對此’是指論師自己，對’眼等識應成為色法’這一問題。這樣解釋：如果因為所依是色法，眼等識也像無表色一樣是色法的話，那麼因為有些所依不是色法，某些也應成為非色法，但一法中不會有相互矛盾的性質和合，如常與無常。 無表色並非如此所依有別，那又如何？一切都是色法。因此不會有相似性的過失。 在蘊的建立之後，超過界和處的建立的道理，在未說受等蘊的性質時，‘唯彼根境，許為十處及界’，說明色蘊的處界建立，是爲了容易理解。 ‘唯彼’是指前面所說作為色蘊自性的’色是五根和五境’等。根和境即是根境。除了意根等根，以及意識所知的受等境外還有其他，所以說’唯彼’。 ‘色蘊’即’色是五根’等。‘其處界建立已說’中，‘其’即色蘊的。如何？如上所述。 如果說不需要建立無表色的處界，雖然確實需要建立，但不能說因為沒收割一株莊稼就說田地未收割。因為無表色被法處所攝，其處界將在後面建立。

།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདུས་བྱས་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་ནི། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ། །ཞེས་བཤད་པ་དེ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་བརྗོད་པར་ བྱའོ།།ཚོར་བ་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་མྱོང་བའོ། །ཡུལ་དང་མཐུན་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་མྱོང་བ་སྟེ། དངོས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་སིམ་པ་དང་། ཉེ་བར་གདུང་བ་དང་། རྣམ་པ་དེ་གཉིས་ཀ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ། །ཡང་ན་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པས་ ན་མྱོང་བའོ།།དེ་ཡང་རང་བཞིན་ཐ་དད་པ་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ལུས་དང་སེམས་འཕེལ་བར་འཇུག་པ་ནི་བདེ་བའོ། །འགྲིབ་པར་འཇུག་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །གང་ཞིག་གཉིས་ཡང་མི་འཇུག་ལ། ཡོད་པའི་མྱོང་བ་དེ་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གནག་ པ་ཡང་མ་ཡིན་དཀར་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ལས་བཞིན་ནོ།།རྒྱུ་མཚན་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། མིག་དང་། གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གསུམ་ཚོགས་པ་ནི་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འདུ་ཤེས་ནི། མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། བདག་ཉིད་རང་བཞིན་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་དག་གོ། །འདི་སྐད་དུ ཁྱད་པར་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ།དཔེར་ན་བུད་མེད་ནི་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འདུ་ཤེས་ནི་ཆོས་དང་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་བརྟེན་ཏེ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ན་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་དཔེར་ བརྗོད་དོ།།མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་གཉིས། དཔེར་བརྗོད་པ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ཡང་དབྱེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྐྱེན་ གྱིས་བྱས་པའི་དབྱེ་བ་དྲུག་གོ།།ཚོར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔེར་ན་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་རྟེན་གྱི་དབྱེ་བས་དྲུག་ཏུ་ཕྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡང་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་ནས་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དྲུག་ཏུ་དབྱེའོ། ། ཚོགས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་ཞིང་རྫས་དུ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཐོགས་པའི་རེག་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་ཇི་ལྟར་རུང་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ།ཐོགས་པའི་རེག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ན། གཡེང་བ་མ་ཡིན་ཕྱིར་ཞེས་པས་ན་དེ་ལ་བྱ་བ་མངོན་པར་གསལ་བར་མི་འགྱུར་གྱི། གཡེང་བའི་ཕྱིར་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་རེག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལ་ནི་དེའི་བྱ་བ་མངོན་པར་གསལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ ནི་ཁྱད་པར་རོ།།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དུས་སུ་རྒྱུ་མཚན་མ་བཟུང་བས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ངེས་པར་རྟོགས་པར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་དྲངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དབང་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དངོས་ སུ་འཇུག་ན་ནི་ལོང་བ་ཡང་ལོང་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་བཞིན་དུ་འདུ་ཤེས་ཀྱང་རེག་པ་ཐ་དད་པ་ལ་ཐ་དད་པར་མི་འགལ་ལོ། །འདུ་བྱེད་ཕུང་པོ་གཞི་ལས་གཞན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་དག་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་གསུམ་དང་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་ པོ་ལས་གཞན་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དེ་དག་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའོ།

關於’應當說受等’這句話，對於’諸有為法，即色等五蘊’所說的內容，色蘊已經解釋完畢。現在應當說受等。 關於’受即領納’，領納就是體驗。隨順境相而體驗即是領納，也就是直接體驗事物自性的安適、逼惱以及離此二者的狀態。或者說，因為能夠體驗所以稱為領納。 這又因自性差別分為三種。其中，令身心增長的是樂受。令身心衰減的是苦受。既不增長也不衰減而存在的領納，既非樂受也非苦受，如同既非黑也非白的業一樣。 從因緣分類則有六種：眼、色、識三者和合即是眼觸，從此所生即是眼觸所生。耳、鼻、舌、身、意觸所生也應當如是了知。 ‘想即執取相之自性’，其中相即是特徵，自性、本性、自體是同義詞。這裡說明的是執取特徵的本性，如說’女人是能生子的自性’一樣。想依靠法和心的特徵而轉，所以舉例說’藍、黃、長’等。 眼觸所生想有二種，舉例說明不是色處的顏色和形狀的細分，其他也應當如是配合。若細分則如廣說，由眼等緣所作的六種差別。 ‘如受’是說，如同受蘊依所依差別分為六種，想蘊也分為從眼觸所生想乃至意觸所生想等六種。 ‘蘊’字的含義是爲了讓人知道每一種都是多事物的集合。如果問：如何能夠執取境相的分別與無分別的有對觸相應？因為想是遍行法，所以如同受一樣與一切識相應。 與有對觸相應時，因為非散亂故，其作用不明顯；而與名言觸相應時，因為散亂故，其作用明顯，這是差別。 在眼識時若不取相，則意識不能決定了知，因為是引生的緣故。若不如此，假使在無有根識的情況下意識能直接緣取色等，則盲人也將成為非盲人。 因此，如同受一樣，想對於不同的觸也不相違而有差別。 ‘行蘊異余’是說，除了前面所說的三種和後面將要說明的識蘊之外，其餘相應和不相應的諸行即是行蘊。

།ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་མ་བསྟན་པར་བཞི་ལས་གཞན་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། འདུས་བྱས་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་ནི། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ། །ཞེས་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔར་བསྟན་ཟིན་པས་ཉེས་པ་འདི་ནི་མེད་དོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལུང་དང་འགལ་བ་སྤོང་ངོ་། །མདོ་ལས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན། སེམས་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ་ཞེས་གསུངས་ལ། ཁ་ཅིག་མདོ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་ པོ་ནི་སེམས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ།དེ་དག་ལ་མདོ་འདི་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མདོ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར། སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་གཞན་ རྣམས་ཀྱང་ཡོད་ན།སེམས་པ་ཁོ་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཉིད་དུ་གསུངས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་ལས་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞེ་ན། །དེ་ལས་གཞན་རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པས་སོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ལས་དེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཅིས་བྱས་པ་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་བཤད་པ། དེ་ནི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཕེན་པ་ཡིན་ལ། དེའི་དབང གིས་ལྷག་མ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཕེན་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འདི་ལྟ་བུ་དང་འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་དེ་ལྟར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་ བྱས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ་ཡང་གལ་ཏེ་འདུས་བྱས་ཉིད་ཡིན་ན།དེ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་འབྲས་བུ་འཕེན་པ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་སྐྱེ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་རྣམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད་པས་ལུས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ དོ་བརྗོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དཔེར་ན་འབྲས་ཆན་འཚེད། ཕྱེ་འཐག་ཅེས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་མིང་གིས་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འདུས་བྱས་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུ་དང་། འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་དེ་ལྟར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ་ཞེའོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་བཞིས་མ་ བསྡུས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཁམས་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོའོ་ཞེས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲས་ཕྱིར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྟར་སེམས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་ བ་ལ།གལ་ཏེ་སེམས་པ་ཁོ་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་གྱི། རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མ་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་དེ་རྣམས་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་དག་ཏུ་མ་ བསྡུས་པའི་ཕྱིར།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། འདུས་མ་བྱས་བཞིན་ནོ། དེ་རྣམས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པར་ནི་མི་རིགས་ཏེ། གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཉམས་ སུ་མྱོང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་སྤང་བར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤང་བ་དག་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་སྤང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤངས་པ་མེད་ན་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །མངོན་པར་མ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སོ། །ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སོ། །ཡང་ན་མངོན་པར་མ་ཤེས་ཤིང་ཞེས བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་པས་སོ།

如果問及為何說除了四蘊以外而未說識蘊，由於’有為法即是色等五蘊’中已經說明了識蘊，所以沒有這個過失。 世尊在經中等說明了與教證不相違背。經中說：‘什麼是行蘊？即是六思聚。‘有些人依據這部經典認為行蘊僅僅是思心所，對於這些人爲了解釋這部經是有深意的，所以說’世尊在經中’等。 又問：為什麼在有其他非心所法所攝的行蘊的情況下，卻只說思是行蘊呢？為此說’因為是主要的’。 為什麼是主要的呢？因為在觸、作意、得等其他行蘊所攝法中是主要的。 為什麼在其餘諸法中它成為主要呢？為此解釋說：因為它是業的本質，所以在與之相應的其餘諸法中，對於造作而言是主要的。造作是指能引生異熟果報，由於其力量使其餘諸法能引生異熟果報，所以是主要的。 其他人說：對於’愿成為如是如是’這樣的造作而言是主要的。 所謂’正是因為這個’是指正因為思的造作。 在世尊所說’造作有為’等廣說中，如果問：若是有為法，它造作什麼？有人說：雖然有一些，但因為在引生果報方面是主要的，隨順生起而安立，所以說造作身業。 其他人說：如同’煮飯’、‘磨面’等以未來的名稱來稱呼一樣，五蘊的性質的有為法也是這樣’愿成為如是如是’而造作。 或者爲了攝集不為四蘊所攝的諸行，如同法處和界一樣，以行蘊的名稱表示遍取行蘊。 若不如此，就應該像受等蘊那樣稱為思蘊了。 ‘若不如此’是指，如果只有思是行蘊，而觸、作意等和聞等不是的話，那麼這些法既不攝屬於色、受、想、行、識五蘊中，就不會成為苦諦和集諦，如同無為法一樣。 這些法不應該為色蘊所攝，因為沒有色法的存在。也不為受等蘊所攝，因為沒有領納等性質。 那會如何呢？就不會有遍知和斷除。即不會有苦諦的遍知和集諦的斷除。 如果問：沒有遍知和斷除有什麼過失？為此廣說’世尊說’等。 ‘未現證’是指以見道。‘未遍知’是指以修道。或者’未現證’是指以世間智。

།ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་པ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དག་གམ། བཟོད་པ་ དང་ཤེས་པ་དག་གིས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་མ་སྤངས་པར་ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གཅིག་ཀྱང་མངོན་པར་མ་ཤེས་ཤིང་། མ་སྤངས་པར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་བྱེད་པར་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པས་ ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་ཤིང་།ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པས་མ་སྤངས་པར་ཏེ། བཤད་པ་ནི་ཐལ་མ་ཐག་ཏུ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་རྣམས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པར་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ ལྟ་མ་ཡིན་ན་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་དང་།ཆོས་སྟོན་པ་དོན་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཅིག་དང་། ཁམས་བཅུ་ བདུན་གྱིས་མ་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པས། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་དང་། །འདུས་མ་བྱས་རྣམས་བཅས་པ་ནི། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྫས་བདུན་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ལ། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་ཤེས་སོ་སོར་རྣམ་རིག་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་བརྙན་དང་སྒྲ་བརྙན་ལྟར་ཡུལ་སོ་སོར་སྣང་བའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཙམ་ལ་ལྟ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སོ་སོར་བསྣན་པར བརྗོད་དེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཡུལ་དང་ཡུལ་ལ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ནི་དངོས་པོ་ཙམ་གྱི་སྣང་བརྙན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གང་ཞིག་མདོ་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན། །ཞེས་ བྱེད་པ་པོར་བསྟན་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཙམ་སྟེ།དེ་ལ་ཐ་དད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་པོ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་མི་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་ནི་བར་མཚམས་མེད་པར་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་པར་བྱེད་པ་པོའི་སྡང་བ་ཐོབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ཡང་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་ཀྱང་ཡུལ་དེ་དང་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱེད་པ་པོའི་སྡང་བ་འཐོབ་བོ།།གང་ལས་ཤེ་ན། གྲེ་སྐྱེས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ནི་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་གཞན་ལས་བྱེད་པ་པོ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།དམིགས་པ་དེ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབྱེ་བས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་དེ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྫས་རེ་རེ་ཞིང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་གྱི། འདི་བཏགས་པ་ཚོགས་པ་ པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཁམས་བདུན་དག་ཏུ་འདོད་པ་སྟེ། བདུན་གང་ཞེ་ན། རྣམ་ཤེས་དྲུག་དང་དེ་ནས་ཡིད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ནས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པ་སྔ་མ་སྦྱོར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་སྙམ་དུ་དགོངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འང་གི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་རྫས་རེ་རེ་ཞིང་ཁམས་ཉིད་ཡིན་གྱི།འདི་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་འདིར་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་འཆད་པར་རོ། །གཞན་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་ པ་དང་ཟག་པ་མེད་པར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་ཀྱང་། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྔ། །ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

‘所謂不了知是指出世間的智慧，因為說無漏智是了知。或者應當知道是按照次第以法智和類智，或者以忍和智。同樣說未斷除是指未能現前了知一法，未斷除而我不說能到達苦的邊際。其中以苦智未了知，以集智未斷除，這個解釋就是剛才所說的。因此必定應當承認觸、作意等和得等這些都是行蘊所攝，若不如此則成佛出世和說法將成無義。所謂彼是爲了遮遣識蘊。所謂三是爲了顯明色蘊。十一處和十七界所不攝的諸法為法處和法界所攝，因此說無表色和無為法等。處的安立是法處具有七事的自性，界的安立稱為法界。識各別了別，是指如同影像和回聲般對境各別顯現，故僅是觀待事物本身。爲了顯示識界的差別而說各別增益，因此說對境和境上各別了別。這又是什麼呢？說所緣，應知那就是僅是事物的影像。在經中說由能了別而說是作者，僅是自性，爲了遮遣有異體的能識者。如說人走，即使剎那間生於他處雖無所作而得作者之名，同樣識雖相續生於他處雖無所作而得能了知彼彼境之作者名。從何得知？因為在他處遮遣作者說：我不說是由我在了別。其中識聚有六，廣說為：彼所緣由眼等識的差別成為六種。意處也是彼，是說每一識事都是意處，而不是假立的聚合。承許為七界，七是什麼？六識以及意。其中以及聲是連線前面語境，如說爾時世尊作是思惟。又字是爲了顯示每一識事都是界性，而不是說聚合。如是此中五蘊等廣說中，此中是指有為和無為的解說。其他人說是有漏和無漏。如何呢？因為說：彼等有為法，色等五蘊等。’

།སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོས་མ་བསྡུས་ པ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྙིང་ལ་བཞག་ནས།ཡང་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དེ་དག་གང་ཡིན་པ་ཞེས་འདྲི་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དྲུག་པོ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡི། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། ཐག་པ་སྨོས་པ་ནི་བར་དང་བཅས་པ་རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདས་པ་སྨོས་པ་ནི་མ་འོངས་པ་རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་དོན་དུའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྨོས་པ་ནི་འདས་མ་ཐག་བའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ནི་སྨོས པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།དེ་ལས་ཐ་དད་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་དུའོ། །གང་སྨོས་པ་ནི་གང་དང་གང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འདས་པ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དང་དེ་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ འདས་མ་ཐག་པ་ནི་རིགས་མཐུན་པའི་སྐད་ཅིག་མས་ཆོད་པ་ཡིན་གྱི།རིགས་མི་མཐུན་པས་ཆོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ལྡང་བའི་སེམས་ལ་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ཕར་འགྱུར་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་ལ།བུ་དེ་ཉིད་དུས་དང་གནས་སྐབས་ཀྱིས་ཆོད་པ་ན་གནས་ཀྱི་ཕར་འགྱུར་ལ། འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་དུས་དང་གནས་སྐབས་ཀྱིས་ཆོད་པ་ན་གཞན་གྱི་ས་བོན་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། སེམས་ཡོད་པ་དང་སེམས་མེད་པ་དག་ལ་དེ་མཐོང་བས་གཉིས་དཔེར་བརྗོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིག་ལ་སོགས་པའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུས་གནས་སྐབས་ཀྱིས་ཆོད་པ་ན་གཞན་གྱི་རྟེན་དུ་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་ཡིན་དང་། དེ་ཉིད་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་འོ་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིག་འདུས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གྲངས་བསྒྲུབ་པ་ནི་དོན་གྱི་དབང་གིས་འགྱུར་ན། དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དྲུག་གི་ནང་དུ་འདུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཁམས་བཅུ་བདུན་རྫས་སུ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དག་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུ་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་གཟུགས་ཅན་བཅུ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་འང་ཡིན མོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དངོས་སུ་ན་དོན་དམ་པར་དེ་ལྟར་བཅུ་བདུན་ནམ་བཅུ་གཉིས་ཡོད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་ནས། དྲུག་པའི་རྟེན་ནི་རབ་སྒྲུབ་ཕྱིར། །ཁམས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདོད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དམིགས་པ་མེད་ན་སྐྱེ་བར་མི་ འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྟེན་མེད་ན་ཡང་ཡིན་ལ།དྲུག་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལ་ནི་ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྟར་རྟེན་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ ཁམས་བསྟན་ཏོ།།ཡང་ཇི་ལྟར་འགགས་ཟིན་པ་ད་ལྟར་བའི་རྟེན་དུ་བརྗོད། ད་ལྟར་བའི་རྟེན་ནི་ད་ལྟར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། རིགས་ཏེ། དེ་སྐྱེ་བ་ལ་ཉེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།

爲了顯示處所和界的緣故，除了無表色以外的色蘊等，廣說。識蘊是六識的自性，而它們在界的建立中，從眼識界乃至意識界已經顯示了。因此，意界不是不被識蘊所攝，牢記於心后，又問’除了這些之外的意界是什麼’，意思是除了這六識界。 ‘剛剛滅去的六識’等廣說。說’剛’是爲了遮除有間隔，說’滅去’是爲了遮除未來，說’識’是爲了遮除剛滅的受等。說’是’是爲了確定僅是六識剛滅，而不是其他的意思。說’何’是爲了顯示剛剛滅去的是什麼，應當理解為’彼彼是存在的’。 此處’剛滅’是被同類剎那所間隔，而非被異類所間隔，如是則從滅盡定出定的心也將存在。如’譬如同一個兒子成為他人之父’等，同一個兒子被時間和狀態間隔時成為他人之父，同一個果實被時間和狀態間隔時成為他人之種子，由於在有心和無心中見到這種情況，故舉兩個比喻。 同樣，依託其他眼等識，被時間狀態間隔時成為他者之所依。如是，由於是彼性及能顯示彼性，故是識；由於是所依，故是意，這樣就得以成立。‘若是如此’等廣說。 云何？為此說’由於六識界和意界互相攝入之故’。若數量的成立是依據義的力量，那麼如果意界攝入六識之中，則除意界外其餘十七界將成為實有。若六識界攝入意界中，則將成為十色、意界和法界等十二界。 ‘雖然如此’者，實際上勝義中雖有如是十七或十二界，然而以所依能依的差別分開，‘為成立第六識之所依，承許有十八界’。因為如同諸識無所緣則不生，無所依亦是如此，而第六意識界並沒有如眼等識有眼等這樣的其他所依。因此爲了成立意識界的所依而顯示意界。 又問：‘已滅如何說為現在之所依？現在之所依應當唯是現在，如所見到的苗等’。理應如此，因為是生起的近因。

།ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཡོད་ཀྱང་མིག་མེད་པར་ དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་རྣམས་ཡོད་ཀྱང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་འདུས་པ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་མི་འབྱུང་ངོ་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འགགས་མ་ཐག་པ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི། ཆེས་སྔར་འགགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་གོ་ཕྱིར་ཡང་དེ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ ནི་འདིར་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཡོད་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ད་ལྟར་བ་ཁོ་ནས་དེའི་རྟེན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་དེ། དེ་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདས་པས་ནི་བྱས་ཟིན་པ་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་རྟེན་དྲུག་ཚན་ ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིད་ལ་ཐུག་པའོ།།བརྟེན་པ་དྲུག་ཚན་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཐུག་པའོ། །དམིགས་པ་དྲུག་ཚན་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའོ། །འོ་ན་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཐ་མ་ནི། གང་ནས་ མཚམས་མི་སྦྱོར་བ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ཚེ།ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི། དེ་གང་གི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདས་མ་ཐག་པ་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱ་ལ། དེ་གང་གིས་འདས་མ་ཐག་པར་འགྱུར་བ། དགྲ་ བཅོམ་པའི་སེམས་ཐ་མ་ལས་སེམས་གཞན་སྐྱེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ངོ་བོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱི་མའི་རྟེན་གྱི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཕྱིར་ན་དེར་ཡིད་ཉིད་མ་ཉམས་སོ་སྙམ་དུ་དགོངས་སོ། །གོ་འབྱེད་པ་ལས་ནི་ཡིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། མིག་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་མིག་ རྟེན་གྱི་ངོ་བོར་གནས་ལ།རྒྱུ་གཞན་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ། རྒྱུ་གཞན་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་མི་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ལས་མཇུག་ཐོགས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་གཞན་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལྷག་མ་དང་། འགྲོ་བར་ཉིང་ མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།།དགྲ་བཅོམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་མ་ལ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་ཀྱང་གཉིས་ཀ་མེད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་མི་སྐྱེའོ། །ཅི་སྟེ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལས་གང་གིས་གང་བསྡུས་ཤེ་ན། དེ་ལ་ཕུང་པོ་དག་གིས་ནི། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།འདུས་བྱས་ཆོས་རྣམས་དེ་དག་ཀྱང་། །ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཆོས་འདུས་བྱས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པས་ཕུང་པོ་དག་གིས་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །གང་དག་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་པའི། །ཕུང་པོ་འདི་ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཟག་པ་ དང་བཅས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དག་གིས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ།མདོར་བསྡུས་ན་ནི། ཕུང་པོ་དང་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དང་གི་སྒྲ་ནི་ཅི་ནས་ཀྱང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་བསྡུས་པ་དག་གིས་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའི། རེ་རེས་ཡིན་པ་དེ་ ལྟར་ཤེས་པར་ནི་མི་བྱའོ་ཞེས་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་ནི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཁོ་ནས་ཡིན་གྱི། གཞན་དག་གིས་སམ། གཉིས་སམ། གཅིག་གིས་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། བསྡུ་བ་དེ་ནི་ཞེས་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །གང་དང་གང་ནས་བྱུང་ཡང་རུང་། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་གིས་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གནས་ནས་བདེན་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ཁམས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བས་བསྡུ་བ་འབྱུང་བར་ཡང་རིག་པར་བྱའོ།

就像雖有色法但無眼根就不會產生其識一樣，雖有諸境但若無前識的積集就不會生起后識。正因為如此，稱為剛滅，而不是很早以前滅的，因為它已過去故不再生起。因此這是此處所依的事物，因為有此則有彼的緣故。或者唯有現在才能作為它的所依，因為它被執為等無間緣的果的緣故。過去的已經作完了。如是廣說，其中六種所依是眼等乃至意。六種能依是眼識等乃至意識。六種所緣是色等乃至法界。 若是阿羅漢的最後，是指從何時不再相續而入涅槃時，一切中的最後者。對此說明原因即：廣說’彼何’等，剛滅的識稱為意，由此剛滅而成，阿羅漢最後心之後不再生起其他心。‘彼亦意之體性’者，由住於後依之體性故，意性不失，如是思惟。開解說為意，如眼。如同眼根住于所依體性，因其他因緣不具足故識不生起一樣，因其他因緣不具足故后識不生。 其中從意之後識生起的其他因緣是現法中剩餘的異熟以及投生相續的煩惱得。阿羅漢最後識雖住于意的體性，但因二者皆無故不生后識。若問此等蘊等中何者攝何？說’其中諸蘊’等。‘彼等有為法’者，彼處攝一切有漏無漏有為法，故蘊攝一切有為法。‘諸有漏取蘊此’者，唯攝有漏法故。取蘊攝一切有漏法。處界攝一切法。一切法即五蘊及無為。 這是廣說攝一切法，略說則是’蘊及處’等廣說。‘及’字是爲了表明必須由色蘊、意處、法界所攝，應知是如此攝義，而不應知是各自攝義。其中色蘊攝十種色界及無表色。意處攝七心界。法界攝受等三蘊、無為及無表色。 又為何唯由此三攝，而非由其他或二或一攝？為此廣說’彼攝’等。‘從何處生皆可’者，不僅是由蘊處界所攝，還應知由處所、諦、趣、界、緣起所攝而生起。

།རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། གཞན་གྱི་དངོས་པོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ བཤད་པ་ནི།གཞན་གྱི་དངོས་དང་མི་ལྡན་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བའོ། །འདི་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོས་བསྡུས་པའོ། །རང་གི་ངོ་བོས་ནི་ཟླ་བའི་དོན་དང་བྲལ་བ་ལ་མངོན་པར་འདོད་དོ། །གཞན་གྱི་དངོས་པོས་བསྡུས་ན་ནི་ཆོས་གཅིག་སྐྱེས་པ་དང་འཇིག་ པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་མི་འདོད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ།རིགས་གཅིག་སྤངས་པ་ལས་ཐམས་ཅད་སྤངས་པར་འགྱུར་བས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ། །རང་གི་ངོ་བོས་བསྡུས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་གིས་ནི་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་ ཕྱིར་ལ།སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པས་བསྡུས་སོ། །དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ བའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་གྱི་དངོས་དང་མི་ལྡན་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་ངོ་བོ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་དག་དང་། རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་པོ་དག་གིས་འཁོར་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ནི་སྦྱིན་པ་དང་། སྙན་པར་སྨྲ་བ་དང་། དོན་སྤྱོད་པ་དང་། དོན་མཐུན པའོ།།འཁོར་ནི་དགེ་སློང་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་། དགེ་བསྙེན་མ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་དག་གིས་ནི་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱིས་གཞན་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་འདྲ་བས་སོ། །རེས་འགའ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་ལ།རེས་འགའ་འབྱུང་བ་ནི་རེས་འགའ་བ་ཡིན་ལ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་རེས་འགའ་བ་ཉིད་དེ། རེས་འགའ་བ་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་རོ། །བརྡར་བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་སྙད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་སྔར་དང་ཕྱིས་མེད་པས་ན་རེས་འགའ་བའོ། །བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་དག་གིས་ནི་འཁོར་ རྣམས་བདག་གིར་བྱེད་པར་ཟད་དོ།།འོ་ན་ནི་གང་ཕུང་པོ་གསུམ་གྱིས་ལམ་བསྡུས་སོ་ཞེས་དེ་སྐད་བརྗོད་ཅེ་ན། དེར་ནི་བསྡུ་བའི་སྒྲས་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་དོ། །རང་གི་ངོ་བོས་བསྡུས་པས་ནི་རྟག་པ་དང་དོན་དམ་པ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་གྱི་དབྱེ་བས་ཁམས་དབྱེ་ བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འདྲི་བ་ནི།མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དག་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །རིགས་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབྱེ་བས་ཁམས་དབྱེའི། རྟེན་གྱི་དབྱེ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་ སོགས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཁམས་ཐ་དད་པ་ནི་རིགས་དང་།སྤྱོད་ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་དད་པ་ལས་སོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་ཁམས་རྣམས་ནི་རིགས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་དད་པ་ལས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་ནི་རིགས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ཐ་དད་པ་ ལས་སོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འདི་སྐད་དུ་ཁམས་ཚད་མེད་པ་དག་ཏུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་སྣ་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རིགས་འདྲ་བ་ནི་སོ་སོར་ གཉིས་ཀ་ཡང་རྣ་བ་དང་སྣའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

以自性，而非以他法。對此原因的解釋是’因不具他法’。這是諸法的自性，即由自性所攝。自性是指離開對立義而被認為的。若由他法所攝，則一法生滅時，不應導致一切法生滅，斷除一類則應成斷除一切，則上位對治將成無義。為顯示由自性所攝故。 如’眼根是色蘊’等廣說，因為隨順色相故。眼處、界等是彼等自性故。苦諦、集諦等者，凡是無常即是苦故，因為是苦因故為集諦所攝。‘是彼等自性故’者，與每一個配合。如何配合？因為是色蘊自性故，因為是眼處、界自性故，因為是苦、集自性故。 ‘因不具他法’者，云何？說’因不具彼等自性故，非由蘊等他法’，因不具故，非由受等諸蘊、耳等諸處、界及滅道二諦。如’由四攝事攝諸眷屬’等廣說，四攝事即佈施、愛語、利行、同事。眷屬即比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷，四攝事非眷屬之自性。‘以他攝他’者，因不相同故。 ‘因為是有時性’等者，有時出現即是有時性，其性質即是有時性，因為是有時性故。‘假立’者，即是世俗義。因為前後無故為有時性。四攝事僅是攝受眷屬而已。 若問’如何說三蘊攝道’？彼中以攝字僅表隨順義。為顯示由自性所攝是常法及勝義故。依所依差別分界而問：‘眼耳鼻等’廣說。界的區分是由種類、境界、識的差別，而非由所依差別，為顯示此義故說’不應’等。 其中眼等互為不同界，是由種類、境界、識的差別。色等境界界是由種類、識的差別。六識界是由種類、境界的差別。若非如此，不應說’豈不成二十一界’，而應說’豈不成無量界’。如是于耳鼻等亦當配合，同類者，二者皆是耳鼻自性故。

།སྤྱོད་ཡུལ་འདྲ་བ་ནི་སྒྲ་དང་དྲིའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བ་ནི་སོ་སོར་གཉིས་ཀ་རྣ་བ་དང་སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རིགས་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བས་ ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་མ་བཞག་གོ།།གལ་ཏེ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཁམས་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་གཅིག་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། མཛེས་བྱའི་ཕྱིར་ན་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་ དངོས་པོ་རྣམས་འབྱུང་བ་རྒྱུའི་དབང་གིས་ཡིན་གྱི།དགོས་པའི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་འདི་ནི་ད་ལྟར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར། མཛེས་བྱའི་ཕྱིར་ན་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། །ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཤེ་ན། ཇི་ལྟར་ད་ལྟའི་སེམས་ཅན་སོ་སོར་རིགས་མཐུན་པ་རྣམས་མིག་ལ་སོགས་པ་ དག་གི་རྟེན་ཐ་དད་པས་ཡན་ལག་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རྟེན་ལ་མཛེས་པར་མངོན་པར་རློམ་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདས་པའི་དུས་ན་ཡང་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་སྲེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱིས་མངོན་པར་བསྒྲུབས་པའི་ལུས་ལ་དགོངས་ན་མཛེས་བྱའི་ཕྱིར་ན་གཉིས་སུ་འབྱུང་ངོ་ ཞེས་བཤད་དེ།དེ་བསྐྱེད་པའི་ལས་ཀྱི་གཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་རྒྱན་མཛེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་མཛེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། ཇི་ལྟར་གདུ་བུ་ལ་སོགས་ལ། །མཛེས་བྱའི་དོན་ ཞེས་བརྗོད་པ་ནི།།མཛེས་འདུན་བྱ་བ་ཡིན་པ་ལྟར། །མིག་སོགས་ཉིས་འགྱུར་བརྗོད་དེ་བཞིན། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྟེན་གཉིས་པར་མ་གྱུར་ན་ནི་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པར་འགྱུར་ཏེ། རྟེན་གཉིས་པའི་ཚིག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་མཛེས་པར་མངོན་པར་རློམ་པའི་ ཕྱིར་རོ།།ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །ངེས་པའི་ཚིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ན། སྤུངས་དང་སྐྱེ་སྒོ་རིགས་ཀྱི་དོན། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་རྣམས་ལ་སྤུངས་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་སྒོ་དང་། རིགས་དག་ ཡོད་པས་ན་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ།།དེ་རྣམས་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སྒྲ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །ཕུང་པོའི་དོན་ནི་སྤུངས་པའི་དོན་ཞེས་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན། མདོ་ལས། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་གི་དངོས་པོ་ནི་གཅིག་ཉིད་དོ། །གཟུགས་འདས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགགས་པ་སྨོས་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ལས་ ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།མ་འོངས་པ་ན་མ་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཉིད་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་བྱུང་ལ་མ་འགགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་འདས་པ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །མ་འགགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཙམ་ཞིག་གིས་ན་མ་ འོངས་པ་ལ་ཡང་འགྱུར་བས།ཐལ་བར་འགྱུར་བ་དགག་པའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་སྨོས་སོ། །ནང་གི་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་ནི་ཕྱིའི་འོ་ཞེས་ནི་གང་ཞིག་རང་གི་རྒྱུད་ཀྱི་ལས་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་དང་། རྒྱུད་དུ་མ་གཏོགས་ པའོ།།ཡང་ན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཡིན་ཡང་ནང་གི་གཟུགས་ཡིན་ལ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་ ཀྱང་ཕྱིའི་ཡིན་ནོ།།རགས་པ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུའི་རང་བཞིན་ནོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་དེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ།

由於是聲音和氣味的對境，故為相似的對境。由於都是耳識和鼻識的所依，故為相似的識。正因為如此，由於種類、對境和識的相似性，男女根不另外從身界中分立。如果眼等是同一界，為何它們的所依不成為一呢？為此說’為莊嚴故而生二’。如果諸事物是由因緣而生，而不是由需求而生，這是就現在而言。為何說’為莊嚴故而生二’呢？如同現在眾生各自同類中，以眼等不同所依分別支分的所依被認為莊嚴，如是在過去時也必定如此。因此，就以貪愛為先導的業所成就的身而言，說’為莊嚴故而生二’，是爲了顯示產生它的業的基礎。譬如，因為是以莊嚴裝飾為所緣的欲貪之業的果報，所以說是爲了莊嚴。此中說：如同對手鐲等物，所說莊嚴義，即是莊嚴意樂，如是說眼等二倍亦然。若非如是，若眼等所依不成二，則極為莊嚴，因為對所依二等詞執著為莊嚴。 蘊、界、處之義廣說。就詞源學而言，說’積聚、生門、種類義，即是蘊處界諸法’。由於這些有積聚、生門和種類，故如是作詞的分析。這些是什麼呢？即是蘊處界諸法，是諸聲音的意思，這是詞的剩餘部分。如何了知蘊義即是積聚義呢？因為經中說：‘將那一切集為一處，歸入色蘊之數。‘一的體性即是一性。 過去色是由無常性而滅，說由無常性而滅是爲了與非擇滅作區別。未來是未生，是因為尚未獲得現在性。現在是已生未滅，若僅說已生，則過去也會有過，若僅說未滅，則未來也會有過，爲了遮止這種過失而說二者。內是存在於自相續中，即眼等和色等。他即是外，即是離開自相續的他相續和非相續所攝。或者從處的角度，即五內處如眼等，和六外處如色等。因此，即使是他相續的眼等也是內色，即使是自相續所攝的色等也是外。粗即是有礙，是十處的自性。細即是無礙，是無表色。

།ཡང་ན་ལྟོས་པ་པ་ཡིན་ཏེ། བིལ་བའི་གཟུགས་ནི་རགས་པ་ཡིན་ལ། སྐྱུ་རུ་རའི་གཟུགས་ནི་ཕྲ་བའོ། །གལ་ཏེ་ ལྟོས་པ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་གྲུབ་པ་སྟེ།རྣམ་པར་གནས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་སྐྱུ་རུ་རའི་གཟུགས་དེ་ཉིད་བིལ་བ་དང་རྒྱ་ཤུག་ལ་ལྟོས་ནས་ཕྲ་བ་དང་རགས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཅུང་ཟད་ཕྲ་བ་དང་རགས་པར་རྣམ་པར་གནས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕ་རོལ་དང་ཚུ་རོལ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལྟོས་ པས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ལྟོས་པར་བྱ་བས་ན་ལྟོས་པའོ། །ལྟོས་པས་ན་ལྟོས་པ་སྟེ། དེས་ཐ་དད་ཅིང་ལྟོས་པས་ཐ་དད་དེ། གཞན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གང་ལ་ལྟོས་ཏེ་རགས་པ་ཡིན་པ་ནི་ནམ་དུ་ཡང་དེ་ལྟ་ལྟོས་ནས་ཕྲ་བ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཇི་ ལྟར་རྒྱ་ཤུག་ལ་ལྟོས་ཏེ་བིལ་བའི་གཟུགས་རགས་པ་ཡིན་པ་ནི་ཡང་རྒྱ་ཤུག་ལ་ལྟོས་ནས་ཕྲ་བ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔེར་ན་ལྷས་བླངས་ཏེ་དེ་ཉིད་དུ་བུ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཕ་ཞེས་བརྗོད་ཅིང་ཕ་ལ་ལྟོས་ནས་བུ་ཞེས་བྱ་ལ། ལྟོས་པས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་འདིའི་ཕ་དང་བུའི་ དངོས་པོ་མི་འགྲུབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲའོ།།ངན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཏེ། བསྒྲིབས་པ་དང་མི་དགེ་བའོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དགེ་བ་དང་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །རིང་བ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་སྟེ། ཕན་ཚུན་དུ་ད་ལྟར་བས་ཆོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཉེ་བ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་སྟེ། གཉིས་ཀ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་གང་ཅི་ཡང་རུང་། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའམ། ནང་གི་འམ། ཕྱིའི་འམ། རགས་པའམ། ཕྲ་བ་འམ། ངན པ་འམ།གྱ་ནོམ་པ་འམ། ཐག་རིང་བ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་འམ། ཉེ་བ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བར་རོ། །དེ་ལ་རགས་པ་དང་ཕྲ་བ་མ་གཏོགས་པ་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་བསྟན་ ཏོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རགས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་གྱིས་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྟེན་ཡང་རགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲ་བ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་ལས་སྲིད་པ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ ལ་རྟེན་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ།མ་བསགས་པ་དང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་རྟེན་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ནས་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ས་དག་ལས། ས་འོག་མ་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་རགས་པ་ཡིན་ལ། གོང་མའི་ས་པ་ནི་ཕྲ་བའོ། །དེ་ལྟར་བྱས་དང་འདོད་པ་ན་ སྤྱོད་པ་དག་ནི་རགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པ་དག་ནི་ཕྲ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཞིང་། གཞན་ན་ཡོད་པ་ནི་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ནི་རང་གི་སྒྲས་བརྗོད་པ་ཡིན་བཞིན་དུ་རིང་པོར་སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་། ངན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་མ་རྒྱས་པར་མ་ རངས་པས་ཞེའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།བཙུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེ་སྟོན་པ་གནས་བརྟན་ཆོས་སྐྱོབ་བོ། །དབང་པོ་ལྔས་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔའོ། །གཞན་ནི་ཕྲ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་གཟུང་བར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །ངན་པ་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་དང་མི་མཐུན་པའོ། །དེ་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དགའ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་དང་མཐུན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡིད་དུ་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དུ་འོང་བར བྱེད་དོ།།དེ་ལྟར་ན་དོར་བའི་དོན་གྱིས་ན་ངན་པ་ཡིན་ལ། ཚིམ་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ན་གྱ་ནོམ་པའོ། །རིང་བ་ནི་ཡུལ་མི་སྣང་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྟེན་གྱི་ཡུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཡིན་ཏེ། འགའ་ཞིག་ཉེ་ཡང་ཕྲ་བའི་ཕྱེད་མི་སྣང་བས་ཡུལ་སྨོས་སོ།

或者是相對的，如畢婆果的形狀是粗大的，而庵摩勒果的形狀是細小的。如果因為是相對的而不成立，認為沒有確定性的話，就如同庵摩勒果的形狀相對於畢婆果和棗果而言既是細小又是粗大，因此不能確定為細小或粗大，就像此岸和彼岸一樣。這是不對的，因為依靠不同的觀點而有差別。 所謂’依靠’是指需要依靠其他事物而存在，由於依靠而有差別，意思是由於依靠而有區別，即是不同的意思。正因為如此，‘相對什麼是粗大的，就永遠不會相對於同一事物而成為細小的’，就像相對於棗果而言畢婆果的形狀是粗大的，就不會再相對於棗果而成為細小的。 就像父與子一樣，例如提到某人，他相對於兒子而被稱為父親，相對於父親而被稱為兒子，雖然是相對而有差別，但並不妨礙他們父子關係的成立，這個道理是相同的。 劣等是指有煩惱的，即有障礙和不善的。殊勝是指無煩惱的，即善的、無障礙和無記的。遠是指過去和未來，因為被現在所間隔。近是指現在，因為與兩者都接近。 乃至識蘊也是如此，即受、想、行任何一蘊，無論是過去、未來、現在，或內或外，或粗或細，或劣或勝，或遠或近，所有這些總括起來都歸入識蘊的範疇。其中除了粗細之外，過去等都是如實顯示的。 正因為如此，才說’這是差別’。粗是依靠五根的，因為隨順所依，而且所依也是粗的緣故。細是意生的，意思是從意識產生的，即依靠意根的意思，因為是無積聚和無障礙的所依。 或者，在欲界等諸地中，下地的受等是粗的，上地的是細的。如是，欲界的唯是粗的，有頂地的唯是細的，其他則是兩者都有。 過去和未來雖然用自身的名稱表述，卻被增益為遠，對於劣和勝的含義未能充分理解而不滿意，所以這樣說。 尊者是指舉例的上座法救。五根所取是指外五處。其他是細的是指意根所取，這包括眼等有色處和無表色。 劣是不悅意的，即不與意相順。這不是使人不悅意，因為不能令人歡喜。勝是悅意的，即與意相順，這是適意的，所以能使人悅意。 如此，以應捨棄的意義而言是劣，以能滿足的意義而言是勝。遠是境不顯現的，這是就所依的境界而言，雖然有些近但因細小而一半不顯現，所以提到境界。

།ཅུང་ཟད་ཅིག་ཉེ་བ་ཡིན་ཡང་ཆད་ པའི་ཕྱིར་ཡང་ཡུལ་མི་སྣང་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་མོད་ཀྱི།དེའི་རྟེན་དེ་ན་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟ་བར་ནུས་པས་ཀྲི་ཏྱའི་རྐྱེན་ནི་ནུས་པའི་དོན་ལ་རིག་པར་བྱའོ། །ཉེ་བ་ནི་ཡུལ་སྣང་བ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྐར་མ་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་རིང་ཡང་སྣང་བ་དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་སྣང་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། ། ཡང་རྒྱུ་ཅིའི་ཕྱིར་བཙུན་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བས་བཤད་པའི་རིང་བ་དང་ཉེ་བ་ལས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་རིང་བ་དང་ཉེ་བར་བསྟན་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མིང་གིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཅུང་ཟད་ཅིག་རང་གི་སྒྲས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྨྲས་པ་ནི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་གཞན་གྱི་མཚན ཉིད་ལས་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཐ་མི་དད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །དེ་དག་གི་ཉེ་བ་དང་རིང་བ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་མི་སྣང་བ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་རིང་བ་ཡིན་ལ། ཡུལ་སྣང་བ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ཉེ་བའོ། །རགས་པ་དང་ཕྲ་བ་ཉིད་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་ཇི་སྐད་དུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་རགས་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟེན་པའོ།།ཕྲ་བ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའོ། །ཡང་ན་ས་ལས་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་རྒྱུ་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྲིད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པར་བྱ་ བའི་ཕྱིར་རོ།།སྲིད་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ནི་ལྟ་བའི་སྲེད་པ་དང་། མངོན་པར་དགའ་བའི་སྲེད་པ་དང་། ལྷག་པར་ཞེན་པའི་སྲེད་པ་དང་། བདག་གི་དངོས་པོ་ལ་སྲེད་པ་དང་། ཡུལ་ལ་སྲེད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྲེད་པ་དང་། ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་སྲེད་པ་ དང་།ལེགས་པར་སྤྱད་པའི་སྲེད་པ་དང་། རིང་བའི་སྲེད་པ་དང་། ཉེ་བའི་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཟུགས་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་ལ་དམིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་དོན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་ལས་རྟོགས་ཤེ་ན། ངེས་པའི་ཚིག་ལས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །སྐྱེ་བ་ནི་འོང་བ་ལ་བརྗོད་དེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་ཞིང་བདག་གི་དངོས་པོར་རེད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་སེམས དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མཆེད་པར་བྱེད་པས་ན་སྐྱེ་མཆེད་དེ་མཆེད་པར་བྱེད་རྒྱས་པར་བྱེད།བདག་གི་དངོས་པོར་རེད་པ་རྒྱུན་དུ་གནས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་དོན་ནི་ཁམས་ཀྱི་དོན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་ལ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན། རིགས་སུ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་དཔེར་ ན་རི་འགའ་ཞིག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།དཔེར་ན་གསེར་ལ་སོགས་པའི་ས་གཞི་རིགས་ལ་ཁམས་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ལུས་སམ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུན་ལའོ། །ཡང་ན་རྟེན་ཅིག་ཅེས་བརྗོད་ན་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ གནས་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར།རྒྱུན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རིགས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཡོད་པ་སྟེ། ས་བོན་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པ་ལ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། །མིག་གི་དབང་པོ་སྔར་སྐྱེས་པ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ཕྱིས་སྐྱེས་པ་དང་ མ་སྐྱེས་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འདུས་མ་བྱས་ཁམས་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་འགའི་ཡང་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ནི་ སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་དང་བདག་པོའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་འབྱུང་གནས་ཉིད་དུ་གྲུབ་བོ།

雖然稍微接近，但因為斷絕的緣故也會成為不顯現境的狀態，由於它的所依住于彼處，能夠觀察，所以應當了知’kritya’詞綴是表示能力的意思。 關於’接近是顯現境’這句話，雖然星辰等稍微遙遠但仍然顯現，因此稱為顯現境。 又問：尊者為何要與毗婆沙師所說的遠近不同，而另外宣說遠近呢？為此說道：‘爲了用自名顯示過去等’。如此，用自己的聲音稍微分別宣說，並非從其他分別的特徵而入，應當理解為’將成為無差別’之意。 關於’彼等的遠近’，依于不顯現境的受等是遠，依于顯現境的是近。粗細性如前所述，即如毗婆沙師們所說：粗是依於五根，細是意生。或者應當從地來了知。 又問：為何安立十一種色？爲了顯示是十一種有的所緣。十一種有是：見愛、歡喜愛、執著愛、我所愛、境愛、欲愛、等至愛、惡行愛、善行愛、遠愛、近愛。應當了知這些依次是緣於十一種色。 關於’心與心所生起之門的意義即是處的意義’，從何得知？從詞源學。因此，在詞源學中廣說’心與心所’。生起是指到來，心與心所生起並獲得自體。因此，由於使心與心所生起增長，故稱為處，意為使增長、使廣大、使獲得自體並使相續安住。 關於’種類的意義即是界的意義’，從何理解？因為是同類。因此廣說’譬如某山’等，如同稱金等地基的種類為界。同樣廣說’所依’，即身或心心所相續。又若說’所依’則將成為剎那性安住，因此說’相續’。 有十八種類，即有十八種種子稱為十八界。關於’因為是同分因’，先前生起的眼根是後來生起和未生起的眼根的同分因，其他也應如是說。 若問：‘無為豈非不是界？‘因為無前後性，它不是任何的同分因。那麼，由於是心心所的所緣緣和增上緣，無為也成立為生處。

།དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེར་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་དོན་དབྱེར་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་ཀ་ཡང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ རོ།།དེའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ན་རེ་ཁམས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདི་ནི་རིགས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དཔེར་ན་གསེར་ལ་སོགས་པའི་རིགས་རྣམས་ཕན་ཚུན་རིགས་ཐ་དད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རིགས་སུ་འདྲ་བས་ཁམས་ཀྱི་སྒྲ་འདི་ནི་རིགས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ནོ། ། རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རང་བཞིན་ནི་རིགས་གཞན་རྣམ་པར་བཅད་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་དངོས་པོ་སྟེ། དེ་ལྟར་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་ཡང་ཁམས་སུ་བསྙད་པ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པར་གྲུབ་བོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ལྟར་ཕུང་པོ་ཡང་རྫས་སུ་འདོད་ལ། སྤུངས པ་ཡང་རྫས་སུ་མ་འདུས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ལ་སྤུངས་པ་ཉིད་མི་སྲིད་དོ་སྙམ་སྟེ།འདྲི་བ་ནི། གལ་ཏེ་སྤུངས་པའི་དོན་ཕུང་པོའི་དོན་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བའོ། །སྤུངས་པ་དང་གང་ཟག་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་རྫས་དུ་མ་འདུས་པའི་ཕྱིར་ལ། འབྲུ་ལ་སོགས་པ་བསལ་ན་དེའི་བློ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤུངས་པའི་བཏགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་མ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ། ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་ཚོགས་ལས་ནི། །ཤིང་རྟའོ་ཞེས་མིང་བཏགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་སེམས་ཅན་བརྗོད། །ཅེས་བྱ་བའི་ལུང་ལས ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་འདུས་པ་ཁོ་ན་གང་ཟག་ཡིན་གྱི།རྫས་སུ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་སྣ་ཚོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱང་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་འགྱུར་ན། དེ་ཁྱེད་ཅག་གི་ འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ཕུང་པོའི་དོན་གཞན་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་སོ།།འདི་ལ་ལན་སྨྲས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྫས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་ཏུ་ཡང་ཕུང་པོར་བརྗོད་དེ། གཞན་དུ་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ལྟར། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྡུས་པར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་དུ་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། སྤངས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །སྨྲས་པ། ཕུང་རྣམས་བཏགས་པར་ཡོད་ཉིད་ན། དེས་ཆོས་བསྡུས པར་མི་འགྱུར་ཞིང་།།མི་རྟག་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། །ཡོངས་ཤེས་སྤངས་པ་ཉིད་ཀྱང་མིན། །གང་གི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་པུ་ཡང་དེ་དང་དེར་ཕུང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ལན་སྨྲས་སོ། །འོ་ན་སྤུངས་པའི་ཕུང་པོའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། འདིར་དོན་ནི་རྫས་ ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤུངས་པ་ལ་དོན་མི་འཐད་ལ།སྤུངས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་དོན་ཡིན་གྱི། སྤུངས་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་པོ་ཡང་དུས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་བློས་མངོན་པར་བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་སྤུངས་པ་ཉིད་འཐད་པས་ཕུང་པོ་རྣམས་བཏགས་ པའི་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།དེ་ལྟར་ན་ཡང་མདོ་དང་འགལ་བ་ནི་གཅིག་པུ་ལ་སྤུངས་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཉིད་དུ་བསྡུས་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཁུར་ཁྱེར་བའི་དོན་ཏམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱ་བ་ཉིད་ཁུར་ཡིན་པ་ནི་བྱ་བའི་ཁུར་རོ། ། ཁྱེར་བ་ནི་དེ་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་རག་ལས་ཤིང་བདག་ཉིད་རྙེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གང་ཞིག་ཁུར་ཁྱེར་བར་ནུས་པ་ཕྲག་པ་ཡིན་ལ། འདིར་ཡང་བྱ་བའི་ཁུར་ཁྱེར་བའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་གང་གི་ཁུར་ཡིན་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ཐུན་མོང་དུ་ནི་ཕུང་པོ ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཡིན་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཚོར་བ་ནི་སྲེད་པ་སྟེ། ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

