d4093d4093阿毗達磨俱舍論隨相釋伽跋斯貝瓦 金剛幢 巴擦尼瑪扎c3.5s｜d4093d4093阿毗達磨俱舍論隨相釋伽跋斯貝瓦 金剛幢 巴擦尼瑪扎c3.5s（續3）

如果理解說佛陀的密意是如此，而不是僅僅指四大種，那麼又因為說了六識聚的緣故，即在那部經中從眼觸處乃至意觸處說了六觸處。因此應當知道說六界不是僅僅指四大種，如果不是這樣的話，由於眼等與地界等無差別的緣故，也就不會說六觸處了。其中眼本身是觸處，即是眼觸處；乃至意觸處是心所法觸的所依，這是其含義。並且也會導致無心所法的過失。為什麼呢？因為若僅是六界，經中說六界，並非說沒有四大所造色。那麼是什麼呢？是爲了顯示心的實質基礎。如果認為經中沒有像地界等那樣說眼等和色等，就認為它們不存在的話，那麼同樣地，也沒說受等心所法，這樣也會導致它們不存在的過失。 如果說就像四大種單獨成為所造色一樣，心本身就是心所法而不是與心有別的東西，因此不會有這樣的過失的話，為此廣說’心本身’等。為什麼呢？因為與經典相違，經中廣說’想等’。另外，也因為有貪心等的生起，即如經中所說。不應承認心本身就是心所法，因為經中說’有貪之心、有嗔之心、有癡之心’。說某物與他物相應，而不會說自身與自身相應，因此不應承認心本身就是心所法。所以說毗婆沙師的觀點才是正確的。 關於’十種色法是積聚’，由於確定唯十種色法是積聚，就可以理解其他八種不是積聚。那麼為什麼它們不是積聚呢？為此說’因為是極微的聚合’。關於’能割所割即是外四界’，說’外’是爲了遮除內界，說’四’是爲了遮除聲界和法界。關於’如斧與木等’中的’等’字，是要與每一個配合，即斧、劍等是能割，木、身等是所割。這裡的’即’字是爲了表示兩者都具有這兩種情況，這裡是根據世俗共識而作區分的例子。‘即’字表示確定，意思是唯外界。 如果問：一切行在獲得自體的剎那就滅，無有作用，那麼這個所謂的’割’是什麼？這是說由於是剎那性的緣故，沒有能割和所割，那麼這個所謂的’割’是什麼？關於’生起相續關聯的分離’，關聯是指因果關聯。

།འདི་ལ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བ་ཡོད་པས་ན་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཅན་ཏེ། འདུས་པའི་རྒྱུན་རྒྱུད་ཆགས་པ་ འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཅན་དེ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྐྱེད་པས་གཅོད་པ་ཞེས་བྱའི།གཅད་པར་བྱ་བའི་རྒྱུན་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འབྲེལ་པ་དང་རྣམ་པར་བྱེ་བའི་དུས་གཉིས་ཀྱང་རྫས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་མི་ སྲིད་པས་འདུས་པའི་རྒྱུན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཅད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་རྣམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་གཅོད་པ་དེ་མི་རིགས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡན་ལག་མ་ལུས་པར་བཅད་ན་དེ་དག་ལ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མ་ལུས་པར་སྨོས་པ་ནི་ཡན་ལག་འཕྲོ་དང་བཅས་པར་བཅད་ན་དབང་པོ་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལ་ཡང་ཚིག་ཙམ་གྱིས་དད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དབང་པོ་རྣམས་ལ་ནི་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ནིའི་སྒྲ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་གཅོད་པར་བྱེད་པའི རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་སྦྱར་མི་ནུས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ། གཅད་པའི་ཡན་ལག་ལ་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཡན་ལག་དེས་ཡུལ་མི་འཛིན་པ་ལས་ཤེས་ཏེ། འདི་ནི་རབ་ཏུ་གྲགས་པས་མ་བཤད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་གལ་ཏེ་སྣའི་རྩེ་མོ་བཅད་པ་སླར་ སྦྱར་བས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་ཅེ་ན།རྒྱས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་དབང་པོ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དེ། འདིས་ནི་དུད་འགྲོའི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་གི་མཇུག་མ་གཅད་པ་སླར་སྐྱེ་བ་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ།དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྣམས་ནི་ནོར་བུའི་འོད་བཞིན་དུ་དངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནོར་བུའི་འོད་ནི་གཅད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ནོར་བུ་མ་ལུས་པར་བཅད་ན་དེ་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་ལས་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་བསྲེག་བྱ་འཇལ་བྱེད་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒྲེ་བ་སྨོས་པ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་བསྲེག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་འཇལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །སྲེག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞེ་ན། རྒྱུའི་རྒྱུན་ལས་མེ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་རྒྱུ་ཅན་འབྲས་བུ་མི་འདྲ་བ་སྐྱེ་བའོ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དངས་པའི་ཕྱིར་འོད་བཞིན་ནོ་སྟེ། དབང་པོ་ནི་བསྲེག་པར་བྱ་བ་དང་། འཇལ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུན་ཆགས་པར་འདུག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ དྲུག་ཚན་འདི་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།སྲེག་དང་གཞལ་ལ་མི་མཐུན་སྨྲ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྲེག་དང་གཞལ་བ་ནི་སྲེག་དང་གཞལ་བ་དག་སྟེ། སྲེག་པ་དང་གཞལ་བ་དེ་དག་ལའོ། །ཅི་སྟེ་ཞེ་ན། མི་མཐུན་སྨྲའོ། །མི་མཐུན་པར་སྨྲ་བ་ནི་རིགས་ཏེ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་རིགས་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ རོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཁམས་བཞི་པོ་དེ་དག་ཉིད་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། མཐའ་དག་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། མེའི་ཁམས་ཁོ་ན་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བྱེད་པ་གཞན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། འབྱུང་བ་གཞན་ ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་མེའི་ཁམས་ཀྱིས་བྱ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ས་ལ་སོགས་པས་མི་སྲེག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁམས་བཞི་པོ་འབྱུང་བ་མེ་ཤས་ཆེ་བ་ཁོ་ན་སྲེག་པར་བྱེད་དེ། གལ་ཏེ་མེའི་ཁམས་ཁོ་ན་སྲེག་པར་བྱེད་ན་ནི་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་ འབྱུང་བ་གསུམ་དང་།དེ་དག་ལ་བརྟེན་པའི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་སྲེག་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་ཞིང་། མེ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་བཞི་ཐམས་ཅད་ཉིད་སྲེག་པར་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི། མེའི་ཁམས་ཁོ་ན་ནི་སྲེག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

由於此處有不間斷生起，故稱為相續生起，即聚合的相續流轉為相續生起，以分別生起來斷除，稱為斷除，並非是要斷除的相續流轉之外的其他意義。由於單一極微塵不生起分別，且相續和分別的兩個時間也不可能在一個實質剎那中存在，故說’于聚合相續’。 關於’身根等非所斷’，對於身根等不應有如此斷除，為什麼呢？因為若完全切斷肢體，則它們無法成為兩分。說’完全’是因為若帶有餘部分地切斷，則可見根的分別。若對此僅憑言辭不信，故說’諸根無有二分’。‘ni’字是爲了確定諸根確實不能被切割因緣分為兩部分之義。 對此說明原因：‘因為所斷肢體無有根’。這也從該肢體不能執取對境而得知，這是衆所周知故未詳說。如此，若問切斷鼻尖後重新接合如何產生身識？因為從增長而生根故無過失。這也說明了某些畜生被切斷的尾巴能重新生長。 關於’亦非能斷’，具根性者如同寶珠光明般清凈。寶珠光明非所斷，因為若完全切斷寶珠，則其不能成為兩分，這是從確定而得知。同樣，‘所燒及能稱量’是說燒和稱量，即它們本身是所燒，也是能稱量。 若問此燒法為何？是從因相續中由火等緣因而生不同果。諸根非如是，因清凈故如光明，即根非所燒及能稱量，因為清凈的緣故。聲音也不是，因為是間斷的，即因為不相續存在，不與色等共同相續存在，因此這裡不具備這六種。 關於’于燒及稱量說不同’，燒及稱量即是燒和稱量，于彼等。為何？說不同。說不同是合理的，因為見到兩方都有道理。 如何？說：有些人說正是彼四界為能燒，因為是一切變異之因。有些人說唯火界為能燒，因為具有其他作用，且因壓制其他界而獲得火界之作用，非火的地等不能燒故。 其他人說唯外四界中火分大者能燒，若唯火界能燒，則與之俱生的三界及依彼等所造色也應成能燒，且應成無火。因此一切四界皆是燒即變異之因，而非唯火界為能燒。

།གཞལ་བར་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།སས་སྲང་མགོ་དམའ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྕི་བ་ཉིད་ཁོ་ན་གཞལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ཡང་བ་རྣམས་ལ་སྲང་མགོ་དམའ་བའི་རྒྱུ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲ་བ་ཉིད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་དང་ལྡན་པའི་རྫས་རྣམས་སྲང་མགོ་དམའ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་སྨྲའི། ཡང་བ་ཉིད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་ པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེར་ལྕི་བ་ཉིད་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་སྣང་ངོ་། །རྣམ་པར་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། །རྒྱལ་ལས་བྱུང་བ་ནང་གི་ལྔ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཅི་ཞིག་ཏུ་ངེས་པར་གཟུང་ཞེ་ན། ནང་གི་ལྔ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །འདིས་གང་ལས་ཤེ་ན། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་དག་ལས་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་མཐུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ དང་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུད་ལས་མ་གཏོགས་པ་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་།ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་སྐྱེད་པ་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། མེད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་སྐྱེས་པ་དང་། མ་སྐྱེས་ པ་དག་གི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུས་རྒྱུ་ཡིན་ལ།རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡང་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་དོན་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལས་ཐ་དད་པར་རྒྱས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཡོད་ པའམ།ཤི་བ་ལ་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་དམིགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རྒྱས་པ་ལས་འབྱུང་བ་དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ནི་དེ་དག་ལས་ཐ་དད་པར་དམིགས་པ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་རྒྱུ་མཐུན་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར།མིག་ལ་སོགས་པ་དག་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་མེད་པར་བཤད་དོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་དང་འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་དེ་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་བ་ལང་གི་ཤིང་རྟ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུའི་དུས་སུ་ཕྱིན་པའི་ལས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དུས་གང་གི་ཚེ་བར་མེད་པར་ ལས་ལས་འབྲས་བུའི་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་འབྲས་བུའི་དུས་ཏེ།དེའི་ཚེ་དེའི་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། བར་མེད་པར་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་རུང་བའི་ལས་ལས་སྐྱེས་པས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། །གལ་ཏེ་འབྲས་བུ་ལ་མངོན་དུ་ ཕྱོགས་པའི་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ན།འོ་ན་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དངོས་པོ་སྒྲུབ་པའོ། །ཡང་ན་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བཏགས་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ལས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བཏགས་ཏེ། དཔེར་ན་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་པ་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ འདི་དག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་མ་ཡིན་ཏེ།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཟས་ལ་ལེགས་པར་བྱ་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། གཉིད་ལོག་པའི་ཁྱད་པར་དག་གིས་རྒྱས་པར་བྱས་པས་ན་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་སྟེ། རྒྱས་པ་ལས་ ཡོད་པ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་སྟེ།སྡེ་ཚན་བཞིན་ནོ།

關於’所稱量’，由於是秤桿下垂的原因，唯有重性才是所稱量的對象，因為輕性不可能成為秤桿下垂的原因。說具有堅性俱有緣的諸物質是秤桿下垂的原因，而具有輕性俱有緣的諸物質則不是，如此則顯現重性具有作用。 關於’異熟所生及長養五內’，‘五’是爲了明顯識界。若問此確定為何？應確定為：內五唯是異熟及長養所生。由何得知？說’無等流所生’。如何？說’因為除彼等外無等流’，意思是除異熟和長養所生相續外，無其他由同分因和遍行因所生的等流果，並非完全沒有。 先前生起的眼等是後生及未生眼等的同分因之因，等流也是同分因的果。彼等的等流唯是異熟和長養所生，而非其他義。如同異熟所生之外，能觀察到長養所生或死亡的等流所生色等，但對於異熟所生和長養所生，無法觀察到除彼等外的等流。因此，由於除異熟和長養所生外無等流，故說眼等無等流所生。 若問：如果異熟與其他異熟不相關，如何說彼等是異熟所生？異熟所生非異熟。那是什麼？從異熟因所生是異熟所生。正因如此，說’如牛車，因略去中間詞’。 或者，關於’已到果時的業’，何時業無間生起果，那時是果時，此時其業成熟故稱異熟。此說明：由於從能無間生起果的業所生，故為異熟所生。 若問：如果趣向果的業成熟故為異熟，那麼果如何是異熟？因此說’果唯是異熟故為異熟’，是事物的成立。或者說’是因上假立果’，即于異熟因上假立異熟。 于能生異熟的業上假立異熟，如在果上假立因，如說’應知此六觸處是宿業’。此六觸處非宿業，那是什麼？是宿業果，因此于果上假立因。 由飲食善作、三摩地及睡眠差別而增長，故為長養所生，長養而有即是長養所生，如品類。

།ཡང་ན་རྒྱས་པ་ཉིད་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། རང་གི་དོན་ལ་འཕེལ་བ་བྱས་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །ཁྱད་པར་གྱི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་ལེགས་པར་བྱ་བ་ནི་ཁྲུས་དང་བསྐུ་མཉེ་དང་། འབད་རྩོལ་དང་། བསྐུ་བྱུག་ལ་སོགས་པའོ། ། གཞན་དག་ན་རེ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཟས་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་ཀྱང་མི་ཚངས་པར་སྤྱད་པ་ལས་འགྲིབ་པ་དང་། གནོད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་བ་ལང་དང་རྟ་ལ་སོགས་པ་འོག་བཅད་པ་རྣལ་བ་རྣམས་ལ་རྒྱས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཚངས་པར སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་ལ།དེ་ལ་འདོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ཡོངས་སུ་གདུང་བས་གནོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེས་ནི་མི་གནོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། རྒྱས་པ་ནི་ཟས་ལ་སོགས་པ་དག་ཁོ་ནས་ཡིན་ནོ། །ཟས་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་ཕན་འདོགས་པར་ བྱེད་དེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྒྱས་པའི་རྒྱུད་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུད་ལ་ཕྱི་བཞིན་དུ་ཀུན་དུ་སྲུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུད་ནི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ལ་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་སྟོབས་ཆུང་བ་ཡིན་ལ། རྒྱས་པའི་རྒྱུད་ནི་སྟོབས་ཆུང་བ་རབ་དང་འདྲ་བ་དེ་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་འདྲ་བར་ འགྱུར་རོ།།རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་མེད་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མེད་ཀྱི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མེད་པར་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ལྷའི་མིག་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་བཀག་པར་སྒྲ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་ ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ།མགུལ་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་ཐ་མི་དད་པར་འདུག་པའི་སྒྲ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའི་འབྱུང་བ་དང་ཐ་མི་དད་པར་འདུག་པ་ན་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །སྒྲ་ནི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ ནོ།།ཚིག་ཙམ་གྱིས་འདོད་པ་མི་འགྲུབ་པས་དེའི་རྒྱུ་དྲིས་པ་དང་། འདོད་དགུར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་རྒྱུ་སྨྲས་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འདོད་ཀྱང་མི་འབྱུང་ལ། མི་འདོད་ཀྱང་འབྱུང་གི་།སྒྲ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་པར་འདོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་ པ་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་ནི་རྣམ་པར་ཆད་ནས་ཡང་སྐྱེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ན།སྒྲ་ནི་སྐྱེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆོས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་བ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། འོ་ན་གང་བསྟན་བཅོས་བཏགས་པ་ ལས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨྲས་སོ།།འགྲུབ་པ་བདེན་མོད་ཀྱི། འདི་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པས་འདིར་བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་བ་མེད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བརྒྱུད་པ་འདི་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྤོང་བ་སྒྲའི་རྒྱུའི་རྒྱུ་ ཡིན་གྱི་དངོས་སུ་མ་ཡིན་ལ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བར་མི་རིགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བརྒྱུད་པ་འདི་བཞི་པའམ་ལྔ་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ལས་དག་ ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ།།དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱས་པ་ལས་འབྱུང་བ་རྣམས་ཏེ། ཟས་དང་ལེགས་པར་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་དག་གིས་བསྐྱེད་ཀྱང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བསྐྱེད་པའི་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བས་དེ་དག་ལ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ ཏེ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།དེ་དག་ལས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ལས་ནི་སྒྲའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ཚོར་བ་གང་ཞིག་དངོས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་གྱི།ལས་ལས་སྐྱེས་ཀྱི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་བཞིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ།

或者說是從增長而生的增長，就像是為自己的利益而增長一樣。特殊的詞語是與每一個相配合的。其中善加護理是指沐浴、按摩、努力、塗抹等。 其他人說，關於’以及梵行’這一說法，即使食用飲食等，也會因不凈行而減損和受到損害，因為可以看到公牛、馬等被閹割后變得肥壯。如果是這樣的話，為什麼修梵行的人不會變得肥壯呢？因為他們被慾望的分別念所折磨而受到損害。對此回答說，這只是不受損害而已，肥壯只是由飲食等造成的。 飲食等有助於異熟，正因為如此，所以說’增長相續隨後守護異熟相續’。異熟相續由於在行走等活動中沒有能力而顯得力量微弱，增長相續則如同保護弱者一樣來維護它。 沒有增長所生就沒有異熟所生，但沒有異熟所生也可以有增長所生，比如天眼。異熟所生的聲音被否定，應該理解為聲音是從增長所生和等流所生。與喉部等大種增長所生不相離的聲音是增長所生。與等流所生的大種不相離的聲音是等流所生。 聲音不是異熟所生。僅憑言詞無法成立，因此詢問其原因，回答說是因為可以隨意發出。眼等異熟雖然想要也不會生起，不想要也會生起，但聲音不是這樣，因為它以想說為前提。 異熟所生的色法斷絕後不會再生，聲音也不會生，因此超出了異熟法的性質，所以聲音不是異熟所生。爲了指出與論典相違，因此詳細說明’那麼論典中所說的…’。 雖然這是事實，但這不是異熟，所以這裡沒有與論典相違。那麼是什麼呢？有人說這是第三種相續，因此粗語的斷除是聲音的間接因而不是直接因，而異熟則不是這樣。 有人說，因為從異熟所生不應該再生異熟所生，所以這個相續是第四或第五種。怎麼說呢？從諸業產生異熟所生的諸大種。從這些產生增長所生的諸大種，雖然由飲食和善加護理等特殊因緣所生，但是依靠異熟所生的大種而生，所以稱為增長所生。 從這些產生等流所生的諸大種，因為它們是同類因。從這些產生聲音。 如果這樣的話，那麼’身受也是’等詳細內容中，其中哪些受是業的直接果報，那就是異熟，而從業所生的大種所生的不是，就像聲音一樣，這是他們的想法。

།གལ་ཏེ་སྒྲ་བཞིན་དུ་རིགས་པ་དང་འགལ་བར་འགྱུར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །སྒྲ་ནི་འདོད་དགུར་འབྱུང་ བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པར་རིགས་པ་དང་འགལ་ཏེ།མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་འདོད་དགུར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་ནི་འདོད་པས་འཇུག་པའམ་ལྡོག་པ་མ་ཡིན་པས་ཚོར་བ་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཉིད་ཡིན་པར་རིགས་པ་དང་མི་འགལ་གྱི། སྒྲ་ནི་འགལ་ ཏེ།འདོད་དགུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྐྱེན་ཉེ་བར་འདུས་པ་མེད་ཀྱང་འབྱུང་ཞིང་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྐྱེན་ལོག་ཀྱང་མི་ལྡོག་པའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་བདེ་བ་ དང་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཡུལ་ཉེ་བར་ཚོགས་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང་།དེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །ཐོགས་པ་མེད་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྐྱེས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་ངེས་པར་ བཟུང་གི་།བརྒྱད་ཁོ་ན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གསུམ་རྣམ་གསུམ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དག་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་ཅིང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །གང་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་དེ་རྣམས་ནི་རྣམ པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་གོ།།དེ་ལ་ཆོས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་དག་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་དེ་དག་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཀུན་འགྲོ་ཞེས་བྱ་ཉོན་མོངས་ཅན། །རྣམས་ཀྱི་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་ཁོ་ན་ ཡིན་གྱི།ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དགེ་བ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་རྒྱས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཐོགས་པས་བར་ མཚམས་མེད་པར་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་དག་ལ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་མེད་དོ།།གཞན་རྣམ་གསུམ་རྣམ་པ་གཅིག་གམ། རྣམ་པ་གཉིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །དེ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དབང་ པོ་དང་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དག་གོ།།རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པར་འདུག་པ་རྣམས་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དག་གོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ གཏོགས་པ་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན།ཤི་བ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཤི་བ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱས་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྫས་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། གཅིག་ཁོ་ན་རྫས་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་ གཟུང་གི་།གཅིག་རྫས་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་འདུས་བྱས་བརྟན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་བརྟན་པའི་ཕྱིར་རམ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས་དགེ་བ་དང་རྟག་པའི་ཕྱིར་རྫས་སོ། །འཇིག་རྟེན་ན་གསེར ལ་སོགས་པའི་རྫས་ལ་བརྟེན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་པོ་དག་ཡོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་རྫས་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་རྫས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །གང་ལས་ཤེ་ན། རྫས་ངན་པའི་ཕྱིར་ཆུང་མ་ངན་པ་བཞིན་ནོ། །ཐ་མ་གསུམ་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐ་མ་གསུམ་ཁོ་ན་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ་ཞེས་བྱ་ བ་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ།