即便如此，處和界的含義也將變得無差別，因為二者都成為心和心所的生起處。因此，其他人說’界’這個詞是種類的詞，比如像金等種類彼此種類不同一樣，眼等也是如此。如此，由於種類相似，這個’界’字是種類的詞。 關於’自性’，自性是通過遮除其他種類而顯現的自體，如此對有為和無為解釋為界也無過失。 毗婆沙師認為蘊如同處和界一樣是實法，而積聚是非實有的自性，因此實有中不可能有積聚性，因此問道：‘如果積聚的含義就是蘊的含義的話’。 關於’如同積聚和補特伽羅’，就像穀物等多個實法聚合，若除去穀物等就無其認知，因此積聚是假立而非實有。同樣，如同’依車的部分聚合，假立為車’那樣，依蘊而’世俗中說為有情’的經文所說，色等蘊的聚合即是補特伽羅，而非實有。同樣，由於是過去、未來、現在等各種實法的自性，諸蘊也應成為假有，但這並非你們所承許，所以應當說蘊的另一種含義。 對此回答說’不是’，關於’實法’等，即使一個極微也稱為蘊，否則諸蘊無自性故，諸蘊就不能如同處界那樣攝集諸法的自性，同樣也不能成為無常、苦、空、無我、斷除、遍知等。 說道：若諸蘊是假有，則不能攝集諸法，也非無常性，也非遍知斷除性。因為即使一個極微也是彼彼蘊的緣故，如此回答。 那麼就不應說積聚的蘊義是蘊義，因為此處義是實法的異名，積聚不應有義，積聚的所依是義，而非積聚本身。即使一個極微也為三世所攝，從心的攝集角度而言積聚是合理的，所以諸蘊也非假有。 如此也與經相違，因為一個中沒有積聚性，因為經中說’攝集彼等一切’。其他人說’是否為擔負重擔的含義’，行為本身為重擔是行為重擔。擔負是依賴於彼，意思是依賴於彼而獲得自性。 如此，身體中能擔負重擔的部分是肩膀，此處擔負行為重擔的含義就是蘊的含義。何者是何者的重擔呢？首先共同來說，五蘊的是六處，如說’緣名色生六處’。受是愛，因為經中說’緣受生愛’。

།འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཉིད་དེ། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྐྱེན་ གྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་།ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཀྱང་མིང་གིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡང་མིང་དང་གཟུགས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་རྫས་ གཅིག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་ལ།ཚོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་རེ་རེ་ཡང་ཕུང་པོར་གྲུབ་པ་དང་བྱ་བའི་ཁུར་ཁྱེར་བའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ། །ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དོན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཕུང་པོའི་དོན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདིར་སྨྲ་བ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། རྡུལ་ ཕྲ་རབ་གཅིག་ཀྱང་བློས་གཅད་པར་བྱ་བར་ནུས་པས་ཕུང་པོ་རྣམས་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་གྱི།བཏགས་པར་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་མདོ་དང་འགལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བའི་ཁུར་ཁྱེར་བའི་དོན་ནམ། ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། མདོ་ ལས་ནི་སྤུངས་པའི་དོན་ཁོ་ནར་གསུངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་འདས་པའམ། མ་འོངས་པའམ་ཞེས་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །དེར་ནི་གཟུགས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་ཕུང་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེར་ནི་ མདོར་རོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གཟུགས་འདས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ཞིང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དཔེར་ན་སའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། སྐྲ་དང་། སྤུ་དག་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་ཏེ། སྐྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རེ་རེ་ཞིང་སའི་ཁམས་ཉིད་དུ་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ལྟར་ཤེས་པར་མི་ནུས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། སོ་སོ་རེ་རེ་ཕུང་པོ་ཉིད་ཡིན་ན་དེ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཞེས་འཆད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ཐམས་ཅད་ཕུང་པོའོ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྔར་གང་སྨྲས་པ་དེ་དག་ཉིད་མཇུག་སྡུད་པ་ནི། དེ་ལྟ་བས་ན་ཕུང་པོ་དག་ནི་སྤུངས་པ་བཞིན་དུ་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་ཕུང་པོ་རྣམས་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་བཟློག་པར་འདོད་པས་ན། དེ་ལྟར་ན་སྐྱེ་མཆེད་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། ཐོགས་པ་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བཀག་སྟེ་བཅུ་ཆར་ཡང་བཟུང་ངོ་། ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མང་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་སྒྲས་སྨྲས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ནི་བསགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་། ཁ་དོག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ མང་པོ་བསགས་པ་ཁོ་ན་རྟེན་དང་དམིགས་པའི་ངོ་བོའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་ཏེ།ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྫས་དུ་མ་འདུས་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ།ཚོགས་པ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་རྒྱུའི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་མང་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་དེ་ལྟར་ན་ཁས་མི་ལེན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རེ་རེ་སྟེ། སོ་སོ་ནས་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རྡུལ་ ཕྲ་རབ་རེ་རེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང་།རྡུལ་ཕྲ་རབ་རེ་རེ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཅིའི་ཕྱིར་བསགས་པ་ཁོ་ན་རྟེན་ཡིན་ཞིང་བསགས་པ་ཁོ་ན་དམིགས་པ་ཡིན་སྙམ་དུ་སེམས་ན། ཚོགས་པ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ལ་ལྟོས་པ་རྣམས་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་རྣམས་རེ་རེ་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་དུ་གྲུབ་ལ། རིགས་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ནི་གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ། །འདི་སྙམ་དུ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྫས་དུ་མ་འདུས་པ་ཉིད་མི་འདའ་སྟེ། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

由於想蘊和行蘊是六處，因為經中說’緣名色有六處’，而且受和想也都包含在名中。識蘊也是名色，因為經中說’緣識有名色’。因此如是，雖然是一個實體也成立為蘊，在諸聚集中每一個也成立為蘊，而且承擔重擔的意義就是蘊的意義。 關於’遍斷的意義’，是什麼呢？是蘊的意義。怎樣呢？這裡廣說’論者’，由於連一個極微也能被心識所截斷，所以諸蘊是實有，而不是假立。這與經典相違，即承擔重擔的意義或遍斷的意義是蘊的意義。為什麼呢？因此，經中只說積聚的意義。 怎樣呢？爲了顯示，廣說’任何色，無論是過去的還是未來的’等。在那裡，應知過去色等各自都是蘊。怎樣呢？說一切過去色等每一個都是色蘊，如同說’什麼是地界？即發、毛’等，應知發等每一個都是地界。 不能如是了知，廣說，如果每一個各自都是蘊，就不應說’將那一切集合為一’，那麼應該如何？應該說’那一切是蘊’。因此總結前面所說的：所以諸蘊如積聚一樣是假有。 爲了以應成的方式遮遣諸蘊實有性，廣說’如是有色處等’，遮除無礙處而攝十處。因為眼等多極微成為生起之門，這是以因聲說明假有性，因為五識聚依于積聚且緣于積聚。 唯有眼根極微和色極微的積聚才成為具有所依和所緣性質的眼識及其相應法生起之門，乃至身處和觸處也是如此。因此由於是多實體和合的緣故，眼等處非實有。 關於’因為諸聚集各自成為因的自性’，即不承許前說的’因為多者成為生起之門’，因為一切聚集也都各自成為因，因為眼等諸識依于每一極微且緣于每一極微。 如果想：為什麼唯有積聚是所依且唯有積聚是所緣？因為諸聚集觀待俱有而成為因，它們各自成立為處，由於類、境界和識相同故而說為一。認為正因為如此而不離多實體和合性，因為有觀待的諸法是因。

།འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་རེ་རེ་ཞིང་སྐྱེ་མཆེད་དུ་འགྱུར་ན་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེ་མཆེད ལྟར་གཉིས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ་སྙམ་ན།འདིའི་ལན་དུ། ཡུལ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ལ་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་དུ་མི་འདོད་ན། དེ་ལྟ་ན་མིག་ ལ་སོགས་པ་དབང་པོའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་དུ་མི་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུལ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡུལ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་འབའ་ཞིག་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་སྒོར་མི་འགྱུར་ལ། ཁྱོད་ཀྱི་ལྟར་ན་མིག་ གི་དབང་པོ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་དུ་མི་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།མདོ་ལས། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོར་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་ སོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ཕུང་པོ་རྣམས་བཏགས་པའི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །ཕུང་པོ་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་ལྟ་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་རྣམ་པར་སྤྱོད་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། མ་བལྟས་པར་ནི་སྤུངས་པ་བཞིན་དུ་གཅིག་གི་ངོ་བོར་མི་ རིགས་སོ།།རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཁམས་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཅན་བཅུ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའོ། །ཕུང་པོ་གཅིག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །ཕྱོགས་ཆ་ནི་ཆ་ཤས་ཏེ། རྫས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་ རབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འོན་ཏེ་མི་ལྟ་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་རོ། །དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཁམས་གཅིག་དང་སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་ནི་གཙོ་བོའི་སྒྲ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རེ་རེ་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཉིད་དུ་མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཕུང་པོ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཕལ་པའི་རྟོག་པས་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཕྱོགས་ཡིན་ཡང་ཕྱོགས་ཅན་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་སྟེ། ཐ་སྙད་དུ་འདོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་ཕྱོགས་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བོ། །ཕྱོགས་ཅན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ཉིད་ལ འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་པའི་དཔེ་སྨོས་པ་ནི།དཔེར་ན་རས་ཡུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །ལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིག་པ་དགག་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དང་། མ་ཚིག་པ་དགག་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ། རས་ཡུག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཚིག་པ་ལ་རས་ཡུག་ཚིག་གོ་ཞེས་ བརྗོད་ཀྱི།རིལ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་ཚིག་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཕུང་པོ་གཞན་དག་པ་བརྗོད་པ་དང་། ཕུང་པོ་མ་ཡིན་པ་དགག་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ། ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཕུང་པོར་འདོགས་སོ། །བསྡུས་པའི་དོན་ནི་རེ་ཞིག་གཟུགས་ ནི་གཅིག་ཏུ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་དགོངས་པས་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གཟུགས་ཉིད་ཕུང་པོ་ཡིན་པས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། འོན་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པའི་ ཡོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ།།ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དག་གི་བསྟན་པ་ཐ་དད་པ་ཅི་དགོས་ཏེ། ཆོས་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འདྲི་བ་ནི། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པའི་དགོངས་པ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ མོད་ཀྱི།རྟོག་གེ་བ་ལས་ནི་འདི་ལྟར་སྣང་སྟེ། གདུལ་བ་རྣམས་ཀྱི། རྨོངས་དབང་འདོད་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །རྣམ་གསུམ་གྱི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་དང་སྦྲེལ་བར་བྱ་སྟེ། རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནས་འདོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་བར་གྱི་ ཕྱིར་རོ།

如果這樣每一個都成為處，則如同無色處那樣將不依賴於第二個，對此回答說’因為與境共同作用’等廣說。如果由於依賴共同作用的諸因，不承認根塵一一是處，那麼眼等根離開色等境也不成為處。為什麼呢？因為與境共同作用的緣故。單獨的根離開境不能成為心心所生起之門，而按照你的說法，眼根離開色等也不成為處，但這是不對的，因為經中說’十二處’。如此則知道眼等微塵也各自是處。 ‘如毗婆沙中’等這些話是顯示蘊是假有。‘如果觀蘊為假有’的意思是如果了知蘊是假有，若不觀察則如積聚一樣不應成為一體。‘一界微塵’是指十色中任何一個。‘一處’是指諸色中任何一個。‘一蘊’是指五蘊中的色蘊。‘分’是指部分，因為是就實質微塵而言。 ‘若不觀察’等，什麼呢？即蘊是假有。此中說’一界微塵和一處’是主要的說法，因為每一微塵都不違背是處和界的緣故。‘是一蘊’這是世俗的分別，因此說’雖是分而如有分者安立，也有言說安立’。其中分是微塵，有分是色蘊。 對此舉世間共知的比喻說：‘譬如布匹的一分’等廣說。當要說布被燒和未被燒時，說布匹一分被燒就說布被燒，而不是在要說全部和部分被燒時。同樣在此處，當要說其他蘊清凈和非蘊時，在蘊的一分上安立為蘊。總之，色是一實有，而色蘊是意趣安立。如果色即是蘊而為色蘊，則色蘊是實有；如果是諸色的積聚為色蘊，則是假有，這就是意思。 問：何需蘊界處的不同教說，因為法無差別？即’又為何世尊’等廣說。雖然如來的密意難知，但從論理來看是這樣的：‘為所化有情的愚癡、自在、欲求三種的緣故’等廣說。‘三種’字應與每一個連線，即為愚癡三種乃至欲求三種的緣故。

།སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྨོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་སྨོས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རིལ་པོའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་རིལ་པོར་བཟུང་སྟེ། ཕྱིས་བདག་ཏུ་འཛིན་པས་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ དང་།འདུ་བྱེད་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པ་དག་ཀྱང་གཅིག་ཉིད་དུ་བཟུང་ནས་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རིལ་པོར་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་དེའི་གཉེན་པོར་བསྟན་པ་བརྩམས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་ལོག་པ་དང་། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡང་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་མངོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཁོ་ན་ལའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རིལ་པོར་འཛིན་པས་རྨོངས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། ཕྲ་བ་བས་ཀྱང་ཆེས་ཕྲ་བ་ཆེན་པོ་བས་ཀྱང་ཆེས་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྨོངས་པ་དེའི་གཉེན་པོར་གཟུགས་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ཀྱང་རེ་རེ་ཞིང་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་དུ་ཕྱེའོ། །དེ་ལྟར་ན་རིལ་པོ་ཕྱེ་བས་རིལ་པོར་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་གྱི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡང་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་དང་སེམས་དག་ལ་སྟེ། རྨོངས་སོ ཞེས་བྱ་བར་སྙེགས་སོ།།དེ་དག་ནི་རྨོངས་པ་ལྡོག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁམས་བསྟན་པ་ལས་གཟུགས་རྣམ་པ་བཅུ་དང་། སེམས་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ཕྱེ་ནས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ལ་རྨོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྨོངས་པའི་རྣམ་པ་ཆུང་བ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཕྲ་བ་དང་རིགས་མཐུན་པ་ལ་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་གཟུགས་ལ་རྨོངས་པ་དེ་ནི་རྨོངས་པའི་རྣམ་པ་འབྲིང་པོ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་རགས་ཤིང་རིགས་མཐུན་པ་ལ་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་གཟུགས་དང་སེམས་དག་ལ་རྨོངས་པ་དེ་ནི་རྨོངས་པའི་རྣམ་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ ཕྲ་བ་དང་།རགས་པ་དང་། རིགས་མཐུན་པ་དང་། མཐུན་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་འདིས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་རིལ་པོར་འཛིན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་བཟློག་ཅིང་། དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །གྲག་གོའི་སྒྲ་ནི་ ལུགས་གཞན་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།བསྟན་བཅོས་གཞན་དག་ལས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གཞན་བསྟན་ཏེ། གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་། བྱེད་པོ་ཉིད་དང་། ཟ་བ་པོ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་བསལ་བའི་སྒོ་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏེ། དེ་དག་ལ་བདག་ ཏུ་འཛིན་པ་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དབང་པོ་དག་ཀྱང་རྣམ་གསུམ་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིར་དབང་པོ་དག་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་དབང་པོ་རྣོན་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོའི་ཕྱིར་ཕུང་པོའི་ དབྱེ་བ་ཁོ་ནས་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྟོགས་པར་ནུས་སོ།།གང་ཟག་དབང་པོ་འབྲིང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་ཏེ། དབང་པོ་འབྲིང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བར་མ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཁམས་དབྱེ་བ་རྟོགས་པར་ནུས་སོ། །གང་ཟག་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་ ཁམས་བསྟན་ཏེ།དེ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་བའི་ཕྱིར་མ་བཤད་པར་རང་གི་བློའི་ནུས་པས་མི་རྟོགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་གདགས་པར་བྱས་ནས་འགྱུར་རོ། །འདོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་པ་ནི་མོས་པའོ། །དེ་ལ་གཞུང་བསྡུས་པ་འདོད་པའི་གང་ཟག་ གི་དབང་དུ་བྱས་ནས།ཕུང་པོ་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་བརྗོད་བྱ་ཉུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞུང་བར་མ་ལ་དགའ་བའི་གང་ཟག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་ལ། གཞུང་རྒྱ་ཆེན་པོ་འདོད་པའི་གང་ཟག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ནི་ཁམས་བསྟན་ཏོ།

關於’眾生的愚癡有三種’這句話，有些是針對心所而言的。怎樣呢？由於執著整體的我，也就是說，將心所執為整體，之後執為我，將受、想、行等互異的法也執為一體而執著為我，因此爲了對治他們執著整體我的執著，開始宣說對治法。如此，通過宣說受等的差別，遣除一體執著和我執，因為這是以彼為前行的緣故。 有些是僅對色法而言，與’由整體執著而愚癡’相連。如所說’比微細更微細，比廣大更廣大’等，為對治該愚癡，將色法分為十種，心與心所也各自分為處。如此，通過分析整體，能遣除以整體執著為前行的我執。 有些是對色法和心而言，與’愚癡’相連。爲了遣除這些愚癡，在宣說界時將色法分為十種，將心分為七種來宣說。其中，對心所的愚癡是小品愚癡，因為是對微細且同類法的愚癡。對色法的愚癡是中品愚癡，因為是對粗大且同類法的愚癡。對色法和心的愚癡是大品愚癡，因為是對微細、粗大、同類、異類諸法的愚癡。 如此，通過宣說蘊，遣除以整體執著為前行的薩迦耶見，並斷除以此為前行的諸煩惱。‘傳說’一詞是爲了遣除其他觀點。其他論典中關於宣說蘊等的意趣是別有所指，依次是爲了遣除一性執、作者執、受者執而宣說蘊等，因為對彼等的我執是以一性執等為前行的緣故。 關於’根亦有三種’，此處根是指信等。其中，針對利根者宣說蘊，因為他利根的緣故，僅通過蘊的差別就能了知處界的差別。針對中根者宣說處，因為是中根的緣故，通過中等的處的詳細分析能了知界的差別。針對鈍根者宣說界，因為他根鈍的緣故，若不宣說則無法以自己的智慧了知。因此如此則利益一切。 關於’欲亦有三種’，欲是指信解。其中，針對希求簡略教法的補特伽羅宣說蘊，因為所詮內容少的緣故。針對喜歡中等教法的補特伽羅宣說處，針對希求廣大教法的補特伽羅則宣說界。

།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་དེ་ལྟར་འདོད་པར་གྱུར་ ཞེ་ན།སྔོན་གོམས་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་ཏེ། གཞན་དུ་མོས་པ་རྣམས་ལ་གཞན་དུ་ཆོས་བསྟན་པ་ནི་ཡིད་མི་ཆེས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་ཁོ་ན་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་པས་གདུལ་བའི་མོས་པའི་ཁྱད་པར་ལས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་ འབྱུང་སྟེ།བསམ་པ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་བཞིན་དུ་སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཅི་སྟེ་མ་བྱས། ཡང་ན་སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་གཉིས་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་ཅིའི་ཕྱིར་མ་བཞག་པའི་རྒྱུ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ སྙམ་པའོ།།རྩོད་པའི་རྩ་བར་གྱུར་པ་དང་འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །རྩོད་པའི་རྩ་བ་དག་ནི་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེར་གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་དང་ལྟ་ བ་དག་ལ་འདུན་པར་འདོད་ཆགས་དག་འདོད་པར་བྱ་བས་ན་འདོད་ཆགས་དག་སྟེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ནི་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །ལྟ་བ་དག་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ནི་འདུན་པའི་ འདོད་ཆགས་ཁོ་ནའོ།།དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་གཉིས་ཀྱི་ནི་འདོད་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྩོད་པའི་རྩ་བ་གཉིས་ཀྱིའོ། །གཙོ་བོ་སྨོས་པ་ནི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་ བས་སོ།།ཚོར་བ་རོ་མྱོང་བའི་དབང་གིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རོ་མྱང་དམ་པས་ན་ཞེས་བཤད་པས་ན་ཚོར་བ་ཉིད་རོ་མྱང་བ་ཡིན་པས་ན་ཚོར་བ་རོ་མྱང་བའོ། །དེ་ནི་རོ་མངར་བ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ་མྱང་བ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འདོད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་ འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ནི་ཚོར་བ་ཡིན་ནོ།།འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་ནི་ལྟ་བ་རྣམས་ལའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ཞེ་ན། མངོན་པར་ཞེན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྐབས་སུ་བབ་པར་ཟད་དེ། ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་ཆོས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་དང་། བདག་མེད་ པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་།འཇིག་ཚོགས་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དེ་དང་། དེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་བདེན་པ་མཐོང་བ་ རྣམས་ལ་འདུ་ཤེས་ཡོད་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པས་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་གང་གིས་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དག་གིས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མུན་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་མ་རིག་པ་ནི་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་གྱི། གང་ཞིག་དེ་དང་འདྲེས་ཤིང་མཚན་མར་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་དེ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །སྨྲས་པ། འདམ་བྱིང་ཉ་ནི་ཡང་ཡང་འཕར་བ ཡིས།།ཆུ་ནི་རྙོག་པར་བྱེད་པ་ཇི་བཞིན་དུ། །མ་རིག་པ་དང་རྗེས་འབྲེལ་འདུ་ཤེས་ཀྱིས། །རིག་པ་སུན་འབྱིན་བྱེད་པའང་དེ་དང་འདྲ། །དེའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་ནི་ལྟ་བ་དག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རིགས་སོ། །ཚོར་བ་ལ་ཞེན་པ་ནི་ཚོར་བ་ལ་ཆགས་པའོ། ། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཚན་མར་འཛིན་པ་ལས་སོ། །དེ་ལ་ཚོར་བ་ལ་ཞེན་ཅིང་སྲེད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི་འཁོར་རོ། །འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ལྟ་བ་ལ་སྤྱོད་པའོ། །ཚོར་བ་ལ་ཞེན་པ་དང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིས་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཁོ་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི ཚེ་འཁོར་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ། བློ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གྱུར་པས། །རྩེ་དགས་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ།

若問：‘為何他們會如此認為？‘是由於往昔串習的緣故。若對於信解不同的眾生宣說不同的法，只會成為不信任的因緣而已，所以依據所化眾生的不同信解，從蘊等門中宣說三種。 ‘為何’等廣說。若問：‘意趣如何？‘即是說：為何不像受蘊和想蘊那樣，將思等也單獨安立為蘊？或者為何不像思等那樣，將受和想二者也合為一蘊？應當說明其原因。 廣說’成為諍論根本和輪迴之因’。諍論根本有二：對欲的貪著和對見的貪著。在家人和出家人大多依次對欲和見產生貪愛。欲即是所貪愛的對象，即色等境。對此過度貪著即是欲貪。見即是身見等。對此過度貪著也是貪愛。 這二者的主要因緣依次是受和想。‘這二者’指的是以貪著欲和見為特徵的兩種諍論根本。說’主要’是因為無明等也可成為這二者的因。 關於’由受的味著’，由於解釋為’以味著為勝’，故受本身即是味著，稱為受味著。因為如同甜味一樣，故稱味著。由此力量而通過欲貪執著于欲。如是，受是貪著欲的主要因。 關於’由顛倒想的力量而執著于諸見’，此處應補充’執著’二字。將非法執為法，將無我等執為我，即是戒禁取見、身見、邊執見、邪見、見取見等，而執著于彼等。 當見到真諦者雖有想，但因無顛倒故無執著見。因此，正是由想的顛倒而成為執著見的因。若說因其有無而有無的緣故，此說不然。因為無明以不明為性，離暗性故，不是顛倒認知的因，不是執著見的因，而是與之相應並以執取相為性的想才是因。 如說：‘如陷泥之魚，屢屢躍起，攪濁水體。無明相應之想，壞亂智慧亦復如是。‘因此，說’由顛倒想的力量而執著于諸見’是合理的。 執著受即是貪著受。想成為顛倒即是由於顛倒執取相。其中，執著受而行於貪愛者即是輪迴。想成為顛倒即是行於見。執著受和四顛倒使想成為顛倒時即是輪迴。如說：‘心若成顛倒，遊戲趣諸境。’

།དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དེའོ། །དེ་ཉིད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རིམ་ནི་རགས་དང་ཀུན་ཉོན་མོངས། །སྣོད་སོགས་དོན་རྣམས་ཇི་བཞིན་ནོ། ། ཞེས་བྱ་བར་རོ། །ཕུང་པོ་དག་གིས་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ་ཞེས་གོང་དུ་བཤད་པ་དེའི་ཕྱིར། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དྲི་བ་སྨོས་སོ། །ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས། །དོན་དུ་མི་རུང་ཕྱིར་མ་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས་འཆད་པ་ན། དེ་དག་ཁོ་ནའི་ཁོངས སུ་སྡུད་པར་རམ།དེ་དག་ལས་ཐ་དད་པར་དག་པ་གཞན་ཞིག་ཏུ་རྣམ་པར་འཇོག། །དེ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དག་གམ། ཕུང་པོ་དག་གི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་གྲང་ན། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་ཕུང་པོ་དག་གི་ ཁོངས་སུ་བསྡུ་བར་ནི་མི་ནུས་ཏེ།དེ་དག་གི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་དོན་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཡོད་ན། འདུས་མ་བྱས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱང་མ་ ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་དེའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་དག་གིས་བསྡུ་བར་རིགས། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དེ་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བཤད་དོ། །འདི་སྐད་དུ། དེ་ནི་གཟུགས་སུ་རུང་བའི་དོན་གྱིས་གཟུགས་མ་ཡིན་ལ། མྱོང་ བའི་དོན་གྱིས་ཚོར་བ་མ་ཡིན་ཞིང་།འདུས་ཏེ་ཤེས་པའི་དོན་གྱིས་འདུ་ཤེས་མ་ཡིན་ལ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་འདུ་བྱེད་མ་ཡིན་ཞིང་། རྣམ་པར་རིག་པའི་དོན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །ཕུང་པོ་དྲུག་པར་བརྗོད་པ་ཡང་མི་ནུས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཕུང་པོའི་དོན་དུ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཕུང་པོའི་དོན་ནི་སྤུངས་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བཤད་ན་འདུས་མ་བྱས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས་མ་བཤད་དེ། སྤུང་བར་བྱེད་པ་ནི་ཕྱོགས་ནས་འགུགས་ པའམ།དུས་ལས་འགུགས་པ་ཞིག་གི་ཡིན་གྲང་ན། གཉིས་ཀ་ཡང་འདུས་མ་བྱས་ཕྱོགས་དང་དུས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ལ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གཞི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཞིའི་སྒྲ་ནི་འདིར་རྒྱུའི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་ པ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲ་ནི་འདིར་དགོས་པའི་ཚིག་གོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་གཞི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ ལ།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུའི་ཕྱིར་ཡིན་ན། འདུས་མ་བྱས་ནི་གཉིས་ཀ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྒྱས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་གྱི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་ པར་བྱང་བའི་གཞི་མ་ཡིན་ཏེ།འདིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་བྱང་བ་སྟེ། ལམ་ལ་མངོན་པར་འདོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ཆག་པ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། བུམ་པ་ཆག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བུམ་པ་འགགས་པ་སྟེ། བུམ་ པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་སྟེ།ཕུང་པོ་འགགས་པ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་གཉིས་ཀྱང་ཕུང་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དག་ལ་ ཡང་དེ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཇི་ལྟར་བུམ་པ་ཆག་པ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཞིག་པ་ཡང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་པར་མི་འོས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་རོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་བཤད་ཟིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ དག་ལས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས་མ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

‘這’是指蘊的次第之因。‘將在彼處解說’是指’次第是粗重和煩惱，器等諸義如是’。 如上所說諸蘊攝一切有為法，因此提出’那麼為何’等問題。 無為法不攝入諸蘊中，因為不合理故未說。當解說無為法不攝入諸蘊時，是將其攝入彼等之中，還是另外安立為異於彼等的其他類別。若攝入取蘊或諸蘊中，則一切情況下都不合理。為什麼呢？因為不合理的緣故。首先，不能攝入諸蘊中，因為不合理彼等之所取義故。彼等之所取是色、受、想、行、識，而無為法非是色等自性，如何合理以色等諸蘊攝無為法？因此說’彼非色乃至亦非識’。 此說：彼非以可色義為色，非以領受義為受，非以和合了知義為想，非以造作義為行，非以了別義為識。 也不能說為第六蘊。為什麼呢？因為不合理，不符合蘊義故。因此說’蘊義是積聚義’而廣說’無為法’等。所以無為法未說入蘊中，積聚是從方位聚集或從時間聚集，而無為法不屬於方位和時間，二者都不可能。 又說’爲了知曉煩惱所依’，此處’所依’字是因的異名，因為有漏法是煩惱之因故。‘為’字此處是目的語。‘爲了知曉煩惱和清凈所依’是說有漏法是煩惱之因，無漏法是清凈之因，而無為法二者皆非。不會增長煩惱故非煩惱因，因為無漏故。非道體性故非清凈所依，清凈是指能令清凈故，是指道。 有人說如’破碎的瓶非瓶’等廣說，‘破碎的瓶’是指瓶已滅，非瓶，如是蘊已壞即蘊已滅，擇滅和非擇滅二滅也非蘊。虛空唯一故非蘊。 依彼等說則界處亦應如是，即如破碎的瓶非瓶，壞滅的界處也不應是界處。 已說諸蘊異相已，是說異於處界而說，因此無為法未說入蘊中。

།ད་ནི་གོ་རིམས་ལྷག་མར་ལུས་པ་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་དགོངས་པ་མངོན་དུ་མ་བཏང་བའི་ཆོས་སྟོན་པ་མི་མངའ་ཞིང་། དགོངས་པ་ཡང་འདིར་ གསལ་བར་མ་བྱས་པ་དེའི་ཕྱིར།རིམ་ནི་རགས་དང་ཀུན་ཉོན་མོངས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །གཟུགས་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་པས་རགས་ཏེ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྲའོ། །གཞན་ དག་ན་རེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དུག་གི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རགས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ཡང་ང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཚོར་བ་ནི་རྒྱུ་བ་རགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་མེད་ ཀྱང་རྟོགས་པར་ཆེས་སླ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ངའི་ལག་པས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །འདུ་ཤེས་ནི་གཉིས་པས་ཆེས་རགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་པས་ཏེ། དེའི་བྱ་བ་རྟོགས་པར་ཆེས་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་ཤེས་ ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་འཛིན་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་པས་ནི་འདུ་བྱེད་དེ་ཅི་ཞེ་ན། རགས་ཏེ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ཏེ་པོར་གསལ་བར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐམས་ཅད་པས་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མཐར་ཏེ། འདུལ་ བ་རྣམས་གཟུད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ན་རིགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གོ་རིམས་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་ཐོག་མ་མེད་པ་ཅན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མོ་ནི་ཕོའི་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་ལ། ཕོ་ཡང་མོའི་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་སྟེ། ཕན་ཚུན་ཁ་དོག་ དང་།དབྱིབས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཚོར་བའི་རོ་མྱང་བ་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕོ་དང་མོ་དག་ཕན་ཚུན་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དེ་དག་ནི་ཚོར་བའི་རོ་མྱང་བ་ལ་ཆགས་ པ་ལས་ཏེ།ཚོར་བ་ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན་ཆགས་པ་དང་མངོན་པར་ཆགས་པ་ལས་སོ། །དེ་ལ་ཆགས་པ་ཡང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེའོ་སྙམ་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྟེ། ཚོར་བ་བདེ་བ་ནི་འདུ་བྱེད་དང་འགྱུར་བའི་ སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ལོ།།ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་འཁྲུལ་བར་བྱས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཀྱང་དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ ཅན་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡིན་ཏེ། གང་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། གང་གི་དོན་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། གང་དག་གིས་ ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།གང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གོ་རིམས་བརྗོད་དོ། །ཡང་ན་སྣོད་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ། གཟུགས་ནི་སྣོད་ལྟ་བུའོ། །སྣོད་དང་འདྲ་བ་ནི་སྣོད་དེ། ཚོར་བ་ ཟས་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།ཚོར་བ་ནི་ཟས་ལྟ་བུ་སྟེ། རོ་མྱང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕན་པ་དང་གནོད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ནི་ཚོད་མ་ལྟ་བུའོ། །འདིས་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་འདུ་ཤེས་ནི་ཚོད་མ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེས་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་མཚན་མ་བཟུང་ནས་ ཚོར་བ་གསལ་བར་བྱེད་དོ།།ཡང་ན་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་ཚོར་བའི་རོ་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ན་འདུ་ཤེས་ནི་ཚོད་མ་ལྟ་བུའོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་བྱན་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

現在要說明剩餘的次第，諸佛沒有不觀待密意而說法，此處也未明顯顯示密意，因此說’次第粗及遍煩惱’等。 關於’色是有對礙的’，較受等一切粗大，因為受等是無對礙故微細。其他有人說，因為是五識身的所依，及六識身的所緣故粗大。 關於’在非色法中也’等，受是作用粗大故，即雖無形體但極易了知，因此詳細說’以我的手’等。想比二者更粗大，即比行和識二者，因為其作用極易了知。想是執取男女等相。 行比識粗大是什麼原因呢？因為貪等行為明顯可知故。識最後是因為一切中最細，爲了引導所化眾生隨順，故次第如理。 或者關於’無始以來’等詳細內容，女貪著男身，男亦貪著女身，互相執著色、形、聲、香、味、觸，此是其義。 關於’彼等亦因貪著受用味故’，彼等男女互相貪著色等，是由於貪著受用味，因為得受與未得受故而有貪著和執著。 關於’於此貪著亦因想不顛倒故’，以苦為樂是想顛倒，樂受以行苦及壞苦故是苦。 關於’此顛倒亦由諸煩惱故’，想顛倒即由煩惱迷亂而成想顛倒。心亦由彼等成為染污，即由如上所說諸煩惱。 因此諸蘊的次第是隨煩惱而定，爲了顯示從何處生煩惱、為何煩惱、由何煩惱、以何煩惱，故隨煩惱而說次第。 或者關於’以器等義’等詳細內容，色如器。與器相似即是器，因為受是食物的所依故。受如食物，因為是所嘗味。因為趣入利害故想如調味料。由此明顯故想如調味料，由此執取可意不可意相而明顯受。 或者因為由想顛倒力故欲求受味，故想如調味料。諸行如僕人，因為由其力故成就可意不可意異熟。

། དམིགས་པའི་ཕྱིར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཟ་བ་པོ་ལྟ་བུ་སྟེ། གང་དུ་ཟ་བ་དང་། གང་ཟ་བ་དང་། གང་དང་ཟ་བ་དང་། གང་དག་གིས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་ཟ་བ་དང་། གང་ཞིག་ཟ་བ་པོ་ཡིན་པ་དེ་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཁམས་ཀྱིས་ཏེ། ཅི་ཞེ ན།ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གཟུགས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡིད་ཕྱིར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དེར་ཡུལ་ལྔ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཡིན་ཏེ། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་འདོད་པས་གོམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་ པའི་ཡོན་ཏན་ཉིད་གཟུགས་ཡིན་པ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་གཟུགས་ཏེ།འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་གཟུགས་དེས་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱས་ཤིང་གོ་བ་དང་རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱས་པའོ། །ཚོར་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚོར་བ་ཐ་དད་པས་དེ་ཐ་དད་པའི་ ཕྱིར་ཏེ།འདི་ལྟར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་ན་ནི་ཡིད་བདེ་བའོ། །གོང་མ་གཉིས་ན་ནི་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དག་གོ། །སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དག་ན་ནི། །ཡིད་བདེ་བདེ་དང་བཏང་སྙོམས་དང་། །བཏང་སྙོམས་ཡིད་བདེ་བདེ་བ་དང་། །བཏང་སྙོམས་བཏང་ སྙོམས་ཚོར་བ་ཡོད།།ཅེས་པའོ། འདུ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་དག་ན་དེའི་མཚན་མ་གསལ་བའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ། བཏང་སྙོམས་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་པ་དང་རྣམ་པར་གཅད་པ་མེད་པས་ན་དེ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ། །འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱིས་རབ་ ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པས་དེའི་སེམས་པ་འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།འཇིག་རྟེན་པ་ཡིད་དགེ་བ་ལ། །སྲིད་རྩེའི་སེམས་པ་འབྲས་རབ་ཆེ། །ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ནས་གང་ཞིག་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ཉིད་དེར་ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱས་སོ། །འདི་དག་ནི་ གང་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ཚོར་བར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་།འདུ་ཤེས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་དང་། འདུ་བྱེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའོ། །དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་དེ་དག་ལ་སྟེ།སྲིད་པའི་རླན་གྱི་མཐུས་སོ། །ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཞིང་དང་ས་བོན་གྱི་གོ་རིམས་ལྟ་བུར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པས་བསྡུས་པ་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་ཞིང་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་ བོན་ཏེ།ཞིང་ནི་སྔར་ཡིན་ལ། ས་བོན་ནི་ཕྱི་ནས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་རགས་པའི་གོ་རིམས་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དང་། སྣོད་ལ་སོགས་པ་དོན་གྱི་གོ་རིམས་དང་། ཞིང་དང་ས་བོན་གྱི་གོ་རིམས་ཀྱི་གོ་རིམས་ དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།ཕུང་པོ་རྣམས་མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་། །རིམ་རྒྱུའི་ཕྱིར་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་འདི་དག་གིས་ཆེས་རགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་པས་ སོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕོ་དང་མོ་དག་ཕན་ཚུན་གཟུགས་ལ་དགའ་བ་སྟེ། སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །ཟས་དང་ཚོད་མ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་པས་སོ། །དེ་དག་གི་ཁམས་གཉིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཞེས་བྱ་ལ། ཚོར་བས་རབ་ ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སོ།།འདུ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་མོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་སྨོས་པ་ནི་གོ་རིམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱ་བའི་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲུག་གི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ནི་དེ་དག་གི་གཉིས་ ཀའི་རྣམ་པར་བཞག་པ་ལ་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མིག་ལ་སོགས་པའི་སྨོས་པ་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།

由於所緣，識如食者，將明瞭何處食、何所食、與何食、由何等造作而食、何者為食者。或者由界，為何？即蘊之次第。云何？說’欲妙色’者，由心向外故，彼處五境為欲妙，為習行具分別貪相之慾故。欲妙即色者，為欲妙之色，由彼欲妙色而明顯、了知及極明顯。 由受差別者為諸禪，由受差別故彼差別，如是初二等持禪有喜樂。上二有樂及舍。生起諸禪中，有喜樂與舍，舍喜樂，舍舍受。 由想差別者為三無色，由彼處彼相明顯故想為主，舍為共同且無遮故非主。唯由行差別者為有頂，由一切相彼思果大故，將說’世間善意中，有頂思果最大’。何處何者最勝，即于彼處表示。 此等為識所住處，即趣向色之慾界、趣向受之色界、趣向想之三無色、趣向行之有頂。識住于彼等者，即住于彼識住處，由有之潤故。 為顯示蘊次第如田與種子次第故者，識住所攝四蘊如田，識如種子，田在先，種子在後。是故廣說，如粗顯次第、煩惱次第、器等義次第、田種次第故，蘊不多不少。 為配合所說’次第因故’，廣說’即彼次第因故’。云何？說’由此等最粗顯’者，由一切心所故。煩惱次第因者，即男女互相愛樂色，如前。如食物與調味者，由諸心所故。 彼等分二界者，由受差別為色界，由想差別為三無色。廣說’眼等界’者，說界與處是次第所依基故。說’六’者，由彼二者安立中無差別次第因故。說’眼等’者，為遮外處故。

།དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡུལ་ཅན་གྱི་རྟེན་གྱི་ངོ་བོས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡུལ་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ནི་ཡུལ་ཅན་གྱི་དབང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དབང་ནི་རག་ལས་པའོ། །རྟེན་པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་རྟེན་གྱི་དབང་ངོ་། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེའི་དབང་གིས་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དྲུག་གི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་ཡུལ་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ དང་།དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །དབང་པོ་དྲུག་ལས། དང་པོར་ལྔ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ད་ལྟའི་དོན་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ད་ལྟར་བའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ད་ལྟར་བའི་དོན་ཉིད་དེ། ད་ལྟར་བའི་དོན་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྔར་སྨོས་སོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་ཆོད་པ་མེད་པས་ཉེ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་ཡུལ་ངེས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ཡུལ་རྣམས་ནི་སྔར་སྨོས་སོ། །ཡིད་ནི་ཡུལ་མ་ངེས་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་པས ཕྱིས་སྨོས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།ཡིད་ནི་ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་བ་ཡིན་པ་ནས་ཁ་ཅིག་དུས་གསུམ་དང་། དུས་མ་ཡིན་པའི་བར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བར་སྨོས་པ་ནི་འདས་པའི་ཡུལ་ཅན་དང་། མ་འོངས་པའི་ཡུལ་ཅན་དང་། ད་ལྟར་བའི་ཡུལ་ཅན་དང་། དུས་གསུམ་བསྡུས་པའི་ ཡུལ་ཅན་དང་།དུས་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ཅན་དང་། དུས་གསུམ་དང་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ཅན་སྡུད་དོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་ད་ལྟར་བའི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། དཔེར་ན་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདས་པའི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། དཔེར་ན་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ ཤེས་པའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་མ་འོངས་པའི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། དཔེར་ན་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཤེས་པའམ། འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དུས་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་གོ་སྙམ་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དུས་མེད་པའི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། དཔེར་ན་འགོག་པ་ལ་དམིགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ནི་དུས་གསུམ་དང་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་དོ་སྙམ་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཡིད་ནི་མ་ངེས་པས་ཕྱིས་བཤད་དོ། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་དོན་ཕྱིར་བཞི། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ནས ལྕེའི་དབང་པོ་ལ་ཐུག་པ་སྟེ།རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་མ་ངེས་ཏེ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་དག་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཚེ་སྲ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལ་རེག་པ་ནའོ། ། རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་དག་ཡིན་པ་ནི་གང་གི་ཚེ་འཇམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ན་རེག་པ་ནའོ། །རེས་འགའ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བ་དག་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡུལ ངེས་པ་ཅན་ནི་སྔར་ཡིན་ལ།ཡུལ་མ་ངེས་པ་ཅན་ནི་ཕྱི་ནས་སོ། །ལྷག་མ་ཅི་རིགས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་རིགས་པར་མིག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་ནི་གཉིས་དང་གཅིག་ནི་གསུམ་དང་། གཅིག་ནི་གཅིག་པས་སྔར་སྨོས་ཏེ། མིག་དང་རྣ་བ་ནི་ཡུལ་རྒྱང་རིང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པས་དེ་དག་ སྔར་སྨོས་སོ།།དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་དང་། རྣ་བ་གཉིས་ལས་ཀྱང་མིག་ནི་ཆེས་རིང་པོ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་གཉིས་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་གསུམ་པས་ཀྱང་སྔར་སྨོས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆུ་ཀླུང་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་ཡང་དེའི་སྒྲ་མི་ཐོས་པས་ ཞེས་སྨྲས་སོ།།སྣ་ནི་ཆེར་མྱུར་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་གཅིག་པས་སྔར་སྨོས་ཏེ། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ཟས་ལྕེ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཀྱི་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་མ་ཕྲད་པའི་ཟས་ཀྱི་གོང་བུ་ལ་བརྟེན་པའི་དྲི་ཁོ་ན་སྣས་འཛིན་ན། སྣ་ཕྲད་ནས་ འཛིན་པ་ཉིད་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ཟས་དང་འདྲེས་པའི་རྫིས་མྱུར་དུ་སྣའི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ནི་རྫི་ལ་བརྟེན་པའི་དྲི་ལ་ཟས་ཀྱི་དྲི་ཞེས་བྱའོ།

關於’以其自性’等，如何理解呢？因為是所緣境的所依之體性故為主要，因為境的安立是依靠能緣的根。根是所依賴的。所依的安立也是依靠所依。正因為如此，所以詳細說’以其力故’，即以六處和六界的力故，其境即色等諸法，及其識即眼等諸識，依次而生。 在六根中，首先是五根，即眼等。為什麼呢？因為是現在義故。現在義的事物即是現在義性，因為是現在義性故，先說眼等五根。現在的是無間隔而近，因此由於是確定境故，先說它們的境。意根是不定境，因此在眼等之後說。 意根有些境是現在，有些是三世及非時，其中’乃至’所說的是過去境、未來境、現在境、三世攝境、非時境、三世及非時境。其中有些是現在境，如他心智。有些是過去境，如宿住隨念智。有些是未來境，如希求智或死生智。有些是三世境，如’一切法無常’的認知。有些是無時境，如緣滅的認知。有些是三世及非時境，如’一切法無我’的認知，因此意根不確定故后說。 ‘因四大所造義故為四’是指從眼等直至舌根，因為是以大種所造的色、聲、香、味為境。‘身境不定’是說，有時是大種，即當觸及堅性等時。有時是大種所造，即當觸及柔軟性等時。有時是二者，即大種和大種所造，當身識緣種種境生起時。 因此確定境者在前，不定境者在後。關於’余隨應’，隨應即眼等二者是二，一者是三，一者是一而先說。眼耳因為境遠故為二而先說。‘此二中’是說在眼耳二者中，眼能取極遠境，因此不僅是二，也是第三個先說。正因如此，所以說’雖從遠處見河流，卻聽不到其聲音’。 鼻因為速疾取境故為第一個先說。如何呢？因為在食物未觸及舌之前即能取香故。若問：如果僅是鼻取未接觸的食團所依的香，則會違背鼻是接觸而取的本性。答：不是這樣的，是因為與食物混合的氣息迅速到達鼻的境界，由於與之同類故，說依氣息的香為食物的香。

།ཡང་ན་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་རིམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གསུམ་ནི་ཕྲེང་བ་ལྟར་ གནས་ཀྱང་།གང་དང་གང་གི་དབང་པོའི་རྟེན་དང་པོ་ན་གནས་པ་དེ་དང་དེ་སྔར་སྨོས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མིག་གི་རྟེན་ནི་དང་པོ་ན་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་སོ། །ལུས་ཀྱི་རྟེན་ནི་ལྕེའི་དབང་པོའི་རྟེན་དེའི་འོག་ན་གནས་སོ། །ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ གང་ན་ཡང་གནས་མོད་ཀྱི།འོག་ན་ནི་ཆེས་མང་ངོ་། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཕལ་ཆེར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེའི་གོང་ན་མི་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་གོ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཡིད་ནི་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། འདི་དག་རྣམ་པ་དྲུག་ཅར་ཡང་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ན་མི་གནས་སོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །དབང་དོན་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ། །སྐྱེ་མཆེད་དང ནི་ཁམས་བཅུར་འདོད།།ཅེས་བྱ་བ་དེར་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་རང་བཞིན་དུ་བཤད་ལ། ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་མེད་པར་ཞེས་བྱ་བ་དེར་སྐྱེ་མཆེད་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བཤད་པ་དེའི་ཕྱིར། བྱེ་བྲག་དོན་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་ འབྱུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་གཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བར་བརྗོད་ཀྱི། གཞན་དག་མ་ཡིན། ཡང་ན་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྟར་འདི་ལ་ཡང་མིང་གཞན་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བརྗོད་དེ། འདི་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེ་བཞིན་དུ་ ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན།བཤད་པ། བྱེ་བྲག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་པ་རྣམས་སོ་སོར་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེ་བྲག་དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། མིང་ངོ་། །གལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཅུ་ཆར་ལ་ཡང་ གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བརྗོད་ན་ནི་མིང་ལ་སོགས་པ་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ་སོར་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་མ་རྟོགས་པས་ཀྱང་དེ་དག་སོ་སོར་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་དུ་འགྱུར་ རོ།།དེའི་དོན་དུ་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་གཅིག་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བརྗོད་ན། སྒྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མིང་གཞན་དག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་བརྗོད་དོ། །གཟུགས་ལ་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་གཞན་རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མིང་གཞན་མི་འདོགས་ ཏེ།དེ་ནི་བྱེད་རྒྱུ་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་མིང་ཐུན་མོང་པ་ཁོ་ནས་གཞན་དག་ལས་རྣམ་པར་གཅོད་པས་ཁྱད་པར་གྱི་མིང་གདགས་པ་དོན་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། མཚན་མ་མ་བཏབ་པའི་བ་ལང་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་ གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁོ་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་མིང་ཐུན་མོང་སྟོན་པར་མཛད་ཀྱི།གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཡང་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་པས་གཙོ་བོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ།།གལ་ཏེ་རེག་བྱ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དག་གིས་ཅི་ལྟར་རེག་ཅེ་ན། དེ་ཉིད་ལ་རེག་པར་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །འོན་ཀྱང་དེའི་རྟེན་འབྱུང་བ་རྣམས་ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་རྣམ་པར་ འགྱུར་བ་ལས་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ན།དེ་ཡང་གཟུགས་སུ་རུང་བས་རེག་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ཞེས་བརྗོད་དེ། རང་གི་རྟེན་དང་། གྲུབ་པ་དང་། བདེ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དེ་ཡང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ལག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་དག་གིས་ཏེ། འབྲེལ་པ་དག་གིས་རེག་ན་སྟེ། ཕྲད་ན་གཟུགས་སུ་རུང་ཞིང་གཞོམ་དུ་རུང་ངོ་། །འདི་ནི་འདི་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ཉེ་བར་བརྟག་ཏུ་རུང་བ་ལས་སོ།