關於’如果按照聲音而違背道理’這句話，應當理解為’就不是異熟果’。聲音是隨意產生的緣故，與作為異熟果的道理相違背，因為眼等異熟果不是隨意產生的。 感受不是隨欲而生起或停止的，所以感受是從異熟果生起的這一點與道理不相違背。但聲音則相違，因為它是隨意變化的，且會中斷。 其中，即使沒有樂和苦的條件聚合也會生起，即使樂和苦的條件消失也不會停止的樂受和苦受，這不是從異熟果生起的。而那些由樂和苦的感受對境聚合而生起，沒有則不生起的，是從等流因生起的。 關於’等流所生、異熟所生、無礙八種’，等流所生和異熟所生是確定的，但’八種’並非確定，因為經中說’三種三種’。 那些由同類因和遍行因所生，且與異熟果不同的，是等流所生。那些由異熟因所生的，是異熟所生。 其中，那些由遍行因所生的染污法，也是由同類因所生的，因為經中說’遍行即是染污者’。 有些只是由同類因所生，而非由遍行因所生，即善法和無覆無記法。 沒有增長所生，為什麼呢？因為無礙法中沒有增長。 關於’色法互相障礙而無間隔存在等’，這在無礙法中是不可能的，所以它們沒有增長所生。 其他三種不是一種或兩種，這是確定的。 其中，與異熟所生根不相異的是異熟所生。與增長所生根不相異而存在的是增長所生。其餘的是等流所生。 如何了知除了異熟所生和增長所生之外還有等流？因為它也隨順於死者，對死者而言異熟和增長隨順是不合理的。 關於’與實物俱’，確定只有一個具有實物性，而不是說一個只具有實物性，因為其中也有非堅固的有為法。 無為法由於堅固或因為斷除一切有為而是善和常住，所以是實物。世間上有人說依靠金等實物，因此唯有它是實物，其他不是實物，這是成立的。為什麼呢？因為是劣質實物，如同劣質妻子。 關於’最後三個是剎那’，確定唯有最後三個是剎那。如果說所有有為法不都是剎那性嗎？回答說確實如此。

།འོ་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ཐ་མ་གསུམ་ཁོ་ན་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་ཚོགས་ལ་སྐད་ ཅིག་མ་གཅིག་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་དག་ལ་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་སྐད་ཅིག་ཡོད་པས་ན་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་སོ། །ཇི་ལྟར་དེ་དག་རྒྱུ་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་སྐད་ཅིག་མར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཟག་པ་མེད་པའི་སྐལ་ བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མེད་པས་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་གཞན་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་མ་བྱུང་བ་འགའ་ཡང་མེད་པས་དེ་དག་ནི་སྐད་ཅིག་མ་མ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་ པར་སྐྱེ་སྟེ།མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཆེས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་རྒྱུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་དང་རྣམ་པ་མཚུངས་པའི་ཆོས་དུ་མས་གསོས་བཏབ་ཅིང་། དེའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་དོན་དེ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། སྔར་བཤད་པའི་ཁམས་གསུམ་ པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་སྨོས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ།།ལྷག་མ་བཟོད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། ཐོབ་པ་དང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །གང་མིག་གི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་ འབྱུང་ངོ་།།འདིའི་འབྲེལ་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་མངོན་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་འདི་ལ་འབྲེལ་པ་ཅི་ཞིག་བྱ། ཆོས་མངོན་པའི་ལུགས་ཤེས་པ་རྣམས་ནི། མཚན་ཉིད་འཆད་པ་ན་འབྲེལ་པ་ལ་གུས་པར་མི་བྱེད་དོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་མིག་དང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ བཤད་ཟིན་དང་།ད་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱི་འཐོབ་པ་དང་ལྡན་པ་དག་བསམ་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འབྲེལ་པ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མུ་གཉིས་ཏེ། མིག་གི་ཁམས་དང་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ ཡིན་ལ།མིག་གི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་ཅེས་བྱའོ། །ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མུ་གསུམ་པ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་དང་ཡིན་པ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཡིན་པའོ། །དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མུ་བཞི་པ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་དང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་གི་སྒྲའི་དོན་ནི་འབྲེལ་པ་ལས་འཆད་དོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་རིམ་གྱིས་མིག་གི་དབང་པོ་འཐོབ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་པའི་ཁམས་སྨོས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རིམ་སྨོས་པ་ནི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་བཟློག་པར་ བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གང་གི་ཕྱིར་ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནས་བཟུང་བ་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ལུང་བསྟན་མིང་ཐོབ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ། །ཞེས་འབྱུང་བ་ལས་ན་མིག་གི་ཁམས་དང་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གང་གི་ཚེ་མིག་གི་དབང་པོ་ཐོབ་པ་དེའི་ཚེ་མིག་གི་ཁམས་ཁོ་ན་དང་མི་ལྡན་པ་ཐོབ་ཀྱི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་ཁོ་ན་ནས་ལྡན་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་བ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་མིག གི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་འཐོབ་ཀྱི།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྐབས་སུ་བབ་པ་དང་སྦྱར་རོ། །སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་བསྡུའོ། །གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་གཉིས་ཀ་དང་མི་ལྡན་པའི་ ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པ་ནས་འཆི་འཕོས་ནས་ཞེས་བཤད་དོ།

那麼，如何是最後三個才是剎那呢？爲了說明這個，那些是無漏根、苦法忍的聚集中的一剎那，不是從同類因所生，因此說’剎那’，由於它們有非從同類因所生的剎那，所以是諸剎那。 為什麼它們成為非同類因的剎那呢？因為無漏的等同因不存在，所以是無等同因而生的緣故。其他有為法沒有任何不從同類因所生的，所以它們不是剎那。 苦法忍的剎那是不依賴等同因而生，因為等無間緣具有極大力量的緣故。其因具有力量是因為被許多與聖道相同行相的法所滋養，而成為其本性者是因為對該義極為精進的緣故。 爲了說明前面所說的是哪三界，因此廣說’與苦法忍相應’等。與苦法忍相應的識是意界和意識界。其餘與忍同時生起的受等相應法，得、生等不相應法，以及無漏律儀是法界。 出現’不具眼界’等廣說。這裡的關聯是什麼呢？阿毗達磨是以相而分別的，此中何須關聯？了知阿毗達磨宗者在說相時不重視關聯。 另一方面，已說眼和眼識二者，現在應當思維這二者的得與具，這是關聯。‘各別’是二門：有具眼界而不具眼識界，有具眼識界而不具眼界。‘俱’是第三門：即具眼界也具眼識界。‘及’是第四門：即既不具眼界也不具眼識界。 ‘又’字的意義在關聯中解釋。關於’欲界中次第得眼根’，說欲界是爲了遮除色界。說’次第’是爲了遮除化生。 因為從結生開始的羯羅藍等階段唯具善和染污眼識，如說’無記名得俱時生’，所以不具眼界。因此當得眼根時，唯得不具眼界，而非眼識界，因為先前已經具有了。 關於’從無色界死後生於第二禪等’，應當配合上下文理解為：是得不具眼界，而非眼識界。‘等’字包含第三禪等。由於生於無色界者二者都不具，所以說’從無色界死後’。

།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་འོ། །དེ་ནི་དེའི་ཚེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་འཐོབ་ཀྱི། མིག་ གི་ཁམས་དང་ནི་མི་ལྡན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་ནི་དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྔར་ཁོ་ན་ནས་མིག་གི་ཁམས་ཐོབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ པ་མངོན་དུ་བྱེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་སྔ་ནས་མི་ལྡན་པས་ལྟ་བའི་ཚེ་ཁོ་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་འཐོབ་ཀྱི། མིག་གི་ཁམས་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འོག་མར་སྐྱེ་བ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནམ་འདོད་ པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བ་སྟེ།དེ་ནི་མིག་གི་ཁམས་དང་ལྡན་ཟིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ནི་སྔར་མི་ལྡན་པ་ལས་སྲིད་པ་བར་མ་དོའི་གནས་སྐབས་སུ་ལྡན་པ་འཐོབ་པོ། །ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་ འཕོས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དེ་ནི་སྔར་ནས་གཉིས་ཀ་དང་མི་ལྡན་པ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ན་ཅིག་ཅར་ལྡན་པ་འཐོབ་བོ། །གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དང་ལྡན་པའི་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །ཐོབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། །།ད་ནི་ལྡན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གང་མིག་གི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དེ་མིག་གི་ཁམས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་གྱི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་ས་པ་མེད་པའི ཕྱིར་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡང་མངོན་དུ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མུ་གཉིས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་གྱི། མིག་གི་ཁམས་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་ཐོབ་པ་དམུས་ལོང་ངོ་། ། ཉམས་པ་ནི་མིག་ལ་གནོད་པ་བྱས་པས་ལོང་བའོ། །གསུམ་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་མིག་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཉམས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་ནི་དེ་ན་དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐོབ་པ་དང་མ་ཉམས་པ་མི་བྱའོ། ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ཞེ་ན། གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པའོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་ནི་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིག་གི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། གང་མིག་གི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་ལྡན་པ་འཐོབ་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ནི་མུ་བཞི་མེད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། གང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་ལྡན་པ་ཐོབ པ་དེ་མིག་གི་ཁམས་དང་ཡིན་ཏེ།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །མིག་གི་ཁམས་ཁོ་ན་དང་མི་ལྡན་པ་ལྡན་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་གྱི། སྔ་ནས་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་མ་ཡིན་པ་ཡོད་དེ། རིམ་གྱིས་ མིག་གི་དབང་པོ་ཐོབ་པ་ནའོ།།གང་མིག་གི་ཁམས་དང་ཡང་ལྡན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་མུ་བཞི་མི་རིགས་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། གང་མིག་གི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་ཁོ་ན་དང་ཡིན་གྱི།མིག་གི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མིག་མ་ཐོབ་དང་ཉམས་པའོ། །གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ལྡན་པ་འཐོབ་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་ པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ནའོ།

關於’生於第二禪等處現前眼識’等說法：是屬於初禪地的。此時獲得不具眼識界，但並非不具眼界，因為他們沒有根不具足的情況，早已獲得眼界。因為第二禪地沒有眼識，所以現前初禪地的無記眼識。因此，之前不具足者在見時才獲得具足眼識，而不是眼界。 所謂’從彼處死沒生於下地’，是指從第二禪死沒後生於梵世或欲界，此時已經具足眼界，而眼識界則是從先前不具足到中有階段才獲得具足。‘也同時’等文隨之而來。 關於’從無色界死沒’等說法，是指先前兩者都不具足，生於欲界和梵世時同時獲得具足。‘非二者’是指除了這些情況之外，即從無色界死沒後生於彼處，以及從具梵世者死沒後生於彼處。 獲得已經解釋完畢。現在要說明具足：凡是具足眼界者，僅具足眼界而不具足眼識界，因為沒有自地的眼識，也未現前初禪地的眼識。 第二句，如’在欲界’等廣說，即僅具足未來眼識而不具足眼界。未獲得者為生盲，退失者為因眼受損而致盲。第三種是在欲界獲得眼根且未退失者，即具足二者。生於初禪者因為彼處無根不具足，故不說獲得與未退失。 關於’如生於第二禪等處’，何義？即具足二者。第四種是除了這些情況之外，即生於無色界者，他不具足二者。 同樣，關於’眼界與色界’等廣說：凡是從不具足眼界獲得具足者，是否也不具足色界？此處沒有四句。那麼如何？與后句相連，即凡是從不具足色界獲得具足者即是眼界，即從無色界死沒後生於欲界和色界時。 僅是從不具足眼界獲得具足，而非色界，因為先前已具足，即在次第獲得眼根時。凡是具足眼界者，是否也具足色界？此處也不應有四句。那麼如何？與前句相連，即凡是具足眼界者也具足色界。 僅具足色界而不具足眼界者也有，即未獲得眼根和退失者。凡是從不具足眼識獲得具足者，是否也不具足色界？有四句：第一句是生於第二禪等處現前眼識，以及從第二禪等處死沒後生於欲界和梵世時。

།གཉིས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ དག་ཏུ་སྐྱེ་ན་སྟེ།དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཁོ་ན་དང་མི་ལྡན་པ་འཐོབ་ཀྱི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མུ་གསུམ་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ན་སྟེ།དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པ་ལྡན་པ་འཐོབ་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཡང་ཡིན་ནོ། །མུ་བཞི་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་དང་ བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་དེ་དག་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་དག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའོ།།གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ། གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་དང་ཡིན་ཏེ།འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཁོ་ན་དང་ཡིན་གྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པ་ནའོ། །ནང་གི་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ཅི་ཞིག་ཏུ་གཟུང་བར་བྱ། ཅི་བཅུ་གཉིས་ནང་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། འོན་ཏེ་བཅུ་གཉིས་ཁོ་ན་ནང་གི་ཡིན་ཞེ་ན། གཉིས་ཀ་ལྟར་ཡང་ངེས་པར་གཟུང་སྟེ། ངེས་པར་གཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་གཞན་དག་ཕྱིའི་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །གྲངས་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པས་ཁྱད་པར་དུ་རྟོག་པར་མི་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར། བཅུ་གཉིས་གང་དག་ཅེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ། །དེ་དམིགས་ཀྱིས་དགར་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་ལ་སོགས་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས སོ།།བདག་གི་དབང་དུ་བྱས་ན་ནི་ནང་གི་སྟེ། ནང་གི་ཉིད་ནི་ནང་གིའོ། །བདག་མེད་ན་ནང་གིའམ་ཕྱི་འདི་འགྱུར་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པར་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བསླབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། སེམས་ནི་ངར་འཛིན་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། བདག་ ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ངར་འཛིན་པའི་རྟེན་ལ་བདག་ཅེས་བརྗོད་དེ།འདི་ལྟར་གཟེགས་ཟན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ངར་འཛིན་པ་བདག་གི་ཡོན་ཏན་ཉིད་དམ། བདག་གི་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་རྟོགས་སོ། །ངར་འཛིན་པ་ཡང་སེམས་ལ་བརྟེན་ཏེ། དེ་ཡང་རྟོག་པའི་བདག་མེད་ པའི་ཕྱིར་ཏེ།གང་ཟག་སྨྲ་བར་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་བྱའོ། །འདི་ལ་བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བ་བཞག་པས་ན་སེམས་ཁོ་ན་བདག་ཡིན་ལ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་སེམས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཁོ་ན་ལ་བདག་ཏུ་ཉེ་བར་འདོགས་སོ། །འདིར་སེམས་ལ་བདག་ཏུ་མངོན་པར་བཞེད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན།དེའི་ཕྱིར། མཁས་པས་བདག་ཉིད་ཤིན་ཏུ་ནི། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །འདི་ཡང་ལུང་གཞན་ལ་ལྟོས་ཏེ་དོན་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཁུངས་ཡིན་གྱི། ཡན་གར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ།འདི་ལས་ནི། སེམས་དུལ་བས་ནི་བདེ་བ་འདྲེན། །ཞེས་སེམས་དུལ་བ་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་བདག་གི་སྒྲ་སེམས་ཁོ་ན་མངོན་པར་བཞེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །དེའི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་ནི་བདག་དང་འདྲ་བའོ། །རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་དང་འདྲ་བས་ན་རྟེན་ཏོ།

第二是從無色界死後轉生到第二禪等處，那時只獲得不具色界，而不是眼識界，因為第二禪等處沒有眼識。第三種情況是從無色界死後轉生到欲界和初禪時，那時獲得不具色界和具色界，也包括眼識界。第四種情況是生在無色界后死後又轉生到無色界，以及生在欲界和初禪后死後又轉生到這些界中。 如果問到：凡是具有眼識界的是否也具有色界？這裡也要與前文相連，凡是具有眼識界的也具有色界，即生在欲界、初禪，以及在第二禪等處現起眼識時。有的只具有色界而不具有識界，即生在第二禪等處不現起眼識時。 關於’內十二’，這應如何理解？是十二都是內，還是內的都是十二？應當確定兩者都是，通過這種確定，其他的就成為’外’了。僅僅說明數量無法確定其特徵，因此問到：是哪十二？爲了具體區分，說’除去色等’。 從自我的角度來說是內的，內性即是內。如果說沒有我就不成其為內外，就如同說沒有戒就不能學增上戒學。因為心是我執的所依，如諸我論者說我執的所依是我，如同食米外道等認為我執是我的功德或我的境。我執依於心，心也無有實我，這應當依人我論者詳加觀察。 由於在此安立我慢，唯心是我，心所法也因依於心而唯以心假立為我。這裡’於心許為我’如何理解？為此經中廣說’智者于自身’等。這也是依據其他經典作為此義的根據，並非獨立之說，為顯示此義，因此廣說’世尊於他處’等。從此經中說’調心能引樂’，說明調心。因此在此處應知’我’字唯表示心。 因此，廣說’眼等是心成我’等。‘成我’即與我相似。‘所依事’即與所依相似故為所依。

།ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གང་ཞིག་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་སེམས་ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ གང་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།ཁྱད་པར་གང་ཞིག་ཡོད་ན་སེམས་དེ་དག་འགྱུར་བའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་འགྱུར་བའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་ཡུལ་ན་མི་གནས་ཀྱང་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ཁོ་ན་མངོན་གྱི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ ཚོར་བ་བདེ་བའམ་སྡུག་བསྔལ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ཡོངས་སུ་གཅོད་ཀྱི།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་འདི་ལས་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུར་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་རྟེན་ཉིད་དང་ཡུལ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ནང་གི་དང་ཕྱིའི་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་པའོ། །གལ་ཏེ་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་པོ་དག་ ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་།།དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ན་ནི་དྲུག་པོ་འདས་མ་ཐག་པའི་གནས་སྐབས་མ་ཐོབ་པའོ། །ད་ལྟར་བའམ་མ་འོངས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་མ་ཡིན་ཏེ། དྲུག་པོ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡི། །རྣམ་ཤེས་གང་ཡིན་དེ་ཡིད་དོ། །ཞེས་ དེའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་གིས་ཡང་དེའི་ཚེ་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདས་པའམ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ཡང་རུང་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་དེ་དག་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ འདས་པ་ལ་ནི་སྔར་མ་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའམ།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཉིད་སྔར་ཡོད་པའམ་ལྡོག་པ་མེད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གཞན་གྱི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ ཡིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལས་མི་འདའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ད་ལྟར་འབྱུང་བ་དང་། མ་འོངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་མི་འགྱུར་ན་ནི་འདས་པ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། མིག་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པར་མི་ མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་ཡིན་ན། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་ན་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འདོད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་བཤད་པ་ནི། མཚན་ཉིད་ནི་དུས་རྣམས་སུ་འཁྲུལ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། འཁྲུལ་པ་རྣམས་ནི་མ་འོངས་པ་གཞན་དག་ཡིན་ཞིང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་གཞན་དག་ཡིན་ལ། འདས་པ གཞན་ཡིན་པའོ།།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འདས་པའི་ཡང་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར། འདས་པའི་དུས་སུ་ དེའི་མཚན་ཉིད་འཁྲུལ་པ་མེད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། དྲུག་པོ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡི། །རྣམ་ཤེས་གང་ཡིན་དེ་ཡིད་དོ། །ཞེས་འདས་པ་རྣམས་ལ་ནི་མངོན་པར་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་ཅར་ཡང་ནང་གི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་སྟེ། ལྷག་མ་ནི་དེ་དང མཚུངས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའི་ཡུལ་གྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཡུལ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་དམིགས་པར་ངེས་ལ། གལ་ཏེ་ཡུལ་དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་འམ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ།

關於’近住’一詞，眼等諸根對於色等境，由於不存在於心的境界中，作為所依的事物是什麼呢？當有何種差別時，這些心隨之轉變，由於隨著它們的轉變，雖然這些識不住于境，但唯獨顯現於眼等，而不在色等境。如此，與樂受或苦受相應的識能遍知身的境界，而不能遍知色等境的境界。 因此，由此差別，雖然眼等和色等在產生識的因上沒有差別，但成立為所依和境，因此也是內和外。如果眼等是識的所依事物，那麼’六識界’等廣說。 所謂’未成為意界’是指六識未得剛剛過去的狀態。現在或未來不是心的所依，因為’六識剛剛過去，彼識即是意’，故此時安立為意界。 關於’即使在那時也’，無論是過去還是現在，就是那些眼識界等，它們就是意界。對於過去識，不會新生意界性，也不會有先前存在的眼等識界性或消失，因為識本身以其他識的所依性安立為意界。 因此不離意的特徵。關於’若非如此’，若非如此會如何呢？如果現在和未來的識不成為意界，那麼過去的也不會成為意界和眼等識。 若是如此，‘意界唯是過去’等廣說。如果意界唯是過去，會如何呢？因此說’十八界’。為何如此認為呢？因此說’如果未來識’等。 對此解釋原因說：‘特徵在諸時中無錯亂’，即錯亂是指其他未來、其他現在、其他過去。因此，未來識和現在識的特徵即是過去識的特徵，因為未來識和現在識也具有意界的特徵，所以在過去時其特徵無錯亂。 因此，諸識並非任何時候都具有識所依的自性，而’六識剛剛過去，彼識即是意’，這在過去識中是明顯的。因此，成立過去、未來、現在的六識界都是內的。 關於’法即具所依’，應當確定唯是具所依，因為經中說’餘者亦與此相同’。這是具所依境的特徵。某境為某識的所緣是確定的，如果於該境生識等廣說。

།སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའོ།།དེ་ལྟར་ན་དེ་ནི་གཟུང་བ་འཛིན་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱང་གཟུང་བ་འཛིན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ལ་ཡོད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་ ནི་ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།གང་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་པ་མ་སྐྱེས་པའམ། སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དུས་གསུམ་པ་དང་། དུས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །མཐའ་ཡས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་བགྲང་ དུ་མེད་པའོ།།ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་དོ་སྙམ་པའི་ཤེས་པ་འདི་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྟག་ཏུ་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།དེའི་དམིགས་པ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་དོ་སྙམ་པའི་ཤེས་པ་དེའི་དམིགས་པ་ཡང་རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པར་འགལ་བས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མི་ འཛིན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོ་སྟེ།བདག་ཉིད་མ་གཏོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་སྟེ། དམིགས་པ་གཅིག་པས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་ཕྱིར་ཐོབ་པ་དང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྡན་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ།།སེམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་ཤིང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་བཅས་པ་དེ་ཡང་སེམས་གཞན་གྱིས་བདག་མེད་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་གཅིག་པུས་རང་ ཚོགས་ལས།།གཞན་ནི་བདག་མེད་ཉིད་རིག་འབྱུང་། །ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་བཞིན་དུ་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ནི་རང་གི་ བྱེད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་།དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལས་གཞན་པ་ རྣམས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་ན།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་རྩོམ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ཅི་ནས་ཀྱང་དེ་ཁམས་གཅིག་ལ་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ཐམས་ཅད་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བར་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གང་ཞིག་རང་གི་ལས་མི་བྱེད། །དེ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པའོ། །ཞེས་སྟོན་ཏེ། གང་རང་གི་ལས་བྱེད་པ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ལས་གང་གི་ལས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལ་མིག་གང་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བའམ་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང ངོ་།།དེ་དང་མཚུངས་པའི་མིག་ལ་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་བློ་ཐ་དད་པར་འགྱུར་ཏེ། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཟུགས་རྣམས་མ་མཐོང་བར་འགག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ། མིག་ད་ལྟར་བ་ནི་འགགས་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ འགགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་བྱེད་པ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་འོངས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགག་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འགག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རྐྱེན་ མ་ཚང་བ་ལས་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཡིན་པས་ཆེས་ཤིན་ཏུ་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ།།ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །མི་སྐྱེ་ཆོས་ཅན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ཇི་ ལྟར་མིག་ད་ལྟར་བ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ།འགའ་ཞིག་ནི་མི་ལྡན་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡང་ཡིན་ནོ།