或者關於’如何安住次第’，雖然三者如串珠般安住，但是任何根的所依最先安住者，即先說彼等。正因為如此，廣說’眼根所依安住于最前’。身根所依安住于舌根所依之下。雖然身根遍及一切身體而安住于任何處，但在下部最多。正因為如此，說’大部分’，並非不安住于上部。 若問意根的位置如何，為此說’意依于彼等，且不住于境’。五識聚的體性和意識聚的體性，此六者皆非色法，故不住于境。又為何而廣說。‘唯彼根境，許為十處及界’中說十種色處為色蘊自性，‘無諸法分別’中說一切處為法自性，因此廣說’差別義’等。 若問雖然無色性差別，為何唯一稱為色處而其他不是，或者為何不如聲等處那樣對此也說其他名稱，此有何因？同樣也應說法處。答：爲了了知雖然無色法性差別但各自為處，故有差別。若問何為差別？即名稱。 若因為是色性而稱十者皆為色處，則名等與色等不能各別了知為境與有境，不了知彼等則不能了知彼等各自為處。因此成為三處。為此雖然無色性差別，說一為色處，聲等諸處安立為其他名稱處。 對色也不安立其他處名以遮除其他處，因為如作因，僅以色的共同名稱從其他分別，故無需安立差別名稱。正因為如此，廣說’以眼等差別’，如未作標記的牛。或者唯色處是主要的緣故而說色的共同名稱，雖是色性但其他非是，因為非主要。為顯示比其他更主要，廣說’因為有礙’。 若問因為非觸處，如何以手等和合觸碰色處？不說觸碰彼自身。然而當其所依大種由手等和合觸碰變化而成色時，彼亦成色而觸碰時稱為成色，因為與自所依、成就、安樂為一。又彼亦因有礙而為手等和合觸碰，即接觸時可成色且可毀壞。‘此即於此’是從可觀察近處而言。

།ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ཐག་རིང་བ་བརྟག་ཏུ་རུང་བ་ལས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བའི ཕྱིར་དང་།བརྟག་ཏུ་རུང་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁོ་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ལ་ནི་བརྟག་ཏུ་རུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྫས་སུ་དཔག་པས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་དངོས་སུ་བརྟག་ཏུ་ མི་རུང་ལ།དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་དག་ནི་ཕྲད་ནས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་མི་ནུས་སོ། །སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཡང་ཕྱོགས་བསྟན་པ་བརྟག་ཏུ་ཡོད་པར་ཟད་ཀྱི། ཡུལ་བརྟག་པ་ནི་མེད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་གཟུགས་སོ་ ཞེས་གྲགས་ཀྱི།སྒྲ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ལ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ལ་སོགས་པ་བསྟན་བཅོས་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཟུགས་ཉིད་དུ་མ་གཏོགས་སོ། །བྱེ་བྲག་ གི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་གཅིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བཤད་ཀྱི།ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ནས་ཀྱང་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་སྦྱར་རོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པ་དག་གིས་སྤྱི་མིང་བཏགས་ཀྱི་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མང་བ་དང་ཞེས་ བྱ་བ་ལ།འདིར་ཆོས་ཀྱི་མིང་ཅན་གྱི་ཆོས་མང་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་འདུས་ཏེ། ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། དད་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྐྱབས་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །འདིར་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བསྡུས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་སྤྱི་མིང་མེད་པར་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འཛིན་པར འགྱུར།དེའི་ཕྱིར་སྤྱི་མིང་བརྗོད་པས་ཆོས་མང་པོ་བསྡུས་ཏེ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཞིན་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མཆོག་ཉིད་དེ། དགེ་བ་དང་རྟག་པའི་ཕྱིར་རམ། སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ ཕྱིར་དང་།དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་དེ་དག་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་བའི་མཆོག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུས་རགས་པའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། གཟུགས་རྣམ་ གཉིས་དང་རྣམ་ཉི་ཤུ།།ཞེས་བཤད་པའོ། །ཤ་དང་། ལྷ་དང་། འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། མིག་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ཤའི་མིག་ནི་བདག་ཅག་ལྟ་བུ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ལྷ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིའོ། །འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་ནི་ འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ།ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པའོ། །ཤའི་མིག་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པའོ། །ལྷའི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཁོ་ནའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་རགས་པས་རྣམ་པ་ཆེས་མང་པོར་བརྟག་ཏུ་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་། མང་པོ་དག་གིས་བརྟག་པར་རུང་བའི་ ཕྱིར་ཏེ།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཤ་དང་ལྷའི་མིག་གི་མདུན་དུ་རགས་པ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་ཕྲ་བར་བརྟག་ཏུ་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་བརྟག་ཏུ་རུང་བའི་ཕྱིར་གཅིག་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་བར་ བརྗོད་པར་འདོད་པས།མདོ་དག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་མདོ་གཞན་ལས་བསྟན་པའི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམས་འདི་དག་ཁོ་ནར་འདུ་ན་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་དང་གང་ཞིག་གང་དུ་འདུ་བ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འོན་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་འདུས་བྱས་ཐམས་ ཅད་དང་།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་དག་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དག་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་གིས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་རོ།

‘某某處’這句話是指可以觀察的遙遠地方。因此如此，由於是色法且可觀察，所以唯有色處是主要的。其他的則因為不可觀察所以不是主要的，因為眼等諸根是以實質推測而可得的緣故，所以是’此處’。‘某某處’這樣直接觀察是不可能的，香處、味處和觸處等是接觸后才能獲得的緣故，不能觀察說’某某處’。聲處也僅僅能觀察方向而已，無法觀察處所。在世間中也只說’色’，而其他聲等則不這樣說。世尊說法也是爲了向世間顯示，毗婆沙等論典中也未將聲等歸入色法之中。 以差別義而言，只說一個是法處，而不是全部，如此等廣說’乃至成為境和有境’。眼等差別所施設的共稱，而其他則不是。關於’諸多法’，此處唯攝諸多名為法的法，即擇法覺支、智、隨念、信、念住、正知、皈依、三寶等。此處所說’諸多法如受等’，攝受、想、諸行、無為法及無表色等，若無法的共稱如何能執取這些？因此以共稱攝諸多法，如同行蘊一樣。 關於’最勝法’的廣說，涅槃是最勝，因為是善和常住的緣故，或因為滅除了苦及其因的緣故。如是從’諸法’乃至’離貪最勝’等所說，由此顯示法處是最勝。其他人說’以二十種相粗重的緣故’，如說’色有二相及二十相’。由於是肉眼、天眼和聖慧眼三種境界的緣故，其中肉眼是如我等的眼。天眼是諸天的眼。聖慧眼是諸聖者的無漏智。 肉眼緣一切法。天眼唯緣色境。因此如是，由於以粗重可觀察眾多相及可被眾多者觀察的緣故，依次在肉眼和天眼前可觀察粗重和一切細微的緣故，以及可以聖慧眼觀察無常等的緣故，故說一個色處。欲說蘊等攝持，故說’諸經中’等。若其他經中所說蘊、處、界唯攝於此等，則應說何者攝於何處。若是差別，則與’一切有為法、有漏法和一切法依次為蘊、取蘊、處、界所攝’相違。

།མདོ་གཞན་ལས་བསྟན་པའི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་འདི་ དག་གི་ནང་དུ་མི་འདུ་ན་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན།གསུང་རབ་ཀྱི་ཐ་སྙད་དག་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་དག་ཏུ་འདུ་བ་བརྗོད་པ་ནི། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་དག་།ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གང་དག་གི་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ གསུང་ཚིག་གི་རང་བཞིན་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་ཏེ།ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་སྒྲ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཁོངས་སུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དག་གི་ལྟར་ན་མིང་གི་རང་བཞིན་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་ཏེ། མིང་ནི་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་དག་གི་ལྟར་ན་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་མེད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཁོ་ནས་བསྡུས་ལ། གང་གི་ལྟར་ན་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཁོ་ནས་བསྡུས་སོ། །གལ་ཏེ་གསུང་ནི་ཚིག་ཡིན་པར་གྲགས་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཇི་ལྟར་མིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཉིད་དུ་བརྗོད་ཅེ་ན། སངས་ རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ནི་དོན་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་ལ་མིང་ཡང་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་མིང་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདིར་མིང་ནི་དཔེ་ཙམ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་མིང་དང་། ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ ཁྲི་དག་།ཅེས་སྨྲས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན་ཞེས་འདྲི་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། ཁ་ཅིག་བསྟན་བཅོས་ཚད་ཅེས་ཟེར། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚད་ནི་བསྟན་བཅོས་ཚད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚད་ལྟ་བུའི་ཚད་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཚད་དེ། ཆོས་མངོན་པ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའིའོ། །ཡང་དེ་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞིག་ན་དེའི་ནི་ཤུ་ལོག་དྲུག་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེས་གཞན་དག་གི་ཚད་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་སྟེ། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་མིང་བཏགས་སོ། །ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གཏམ་རེ་ཡིན། །ཞེས བྱ་བ་ལ།ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རེ་རེ་ཞིང་གཏམ་རྒྱུད་རེ་རེ་སོ་སོར་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་པས། གསུང་རབ་ལས་ཕུང་པོ་དག་ལས་བརྩམས་ཏེ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཡིན་ལ། ཁམས་དག་ལས་བརྩམས་ཏེ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ གཞན་ཡིན་ཏེ།དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དང་། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ། །སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ནི། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་ འབྱུང་སྟེ།འདི་ནི་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་དང་། རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་བརྒྱད་ཁྲི་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་སྡུག་པ་དང་། བྱམས་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དབུགས་རྔུབ་པ་དང་འབྱུང་བ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་གསུངས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གཏམ་རེ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད། སྤྱོད་པ་རྣམས ཀྱི་གཉེན་པོར་ནི།།ཞེས་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་བསྟན་ཏེ། གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་མི་འགྱུར་བའི་ཕུང་པོ་བསྟན་པ་དེ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་རིགས་པར་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་ པོ་དང་།མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་། མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དག་ཏུ་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ་ཞེས་སྨོས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ལུས་དང་། ངག་གི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བས་བསྡུས་སོ།

如果說其他經中所說的蘊等這些不包含在內的話會如何呢？將會對經典的術語完全迷惑。爲了遮遣這種情況，說明這些都包含在內，即’八萬法蘊’等。 按照某些人的觀點，佛語是語言文字的自性，依此觀點，這些由色蘊所攝，因為語言表示的聲音包含在色蘊之中。按照某些人的觀點，是名稱的自性，依此觀點，由行蘊所攝，因為名稱為不相應行所攝。 按照某些人的觀點，不存在不相應行，依此觀點，唯由色蘊所攝，按照承許不相應行存在的觀點，則唯由行蘊所攝。 如果說佛語不是衆所周知的語言嗎？怎麼說名稱即是佛語呢？他們說：因為佛語是由義理分別，而名稱也是詮釋義理，所以佛語即是名稱的本質。 此處名稱僅是比喻而已，因為佛語是名、句、文的自性。 因為說’八萬法蘊’，所以問法蘊的數量是多少？為此說’有謂論典量’。論典的數量即是論典量。如同論典量的數量，即是論典量，即阿毗達磨法蘊論。 其量是多少呢？說’其有六千頌’。正因為如此，認為由此也能確定其他的數量，因此安立法蘊之名。 ‘蘊等各一說’中，蘊、處等每一個都是各別的一個法蘊，因此經中從蘊開始宣說的是一個法蘊，從界開始宣說的是另一個法蘊，同樣也應說處、緣起等。‘等’字包括善不善業道、攝事等。 ‘為對治諸行’等廣說，這是住處。眾生的行為因貪、嗔、癡、慢、見、尋思等差別而有八萬，為對治這些，世尊從宣說凈觀、慈心、緣起、無常想、空性、入出息念等門中說八萬法蘊。 其他人說：‘蘊等各一說’即是以另一種方式說明’為對治諸行’，因為沒有任何宣說蘊不是煩惱對治的。 如前所說蘊等應當攝集，即應當如理攝入色等蘊、眼等界、眼等處中，因此說’戒蘊為色蘊所攝’，因為戒蘊是身語業的自性，所以為色蘊所攝。

།ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་དག་ནི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ།།འདི་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་མི་སློབ་པའི་མོས་པས་འདུས་བྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་གྱི། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མ་ཡིན་ནོ། །ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཟད་པར་ས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དག་ལས་ཟད་ པར་ནམ་མཁའ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་བརྒྱད་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ཟད་པར་བཅུ་པོ་བརྒྱད་མ་ཆགས། །ཞེས་བཤད་དོ། །མ་ཆགས་པ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཟད་པར་བརྒྱད་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་ མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ།།འཁོར་དང་བཅས་ན་ནི་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་། རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་གཟུགས་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་ དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་མ་ཆགས་པའི་བདག་ཉིད་དང་། འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་དང་། ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གི་ནང་དུ་འདུས་པ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ངོ་། །ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ལས། ཟད་པར་ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དག་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་གིས་ཏེ། ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དག་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་བཞིའི་རང བཞིན་ཏེ།ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་སོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་པོ་གསུམ་ལ་ནི་གཞུང་འཛིན་པས་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡོད་དོ། །བཞི་པ་ལ་ཡང་གལ་ཏེ་བརྗོད་ཅིང་བརྗོད་ནས་སེམས་པར་ བྱེད་ན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་ཡོད་ལ།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་སོ། །ལྔ་པ་ལ་ཡང་ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས་སྒྲ་དང་། ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ ལྔ་གང་ཞེ་ན།མདོ་ལས། འདི་ལ་དགེ་སློང་ལ་སྟོན་པའམ། ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་བླ་མ་ལྟ་བུ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་ན། འདི་ལ་སྟོན་པ་འམ་མཁས་པ་བླ་མའི་ས་ལྟ་བུ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཆོས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་ཆོས་དེ་དག་ལ། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པར་འགྱུར་རོ། །དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དེ་ལ་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེད་དོ། །རབ་ཏུ་དགའ་བར་གྱུར་[(]བ་[,]པ་[)]ལ་དགའ་བ་སྐྱེའོ། །ཡིད་དགའ་བར་འགྱུར་བའི་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར རོ།།ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །བདེ་བར་གྱུར་ན་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་གོ། །སེམས་མཉམ་པར་གཞག་ན་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཤིང་། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ཤིང་ཡང་དག་ པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ན་ཡིད་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།ཡིད་བྱུང་བ་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་པོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁ་དོན་བྱེད། གཞན་དག་ལ་ཡང་སྟོན་པར་བྱེད། སེམས་པར་ བྱེད།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་བཟང་པོ་ལེགས་པར་འཛིན་པར་འགྱུར་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་མི་སློབ་པའི་མོས་པའོ།

關於’其餘的為行蘊所攝’這句話，定、慧、解脫、解脫知見蘊等是與心相應的行蘊的特徵，因此為行蘊所攝。這是解脫蘊中無學解脫，是有為的解脫，而非無為的解脫。 關於’從十遍處’這句話，從地等遍處中，除了虛空遍處和識遍處外的八個遍處，因為是無貪的自性，如說：‘十遍處中八無貪’。無貪也為法處所攝，因此八遍處為法處所攝。 關於’若有眷屬’等廣說，受等三蘊和隨行色為法處所攝，識蘊為意處所攝。勝處也與此相同，‘與此相同’這個詞是指無貪的自性和有眷屬的都是五蘊的自性，以及歸入意處和法處中。 在十遍處中，虛空遍處、識無邊處，以及空無邊處等四處，即虛空、識、無所有、非想非非想處，因為沒有隨行色，所以是四蘊的自性，為意處和法處所攝。 關於’五解脫處’的廣說，前三個解脫處因為有持誦，所以有聲處。第四處若是說話並且思維，則有三處，若不是這樣，則為意處和法處所攝。第五處也有意處和法處，因此有眷屬的為聲處、意處和法處所攝。 什麼是五解脫處？經中說：在此，若有比丘被導師或如同導師的殊勝梵行者宣說法，無論是導師還是如同導師的智者如何宣說法，他都能如實了知其義和法。當他如實了知義和法時，生起極大歡喜。歡喜時生起喜悅。心生喜悅時身體變得輕安。身體輕安時感受快樂。快樂時心得定。心得定時能如實了知、如實見。如實了知、如實見時生起厭離。厭離時離貪。離貪時解脫。這是第一解脫處。同樣地，誦持、為他人宣說、思維、善巧把握禪定的因相等，如是廣說。解脫是無學解脫。

།དེ་ལ་གེགས་བྱེད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དག་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚོན་གྱིས་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ལ། དེ་བཅད་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྐྱེ་བའི་སྒོར་གྱུར་པས་ན། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་ནོ། །སྒྲ་ནི་དེ་དག་གི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ནི་དངོས་གཞིའོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་ སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ལས་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ། ཀུན་དགའ་བོ་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཉིས་ཏེ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་པོ་དེ་དག་ལས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུས་ བསྡུས་ཏེ།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ན་དྲི་དང་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བའི་དུས་དག་ན་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དག་གིས་བསྡུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེར་ ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་གསུམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་ལ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་མང་པོ་ལས་ཁམས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ།ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་ཤེ་ན། ཁམས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དེ། མིག་གི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་ དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དེ་དག་གིས་བསྡུ་བ་ནི་ཕྱི་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཁམས་དྲུག་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བའི་ཁམས་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཁམས་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པའི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་མི་འཚེ་ བའི་ཁམས་ཏེ།འདི་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུའོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྒྲས་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་མངོན་པར་འདོད་ཀྱི། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་དེའི་ཁོངས་སུ་འདུ་བས་གནོད་སེམས་ཀྱི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བའི་ཁམས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ནི་ བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།།ཡང་ཁམས་དྲུག་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཁམས་དང་། བདེ་བའི་ཁམས་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཁམས་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་ཁམས་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཁམས་དང་། མ་རིག་པའི་ཁམས་སོ། །འདི་དག་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུའོ། །ཡང་ཁམས་བཞི་སྟེ། ཚོར་བའི་ཁམས་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཏེ། གསུམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་ཏུའོ། །ཡང་ཁམས་གསུམ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི ཁམས་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདུའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཁམས་བཅུ་བཞིར་འདུའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་ཡིད་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དག་ཏུ་འདུའོ། །ཡང་ཁམས་གསུམ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་། འགོག་པའི་ཁམས་སོ། །གཉིས་ཀྱིས་བསྡུ་བ་ནི་སྨྲས་ཟིན་ཏོ། །འགོག་པའི་ཁམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུའོ། །ཡང་ཁམས་གསུམ་སྟེ། འདས་པའི་ཁམས་དང་། མ་འོངས་པའི་ཁམས་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི ཁམས་ཏེ།འདི་དག་ནི་རེ་རེ་ཞིང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདུའོ། །ཡང་ཁམས་གསུམ་སྟེ། དམན་པའི་ཁམས་དང་། གྱ་ནོམ་པའི་ཁམས་དང་། བར་མའི་ཁམས་ཏེ། གསུམ་པོ་འདི་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདུའོ། །ཡང་ཁམས་གཞན་གསུམ་སྟེ། དགེ་བའི་ཁམས་དང་། མི་དགེ་བའི་ཁམས་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཁམས་སོ། །དང་པོ་གཉིས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུའོ།

對此造成障礙的是煩惱，用智慧之劍斬斷它們，斬斷後便生起解脫，因此智慧成為生起解脫之門，所以解脫處即是智慧。聲是它們的加行，智慧是正行。 所謂’從二處’，是指無想有情處和非想非非想處二處，如經中說：‘阿難，處有二種：無想有情處和非想非非想處’。 在這兩處中，無想有情處為十處所攝，因為屬於色界，彼處無香味，且在死亡和出生時有意處的緣故。 趣向非想非非想處者為意處和法處所攝。其中受等三蘊為法處所攝，識蘊為意處所攝。 同樣，在諸多界中所說的六十二界，也應當如理了知它們如何攝屬。 界有十八種：眼界、色界、眼識界等廣說。其中地界、水界、火界、風界、空界、識界等的攝屬將在後面解說。 復有六界：欲界、害心界、損害界、出離界、無害心界、無損害界，這些都攝入法界中。 其中欲界之名是指欲貪，而非欲界，否則害心界和損害界就不應另外說明了。 復有六界：苦界、樂界、憂界、喜界、舍界、無明界。這些也都攝入法界中。 復有四界：受界、想界、行界、識界。三界攝入法界中，識界攝入六識界中。 復有三界：欲界、色界、無色界。欲界攝入十八界中，色界攝入十四界中，無色界攝入意界、意識界和法界中。 復有三界：色界、無色界、滅界。前二界的攝屬已說過，滅界攝入法界中。 復有三界：過去界、未來界、現在界，這些各自都攝入十八界中。 復有三界：下劣界、勝妙界、中等界，這三界也都如理攝入十八界中。 復有其他三界：善界、不善界、無記界。前二界攝入色界、聲界、意界、六識界和法界中。

།གསུམ་པ་ནི་བཅོ་བརྒྱད་ཆར་དུ་འདུའོ། ། ཡང་ཁམས་གསུམ་སྟེ། སློབ་པའི་ཁམས་དང་། མི་སློབ་པའི་ཁམས་དང་། སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་ལ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ཁམས་གཉིས་ནི་ཡིད་དང་། ཆོས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སུ་འདུའོ། །གསུམ་པ་ནི་བཅོ་བརྒྱད དུ་ཡང་འདུའོ།།ཡང་ཁམས་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཁམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཁམས་ཏེ། དང་པོ་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འདུའོ། །གཉིས་པ་ནི། ཡིད་དང་། ཆོས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དག་ཏུའོ། །ཡང་ཁམས་གཉིས་ཏེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཁམས་ དང་།འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །དང་པོ་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདུ་ལ། གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་དྲུག་ཚན་གསུམ་དང་། བཞི་ཚན་གཅིག་དང་། གསུམ་ཚན་དྲུག་དང་། གཉིས་ཚན་གཉིས་དང་། དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ རོ།དེ་ལྟར་ན་ཁམས་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེར་གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། དེར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་མང་པོ་པའི་མདོར་རོ། །གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་བཤད་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གཉིས་ཀྱིའོ། །སའི་ ཁམས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི།སྲ་གཤེར་དྲོ་ཉིད་གཡོ་བ་རྣམས། །ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གལ་ཏེ། རྣམ་ཤེས་སོ་སོར་རྣམ་རིག་པ། །ཞེས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བཤད་མོད་ཀྱི། རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་ནི་མ་ བཤད་དེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་ས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ལྟར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའམ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ནམ་མཁའི་མཚན་ ཉིད་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་སྨྲས་མོད་ཀྱི།ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཅི་ནམ་མཁའ་ཉིད་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁ་དང་སྣ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི། སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་སྣ་ལ་སོགས་པ་དག་གིའོ། ། བུ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནམ་མཁའི་ཁམས་བཞིན་དུ་བུ་གའི་དོན་ཡང་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རམ། བུ་ག་ནི་ནམ་མཁའ་ཉིད་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ལོག་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་འདྲི་བའོ། །སྣང་དང་མུན་པ་དག་ཡིན་ལོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་བུ་ག་ནམ་མཁའི་ཁམས ཡིན་ལ།ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱང་བུ་ག་ཡིན་ན་ནི་དེར་ཡང་དེ་ལྟར་འགྱུར་བས་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ། །ལོའི་སྒྲ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ལ་ཕན་ཚུན་རེག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བསགས་པ་ལ་གདོན་མི་ཟ་བར་བུ་ག་ཡོད་པར་འགྱུར་བས་མ་རངས་པའི་དོན་ཏོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་ བའི་ཚིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོའི་རང་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མུན་པ་ནི་མཚན་མོའི་རང་བཞིན་ནོ། །སྣང་བ་ནི་ཉིན་མོའི་རང་བཞིན་ནོ། །མཚན་མོ་མར་མེའི་སྣང་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་འཆོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཉི་མའི་ལ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ ཕལ་ཆེ་བས་བསྟན་ཏེ།མོན་སྲན་སྟེའུ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་གྲེའུའི་ཕུང་པོར་བསྙད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཐོགས་པའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ཉིད་ནི་ནམ་མཁའི་ཁམས་སོ། །བསགས་པར་གནས་པའི་གཟུགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིན་ ཏུ་གནོད་པར་བྱར་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཚོགས་པ་ནི་བསགས་པའོ། །བསགས་པར་གནས་པ་ནི་བསགས་པ་ལ་གནས་ཤིང་འདུས་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། གནོད་པར་བྱེད་པ་དང་། གནོད་པར་བྱར་རུང་བའོ། །དེ་ནི་དེའི་ཉེ་འཁོར་རོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེའི་ནི་བསགས་པར་ གནས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྟེ།ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ལ་གཞན་མིན་ཐོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་ཐོགས་མེད་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐོགས་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཐོགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལ་གཞན་པ་མི་ཐོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ གྱི་ཉེ་འཁོར་ཡང་ཡིན་ཏེ།རྩིག་པ་དང་རི་ལ་སོགས་པའིའོ།