所謂’具有生起性質’是爲了與’不具有生起性質’作區別。如此，它將成為所取能取，而法界也是具有這種所取能取性質的特徵，所以稱為’具有所依’。 關於’意識所緣’，意識是一切所知的對境，因為沒有任何法界是意識未曾生起或將不會生起的，無論是三時或離時的法界都不例外。‘無邊’即是不可計數。 怎樣呢？如此說：即是’因為’的意思。因為所有聖者必定會生起’一切法無我’的認知，所以法界永遠具有所依。 關於’除了其自性和俱生者之外的所緣’，由於’一切法無我’的認知不可能以自身為所緣，因此除了自性即自身，以及俱生即同一所緣的心所法，還有因極為接近而有的得、生等相應法之外，其所緣是其他一切法。 具有心相應和俱生的那些法也是由其他心識來執取無我，如此一切法都成為兩個剎那的所緣，如將解釋’唯由世俗一，從自聚之外，了知他無我’。 若問：既然十八界都是無我智的對境，是否都應如法界般具有所依？答：不會，因為它們是依據自身作用而安立為具有所依和與彼相似。 關於’其餘是與彼相似’，若問：如果法界確定唯是具有所依，通過這種確定便可成立其他諸界為具有所依和與彼相似，為何還要詳述？答：爲了使人瞭解並非僅一界有與彼相似性，而是一切界都具有這兩種性質。 ‘若不作自業，彼與此相似’，這表明能作自業者即是具有所依，如將解釋。 若問：它們各自的作用是什麼？答：如廣說’眼根能見諸色’等。 關於與眼根相似，諸論師有不同見解。毗婆沙師說有四種。關於’不見色而滅’等廣說：現在眼根因趨向滅而稱為滅，因為無常性的作用存在。未來眼根因具有生起性質而稱為將滅，因為必定如其生起而滅。不生法也因緣不具足而不生，故極為相似。 如西方諸師所說有五種等廣說。如何？三種如前。不生法有具識和不具識兩種，如同現在眼根有些具有識，有些不具識，不生法也是如此。

།ཡིད་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཁོ་ན་དེ་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེས་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་དམིགས་པ་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་དམིགས་པ་ མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གི་དབང་པོའི་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རང་གི་དབང་པོའི་བྱེད་པ་སྨོས་པས་ནི། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། གཅིག་གི་མིག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ལྷ་སྦྱིན་གྱི་མིག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནག་པོ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཅིག་གི་མིག་དེ་དང་མཚུངས་པ གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་ཡིན་ཏེ།ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་གཅིག་གིས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་གོ། །གཟུགས་ནི་གང་ཞིག་ལྟ་ བ་དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ།གང་མི་ལྟ་བ་དེའི་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་གཅིག་གི་དབང་གིས་གཟུགས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །གཟུགས་གང་ལ་གཅིག་ལྟ་ བ་དེ་ལས་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ།གཟུགས་ནི་ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དུ་མ་བསྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རྒྱུད་དུ་མའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་གང་གིས་ལྟ་བ་དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་གྱི། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནི་མ་ ཡིན་ནོ།།ལྷ་སྦྱིན་གྱིས་མིག་གིས་ནི་གཞན་ནམ་ཡང་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །བསྒྲེ་བ་ནི། གཟུགས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་དང་ཞེས་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །སྒྲ་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་དུ་ཆུག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒོལ་བ་པོ་རྗེས་སུ་ཡིད་མ་རང་བའོ། །དྲི་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དག་གཅིག་གིས་འཛིན་ པ་དེ་དག་གཞན་གྱིས་མི་འཛིན་ཏོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཕྲད་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེའི་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དེ་དག་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་སྨྲས་པ། གཅིག་གི་སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་བའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་གང་ དག་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།རེས་འགའ་ཞིག་རྐྱེན་ཉེ་ན་དེ་དག་ཉིད་ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་སྣ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པ་ན། དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་བ་སྲིད་པ་དེ་ནི་ཡོད་ཀྱི། གཞན་གྱི་མིག་གིས་གཞན་ལྟ་བ་ནི་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཐུན་མོང་ མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱང་ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རྒྱུད་དུ་མའི་དབང་གིས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མི་འཇོག་ཅེ་ན། གཟུགས་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཁོ་ན་མཐོང་གི་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་ པ་དང་།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རེག་བྱའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པའི་ངོ་བོ་རྒྱུད་དུ་མའི་དབང་གིས་བྱ་བ་བྱེད་པ་ལས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་ པ་དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་དུས་གསུམ་དང་། དུས་སུ་མ་གཏོགས་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ། ཇི་ལྟར་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ ཡིན་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དམིགས་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་དཔེར་བརྗོད་པ་སྨོས་སོ། །སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་བརྟེན་ པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ།མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཡིན་ནོ། །བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། བརྟེན་པ་ནི་བརྟེན་པའོ།

唯有不生法的性質與此相同，因為已生必定執取所緣。如是，無所緣的識不會生起，因為說’依二而生識’。 關於’由自根作用’，提及自根作用是爲了明顯顯示同分因等的作用。 ‘某一人的眼根及其所依’等廣說，即提婆達多的眼根及其所依即是所有黑人等的眼根。‘與此相同者亦如是’，即某一人的眼根與此相同者也是一切人的，乃至意根亦復如是。為何如此？因為不共，故由一相續而安立為有所依及與此相同。 色法對於見者是有所依，對於不見者則是與此相同。為何如此？因為不共，故由一相續的力量而安立色法為有所依及與此相同。 關於’色法為一人所見’等廣說，色法因為是共同的，故能生起多個眼識。因此，由多相續的力量而安立，對見者是有所依，而非一切。提婆達多的眼根永不見他人。 類推即’如色法，聲等’廣說。‘聲亦如是’是反詰者的不認同。香等則某人所取者他人不能取。如何？因為是接觸而取，如同他的眼等，彼等亦是不共。 對此說：‘某人鼻等識所生的香等’，有時因緣臨近時，由於是共同的，成為他人鼻等境時，可能生起他們的識，但他人的眼根永不能見他人，因為是不共。 若問：法界亦因是共同，為何不如色等由多相續的力量而安立為有所依及與此相同？答：色唯見現在，不見過去、未來及不生法，乃至觸亦如是。因此，色等的有所依及與此相同的體性，是由多相續的力量作用而安立。 法則無如是分別，因為它是三時及出時的識境。 關於’眼識等’廣說，若問如何是有所依及與此相同？因此說’因為是生與不生法’，因為無所緣的識不生。因此，舉例說’如意界’。生法的意是有所依，不生法則是與此相同，此處亦如是。 若問有所依的含義是什麼？所依即是依止。

།དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ཡང་དབང་པོ་དང་། ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། རྟེན་དང་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་ཕན་ཚུན་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་བྱེད་པ་ལ་བརྟན་པ་སྟེ། གང་ཞིག་གང་གིས་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ངོ་བོའོ། །དཔེར་ན་མིག་གི་དབང པོའི་བྱེད་པ་ལྟ་བ་ཡིན་པ་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་དེ་དག་གི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་གནས་པ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུ་རེག་པ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རྟེན་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ རོ།འདི་ལྟར་རེག་པ་ནི་དེ་དག་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་དང་། དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྟེན་པས་བརྟེན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བརྟེན་པ་མཚུངས་པ་དག་སྟེ། རེག་པ་མཚུངས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་གི་རེག་པ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་འབྲས་བུ་མཚུངས་ པ་དེས་ན་རྒྱུན་དངོས་པོར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་དག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་དག་ནི་བརྟན་པ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་དང་འདྲ་བས་དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་གོ། །ཚུལ་གང་གིས་ ཤེ་ན།བཤད་པ། རིགས་མཐུན་པས་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་གཉིས་ཀ་ཡང་ལྟ་བ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་དང་། ཁམས་གཅིག་ཡིན་ནའོ། །ཡང་ན་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་ཡིན་པའི་རིགས་འདྲ་བ་སྟེ། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་པའི་ ཕྱིར་དང་།ཕན་ཚུན་འདྲེན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཁམས་རྣམས་ནི་དུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་གང་དག་མཐོང་བས་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སོ། །གང་དག་བསྒོམ་པས་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་བསྒོམ་ པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སོ།།ཟག་པ་མེད་པ་དག་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །ཡང་རྣམ་པ་དགུ་ཆར་ཡང་རྡོ་བཅག་པའི་ཚུལ་དུ་ལམ་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་སྤོང་བ་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །རྣམ་པ་དགུ། ལམ་རྣམ་པ་དགུས་པདྨའི་རྩ་བའི་ཐག་པའི་ཚུལ་དུ་སྤོང་བ་ གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྟེ།མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི། ཟག་པ་དང་བཅས་པས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་ཅེས་རྒྱས་པར་མདོ་ཉིད་ལས་གསུངས་སོ། །རེ་ཞིག་ གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་མ་གཏོགས་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཁམས་དག་གོ།།འདི་ལྟ་བུ་ཅི་ཞིག་ཏུ་ངེས་པར་གཟུང་ཞེ་ན། ཁམས་ལྔ་པོ་དག་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་གི་།དེ་དག་ཁོ་ན་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ་ཞེས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཐ་མའི་རྣམ་གསུམ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་བཅུ་པོ་ དག་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།བདེན་པ་དག་ལ་ལོག་པར་རྟོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ལོག་པར་རྟོགས་པ་མེད་ཅེ་ན། དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཡིན་དུ་ཟིན་ཡང་ཁ་ཕྱིར་ བལྟས་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པས་འཇུག་སྟེ། ངེས་པར་རྟོག་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གི་སྒྲ་ནི་བསྡུ་བའི་ དོན་ཏོ།།ཐ་མའི་གསུམ་རྣམ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོན་པའི་གོ་རིམས་ཀྱིས་མཐའ་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐ་མའོ། །ཕྲ་རྒྱས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་བདེན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་གོ།

由於這些具有所依，故稱為具有所依。即根、境和識相互依賴，意思是說作為所依、境和有境的事物相互隨順。或者依于作用，即某者以某種作用而存在，彼此隨順的本性。例如眼根的作用是見，識的作用是了別，色的作用是作為彼等的境而住，其他也應如是說。或者由於果觸相似的緣故，稱為依止相同。如是，觸依賴於彼等，故由境、根和識的依止而有依止，因此稱為依止相同，意思是說觸相同。彼等之觸是心所法，由於果相同，故說由於相續事物相同，意思是說相似。 所謂’非具有所依’等廣說，彼等由於與具有所依相似，故與彼相同。以何方式呢？答：由於類同而相同，意思是說與彼相似。彼二者皆是見、一處、一界。或者由於互為因的類同，由於互相關聯及互相引發。 ‘見所斷界有幾’等廣說。其中，應由見而斷者即是見所斷。應由修而斷者即是修所斷。無漏者是不應斷。又九品皆如破石方式由一種道斷者是見所斷。九品由九種道如蓮根繩索方式斷者是修所斷。關於見斷和修斷的安立，有漏中有見所斷，也有修所斷，如是于經中廣說。 ‘有色’等廣說，爲了遮遣無色。‘十’是爲了顯示法界。‘五亦’是指除意識界外的眼等識界。如是應如何決定？應當決定五界唯是修所斷，而非唯彼等是修所斷，因為經說’后三種’。其中十有色界唯是修所斷，因為無對諸諦的顛倒認識。為何無顛倒認識？因為無所緣。五眼等識雖有所緣，但由於向外趣入故是修所斷。見所斷是向內趣入，因為由決定分別而趣入。也非不應斷，因為是有漏。‘亦’字是總攝義。 ‘后三種三類’中，由誦讀次第在最後故為后。八十八隨眠是三界見所斷諸諦。

།དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་སྨོས་པས་ནི་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་།དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཐོབ་པ་སྡུད་དོ། །དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དག་སྔར་སྐྱེས་པ་དང་། ཕྱི་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་དག་སྡུད་དོ། །རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་གི་ རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྗེས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སོ།།དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །ལྷག་མ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཕྲ་རྒྱས་དག་དང་ལྷན་ཅིག་པ་རྣམས་ དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ།ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དག་འབྱུང་སྟེ། མ་མཐོང་བ་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་ གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་།འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཁམས་གསུམ་པོ་དེ་ཉིད་དེ། ཉེས་པ་མེད་པ་ནི་སྤང་བར་མི་འོས་ལ། ཆོས་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་གང་གི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་ བོ་ཉིད་དང་།ངན་སོང་བའི་ལུས་དང་། ངག་གི་ལས་ཀྱང་འཕགས་པའི་ལམ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་འཇིག་ཚོགས་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོར་སྐྱེས་པ་ན་སོ་སོའི་ སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་མི་ལྡན་པ་འཐོབ་པ་དང་།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལོག་པར་མི་ལྟུང་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་ན། ངན་སོང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་མ་སྤངས་པར་ནི་ངན་སོང་ཟད་པར་ཡང་མི་རིགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་འབྱུང་ བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།འདི་ལ་ལན་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་། ངན་སོང་བའི་ལུས་དང་། ངག་གི་ལས་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་མདོར་བསྡུ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་མཐོང་ཡང་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །གཟུགས་མིན་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ཡང་ངན་སོང་བའི་ལུས་དང་། ངག་གི་ལས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།དྲུག་པ་མིན་སྐྱེས་མིན་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ཡང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ། བཅུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་ཡིན་ནོ། །ལྔ་ཡང་ཞེས་བཤད་ན། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར། གཟུགས་མིན་དྲུག་པ་མིན་ སྐྱེས་མིན།།ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ་མ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །ཞེས་བཤད་པ་དེར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ ཡིན་ཞིང་།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ཡང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ལ། གཟུགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །སོ་ སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལོག་པར་རྟོགས་ པ་ལ་དེ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ།

說到’與彼等俱生’，是指與彼等相應的心和心所，以及彼等的特徵，以及隨眠的俱生得。‘彼等之得’是指收攝先前已生和之後將生的。‘及隨行’是指彼等的隨行、后得以及相應的特徵。 其中，與八十八種隨眠相應的識是意界和意識界。其餘相應的隨眠俱有法及不相應法屬於法界，此三界是見所斷。其餘有漏法是修所斷。 未見的無漏法是不應斷的，即道諦和無為所攝的三界，因為無過失不應斷除，無漏法也是無過失的。 關於’凡夫性’等廣說，有人說：由於凡夫性、惡趣的身業語業也與聖道相違，所以如同身見、邊執見等是見所斷，因為在道的第一剎那生起時獲得不具凡夫性，且預流果者是不退轉法。若不斷除惡趣的身語業，則不應理解為已盡惡趣。因此說八十八隨眠及其俱生等是太過簡略了。 對此應答：凡夫性、惡趣的身業語業不是見所斷。為什麼呢？因此簡要說明如下： ‘非煩惱且非見’，此說明凡夫性非所斷。‘非色’說明雖是煩惱性但惡趣身語業非見所斷。‘非第六非生’說明雖是煩惱性但非見所斷。 若說’十是修所斷，五亦然’，為何又說’非色非第六非生’？是爲了確定。如所說’最後三是三種’中，非煩惱性者非見所斷，雖是煩惱性但無表色非見所斷，雖是煩惱性但非第六受等所生者非見所斷，這是爲了確定。 因此，非煩惱性者無任何見所斷，色也不是。凡夫性是無覆無記，因為若是一切不善法的基礎，則不應理解為非煩惱性。爲了證成這一點，廣說’斷善根’等。

།གལ་ཏེ་དེ་དགེ་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་རྣམས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ལ། དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་ཆད་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ ཉིད་དུ་འགྱུར་ན་དེ་ནི་འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དགེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྨྲས་པ་ནི་མི་དགེ་བ་ལ་མངོན་པར་འདོད་དོ། །འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། མི་དགེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་ལྡན་ པའི་ཕྱིར་ཏེ།འཇིག་རྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དགེ་བ་ཡིན་ན་ནི་ས་དེ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལྟར་དེའི་རང་བཞིན་སྤང་བར་འགྱུར་ན། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་སྤངས་པར་འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ལ་དམིགས་པའི་འདུན་པ་འདོད་ཆགས་སྤངས་པས་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་གཟུགས་ཡིན་ན་གཟུགས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ཡང་རུང་སྟེ། མཐོང བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདེན་པ་དག་ལ་སོགས་པར་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ ཡང་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པས་དེ་སྤོང་ན་ནི་བཟོད་པ་སྐྱེས་པ་ན་ཡང་དེས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་ལྟར་ན་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་སློབ་པ་དང་ཡང་ལྡན་པས་ཉེས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དེའི་ཐོབ་པ་གཅོད་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་མ་སྤངས་ཤེ་ན། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་མ་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།སྔར་ནི་དེ་ཉམས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་སྤངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་བྲལ་བ་དང་སྤངས་པ་དག་གི་ཁྱད་པར་ནི་ཞིག་ཅེ་ན། ཅུང་ཟད་ཅིག་དང་བྲལ་བ་ནི་བྲལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཅུང་ཟད་ཟ་བ་བཞིན་ནོ། །རབ་ཏུ་བྲལ་བ་ནི་སྤངས་པ་སྟེ། བྲལ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ རྣམས་སྐྱེ་ལ།དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་སྲིད་པ་ནི་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་སྤངས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་ན་འོ་ན་ནི་དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི། ཡུལ་ཅན་དྲི་མ་རྣམས་ཀྱི་ལྡན། །ཞེས་ཅི་སྟེ་བརྗོད་ཅེ་ན། ཚུལ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ལ། སོ་སོའི་ སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པས་འགལ་བ་མེད་དོ། །དྲུག་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དྲུག་པ་ལས་སྐྱེད་པ་ནི་དྲུག་པ་སྐྱེས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དྲུག་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ ཡིན་པར་ནི་དྲུག་པ་མིན་སྐྱེས་ཏེ།དབང་པོ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ལས་གཞན་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ཡང་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །མིག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ ཕྱོགས་ནི།།ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། །དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ནི་ཆོས་གཉིས་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལས་ནི་མིག་གི་དབང་པོའོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལས་ནི་ཤེས་བྱ་རྟོགས་པར་སེམས་པ་རྒྱུ་བ་གསལ་བ་ཅན་གྱི་ཤེས་རབ་ཁ་ནང་དུ་ བལྟས་པར་ཞུགས་པའོ།།དེ་ལ་རེ་ཞིག་མིག་གི་མཚན་ཉིད་ནི། །དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན། །མིག་ལ་སོགས་གཟུགས་དང་བ་རྣམས། །ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ།

如果它成為善的話，則斷善根者就不會成為凡夫，因為是善且已斷的緣故，就會成為聖者，但這也不是所愿求的。因此不是善。也不是有煩惱的，說有煩惱是指不善。這樣顯示：也不是不善，因為離貪者也具有彼性，因為世間離貪者也具有凡夫性。若是不善，則如同斷除彼地煩惱一樣會斷除其自性，但也不承許斷除凡夫性的自性。那麼是什麼呢？通過斷除緣于彼的貪慾而斷除。凡夫性不是有煩惱的，因此不是見所斷。身語業是色法，色法雖然是有煩惱的，但完全沒有見所斷。為什麼呢？因為不了知諸諦等，且見所斷是由諸煩惱所引發的緣故。 又因為在苦法忍時會成為凡夫的過失。如果由苦法忍斷除彼性，則在生起忍時，由於仍具有彼所斷法，聖者也會成為凡夫。如果按照你的觀點，凡夫性是修所斷，則由於有學者也具有此性，豈不成為極大過失？不是的，因為與苦法忍同時斷除其得。那麼如何未斷呢？因為未斷緣于彼的諸煩惱，先前只是損減而非斷除。 複次，離系和斷除有何差別？稍微離開即是離系，如同稍微吃一點。完全離開即是斷除。緣于離系的諸煩惱會生起，而說不緣于斷除的情況是不存在的。如果不生起緣于斷除的煩惱，那麼為何說’雖斷初品類，仍具彼境垢’？彼理是有煩惱的，而凡夫性是無記法，故無相違。 也不是從第六生，‘第六’是指意處。從第六生即是第六生，即意識。非從第六生即是非第六生，即從五根所生者。因此說’從彼之外生者即是非從第六生’。彼亦趣向外觀，故非見所斷。 如說：‘眼與法界分，是為見’。其中在一切法中，見的自性是二法：在有色法中是眼根，在無色法中是了知所知、思維執行、明瞭的智慧，趣向內觀。其中首先眼的特徵如說：‘彼等識之所依，眼等清凈色’已經解說過了。