第三者攝入十八界中。復有三界，即有學界、無學界、非有學非無學界。其中有學界和無學界二者攝入意界、法界、意識界中。第三者亦攝入十八界中。 復有二界，即有漏界和無漏界。第一者攝入十八界中。第二者攝入意界、法界、意識界中。復有二界，即有為界和無為界。第一者攝入十八界中，第二者攝入法界中。 因此，彼等十八界即成為三個六組、一個四組、六個三組、二個二組，共六十二組。如是，彼等四十四界即成為彼等十八界。 關於’于彼等’一語，‘于彼’是指多界經。‘未說二者之相’是指虛空界和識界二者。地界等諸界的’堅濕暖動等’已經說過。 若問：‘識各別了別’不是已說識界之相嗎？雖已說過，但未詳細分別。因為識有有漏和無漏之別。正因如此，才問’是否如地等界般，一切識皆為識界’。 雖已說虛空相為無障礙，但非虛空界之相。正因如此，才問’是否虛空即是虛空界’。 關於’未說’一語中，‘口鼻等’的’等’字是指鼻等。 關於’應知孔穴為何’一語，是因為如同不瞭解虛空界一樣未了解孔穴的含義，或因誤解孔穴即是虛空而發問。 ‘是明與暗’一語，若孔穴是虛空界，虛空界也是孔穴，則會如此循環往復無窮。‘是’字表示不滿意之意，因為極微之間無相觸，積聚必有孔穴。其他人說這是毗婆沙師的說法。 關於’夜晚和白天的自性’，暗是夜晚的自性，明是白天的自性。若問：夜晚有燈光豈不混亂？答：不會，因為此處是指太陽光。或者是就大多數情況而言，如同雖有豌豆小麥等，仍稱為谷堆一樣。 關於’即彼有礙之近分色’一語，‘彼’即是虛空界。‘積聚而住之色’，為什麼這樣說呢？因為極易受損害。積聚即是聚集。積聚而住即是住于積聚、住于和合之義，即能損害和可被損害。 ‘彼是其近分’一語中，‘其’是指積聚而住之色的，因為存在於近分中。其他人說因為對彼無他礙。 關於’彼雖無礙’一語，無礙即是沒有障礙。為什麼呢？因為他物不能障礙它。也是他物的近分，即墻壁和山等的。

མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་ནམ་མཁའ་ལས་ཐ་དད་པ་མེད་ལ། ནམ་མཁའ་ཡང་རྫས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའི་ཁམས་རྫས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་ནམ་མཁའ་ལས་ ཐ་དད་དོ་ཞེའོ།།གང་ལས་ཤེ་ན། ནང་དང་ཕྱིའི་ནམ་མཁའ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་ལས། ནང་གི་ནམ་མཁའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། ལུས་འདིའི་ནང་གི་ནམ་མཁའ་གང་ཞིག་ནང་ལ་བརྟེན་པ་ནམ་མཁར་གྱུར་པ། མི་གསལ་བ། ཁྲག་དང་ལྤགས་པས་མ་ཁྱབ་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གི་བུ་ག་ ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་།ཕྱི་རོལ་གྱི་ནམ་མཁའ་གང་ཞེ་ན། ཕྱིའི་ནམ་མཁའ་གང་ཞིག་ཕྱིའི་ནམ་མཁར་གྱུར་པ། མི་གསལ་བ། གཟུགས་སུ་གྱུར་པས་མ་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་ནང་ངམ་ཕྱིའི་ཞེས་བྱ་བར་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་ནམ་མཁའི་ཁམས་སྤངས་པར་བསྟན་པའི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་དེའི་སེམས་ཁམས་ལྔ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ནས་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལྷག་མར་ལུས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ནམ་མཁའ་ནི་སྤངས་པར་བསྙད་པར་རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་སྐྱེས་བུར་གདགས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་པའི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱེས་བུ་འདི་ནི་ཁམས་དྲུག་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་དང་བཅས་པའི་ རྣམ་ཤེས་ནི།།རྣམ་ཤེས་ཁམས་ཡིན་གྱི་ཟག་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཁམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་ཞེས་རྒྱས་པར་རྒྱུ་སྨྲས་ཏེ། ཁམས་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་མངལ་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། །ས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་སྐྱེ་བའི་རྟེན་ཉིད་དུ་འདོད་པའི་ཕྱིར་ རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ།།དེ་དག་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་རྒྱུན་གཅོད་པ་དང་། གནོད་པ་བྱེད་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་། གསོས་འདེབས་པ་དང་། སྤེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཞིར་གྱུར་པ་ཞེས་ཟེར་ཏོ། །འདི་ལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཏེ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ས་བོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འབྱུང་བའི་ཁམས་བཞི་ནི་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །ལྔ་ པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ།།དྲུག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་པོ་དག་ཏུ་འདུས་སོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་གིས་བསྡུས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་བརྩམས་པ་དེ་དག་ གི་རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཁམས་རྣམས་སུ་གཟུགས་དང་སེམས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བསྟན་པ་བདེ་བླག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ཁམས་རྣམས་ཁོ་ན་ལས་བརྩམས་ཏེ་བསམ་པར་བྱའི། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དག་ལས་བརྩམས་ཏེ་ནི་མ་ ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གང་དག་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། །བསྟན་ཡོད་འདིར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་ཞེས་སྐབས་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་པ་མི་ཤེས་པས་དེའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བསྟན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་བསྟན་ཡོད་དོ། ། བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྟོབས་ཀྱིས་བྱུང་བའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སྟེ། དེའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་གིས་ཞེས་བསྙད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས བསྙད་པ་འདི་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ལ།གང་ཞིག་ལ་དེ་ཡོད་པས་ན་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་སྟེ། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བསྟན་དུ་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྟན་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།

經部師們說：虛空界與虛空無有差別，又因虛空非實物，故虛空界非實有。毗婆沙師們說：虛空界與虛空有別。何以見得？因為經中說有內外虛空的緣故。如經中說：‘何為內虛空界？即此身內之虛空，依內而成虛空，不明顯，不為血肉所覆，如眼孔等’；‘何為外虛空？即外在虛空，成為外虛空，不明顯，不為色法所覆’等。無為法不應說為內或外。 又因為在離色貪者說斷虛空界的緣故。如世尊說：‘是故其心解脫於五界離貪，此後唯余其識’。虛空不應說為所斷，因為無漏的緣故。又因為如地等是假立補特伽羅之取蘊的緣故，如說：‘此補特伽羅是六界’。有漏識是識界，無漏識則不是。 為何如此？如廣說：‘此等六界’，依六界而入胎。如地等為生起所依，故識界亦是有漏。如廣說：‘從結生心’等。無漏法則不然，因為能斷生死相續、能作損害、能斷煩惱。 其他論師說：因為能生、能養、能長，故為所依。此中，能生是識界，因為是結生種子。如何？四大種界攝於觸界中。第五攝於色界中。第六攝於七識界中。 已說十八界自相及一切法為蘊處界所攝。今為分別諸法故造論，當思察彼等。其中，由界中分別色心而說，則易於了知有漏等諸相，故當從界思察，而不從蘊處思察。 正因如此，如廣說：‘說十八界’等。‘此中所說’者，與’界’字相連。因不知是何者，故說’色’字。與所說同在即是’所說’。此’所說’又是何？即此處。為顯示’在某處’故，是由勢力所生的眼識，因為是彼境故，說色與彼同在。 其他論師說：所謂’在此”在某處’即是所說，凡有此者即是可說，如有所緣。如所說可說之相，以相反而言，其餘即是不可說。

།ཐོགས་དང་བཅས་པ་གཟུགས་ཅན་ བཅུ།།ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཅན་སྨོས་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཡོད་པས་གཟུགས་ཅན་དུ་ཐ་སྙད་གདགས་སུ་ཡོད་པས་བཅུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་། བཅུ་ གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ།།དེ་དག་ལ་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ཡོད་པས་ན་གཟུགས་ཅན་ནོ། །ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྡུགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་དག་ལ་ཡོད་པས་ན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། ནོར་དང་བཅས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།ཐོགས་པའི་སྒྲ་ཐམས་ཅད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་དུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་གེགས་བྱེད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དཔེར་ན་ལག་པ་འམ་རྡོ་བ་ལ་ལག་པ་བརྡུགས་ཤིང་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ལག་པའི་ ཡུལ་དུ་ལག་པ་གཞན་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རྡོ་བ་ལ་ཡང་ལག་པ་བརྡུགས་ཏེ། དེའི་ཡུལ་དུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཐོགས་སོ། །རྡོ་བ་ཡང་དེ་གཉིས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལག་པ་དང་རྡོ་བ་གཉིས་ལ་སྟེ། དེའི་ཡུལ་དུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཡུལ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་ཅན་ རྣམས་རང་གི་ཡུལ་དག་ལ་སྟེ།ཡུལ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྲད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཏགས་པ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་དྲངས་སོ། །བཏགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཆུ་ལ་ཐོགས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ཆུ་ལ་ཐོགས་པ་སྟེ། ཡུལ་ཆུ་དང་ཕྲད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། སྐམ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ ནོ།།ཉ་པ་ལ་སོགས་པ་ཁ་ཅིག་གི་ཆུ་ལ་ཐོགས་པས་དེའི་ཕྱིར། མི་ཕལ་ཆེའི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གཉིས་ཀར་ཐོགས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། ཆུ་སྲིན་བྱིས་པ་གསོད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་ཀར་མ་ཡིན་པའི་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མངལ་དུ་ངེས་པར་ འཆི་བ་དང་།དམིགས་པ་གཞན་ལ་སེམས་གཡེངས་པ་དང་། འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་མིག་ནི་གཉིས་ཀར་ཡང་མི་ ཐོགས་སོ།།མིག་གང་མཚན་མོ་ཐོགས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མོ་འཇུག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཕ་ཝང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྤགས་པའི་བྱེའུའོ། །མི་ཕལ་ཆེའི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕལ་ཆེ་བ་སྨོས་པ་ནི་ཁ་ཅིག་གི་མཚན་མོར་ཡང་འཇུག་སྟེ། ལས་དང་སྨན་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱི་ལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ ཀྱི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་སྟག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྡུའོ།།གཉིས་ཀར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མོ་མ་ཡིན་ཞིང་ཉིན་བར་མ་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། མངལ་དུ་ངེས་པར་འཆི་བ་རྣམས་ཀྱི་ནས། །འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ ཀྱི་ལྟ་བུའི་བར་བརྗོད་པར་བྱའོ།།དཔེར་བརྗོད་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱིས་བྱས་པའོ། །དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་དམིགས་པ་འཛིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཁོ་ནའི་རང་གི་དམིགས་པ་ དག་ལ་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།གང་ལ་གང་ཞིག་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བྱེད་པ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ནུས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་གང་ཞིག་གང་ལ་ནུས་པར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་དེར་ངའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་སྨྲ་བ་པོར་འགྱུར་རོ།།གང་ཞིག་དེའི་སྣང་བ་སྐྱེས་པ་ལས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་ཅིང་དམིགས་པ་དེ་ནི་དམིགས་པའོ།

關於’有對礙的有色十處’這句話，提到’有色’是爲了排除非色法。法處中有無表色，可以假立為有色，所以說’十’。 因此在論釋中也詳細說明了’哪十種’。由於它們具有色的特性，所以稱為有色。 若問’對礙’是什麼？所謂’對礙’就是障礙。由於它們具有對礙，所以稱為有對礙，就像’具財’一樣。 其中有三種，因為’對礙’的含義普遍適用。其中，障礙性對礙是指在自己的境域中阻礙他物生起。 怎樣理解呢？比如手或石頭相互碰觸稱為對礙，意思是在手的境域中其他手不能生起。對於石頭，手也會碰觸，因為不能在其境域中生起，所以對它有對礙。石頭對這兩者也是如此，即對手和石頭，因為不能在其境域中生起，所以稱為對礙。 境界對礙是指眼等諸根對自己的境界，爲了說明境界等是接觸，所以引用《施設論》的說法。 《施設論》中說’對水有對礙’是指對自己的境界水有對礙，意思是與水境界接觸，而對陸地則不然。 因為有些漁夫等對水有對礙，所以說’如同大多數人’。也有同時具有兩種對礙的，如鱷魚、嬰兒殺手等。也有兩者都不具有的。 詳細來說，胎中必死者、心散於他緣者、入滅盡定者、入無想定者、現前無想者、生於世界中間者的眼根對兩者都無對礙。 ‘眼在夜間有對礙’是指在夜間活動的意思。‘蝙蝠’是指皮翼鳥。‘如同大多數人’中說’大多數’是因為有些人在夜間也能活動，這取決於業力和藥物。 所說的’貓等’中的’等’字包括虎等動物。‘兩者都不是’指既不是夜間也不是白天。 ‘除了這些情況’，是指從胎中必死者到生於世界中間者等情況。這兩個例子的差別是由境界和時間造成的。 所緣對礙是指心和心所法執取自己的所緣，因此這只是就心和心所法對自己的所緣而安立的。 ‘對什麼起什麼作用’是指比如眼等對色等的見等作用。若問’作用’是什麼？就是功能，即某者對某境有功能時，就會說’這是我的境界’。 當其影像生起時，心和心所法所執取和緣慮的，那就是所緣。

།ཐོགས་པ་ནི་འཇུག་པ་བརྡུགས་པ་ཡིན་ལ། འཇུག་པ་མ་བརྡུགས་པ་ནི་མ་བརྡུགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པ་དེའི་ཕྱིར། ཡང་ཇི་ལྟར་ན་རང་གི་ཡུལ་ལམ་ཞེས་དྲི་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་གཞན་དུ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པའམ་དབང་པོ་ཡང་རུང་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་གང་ཞིག་ཏུ་ཞུགས་པ་དེ་ལས་གཞན་དུ་གཞན་ནི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་གང་གིས་བསྒྲིབས་པ་དེ ནི་དེ་ལས་གཞན་དུ་མི་འཇུག་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་རུང་བའི་ཡུལ་ལས་གཞན་དུ་མི་འཇུག་པ་ཐོགས་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་འདི་ལ་གཏོད་པ་ནི་ཐོགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའོ། །ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་པ་འདི་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཡུལ་གྱི་ནི་ཡུལ་དུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ན་ ཡུལ་ཅན་ནི་འཛིན་པའི་ངོ་བོར་དེར་འབྲེལ་བ་སྟེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རེག་པ་གསུམ་འདུས་པའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཁམས་བཅུ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཐོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ལ། ཐོགས་པ་གང་གིས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་མི་ཤེས་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་བཅུ་ པོ་འདི་དག་ནི་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་།།ཕན་ཚུན་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་སྒྲིབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་དང་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་ སོགས་པ་རྣམས་དང་།མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཡུལ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་མུ་བཞི་དང་། ཚིག་ཕྱི་མ་དང་ཡང་སྦྱོར་བར་ཡང་འགྱུར་རོ། ། མུ་དང་པོ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བསྟན་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་ཞིག་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ཡང་ཡིན་པས་ཡུལ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་གྱི། སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་མ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡུལ་དག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ཡུལ་ལ་ཐོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡུལ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཡུལ་དག་ལ་ནི་ཡུལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་དག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུལ་ ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་ལ་ཐོགས་པ་ཡིན་ནོ།།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་། འདུས་མ་བྱས་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་ལ་ཐོགས་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་ དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་དག་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཀྱང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་ཚིག་སྟེ་གོ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཚིག་གཉིས་ལས་ཚིག་ཕྱི་མ་ཤོས་གང་ཡིན་པ་དེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་སྔ་མས་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱོར་བའོ། །རེ་ཞིག་དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་གི་ཕྱིར་ཡུལ་མེད་པར་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་བའི ཕྱིར་རོ།།དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་ནི་ཡུལ་ལ་ཐོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལ་ཡིད་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། སེམས་དང་། ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ལ་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ནི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་གང་ལའོ།།སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ནི་འབྱུང་བར་འདོད་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་དེ་ལ་གཞན་དག་གིས་ཐོགས་པ་སྟེ། གང་གིས་ན་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན། བར་དུ་སྒྲིབ་པར་བྱར་ནུས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་དང་ གཟུགས་དག་གི་བར་ན་སྒྲིབ་པ་ཡོད་ན་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ།

在世間中所說的障礙即是進入受阻，未進入受阻即是未受阻。因此，又如何是自己的境呢？這個問題廣泛出現。 關於’因為不進入其他’這句話，無論是識或根，凡是進入色等部分的，除此之外不能執取其他。如同某物被某物所遮蔽，除此之外不能進入，同樣在此處也是從適當的境外不能進入即是障礙。 或者說，投向此處即是障礙，是指進入自境。如果問這個進入境者是什麼，那麼在境上生起時，有境即是以執取的本性與之相關，正因為如此稱為三觸和合。 關於所說的十界有障礙以及障礙有三種，由於不知道以何種障礙而有障礙，因此這裡廣說這十種是以遮蔽障礙。 所謂’由於互相遮蔽’，這是因為是極微積聚的緣故而互相遮蔽，這是以遮蔽障礙而成為有障礙性的原因。 如此，遮蔽障礙是指色等諸法和眼等諸根。境障礙是指眼等諸根以及心和心所。所緣障礙是指心和心所。因此有四句，也與后句相應。 第一句是說明心界和法界的部分，凡是心和心所的所緣，那也是它們的境，所以是境等，但不是遮蔽障礙，因為不是極微積聚。 諸境因為是極微積聚的緣故只是遮蔽障礙，而不是境障礙，因為不是有境。如此，諸境是沒有境的。 諸根因為是極微積聚且是有境，所以對二者都有障礙。 關於’除相應’，不相應法、無為法和無表色，這些因為不住于境故非遮蔽障礙，因為它們無所緣故無有境。 問：凡是以境障礙而有障礙者，是否也以所緣障礙而有障礙？答：與后句相應。所謂’與后句相應’，由於能顯示故為句，即是能令理解的意思。 在兩句中，以後一句所顯示的是與后句相應，以前句所顯示的是與前句相應。 首先關於’以所緣障礙’，因為沒有境則心和心所不會生起。 五根只是境障礙。不相應法和色法因為無所緣的緣故。 關於廣說’于所欲生起意處’，心、意、識這些並非不同義。所欲生識處是指所依和所緣處。 所欲生起即是欲生起，于彼所欲生起識處為他所障礙，由於彼等令識不得生起，能夠中間遮蔽，例如當眼和色之間有遮蔽時，彼等的識不得生起。

།དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ན་བར་དུ་བསྒྲིབས་པ་ནི་ཐོགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཐོགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའོ། ། བཟློག་པ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པར་འདོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཡོད་ཀྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ལ་གཞན་དག་གིས་སྒྲིབ་པར་མི་ནུས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། ། ལུང་མ་བསྟན་པ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་ངེས་པར་གཟུང་བར་བྱ། །ཅི་བརྒྱད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་བརྒྱད་ཁོ་ན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བརྒྱད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་གི་།བརྒྱད་ཁོ་ན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་རྣམ་གསུམ ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་ཀྱང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་བཤད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དག་སྟེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོར་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ངོ་བོར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་འགྱུར་ལ། མི་དགེ་བ་ལ་ཡང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ངོ་བོར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་དེ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། རང་ལས་ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པ་ཡིན་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཉེས་པ་མེད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པའི་ ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་ལོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཞིག་འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་མི་ནུས་པར་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཐལ་བ་འདིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་རྣམ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་སྐབས་སུ་བབ་པར་རྗེས་བསྙག་སྟེ། རྣམ་པ་གཅིག་གམ། རྣམ་པ་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་དགེ་བ་ནི་ནད་དང་བྲལ་བ་སྟེ། སོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ཀུ་ཤ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ལ་ནི་ལེན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའོ། །ཡང་ན་དགེ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཁོ་ན་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནི་དོན་དམ་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། ཀུན་ནས་སློང་བས་དགེ་བར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པ་དག་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཆགས་པ་ལ་སོགས པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ནི་མི་དགེ་བའོ།།གཞན་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་སོགས་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་གོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་དང་། ངོ་ ཚ་ཤེས་པ་དང་།ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་། ཆོས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་དགེ་བ་ཡིན་གྱི། གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་གང་དག་།མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་ པ་ཁོ་ནས་དགེ་བ་ཡིན་གྱི།རང་གི་ངོ་བོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཀྱང་སྟེ། འདི་དག་གི་དགེ་བ་ཉིད་ནི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་གིས་ཡིན་གྱི། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་རང་གི་ངོ་བོས་ ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པས་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།

因此應當了知眼等是有障礙的。因此如是，當彼等之識生起時，中間有遮蔽即是障礙，由於有障礙故是有障礙。 相反的是無障礙，如同意界和法界，其他諸法不能障礙識的生起，因此七心界和法界是無障礙。 關於’八無記’，應當如何確定？是八者唯是無記，還是唯八者是無記？應當確定八者唯是無記，而不應說唯八者是無記，因為還有’其餘三種’之說。 其中所說的有障礙者，除了色界和聲界之外的其他諸界，即是無記。因為不能記別為善或不善的自性，故為無記。 關於’無記’，若如是，則善法也應成為無記，因為不能記別為不善和無記的自性；不善法也應成為無記，因為不能記別為善和無記的自性。然而並非如此，因為從自身無記而無過失。 有些人說：‘因為無異熟果報故不能記別’。若如是，則無漏法也應成為無記，因為無異熟果報。他們說：‘此過失唯針對有漏法而言，即不能產生果報者。’ 關於’其餘三種’，應當依據’界’的語境來理解，不是一種也不是二種。 其中，善是離病，即’生長’之義。或者，‘kuśa’是智慧的異名，‘la’是取，即為智慧所攝持。或者，善即是攝持智慧者。若問是否有太過之失？答：不會，因為唯與殊勝相應故。 其中七心界因為不是勝義、自性和等起善，所以說’與無貪等相應者是善’。與貪等相應者是不善。‘其他’是指異熟生等無記法。 關於’法界中無貪等’，無貪、無嗔、無癡、慚、愧這五法是以自性為善，而非由與他相應。其他諸心所如受等，與無貪等相應者唯由相應而善，非自性善。 由無貪等等起的生等不相應法和無表色，這些的善性是由等起力所致，而非由相應或自性。擇滅是勝義善。

།ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆགས་པ་དང་། སྡང་བ་དང་། གཏི་མུག་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་མི་དགེ་བའོ། །ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་སོ།།སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ནི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སྒོ་ནས་སོ། །གཞན་ནི་ལུང་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་གང་ཞིག་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ནང་གི་ངོ་བོ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ དང་།དེ་དག་གི་ཀུན་ནས་སློང་བ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ དག་གོ།།གཟུགས་དང་སྒྲའི་ཁམས་དག་ནི་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་དབང་གིས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དོ། །ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱིས་བསྡུས་ལ། སྒྲའི་ཁམས་ནི་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱིས་བསྡུས་ སོ།།དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལས་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་ཐམས་ཅད་དོ། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདོད་ཁམས་ གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ།།ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཏོགས་པ་ནི་མ་བྲལ་བ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲེད་པས་བདག་གིར་བྱས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་བཅུ་བཞིའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཁམས་བཅུ་བཞི་སྟེ། གཟུགས་ གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་གཟུགས་དག་ཅེས་བརྗོད་དོ།།ཡང་ཇི་ལྟར་ན་བཅུ་བཞིར་འགྱུར་ཞེ་ན། དྲི་དང་རོ་དང་སྣ་དང་ནི། །ལྕེ་ཡི་རྣམ་ཤེས་ཁམས་མ་གཏོགས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་གཉིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་དང་། རོ་གཉིས་སོ། །དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ།ཁམ་གྱི་ཟས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དྲི་དང་རོ་མེད་པས་སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱང་མེད་དེ། དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཡུལ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འགའ་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ ཁམས་ན་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ།།དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། ཁམ་གྱི་ཟས་ནི་འདོད་པ་ན། །སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་དོ། །ཞེས་བྱ་བས་དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱང་ཁམ་གྱི་ཟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་བཅུ་གཉིས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའི།བཅུ་བཞི་ཞེས་ནི་མི་བྱའོ། །ཅི་སྟེ་གཟུགས་དང་སྒྲ་བཞིན་དུ། །རེག་བྱ་ཡང་དེ་ན་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་མ་ངེས་སོ། །ཟས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ དེ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ངེས་པར་སྤོང་བ་སྟེ།དེ་དག་ནི་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་གྱི། རེག་བྱ་ཐམས་ཅད་ལས་ནི་མ་ཡིན་ལ། ཟས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ནི་དེ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་མ་ངེས་པ་མེད་དོ། །དྲི་དང་རོ་དག་ཀྱང་དེ་[(]ལར་[,]ལྟར་[)]ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རེག་བྱ་ལྟར་གང་ དག་ཟས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དེ་གཉིས་དེ་ན་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་ཡིན་དང་། གཟུགས་ན་ཡང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའི། བཅུ་བཞིའོ་ཞེས་ནི་མི་བྱའོ། །ཟས་མེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དྲི་དང་རོ་དག་རེག་བྱ་ལྟར་ཁམ་གྱི་ཟས་ལས་ཐ་དད་པའི་བདག་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ ཕྱིར་བཤད་པ་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་བཀོད་པ་ཁོ་ན་མི་འགལ་ལོ།