།གལ་ཏེ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྨོས་པས་འདི་དག་གསུམ་ཆར་ཡང་བསྟན་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ ཀྱི།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་རང་ བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པར་སྟོན་པའི་དུས་ལ་བབ་པར་འགྱུར་རོ།།ཇི་སྐད་ཅེ་ན། བདག་དང་བདག་གི་རྟག་ཆད་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་རོ། །ལྟ་བ་གསུམ་པོ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོར་ནི་གཞན་དུ་སྟོན་པའི་སྐབས་མེད་པས་འདི་ཉིད་དུ་དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ བསྟན་ཏོ།།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་ ཁྱད་པར་རྣམ་པ་གསུམ་བརྗོད་དོ།།སློབ་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ནི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། སློབ་པ་སྨོས་པ་ནི་མི་སློབ་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་མེད་པ་སྨོས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་སློབ་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་ རབ་ནི་མི་སློབ་པའི་ལྟ་བའོ།།སྤྲིན་དང་བཅས་པ་དང་། སྤྲིན་མེད་པའི་མཚན་མོ་དང་། ཉིན་མོའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་སྣང་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མུན་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་མཚན་མོ་སྒང་གཤོང་སྤེལ་མ་དག་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་བ་དེ་ བཞིན་དུ།འཇིག་རྟེན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་གིས་ཆོས་ལ་ལྟའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྟ་བས་ནི་འགྲོ་བ་རྟག་ཏུ་མཚན་མོར་གྱུར་པར་མཐོང་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དྲ་བས་གཡོགས་པའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་ ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་གནས་སྐབས་ན་འགྲོ་བ་སྤྲིན་དང་བཅས་པའི་མཚན་མོ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟར་མི་རྟག་པ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཡོད་པར་མི་མཐོང་བར་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་འཇིག་རྟེན་པའི་ ཡང་དག་པའི་ལྟ་བས་ལྟ་བ་ཆོས་ཡོངས་སུ་དག་པར་འགྱུར་ཏེ།སྤྲིན་དང་བྲལ་བས་ཟླ་བའི་འོད་ཀྱིས་མུན་པ་བཅོམ་པའི་མཚན་མོའི་གཟུགས་དམིགས་པ་བཞིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལྟ་བས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་གིས་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ལ་བལྟ་སྟེ། སྤྲིན་གྱི་དྲ་བ་ལྟ་བུའི་གཏི་མུག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་རྟག་པ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོར་ལྟ་བ་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཡོངས་སུ་གསལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་སློབ་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྲིན་གྱིས་གཡོགས་པའི་ཉིན་མོ་གཟུགས་མཐོང་བ་བཞིན་ཏེ། སློབ པའི་ལྟ་བ་དག་གིས་ནི་དེ་ལྟར་ཆོས་ལ་ལྟའོ།།སློབ་པ་ལ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ཉིན་མོ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། མ་རིག་པའི་སྤྲིན་གྱི་དྲ་བ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ནི་སྤྲིན་དང་བཅས་པ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཉི་མའི་འོད་ཟེར་གྱིས་མུན་པ་ བསལ་བའི་ཉིན་མོ་གཟུགས་དམིགས་པ་ལྟར་མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་དག་གིས་ཆོས་ལ་ལྟ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པའི་སྤྲིན་གྱི་དྲ་བ་མ་ལུས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པས་ནི་ཆོས་ལ་གསལ་བར་ལྟ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་གཟིགས་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མ་རིག་པའི་སྤྲིན་གྱི་དྲ་བ་མ་ལུས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ལ། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་རོ།

若說由於說正見而這三者都已經顯示了，不是嗎？雖然如此，爲了顯示凡夫、有學和無學的境界，以及爲了顯示生起的次第，故分為三種。其中，薩迦耶見等如同貪慾等是隨眠的自性，因此在顯示隨眠的時候就會說到。如何說呢？即’我與我所常斷等’等。三種見解的自性在其他處無機會顯示，故在此處顯示它們的自性。 由於與眼等識相應的智慧有不善、無記和無漏，因此說明與意識相應的智慧善有漏這三種差別。有學無漏智慧是有學見，說’有學’是爲了與無學區別。說’無漏’是爲了與有漏區別。無學無漏智慧是無學見。 廣說’如同有云和無雲的夜晚與白天看見色法’，其中，由於遠離光明，由於被黑暗所勝，如同在夜晚對高低起伏之地產生顛倒見解一樣，世間的煩惱者們如是觀察法。以世間見解則見到眾生恒常處於夜晚，因為沒有無漏智慧的光明。對此，由於為無明緣網所覆蓋，在煩惱法普遍行持的階段，眾生如同有云的夜晚，即不見無常、空性、無我等的本性而分別非有的常等本性。 然後以世間正見觀察法則清凈，如同遠離雲層，月光破除黑暗的夜晚所見色法。以世間見解無煩惱者們如是觀察法，因為沒有如雲網般的愚癡。雖有無常、空性、無我等本性的見解，但並非完全明顯。 然後有學見如同為云遮蔽的太陽輪的白天所見色法，有學見者們如是觀察法。對有學來說，由於無漏智慧光明現前，眾生如同白天，由於尚有無明雲網的殘餘，故如同有云。如同陽光碟機散黑暗的白天所見色法，無學見者們如是觀察法，因為完全遠離煩惱無明雲網。因此無學者能清晰地觀察法。 那麼，如何說佛世尊的殊勝見解呢？諸佛世尊完全遠離非煩惱性的無明雲網，而阿羅漢們則不然，這就是差別。

།རྣལ་འབྱོར་ པ་རྣམས་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་ཤེས་རབ་གོམས་པའི་སྒོ་ནས་སྙིང་གི་མུན་པ་སྤོང་བ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་དམིགས་པ་རྣམ་པར་དག་པར་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟར་དམིགས་པ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ཀྱི། རྣམ་པར་དག་པས་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་བློ་དྲི་མ་དང་བཅས་པས་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་པ་དང་།དག་པས་དག་པར་བྱས་པར་ངེས་པར་གཟུང་བའོ། །བསྡུས་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་དབྱེ་བས་སོ། །དེ་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རིགས་པས་ནི་མི་ལྟ་བ་ཡིན་གྱི། རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཤེས་རབ་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་རིགས་ལས་ནི་ལྟ་བ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ཤེས་རབ་ལྟ་བ་མ ཡིན་ཏེ།དེ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བའོ། །སློབ་པའི་རིགས་ལས་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་རབ་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །མི་སློབ་པའི་རིགས་ལས་ནི་ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པས་ལྟ་བ་མ་ ཡིན་ནོ།།དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རིགས་ལས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ལ་ ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་ཏེ།དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ལ་བྱའི། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་ཤེས་ལྔ་དང་མཚུངས་སྐྱེས་བློ། །ངེས་རྟོག་མེད་ཕྱིར་ལྟ་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་ བ་འབྱུང་སྟེ།རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། ངེས་པར་སེམས་པ་ལས་ཞུགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་པར་རྟོག་པ་ནི་ཡུལ་ངེས་པར་སེམས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ངེས་པར་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཅན་ཡིན་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ རྒྱས་པར་རོ།།ཇི་ལྟར་ངེས་པར་སེམས་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་རབ་གཞན་ལ་རྟོག་པ་ལ་སེམས་པར་མ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར། རྟོག་པར་ བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཡང་གོང་ཁོ་ནར་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གལ་ཏེ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ལྟ་བ་ཡིན་ན་ནི་འོ་ན་ནི་མིག་ཀྱང་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ལྟ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་དོན་གྱིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་ནི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་ དོན་གྱིས་ལྟ་བ་ཞེས་བརྗོད་དེ།ངེས་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ཡིན་གྱི། ལྟ་བའི་དོན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་པས། གཉིས་ཀ་ཡང་ལྟ་བ་ཉིད་ཡིན་པར་འགལ་བ་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་མིག་ གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ།གཟུགས་མཐོང་བ་ནི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་དོན་གྱིས་མིག་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་བར་འགྱུར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པར་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་དམིགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ རོ་ཞེ་ན།མིག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། མིག་འགའ་ཞིག་ཁོ་ནས་ལྟ་བར་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་ཅིག་ཅར་དབང་པོ་རྣམས་ལ་གནས་པ་ཡང་ མ་ཡིན་པས་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་དམིགས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ།

瑜伽師們隨著通過修習智慧而驅除心中的黑暗，其所緣就會變得越來越清凈。就像這樣，所緣的清凈與不清凈是毫無差別的，以清凈而成為清凈，這是說被有垢染的心識所染污，以及被清凈所凈化的確定執取。 總義是這樣的：見解有五種，即：無記、有煩惱、有漏善、有學和無學的差別。其中，以無記的理趣來說是非見，耳等和無覆無記的一切都不是。從有煩惱的類別來說，除了那五種見以外的智慧都不是見，這也是與貪慾、嗔恚、我慢、無明、疑等同時生起。從有學的類別來說，沒有任何非見的智慧。從無學的類別來說，盡智和無生智不是見。 從有漏善的類別來說，只有與意識相應的才是，而與五識相應的則不是。正因為如此，又為什麼說’只與意識相應’呢？雖然同樣是有漏善，但只對與意識相應的而言，而不是與五識相應的。‘與五識相應的智慧，因無抉擇故非見’，這是說，思擇是見，因為是從決定思維而入的緣故。 決定思擇是以決定思維為前導，能引生決定的，而與五識俱生的智慧則不是如此。如同因為不入于決定思維，所以與眼等相應的智慧不是思擇一樣，其他有煩惱和無煩惱的智慧因為不入于思擇的思維，所以不是思擇，因此不是見。這在前面已經詳細解釋過了。 如果說因為不是思擇所以智慧是見的話，那麼眼根也沒有思擇性，為什麼是見呢？是因為見色的意義。眼根是以見色的意義而稱為見，不是以決定思擇的意義；而智慧是以決定思擇的意義，不是以見的意義，所以二者都是見並不矛盾。 因為眼根見色，見色就是觀察色，所以以見色的意義稱眼根為見。如果說’若是眼根所見，則與其他識相應時也應該能見’，這是說’即使其他識現前也應該能見’的意思。 同樣，對於不依賴自識的耳等，也承許有聽聞等，因此會導致同時緣取一切境的過失。不是一切眼根都能見，因為只承許某些眼根能見。‘具有識’是說識住于其中。諸識也不會同時住于諸根中，所以也不會同時緣取一切境。

།དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལྟ་བ་ལ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་ཤེས་མིན། །ཞེས་ བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་བརྟེན་པའི་འོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གང་ཕྱིར་བར་དུ་ཆོད་པ་ཡི། །གཟུགས་ནི་མཐོང་བའི་མིན་ཕྱིར་ལོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ལོའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུ་འདིས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཐོང་བ་འགོག་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མི་འདོད་པར་བསྟན་པའི་དོན་དུའོ། །སློབ་ དཔོན་འདུས་བཟང་ན་རེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་པ་དང་ལུང་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་རྟེན་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུ་མེད་པར་རིགས་པ་མེད་དོ། །གང་ཞིག་ཐོས་པ་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོག་པར་འགྱུར་བ་ལུང་ཡང་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མིག་ཁོ་ན་མཐོང་བའི་སྒྲས་དེ་དང་དེར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འགལ་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ། མིག་མེད་ན་ལོང་བ་ ཞེས་སྨྲའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་ནི་མ་ཡིན་ལ།གང་ཞིག་མིག་དང་མི་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་ནི་ལོང་བ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་མེད་ པ་ནི་མིག་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་ལོང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ།།མིག་དང་མི་ལྡན་པའི་ལོང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས་མཐོང་བ་དང་བྲལ་བར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཞར་ལ་འོངས་པས་ཆོག་གི་སྐབས་སུ་བབ་པ་ཉིད་བརྩམ་པར་བྱ་བའོ། །འདི་ནི་ཕྱོགས་ཙམ་ ཞིག་ཡིན་གྱི།གཞུང་མངས་པ་འཇིགས་པས་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་རྒྱས་པར་ནི་མ་བྱས་ཏེ། དཀྱུས་མ་ཉིད་བརྩམ་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བར་འགྱུར་ན་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཏེ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ན་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཐོགས་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཆོད་པ་ལྟར་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པས་ཆོད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་མཐོང་བར་གྱུར་པ་ན་ཆོད་པ་ནི་མཐོང་བས་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་གང་གིས་ན་ཆོད་པ་མི་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པར་རྒྱུ་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་གཟུགས་ཆོད་པ་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་མ་ཡིན་ལ།ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་མ་ཆོད་པ་ཡང་མི་མཐོང་ངོ་། །མིག་ནི་ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཡང་བར་དུ་ཆོད་པ་ལ་ཐོགས་པས་བར་དུ་ཆོད་པའི་གཟུགས་མི་མཐོང་བ་དང་། ཐོགས་པ་མེད་པས་བར་དུ་མ་ཆོད་པར་མཐོང་བར་འགལ་ བ་མེད་དོ།།བསྒྲིབས་པ་ལ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མི་མཐོང་བའོ། །ཅི་སྟེ་མི་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ཁོ་ན་ཡུལ་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི།མིག་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། མིག་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་དང་དབང་པོ་ཡོད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ། གང་གི་ལྟར་ན་མིག་གིས་མཐོང་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ ཤེས་པ་དེ་ལྟར་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྟེན་མིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡུལ་གཅིག་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར།གཟུགས་གང་ཞིག་མིག་གིས་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་ཡུལ་ལ་འཇུག་ཅིང་། མིག་ཀྱང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཆོད་པའི་ གཟུགས་ལ་འཇུག་པ་མེད་པ་དང་མཐོང་བ་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་རུང་ངོ་། །མིག་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བཞིན་དུ་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་རེག་བྱ་ལྟར་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ན་ནི་ཆོད་པ་མི་མཐོང་བར་འགྲུབ་པ་ཞིག་གོ།