關於’貪等自性’，貪、嗔、癡、無慚、無愧是以自性為不善。與貪等相應的受等是從相應門而言。生等和無表色是從等起門而言。其他是無記，即不是善和不善的自性，也不與它們相應，也不是它們所等起的，例如虛空、非擇滅、與無記心相應的受等，以及如前所說的無記心所等起的不相應法。 色聲界是依等起力而成為善或不善。關於’身語表業所攝’，色界是身表業所攝，聲界是語表業所攝。其餘是無記，即無記心所等起的身語表業，以及異於表業的色聲一切。善等差別已說完畢。 ‘一切屬欲界’，屬即未離，是欲界自性，意為為欲界貪愛所執。‘色界有十四’，在色界有十四界，因為色為主要，所以稱色界為色等。怎樣成為十四呢？‘除香味鼻舌識界’。‘彼二’即香味二界。‘離彼貪者亦生彼故’，即離段食貪者生色界故。因無香味故，鼻舌二識亦無，因無所緣故。因為無境之識都不生，如無色界中無色聲等識。 若爾則有問難：‘段食于欲界，三處自性故’，說明香味觸界也是段食，應成無有。因此應說色界有十二，不應說十四。若如色聲，觸也存在彼處，則’離彼貪者亦生彼故’之因不定。 ‘非食自性者彼有’是遣除不定，即彼等是離界自性貪，非離一切觸，而食自性者彼處則無，故無不定。‘香味亦應爾’，即如觸，凡非食自性者彼二亦應有彼處，若爾，色界應有十八界，不應說十四。‘無食故’，表明香味如觸般無異於段食之自性。因此如前所說無相違。

།རེག་བྱ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཁམ་གྱི་ཟས་ལས་ཐ་དད་པའི་བདག་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དབང་པོའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་ཏེ། རེག་བྱ་མེད་ན་ནི། དེ་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་མེད་ པར་འགྱུར་ལ།དེ་མེད་པར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པ་དང་མཚུངས་པ་གོ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། གཞི་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་རབ་ཏུ་གནས་པ་གཞལ་མེད་ཁང་དག་གོ། །འགོག་པའི་དངོས་པོར་ནི་དགོས་པ་དག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་ ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་དྲི་དང་རོ་གཉིས་དགོས་པ་མེད་ཀྱི།རེག་བྱ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་དཔལ་ལེན་ནོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ སྨོས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་ནོ། །འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུའོ། །གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་མིག་གིས་ཏེ། ཕྲ་བ་དང་། ཆད་པ་དང་། ཐག་རིང་ བ་རྣམས་སོ།།སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་ཐོས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་རྣ་བས་སོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའོ། །རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་མཉེན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཡང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་འཇམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ལུས་ལས་སུ་རུང་ བ་ཉིད་དོ།།བསམ་གཏན་གྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་གཟུགས་སྤྱོད་པས་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཅི་འདྲ་བ་དེ་དང་འདྲ་བ་ཞིག་སྟེ། དེར་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་གསུམ་ཁོ་ན་དེ་ན་ཡོད་ཀྱི། དྲི་དང་། རོ་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་དཔལ་ལེན་གྱི་ལུགས་བྱས་ཏེ། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་གླགས་དང་བཅས་པར་མཐོང་ནས་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་མཐོང་ངོ་། །འདི་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུར་དགོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་། དགོས་པ་མེད པ་ཉིད་སྨྲ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་གཏན་ཚིགས་འཁྲུལ་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ཀྱང་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་དབང་པོའི་དགོས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་དམིགས་པ་ཡིན་ན། དེ་ན་ནི་དྲི་དང་རོ་དག་ལ་དམིགས་པ་མེད་དེ་དེ་དག་གི་ཡུལ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྣ་དང་ལྕེ་ གཉིས་དྲི་དང་རོ་ལྟར་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ན་ཡོད་པ་མི་རིགས་སོ།།དགོས་པ་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་དོན་བཞི་ལ་དབང་བྱེད་ཅེས་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགོས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡང་སྣ་དང་ལྕེ་དག་ལ་དེར་གཞན་རྣམ་པ་གསུམ་མི་སྲིད་མོད་ཀྱི། དེ་གཉིས་མེད་པར་རྟེན་ མཛེས་པར་མི་འགྱུར་ལ།ལྕེའི་དབང་པོ་མེད་པར་མངོན་པར་བརྗོད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གྲངས་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་དགོས་པ་དེར་ཟད་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། བསྟན་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ཁོ་ན་མཛེས་ཀྱི། བསྟན་དུ་མེད་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་མེད་པའི་ རྟེན་ནི་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ནི་ཆོས་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་ཡིན་ལ་ཕོའི་དབང་པོའི་རྟེན་ནི་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་སོ། །དེ་ནི་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕོའི་དབང་པོའི་རྟེན་གྱིས་ནི་དཔེར་མཛེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དགོས་པ་མི་སྒྲུབ་པས། དེ་དགོས་པ་མེད་ པའི་ཕྱིར་དྲི་དང་རོ་ལྟར་མི་སྲིད་པར་རིགས་ཀྱི།སྣ་དང་ལྕེའི་རྟེན་ནི་མཛེས་པ་དང་། མངོན་པར་བརྗོད་པའི་དགོས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དབང་པོ་མེད་པར་ཡང་སྲིད་པས་རིགས་སོ། །དགོས་པ་དང་བཅས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། དགོས་པ་མེད་པར་ཡང་དབང་པོ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།

‘觸’這一詞是爲了表明與段食不同的本質，因為是爲了其他受用。諸大種是根的所依事物，若無觸，則彼處無諸大種，無彼為因所生之色，故無色，如何成為色界？‘基’是指所依止的宮殿。滅事是指需求，因此在色界中香和味二者無需求，但觸不是，因為有其他受用的緣故。‘其他說’是指聖德光阿阇黎。‘等至’詳細闡述，說’等至’是爲了區別于生起的禪定。等至禪定即是等至的禪定。‘此處’是指欲界。‘見諸色’是指以天眼見細微、隱蔽和遙遠之色。‘聞諸聲’是指以天耳。與輕安俱起即是與輕安同生。‘以觸差別’是指身體柔軟。彼亦是以因所生色柔軟所攝的身體堪能性。由禪定所引發的色受用令身受益。此處等至如何，則生彼處亦如是，因為是宗義，故彼處唯有色、聲、觸三界，而無香、味二者。依聖德光阿阇黎的觀點，見到毗婆沙師的觀點有漏洞而作抉擇。對此，諸毗婆沙師說有無的原因是有需求和無需求，因此為顯示因不定故，廣說’若爾則鼻舌根亦’。如是，根的需求是緣自境，彼處無緣香味，因為無彼等境界。因此，鼻舌二者如香味無需求，故彼處不應有。‘有需求’中，五根於四義有權，即眼等的需求有四種。雖然鼻舌二者于彼處不可能有其他三種，但無彼二者則所依不莊嚴，無舌根則不能言說。其他說依次配對。‘若需求僅此’詳細闡述，唯可見者莊嚴，不可見者則不莊嚴。‘無根之所依不可能’中，眼等所依是從相順門，男根所依是從相違門。‘彼無需求故’中，男根所依不成就莊嚴等需求，故如香味因無需求而不應有，但鼻舌所依具有莊嚴和言說的需求，故無根亦可能而應理。不僅是有需求，即使無需求根也可成立。

། དོན་འདི་ནི་དཔེ་མེད་པར་བསྟན་པར་མི་ནུས་པས། དཔེར་ན་མངལ་དུ་ངེས་པར་འཆི་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་དཔེ་སྨོས་ཏེ། ངེས་པ་སྨོས་པ་ནི་འཆི་བ་མ་ངེས་པ་རྣམས་ལ་ཆ་གཅིག་ལ་དགོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱེས་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགོས་པ་མེད་པ་ཡིན མོད་ཀྱི།རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། མངལ་དུ་ངེས་པར་འཆི་བ་རྣམས་ལ་དབང་པོ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱི། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་གཉིས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་མེད་པས་དེ་ན་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ན་རྒྱུ་མེད་པ་མི་སྲིད་ དོ་སྙམ་སྟེ་འདྲི་བ་ནི།དབང་པོ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའོ། །དབང་པོ་ལ་སྲིད་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་བདག་ཏུ་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཡུལ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དབང་པོ་ལ་སྲིད་པ་དང་བཅས་ པའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ།།གང་ཡང་ཡུལ་ལ་སྲིད་པ་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་ལས་ཀྱང་སྲིད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡུལ་སོ་སོར་མྱོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་འདོད་དེ། དཔེར་ན་གང་ཞིག་འཁྲིག་པའི་རེག་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་ཕོའི་དབང་པོའི་ལས་ ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དེ་ན་དེ་དག་གི་རྒྱུ་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕོའི་དབང་པོའི་རྒྱུ་བཞིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ཡུལ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཡང་དབང་པོ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་ཅི་སྟེ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཡུལ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཡང་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་ནའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་སྐྱེའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་མི་མཛེས་པར བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡིན་གྱི།དེར་དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེའོ། །རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལྟར་འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཅིའི་ཕྱིར་མི་མཛེས་པར་འགྱུར། འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་ནི་འདོམས་ཀྱི་སྦ་བའོ། །འདོམས་ནི་གང་གི་ཕོའི་དབང་པོ་དེ་གཏུམས་ པའོ།།སྦ་བ་ནི་ཕོའི་དབང་པོའོ། །སྦུབས་ནི་གང་ན་འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་དེ་གནས་པའོ། །གང་དག་ལ་འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་འདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་ཚིག་བསྡུ་བའོ། །དགོས་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་གསུངས་པའོ།།འོ་ན་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། རྒྱུའི་དབང་གིས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཡོད་ན་མི་མཛེས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །ཡང་དེའི་རྒྱུ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྲེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ནོ། །འོ་ན་ནི་མདོ་ ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པའོ།།ཁས་བླངས་པ་ལ་གནོད་པ་སྨྲས་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཕོའི་དབང་པོ་ལྟར་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་གཉིས་དེར་མི་སྐྱེ་ནའོ། །མདོ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དབང་པོ་རྣམས་མ་ཚང་བ་མེད་ཅིང་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེའོ། །དེ་ན་དབང་པོ་གང་དག་སྲིད་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་ལུང་དང་འགལ་བ་སྤོང་བ་སྨྲས་པ་སྟེ།མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་གིས་ཡིན་གྱི་སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དག་གིས་དབང་པོ་རྣམས་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།

由於此義無法離開比喻而說明，故舉例說：‘如同必定死於胎中者’。說’必定’是因為對於不確定死亡者，在某一方面是有作用的，因為出生後有可能見到色等。 雖然無作用，但並非無因，對此將如是闡明：胎中必定死亡者雖有諸根生起之因，但色界中鼻舌二根的顯現成就無因，故彼處鼻舌二根本無自性。 認為彼處不可能無因而問：‘諸根生起之因是什麼？’ 對於諸根，是具有有貪的業之差別。即對六處執著為我，對境生起貪著，故於受用彼等之根具有有貪業之差別。 若於境離貪者，必定於根亦離貪。譬如，若於淫觸離貪者，則于男根之業亦離貪。 因此，由於對鼻舌二根離貪，彼處無彼等之因即業差別，如同男根之因。 若說雖于境離貪但不會於根離貪，故論師說：‘那麼男根為何不成就？‘若於境離貪而執受之根不離貪的話。 因此是有因而生。毗婆沙師說：‘是為不莊嚴故，並非因為于彼離貪。’ 圓滿佛陀與轉輪王等陰藏隱沒者為何會不莊嚴？陰藏即是陰藏。陰即是覆蓋男根之處。藏即是男根。隱沒處即是陰藏所在處。具有陰藏隱沒者即是陰藏隱沒者，故說’彼等之’是略語。 論師說：‘也非依需求而生。‘那麼是什麼呢？答：依因而生。因此有因時，雖作不莊嚴仍會生起。 又問其因是什麼？是于彼未離貪之業差別，以愛為先。 毗婆沙師說：‘若爾，經中’，說出所承許之過失：若如男根般鼻舌二根于彼不生。 問是何經？即’諸根無不具足且非無’之經。 論師為遣除與經典相違而說：‘彼處諸根所攝’，是以眼、耳、身根，而非欲界所攝之鼻舌二根非為諸根非無。

།སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ སོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་དབང་པོ་གང་དག་སྲིད་པ་དེ་དག་གིས་དབང་པོ་རྣམས་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་མི་འདོད་ན་ནི། སྣ་དང་ལྕེའི་དབང་པོ་གཉིས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕོའི་དབང་པོ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དབང་པོ་རྣམས་མེད་པ་མ་ ཡིན་པར་འགྱུར་ནའོ།།འདི་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པའོ། །ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པ་སྲེད་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ལ་བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བ་གཞག་པས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལུས་ཡིན་ཏེ། ང་འམ་བདག་གི་སྙམ་དུ་སེམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ ཕྱིར་ཁྱད་པར་མེད་པར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་སྲེད་པ་འཇུག་གོ།།ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་དེའི་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དབང་པོ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འཁྲིག་པའི་རེག་པའི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་ཕོའི་དབང་པོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ།འཁྲིག་པའི་རེག་པའི་སྒོ་ནས་དེ་ལ་སྲེད་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འཁྲིག་པའི་རེག་པའི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་ཡུལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གིས་བསྡུས་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནམ།ལུས་ལས་ཕོ་དང་མོ་དབང་དག་།ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྲེད་པ་འཇུག་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ལས་ནི་འཁྲིག་པའི་རེག་པ་ལ་སྲེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེའི་ ཕྱིར་འདི་ལ་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་སྲེད་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ཀྱི།ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཁམས་དག་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། གཟུགས་མེད་གཏོགས་པ་ཡིད་དང་ནི། །ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཁམས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་ དག་ཁོ་ན་ཡིན་གྱིས་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དེར་སྐྱེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ན་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དབང་པོའི་ཁམས་ལྔ་དང་། ཡུལ་གྱི་ཁམས་ལྔ་མེད་ལ། དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་དང་དམིགས་པ་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ལ་ཡང་མེད་དོ།།མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གོ་རིམས་བཞིན་རྟེན་དང་དམིགས་པ་གང་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ནི་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་དང་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིག་ལ་སོགས་པ་ རྟེན་ཡིན་ཞིང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་རྟེན་མེད་པ་དང་དམིགས་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་ལ་ སོགས་པ་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་རྣམས་མེད་དོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པའི་སྐབས་སུ་བབས་པས་གང་དག་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བ་ལ། བདེན་པ་སྨོས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ བཟློག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ།འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་བདེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ལམ་གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཟག་པ་ མེད་པ་རྣམས་སོ།།ལམ་གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཁོ་ནས་བསྡུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་བཅས་སོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནིའི་སྒྲ་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་ཟག་ པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་བ་དང་།རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བར་རིག་པར་བྱའོ།

論師自己說’如果不是這樣’。不是這樣，如果不承認說在那裡存在何種根，就不是沒有那些根，如同鼻根和舌根一樣，對於男根也會有過失。如果承認欲界眾生的根不是沒有的話。 ‘如是說’是指古代論師們所說。‘由身門而有六處貪愛普遍行’，對此，由於安立我慢，六處即是身，因為認為是我或我所。因此無差別地對六處生起貪愛。 ‘非由境門’是指非由境所緣門，因此離欲于境者不會成為離欲于能取的根。離欲于淫觸貪者不會成為離欲于男根，因為由淫觸門而對彼生起貪愛，意思是由淫觸所緣門。 若問男根也為境處所攝故，豈非為六處所攝？因為經中說’從身有男女根’。因此應成由身門生起貪愛。答：正確成立男根的業是以淫觸貪愛為先導，因此對此由境門而有貪愛普遍行，而非由身門。 若問無色界中有幾界？答：‘屬無色界中，意及法界與，意識界’。唯有這三界，其他則沒有。 為什麼呢？因為離欲於色者生於彼處，因此說’彼處以色自性’，五根界和五境界不存在，依彼等和緣彼等的五識界也不存在。 眼等和色等依次是所依和所緣，凡是有眼等識的，彼等即是依彼等和緣彼等，依次眼等是所依，色等是所緣。如是無所依和無所緣的識是不存在的，因為經中說’識依二而生’。因此彼處無眼等和色等故，無眼等識界。 在有漏無漏品中說到’道諦所攝和無為所攝’。說’諦’是爲了遮止世間道，因為世間道為苦諦和集諦所攝故非道諦。其中道諦所攝法界是無漏律儀、心所和無漏不相應行。道諦所攝意界和意識界是無漏識。無為唯為法界所攝。 ‘餘者是有漏’中，‘是’字表示餘者唯是有漏，應知依次配合。

།རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པ་ནི། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནིའི་སྒྲ་ནི་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་བའི་དོན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། འདི་ དག་ནི་རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་དག་ཁ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་བལྟས་པའི་ཕྱིར་རྩིང་བ་དང་། རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ས་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་མ་གསུམ་ནི་རྣམ་ གསུམ་མོ།།ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ལྟར་ངེས་པར་གཟུང་ཞེ་ན། ཐ་མ་གསུམ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །མཐར་འདོན་པའི་ཕྱིར་ན་ཐ་མའོ། །ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མེད་པས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་མི་སྲིད་པ་དེའི་ ཕྱིར།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྨོས་པས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ལ་ཡང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པས་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་མི་སྲིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར། རྟོག་ པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལས་གཞན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།བསམ་གཏན་དང་པོའི་གོང་ན་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་གོང་ན་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁམས་ཐ་མ་དག་ཀྱང་ཁམས་གསུམ་པའི་ཕྱིར་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ན་ནི་གང་ཞིག་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པར་འགྱུར་བ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་སྤངས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་རྟོག་པ་མེད་ པའི་གོང་ན་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།དཔྱོད་པ་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་གྱི། རྟོག་པ་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ གྱི་གོང་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཉིས་ག་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་སྨོས་པ་ནི་འདུས་བྱས་དང་། འདུས་མ་བྱས་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། ས་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ ཕྱིར་རོ།།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དཔྱོད་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྙེགས་སོ། །རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡིན་ཏེ།དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དཔྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་མི་འདུ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྟོག་ པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་དང་།རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའི་ནང་དུའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་དང་པོའི་ནང་དུ་ནི་མི་འདུ་སྟེ། དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡང་མི་སྲིད་དེ། འདོད་ པའི་ཁམས་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་རྟོག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོག་པ་ཡང་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་མི་སྲིད་དེ། རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་དཔྱོད་པ་ལའོ། །དེའི་ཕྱིར། དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྟོག་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།

關於’具有尋和伺的是五識界’這句話，‘ni’這個詞是用來確定具有尋和伺的含義。因此說’這些是恒常’等等。 為什麼這些恒常與尋和伺相應呢？因為它們向外觀照所以粗重，並且與尋、伺相關聯，處於相應地。 關於’后三是三種’這句話，如何確定呢？應當確定后三者唯有三種。因為在最後提出所以稱為’后’。 由於不相應法中沒有與尋和伺相應，所以不可能有尋有伺，因此說’法界’等。法界相應的說法會導致尋和伺二者也有過失，而它們沒有第二重尋伺，所以不可能有尋有伺。因此說’除尋伺之外’。 因為初禪以上無尋，殊勝禪以上無伺，最後界也是三界所攝，所以說’欲界和初禪中’，即在欲界和初禪中，不存在任何與尋伺不相應的、已斷除尋伺的心和心所。 由於殊勝禪無尋以上也存在，所以說’殊勝禪是無尋唯伺’，意思是隻與伺相應，而不與尋相應。 關於’從第二禪開始’，是因為在殊勝禪之上無尋無伺，所以沒有相應。 一切不相應法界都是二者都無，說’一切’是爲了包含有為和無為，以及攝地。 關於’殊勝禪的伺’，因為無尋且無第二重伺，所以是無尋也無伺。 尋因為沒有第二重尋，且與伺相應，所以永遠是無尋唯伺；因為與伺相應，所以稱為有伺。 關於’欲界和初禪的伺若不攝入這三種中’，即有尋有伺、無尋唯伺、無尋無伺中。怎麼說呢？首先不攝入第一種有尋有伺中，因為沒有第二重伺。無尋唯伺也不可能，因為在欲界和初禪中與尋同時存在，且無第二重伺。無尋無伺也不可能，因為與尋相應。 對於’這應當如何說’是指欲界和初禪地的伺。因此說’無伺唯尋’，因為沒有第二重伺且與尋相應。

།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ན་དཔྱོད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ཏུ མི་འདུ་བ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་གཞན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱེད་དོ།།རྟོག་པ་དང་བཅས་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནའོ། །རྣམ་པ་དང་པོ་ནི་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་གཉིས་པ་ ནི་དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་།རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་གསུམ་པ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་བཞི་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཉིས་ཀ་སྤངས། །ཞེས་ བྱ་བ་ལ།ཇི་ལྟར་ངེས་པར་གཟུང་ཞེ་ན། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཉིས་ཀ་སྤངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རོ། །དེ་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་སྤངས་པ་སྟེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཚོགས་ལྔ་པོ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་ན་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱ། ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དག་ཅེས་གང་དུ་བཤད་ཅེ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་དེ་དང་དེ་ལས་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་ཅན་ཉིད་དུ་བསྟན་པས་དོན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་རྟོག་པ་མེད་པར་བཤད་དོ།།གཞན་ཡང་གསུངས་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ རྣམ་པར་རྟོག་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་གོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་གྱི།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་གྲག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གྲག་སྟེའི་སྒྲས་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ཚིག་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། ། དེ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་རྟ་རྐང་གཅིག་པ་ལ་རྐང་པའི་བྱ་བ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྐང་མེད་ཅེས བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ་དམིགས་པ་ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་།མངོན་པར་བརྗོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཅིག་པ་དག་ལ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཅིག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ། དཔེར་ན་བསམ་གཏན་གཉིས་ པ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་མཉམ་པར་གཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཁོ་ནས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེ་ན།ཡོད་མོད་ཀྱི། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རིགས་ལ་བསམས་ནས་དེ་སྐད་བཤད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ དང་།བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གསུམ་གྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་། གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ནི་གཉིས་ཀྱིས་ཡིན་ལ། མཉམ་པར་བཞག་པ་ནི་གཅིག་གིས་སོ། །དེ་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ནི་རྩིང་བའི་ཕྱིར་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེ་དེ་དག་ལ་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སེམས་ལས་བྱུང་བའི རང་བཞིན་སྟོན་པའི་སྐབས་སུ་མ་བབ་པོ་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། དེ་ནི་འོག་ནས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་རྩིང་ཞིབ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་གནས་སོ། །ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་གིས་ནི་གནས་སྐབས་ ཀྱིས་གཞག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་འདི་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་ཏེ།གཞན་དུ་གནས་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

關於’正因為如此’這句話，由於在那裡不屬於三種尋思，因此對此另作安立。 關於’從有尋有伺地’這廣泛的內容，是在欲界和初禪中。第一種是與尋、伺相應的緣故。第二種是與伺相應的緣故，以及沒有第二尋的緣故。第三種是因為不相應的緣故。第四種是與尋相應的緣故，以及沒有第二伺的緣故。 關於’其餘諸法皆離二者’這句話，若問如何確定，應知其餘諸法確實是離開二者。因為與這兩者不相應，所以遠離尋和伺，因為不是心和心所的自性。 關於’如果五識身’等廣泛內容，尋是分別，那麼與之相應的諸法怎麼能說是無分別呢？又在何處說是無分別呢？因為唯說意識有種種分別性，由此間接說明五識身無分別。 另外也說，由於無分別故不能發起身語業，如經中所說。由決定尋思和隨念分別而無分別，而不是以自性分別而無分別。 關於’分別有三種，如是傳說’這句話，‘傳說’一詞表明這是說一切有部的說法。因此，雖然五識身有自性分別，但沒有決定尋思和隨念分別。所以稱為無分別，就像獨腳馬因為不能行走而稱為無足一樣，緣于決定尋思對像和無言說的緣故，即使是具有一種分別的諸識也稱為無分別。 如果說意識不是也有一種分別嗎？例如第二禪等定中，只有隨念分別而有分別。雖然有，但是考慮到意識的種類而如此說。怎麼說呢？欲界和初禪中未入定的意識是具有三種分別的。初禪入定和第二禪以上未入定是兩種分別，入定則是一種分別。 關於’其中自性分別即是尋’這句話，五識身因為粗重的緣故是以尋的自性而有分別，因為它們與尋相應的緣故。若說這裡不是說明心所自性的場合，因此說’彼于下文心所中’等，尋伺粗細性即是如此安立。 決定尋思和隨念分別是由情況而安立，其性相必須在此處說明，因為離開此處便沒有其他情況可言。

།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གཞན་དག་གི་རང་བཞིན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ། ཤེས་རབ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་དང་། ཡིད་ལས་ བྱུང་བ་ཡང་ཡོད་ལ།ཡིད་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གཡེང་ཞེས་ཁྱད་པར་གཉིས་ཉེ་བར་བཟུང་ངོ་། ། གྲ་ནི་དམིགས་པ་ལ་མངོན་པར་འདོད་དོ། །དམིགས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི་གཡེང་བ་དང་། དམིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཏེ། དམིགས་པ་གཞན་ལ་གཡེངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བརྗོད་ཅེ་ན། མིང་ལ་ལྟོས་ནས་དམིགས་པ་གཞན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཟུགས་སོ། །ཚོར་བའོ། །འདུ་ཤེས་སོ། །འདུ་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་སྙམ་དུ ངེས་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་དང་།མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་མིང་ལ་མི་ལྟོས་པ་ཁོ་ནར་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེས་ན་མཉམ་པར་མ་བཞག་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ།མིང་གི་དབང་གིས་དོན་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་མིང་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་འབའ་ཞིག་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཐམས་ཅད་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཐམས་ཅད་ སྨོས་པ་ནི་མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡིད་སྨོས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་དྲན་པའི་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཡིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མིང་ངེས་པར་རྟོག་པ་ལ་ལྟོས་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིན་གྱི།དྲན་པ་མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་མཉམ་པར་བཞག་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ཁོ་ན་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མི་གཡེང་བའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ རྟོག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དམིགས་བཅས་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདུན་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་གཟུང་བར་བྱའོ། །འདི་གང་ལས་ཤེ་ན། ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་ཀྱང་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་ལ་དམིགས་ པ་ཡོད་པས་ན་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའོ།།ཡུལ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་དང་། དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་དག་གོ། །ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། དམིགས་བཅས་ཞེས་བྱ་བར་བསྙེགས་སོ། །ཀྱང་གི་སྒྲས་ནི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏེ། གཞན་དག་ན་རེ་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ དོན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ནི་དམིགས་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་འགྲུབ་བོ། །མ་ཟིན་དགུ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལ་དང་གི་སྒྲ་དང་པོ་ནི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ། །དང་གི་སྒྲ་གཉིས་པ་ནི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་གསལ་བར་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྒྲ་ཡང་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དགུ་པོ་གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དགུ་ནི་མ་ཟིན་པའི་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱེད་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་བཤད་ལ། ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ལ། མ་ཟིན་པར་ནི་ཐམས་ཅད་འདོད་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར། བརྒྱད་པའི་ཕྱེད་དང་བཅས་ཏེ་ཞེས་སྨོས་སོ། །དགུ་པོ་གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྩམ་པར་མ་གྱུར་ན་ནི་ཟིན་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ། །ད་ལྟར་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག ལ་ཕན་བཏགས་པ་དང་།གནོད་པ་བྱས་ནས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ཕན་བཏགས་པ་དང་། གནོད་པ་བྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་རྣམས་ནི་མ་ཟིན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཕན་བཏགས་པ་དང་གནོད་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་དང་།དབང་པོ་ནི་གྲུབ་པ་དང་བདེན་པ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་བཞིན་ཐ་མི་དད་དོ།

正因為如此，所說’他人的自性’是指：智慧有與眼等識同時生起的，也有意生的。意生的又有等持和不等持的，因此，意的智慧散亂這兩種差別是所執取的。 住是對所緣的專注。離開所緣是散亂，所緣各異，是因為散亂于其他所緣的緣故。為何說它是分別性的分別呢？因為依靠名言而趣入其他所緣，即’這是色、這是受、這是想、這是行、這是識’如是決定分別的緣故，以及’無常、苦、空、無我’等決定分別的緣故。 修所生的等持智慧不依靠名言而專注所緣，因此，不等持的即是分別性的分別，因為依靠名言而決定分別義的緣故。等持的智慧因為不依靠名言，所以唯緣義。 ‘一切意念’中，說’一切’是爲了包含等持和不等持。說’意’是爲了遮除與眼等識相應的念。因為所緣是意言表達，以及不依靠名言決定分別，所以一切等持和不等持的念都是隨念分別。與眼等識相應的因為不散亂，所以不是隨念分別，因為與無分別識相應的緣故。 ‘有所緣七心界’中，應知七是有所緣性。這從何而知？因為有’法界一半’的說法。這些因為有所緣，所以是有所緣。境、行境、所緣是同義詞。 ‘法界一半’中，是什麼呢？指’有所緣’。‘亦’字表示攝集義，有人說是決定義。如此則成立：除心和心所外的其他法無所緣。 ‘無執受九’中，第一個’及’字表示攝集義。第二個’及’字是爲了顯示其他聲的異名，有人說聲也有與根不異的。因為有’其餘九有二種’的說法，所以知道九唯是無執受。 法界的一半說為有所緣，但不是全部，而無執受則是全部所許，因此說’加上第八的一半’。‘其餘九有二種’中，若不開始，則應知唯是有執受。 現在的是有執受，因為對它們作利益和損害時，會對心和心所造成利益和損害的緣故。過去和未來的是無執受，因為對它們不可能作利益和損害的緣故。色等與根不異的和根，因為成立和實性是一的緣故，如根一樣不異。

།གཞན་དག་ནི་ད་ལྟར་བ་ཡིན་ཡང་མ་ཟིན་པ་རྣམས་ཏེ། གང་དག་ལུས་འདི་ལ་དབང་པོ་དང་ཐ་དད་པར་གནས་པ་རྣམས་སོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། རྩ་བ་མ་གཏོགས་པའི་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།སྐྲ་དང་། བ་སྤུ་དང་། སེན་མོ་དང་། སོ་དག་གི་རྩ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བཏོན་ནས་ཚོར་བ་འབྱུང་གི་བཅད་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་ནང་དག་ལ་ཡོད་པའོ། །ཕྱི་རོལ་དག་ལ་ཡོད་པ་བཤད་ པ་ནི།ས་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་མེ་དང་རླུང་དང་། ཤིང་དང་། སོ་ཕག་ལ་སོགས་པ་དག་སྡུད་དོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་བདག་མེད་པ་ཡིན་དང་འཛིན་པ་པོ་མེད་པས་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཟིན་པ་ཉིད་མི་སྲིད་དོ་སྙམ་སྟེ་འདྲི་བ་ནི། ཟིན་པ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའོ།།བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་བདག་གི་ལུས་སུ་གཏོགས་པའི་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཡང་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བདག་གིར་བྱས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བདག་གིར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་སེམས་དང་སེམས་ལས་ བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གཟུང་བའོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་ཞིང་། ཡུལ་ན་མི་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་གཟུང་བ་ནི་མོས་པར་དཀའོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དག་གི་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་ བར་གཟུང་བ་ཡིན་གྱི།དེ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྣར་བླུགས་པ་དང་མིག་སྨན་ལ་སོགས་པས་ཕན་བཏགས་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསལ་ཞིང་མ་འཁྲུགས་པ་སྐྱེ་བར་རླུང་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་བྱས་ན་མི་གསལ་བ་དང་འཁྲུགས་པ་སྐྱེ་བ་ ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་སྐྱེས་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འཕེལ་བ་དང་། འགྲིབ་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ ཀྱིས་ཟིན་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་སྤངས་པའི་ཕྱིར།འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་ཞིག་ལ་འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། གང་གི་རྟེན་ལ་གནོད་པ་བྱས་པས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་དང་། གང་ཞིག་ འདིས་རྩཝ་ཀུ་ཤ་དང་།ཚྭ་སྒོ་དང་། མེ་དང་། ཚེར་མ་དང་། གནམ་ལྕགས་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་སྲུང་བ་དང་། གང་ཞིག་འདོད་པ་དང་། ཁྲོ་བ་དང་། མྱ་ངན་དང་། འཇིག་པ་དང་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་རྣམ་པར་འགྱུར་བའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ འཛིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟིན་པའོ་ཞེས་མི་བརྗོད་དོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་གཟུགས་གང་ཞིག་ལ་གཟིར་བའམ། བཅད་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་ཞིང་། བཟློག་པས་བདེ་བ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ཟིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རེག་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ཅི་ཞིག་ངེས་པར་བཟུང་ སྟེ།ཅི་རེག་བྱ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་རེག་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། གཉིས་ཀ་ལྟར་ཡང་ངེས་པར་གཟུང་དུ་རུང་ངོ་། །འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། འབྱུང་བ་དག་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ།སྐྱེ་ཕྱིར་རྟེན་ཕྱིར་གནས་ཕྱིར་དང་། །རྟོག་པའི་ཕྱིར་དང་འཕེལ་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་དགུ་པོ་ནི། །འབྱུང་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་ལས་ལྷག་མ་ཡིན་ཞེ་ན། རེག་བྱའི་ཁམས་བཤད་ཟིན་པ་ལས་ལྷག་མ་དག་གོ། །ལྷག་མ་ཞེས་སྨྲས་པས་ གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཡོད་པས་གཟུགས་ཅན་ཉིད་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དགུ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཀྱང་འབྱུང་ བ་ལས་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར།ཆོས་ཁམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཀྱང་གི་སྒྲ་ནི་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ།

其他是現在雖然存在但未被執受的諸法，即那些在此身體中與根不相連的諸法。如’除了根部’這句話，頭髮、汗毛、指甲和牙齒的根部因與身根不相離而被排除，因為這樣頭髮等被拔出時會產生感受，但被切斷時則不會。如是首先是存在於內的。 關於存在於外的解釋是：‘存在於地、水等’，等字包括火、風、木材、磚瓦等。 有人認為諸行無我且無執持者，故眼等不可能有執受性，因此問道：‘執受的含義是什麼？’ 論中說是’屬於自身的’。那又是什麼呢？即是被心和心所法所執為己有的。‘執為己有’是指被心和心所法執為所依。 若有人說心和心所法是無色且不住于處所的，難以理解它們如何執取所依，為此說明：由於互相有利害關係而執取，而非因住于其中。 比如對眼等施以鼻滴劑和眼藥等有益處時，會產生清晰無擾的識；被風等損害時，則產生不清晰和混亂的識。 同樣，當與樂受、苦受相應的識生起時，眼等會增長或減退，如是互為助緣。 為避免心和心所法被眼等執受的過失，故說’世間所說有心的’。什麼是世間所說有心的？即是損害其所依會產生痛苦，會防護自己免受茅草、鹽、火、荊棘、雷電等傷害，會因慾望、憤怒、憂愁、恐懼、歡喜等而改變的。 心和心所法因是能執者，故不說是被執受。毗婆沙師們說：某色法被壓迫或切割時生苦，反之則生樂，這就是執受。 關於’觸有二種’，這是確定什麼？是觸性有二種還是觸有二種性？兩種解釋都可以。 ‘大種和所造’中，為何說’所造’？因為’存在於大種中’。如說：‘因生故、因依故、因住故、因分別故、因增長故，餘九色法，名為所造。’ 余是相對於什麼而言？是相對於已說的觸界而言的余法。說’余’可能會誤解為無色法，故說’色法’。法界中也有無表色故是色法，因此說’九法’。 無表色也是大種所造，故為攝此而說’及法界一分’。‘及’字表示攝集之義。

།གཞན་དག་ན་རེ་ཀྱང་གི་སྒྲ་ནི་ཁམས་འབྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཁོ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལྷག་མ་ རྣམས་ནི་མ་བརྩམས་པ་ཁོ་ནས་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འགྲུབ་བོ།།སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཙམ་གྱི་སྒྲ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་གཅད་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་དང་དྲི་བ་དང་ལན་མི་འཐད་དོ་ཞེའོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་ དེ་ནི་འབྱུང་བ་ཙམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ།།ཚིག་ཙམ་གྱིས་དད་པར་མི་འགྱུར་བས་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི། འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་བཞི་ཉིད་དང་སྲ་བ་ལ་སོགས་པ་མཚན་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མདོ་ལས། བཞི་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་དང་། སྲ་བ་ལ་ སོགས་པ་མཚན་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འདི་དག་ནི་བཞི་སྟེ་ཞེས་བཞི་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གཟུང་བས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཅུ་དག་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ལས་ཐ་དད་པའི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་མེད་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་དང་སྐྱེ་མཆེད་ནི་བཞིའམ་གཅིག་ གོ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་ཀྱི།བཅུ་ཞེས་མ་ཡིན་ནོ། །སྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གཟུང་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་དག་གི་ནང་དུ་མ་འདུས་པར་སྟོན་ཏེ། སྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་དེ་རྣམས་འབྱུང་བ་དག་དང་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན། འབྱུང་བ་དེ་དག་རེག་བྱ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རེག་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཟུང་བར་བྱ་བར་འགྱུར་ཞིང་།དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དུ་མ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ན། དེ་ནི་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་སྟེ། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སྲ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྲ་བ་དང་། གཤེར་བ་དང་། དྲོ་བ་དང་། ཡང་ཞིང་གཡོ་བ་ཉིད་དག་མི་འཛིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ས་ལ་སོགས་པ་དག་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོས་ཀྱང་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཁ་དོག་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དག་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།།མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུལ་ངེས་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་དག་དང་རང་བཞིན་ཐ་དད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་རང་བཞིན་ཐ་དད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ གྲུབ་བོ།།འདི་ནི་རེ་ཞིག་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་ལུང་སྟོན་ཏེ། མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། གཟུགས་སུ་རུང་བས་ན་གཟུགས་ཏེ། གནོད་པར་བྱར་རུང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱའོ། ། རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཁོ་ནས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་གསུངས་ཀྱི། མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ནས་འབྱུང་བ་རྣམས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། འཇམ པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་འབྱུང་བ་དག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བར་ཀུན་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།ཐམས་ཅད་དུ་འབྱུང་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ན་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་གྱི། མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཁོ་ན་རྣམ་པ་ གཅིག་ཏུ་བསྟན་གྱི།རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་གཉིས་རང་གི་ངོ་བོ་ཐ་དད་པས་རྒྱུ་གཞན་པོ་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་དང་འགལ་བས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དག་འབྱུང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་ནོ།

有人說’ཀྱང’字是爲了表明不僅僅存在大種的自性。其餘的未開始就成立為’非二者’。 關於’十處僅是大種’這句話，‘僅’字的含義是排除由大種所生。如果是這樣的話，問答就不合理了。 ‘十處僅是大種’這種說法是不正確的。僅憑言詞不能令人信服，因此說明理由：大種確定為四種，且確定以堅等為特徵。 經中說確定為四種，且確定以堅等為特徵。其中說’此等大種是四’，通過確定為四種來表明沒有十大種。如果沒有異於大種的所造色，那麼就應該說處是四種或一種，而不是十種。 確定以堅等為特徵是表明眼等和色等不包含在大種之中，因為與堅等自性和特徵不相符，如同受等。 又問：如何了知它們與大種特徵不相符？因為那些大種是觸境，是觸的對象。 如果大種性質沒有差別，則一切色等應當為一切根所取，因此多根將成無用，但實際並非如此。 眼等，即眼、耳、鼻、舌不能取堅等，即堅、濕、暖、動性，因此地等非是色等的自性。 身根也不能取顏色等，即顏色、聲、香、味，因此色等非是大種自性，這是已經成立的。 眼等是能取者，且對境確定，因此應知與境自性各異，且彼此自性各異。 因此已成立十處非僅是大種。 這是就理而言。現在說明教證：經中廣說’諸比丘’等，色是可造色，意為可受損害。由於具有此性質，故稱眼等處為有色。 經中說’唯觸處是四大種’，而不是眼等處，因為經中說’所造’。觸處僅一部分攝大種，因此餘下的眼等和滑等非是大種，這是明顯宣說的。 若一切都是大種自性，則為何只說觸處有二種，而不說眼等處；又為何只說眼等處是一種，而不說觸處呢？在此大種和所造色二者以自性差別而非是同一因，因此與經相違，所以十處非僅是大種。

།འོ་ན་མདོ་ལས་གང་ཞེས་བྱ་བ་ རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ།གལ་ཏེ་མིག་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ། མིག་གི་ཤའི་གོང་བུ་ལ། །སྲ་བ་མཁྲེགས་པར་གྱུར་པ་སྟེ། །མཁྲང་བའི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པ། །ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། དེ་དང་ཐ་མི་དད་པར་འདུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། དེ་ལས་ མིག་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པར་འདུག་པའི་ངང་ཚུལ་ཡོད་པས་ཐ་མི་དད་པར་འདུག་པའོ།།འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་མིག་གི་ཤའི་གོང་བུ་ལ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་འདི་ནི་ཤའི་མིག་གི་གོང་བུ་གང་ཞིག་མིག་གི་དབང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་འདུག་ཅིང་། དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དེའི་ཡིན་ཏེ། རྟེན་ལ་ བརྟེན་པ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་གི་ཕྱིར་མིག་ནི་ཤའི་གོང་བུའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། དང་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དང་མཐུན་པར་ཐ་སྙད་གདགས་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་གསུངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་ནི་དེའི་རྟེན་ཤའི་གོང་བུ་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་ བ་ལས་གྱུར་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ལ་མིག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི།དབང་པོ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ན་རྒྱུ་མཚན་གྱི་འདུན་པ་བརྗོད་པར་གཞིའི་འདུན་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལས་འབྱུང་བ་དབང་པོ་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པ་འདུག་པ་གོང་བུ་མཐའ་དག་གི་རྟེན་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་བའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་ན་དགེ་སློང་མི་འདི་ནི་ཁམས་དྲུག་པ་ཡིན་ཏེ། ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟོན་པའི་གསུང་དང་འགལ་བར འགྱུར་ཏེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཡོད་ན་མི་འདི་ནི་ཁམས་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་རིགས་སོ་ཞེ་ན། མངལ་དུ་འཇུག་པ་ན་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ འགལ་བ་མེད་དོ།།དེ་ལས་ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་སྟེ། དང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོད་བཞིན་དུ་ཁམས་དྲུག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་འབྱུང་བ་བཞི་ལས་མིག་ལ་སོགས་པ་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དེ། ཅི་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དག་བཞིར་བསྟན་གྱི། བརྟེན་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ རྣམས་དང་།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ནི་ཉིང་མཚམས་འབྱོར་པར་འབྲེལ་བའི་ཚེ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མེད་པས་དེ་དག་མ་གསུངས་ལ། དེའི་ཚེ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡོད་མོད་ཀྱི། དེས་དེའི་གནས་སྐབས་ན་གྲང་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་ནི་མི་ནུས་ཏེ། ཡོད་ཀྱང་རང་གི་དགོས་པ་མི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགོས་པ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་མི་འཇོག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་ཁམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ཏེ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་སེམས་ནས་འཆི་འཕོ་བའི་སེམས་ཀྱི་བར་དུ་དགོས་པ་དང་བཅས་པའི ཕྱིར་རོ།

那麼，經中所說的詳細內容是這樣的：如果眼睛不是大種的自性，為什麼這樣說：‘眼睛的肉團，堅硬而牢固，具有堅實的形態’？對此，經中詳細說明’與之不相離而住’，是說眼睛與之不相離而住的狀態存在，所以說是不相離而住。 這裡所要表達的是：所謂’眼睛的肉團’，這裡所指的是與眼根同時存在並作為其所依的肉眼團，這是依託所依而假立的緣故。因為眼睛並非肉團的本質，因為不是清凈的本質。 其他人說，爲了符合世間共識而作如是稱呼，因為在世間中，人們將作為其所依的、由大種及所造色組成的肉團認知為眼睛，而不是將根識認知為眼睛。 或者，應當理解為說明原因的意趣而非基礎的意趣，因為說明了與大種所生的根不相離而住的一切團塊的所依。 如果眼等諸根和色等諸境不是大種的本質，那麼就會與佛陀所說的’比丘，此人是六界所成，即地界、水界、火界、風界、空界、識界’的教言相違。因為如果色等和眼等與地等有別，就不應說’此人是六界所成’。 爲了說明入胎時眾生實質的基礎，由於經典是具有密意的，所以並無矛盾。爲了首先說明從凝酪位等開始的眾生實質基礎，雖有色等諸法而說為六界。其中，從四大種生起眼等觸處，識界也是意觸處，為什麼呢？因為是眾生實質基礎的生起之因。 眼等諸根和色等諸境是依託大種的緣故而說四大種，而不是說所依的心所法和所造色。其他人認為，結生相續時沒有眼等諸根，所以未說它們。雖然那時有身根，但在那個階段不能辨別冷等感受，他們認為雖然存在但不能發揮自身作用的東西，不應由無用之物來安立。 如此，這六界是眾生實質的基礎，因為從結生心直至死心期間都具有作用。

།གལ་ཏེ་སྟོན་པའི་དགོངས་པ་དེ་ལྟར་ཡིན་གྱི། འབྱུང་བ་ཙམ་ཞིག་བཞེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅེ་ན། ཡང་རིག་པའི་ཚོགས་དྲུག་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་དེ་ཉིད་ལས་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་རེག་པའི་ སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གསུངས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་དྲུག་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་ཏེ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར། རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་ཡང་མི་གསུང་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ རོ།།དེ་ལ་མིག་ཉིད་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་པ་ནི་མིག་གི་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དེ། ཡིད་ཀྱི་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རེག་པའི་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། ཁམས་དྲུག་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ མདོ་ལས་ཁམས་དྲུག་གསུངས་ཀྱི།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སེམས་ཀྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མདོ་ལས་སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་ པ་རྣམས་མ་གསུངས་པས་དེ་རྣམས་མེད་པར་འདོད་ན་དེ་ལྟར་ན་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་མ་གསུངས་པས་དེ་དག་ཀྱང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།ཅི་སྟེ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་དག་ཁོ་ནས་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཉིད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་གྱི་ སེམས་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཐལ་བ་འདིར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། སེམས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མདོ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་ལས་འདུ་ཤེས་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །གཞན་ཡང་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་ པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ།མདོ་ལས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །སེམས་ཉིད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁས་བླང་བར་ནི་མི་རིགས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས། སེམས་ཞེ་སྡང་དང་བཅས། སེམས་གཏི་མུག་དང་བཅས་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གཞན་ཞིག་གཞན་དང་བཅས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་བརྗོད་ཀྱི། བདག་ཉིད་བདག་ཉིད་དང་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཉིད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁས་བླང་བར་མི་རིགས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཉེ་བར་བཀོད་པ་ཁོ་ན་ལེགས་སོ། །གཟུགས་ཅན་བཅུ ནི་བསགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།གཟུགས་ཅན་བཅུ་ཁོ་ན་བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་བརྒྱད་བསགས་པ་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་སོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་བསགས་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། ། གཅོད་བྱེད་གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད། །ཕྱི་རོལ་གྱི་ནི་ཁམས་བཞི་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྱི་རོལ་སྨོས་པ་ནི་ནང་གི་ཁམས་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་སྨོས་པ་ནི་སྒྲ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་སྟ་དང་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་རེ རེ་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ།དགྲ་སྟ་དང་རལ་གྲི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཅོད་པར་བྱེད་པའོ། །ཤིང་དང་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཅད་པར་བྱ་བའོ། །འདིར་ནིའི་སྒྲ་ནི་གཉིས་ཆར་ལ་གཉིས་ཀ་བསྟན་པའི་དོན་ཏེ། འདིར་ནི་གྲགས་པའི་དབང་གིས་ཐ་དད་པར་དཔེར་བརྗོད་དོ། །ཉིད་ཀྱི་ སྒྲ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ཏེ།ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁོ་ནའོ་སྙམ་དུ་དགོངས་སོ། །གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་དུ་རེད་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་བྱ་བ་མེད་པས་གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ནི་ཅི་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཅད་པར་བྱ་བ་དང་། གཅོད་པར་བྱེད་པ་མེད་ན་གཅོད་ པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེས་བྱ་བའོ།།འདུས་པའི་རྒྱུན་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཅན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྐྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འབྲེལ་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པའོ།