如此，對於’那麼’這一廣泛出現的詞，如果說由於只有識才顯現為具有見的能力，因此應當是識本身見到的話。‘不是依彼之識’，是指依靠眼根的識。為什麼呢？因此說’由於被遮蔽的色不是所見故’。‘故’字是爲了表示不同意’以此因不能遮止識見’的意思。 堪布杜桑說：識不是見，因為無有正理和教證，且與世間相違。若說眼識見，則無有安立此說的正理根據。也沒有任何教證可以從聞而推知眼識見，因為世尊在諸處只是用見的語詞說眼根。說眼識見這一說法也與世間相違，因為無眼時稱為盲人，而無眼識時則不然。對於不具眼根者稱為盲人，而不是對不具眼識者，如生於第二禪等者雖無現行眼識，但因具眼根故非盲。所有不具眼根的盲人都具有眼識，說他們失去見性是不合理的。 這是順便說的，現在應該開始正文。這只是一部分，因為擔心文字太多，所以沒有作廣泛分析，應該繼續正文。 若說識能見，這是毗婆沙師們的說法。如果是識見的話，由於無礙，就像虛空一樣，應當也能見被墻壁等遮蔽的色，但被遮蔽的並非所見。因此，除了非見性外，沒有其他原因能解釋為何不見被遮蔽者。 如此，由於不見被遮蔽的色，識非見性；由於非見性，也不見未被遮蔽者。眼根雖是見性，但因為被遮蔽物所阻礙，所以不見被遮蔽的色，而由於無礙故見未被遮蔽者，這並不矛盾。 對於被遮蔽者，眼識確實不生起，這並非因為非見性故不見被遮蔽者。那麼是什麼呢？是因為未生起故不見。 為什麼不生起呢？詳細來說，只有識對境起作用，而非眼根，只有眼識才有作用，而眼根是無礙的。因此，當境和根都存在時，為什麼識不生起？ 按照眼根見而識了知的說法，由於識與所依眼根共同緣取一境，所以眼根所見的色即是識所了知的。因此，與所依共同趣入境，而眼根有礙故不能趣入被遮蔽的色而不見，所以識也合理地不生。 關於’眼根如同身根’的廣說，如果像身根和觸塵那樣與境相觸，則成立不見被遮蔽者。

།ཐོགས་པ་དང་བཅས་ པའི་ཕྱིར་བར་ཆོད་ཀྱིས་བར་དུ་བཅད་པའི་ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པའི་ཕྱིར་མི་རེག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་རིགས་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་ཡིད་ལྟར་མ་ཕྲད་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བར་དུ་གཅོད་པས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་བར་དུ་ཆོད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཅི་སྟེ་མི་མཐོང་།མཆིང་བུ་དང་། ལྷང་ཚེར་ དང་།ཤེལ་དང་། ཆུ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་མིག་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བཞིན་རང་གི་ཡུལ་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པས་ཆོད་པ་ལ་མི་འཇུག་ན། མཆིང་བུ་དང་ལྷང་ཚེར་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་ཆོད་པ་ལ་ཡང་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་མི་འཇུག་པར་ འགྱུར་བ་ཞིག་ན།མཆིང་བུ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་བར་དུ་ཆོད་པ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གང་ལ་སྣང་བ་ལ་གེགས་མེད་ན་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། མིག་གི་སྣང་བའི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷང་ཚེར་ལ་ སོགས་པ་གང་ལ་སྣང་བ་ལ།གེགས་མེད་ན། དེས་གཟུགས་བསྒྲིབས་བཞིན་དུ་ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཡིན་པས་དེས་ཆོད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་མཐོང་ལ། རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་གང་དུ་གེགས་ཡོད་ན་ནི་དེས་ཆོད་པའི་གཟུགས་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་བསྒྲིབས་པ་མི་མཐོང་ངོ་། །འོ་ན་གང་མདོ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་དང་འགལ་བར་སྟོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ན་ནི་འདི་སྐད་དུ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུགས་རྣམས མཐོང་ནས་ཞེས་བྱ་བར་གསུངས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ནས་མཚན་མར་འཛིན་པར་མི་འགྱུར། མངོན་རྟགས་སུ་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་སྐད་དུ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་ཁོ་ནས་མཐོང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བྱ་བར་ངེས་སོ།།དེ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། ལུང་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་འདིར་དགོངས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འདིར་དགོངས་པ་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མིག་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་ལྟར་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། མིག་ཁོ་ནས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མདོ་དེ་ཉིད་ལས་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་བྱས་ནས་མཚན་མར་འཛིན པར་མི་འགྱུར།མངོན་རྟགས་སུ་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡིད་ནི་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདས་པ་ནི་བྱེད་པ་ཞིག་པའི་ཕྱིར་རམ། བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རམ་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམ་པར་མི་ཤེས་སོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ད་ལྟར་བ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་སོ། །གལ་ཏེ་དེར་ཡིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཡིད་ཀྱི་སྒྲས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་གསུངས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ།གང་གི་ཚེ་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་བརྟེན་པའི་ལས་རྟེན་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྟེན་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེའི་ ལས་གཟུགས་མཐོང་བ་དེའི་རྟེན་མིག་དག་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ལ་དཔེ་ནི། དཔེར་ན་ཁྲེའུ་དག་འབོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བརྟེན་པའི་ལས་འབོད་པ་དེའི་རྟེན་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་མདོ་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དེའི་བརྟེན་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལས་ཡིན་གྱི། མིག་གི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མདོ་ལས་ཀྱང་བརྟེན་པའི་ལས་རྟེན་ལ་བརྗོད་དོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།

由於有障礙，因為被障礙物阻隔而未與對境相遇的緣故，應當說是不觸及，而眼根如同意根一樣是未與對境相遇的，因此絲毫不受阻礙的影響，為何不見被阻隔的色法？ 詳細說到’琉璃、水晶、玻璃和水等’，如果眼根有障礙，如同身根一樣不能接觸被同類對境等所阻隔的對境，那麼也應當不能接觸被琉璃、水晶等所阻隔的對境，然而被琉璃等阻隔的對境是可以看見的。因此，有障礙性並非其原因。 那麼是什麼呢？經中說’若光明無障礙’，因為眼根需要光明作為助緣，所以對於琉璃等，只要光明無障礙，即使色法被遮蔽，眼識也能生起，因此也能見到被其阻隔的色法。而在墻壁等有障礙處，則不能對被其阻隔的色法產生眼識，因為缺乏助緣。因此，由於不能生起，所以看不見被墻壁等遮蔽的事物。 那麼，如經中所說，這是在指出與經典相違。如果是由識見到，經中應當說’由眼識見諸色已’，然而經中廣說’由眼見諸色已，不取相，不取隨好’。因此，應當確定是唯由眼見，而非由識見。 這並非如此，因為經典是有密意的。那麼此處密意是什麼呢？此處密意是’依彼’，即依眼根而由識見諸色的意思。 如何知道是依彼而由識見，而非唯由眼見呢？為此說’譬如由意識知諸法已’。在同一經中說’由意知諸法已，不取相，不取隨好’。意是過去的緣故不能了知諸法，過去是已滅的緣故，或不可說的緣故，意不能了知諸法。那麼是什麼呢？因為是現在的緣故，是由意識，因此應理解為’依彼’。 如果說在彼處以意的性相為意，以意聲說意識不是更合適嗎？由於是眼等的語境，所以不是，應當了知。因為當眼等是眼識等的所依時，意也同樣是意識的所依。 或者，是將所依的作用假立於能依，即將能依眼識的作用——見色，假立於其所依眼根。舉例說明：如說’鈴鐺響’，是將能依的作用——發聲，假立於所依。 如經中說’眼識所識’，了知是識的能依識的作用，而非眼的。同樣，經中也說明將能依的作用說于所依。

།དེ་ཉིད་ལ་ལུང་གཞན་སྨྲས་པ་ནི། མདོ་ལས་བྲམ་ཟེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །གལ་ཏེ་མིག་གིས་མཐོང་ན ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྒོ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གསུངས།སྒོ་ནས་ནི་གཞན་གྱིས་མཐོང་བ་ཡིན་གྱི་སྒོས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་གི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །དེར་ནི་ལྟ་བ་ལ་སྒོ་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མདོ་དེར་ནི་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་མིག་གི་ལས་ ཡིན་ཞིང་ལྟ་བ་དེ་ལ་སྒོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མིག་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་གི་།རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྒོ་དང་ལྟ་བ་གཉིས་དོན་ཐ་མི་དད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་བརྗོད་པ་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མི་རུང་ངོ་། །ཅི་ཞེ་ན། མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བར་བྱ་བ་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་སྨྲས་ པར་འགྱུར་བའོ།།ཡིད་ནི་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལ་སྒོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པར་དེར་ཡང་ཡིད་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་སྒོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཡིད་འདས་པས་ཆོས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་གཟུགས་མཐོང་ བའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་རྟེན་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་དེ་ལ་མཐོང་བའི་ནུས་པ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།བེམས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ན་གང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས། གང་གི་ལྟར་ན་མིག་གིས་མཐོང་བ་དེའི་ལྟར་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུགས་མཐོང་ངོ་། །རྣམ་ པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ཐ་སྙད་རིགས་ན།གང་གི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བ་དེའི་ལྟར་ན་ནི་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པས་ཐ་སྙད་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འདི་ཉིད་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཐོང་བ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད། གང་གིས་ ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།གང་གིས་གཟུགས་མཐོང་བ་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དམིགས་པ་མཐོང་བ་ཡིན་ན་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དག་ཏུ་ཡང་དམིགས་པ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཐོག་མའི་དམིགས་པ་ལ་མཐོང་བར་འདོད་ཀྱི། དམིགས་པ་ ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དཔེར་ན་ཤེས་རབ་འགའ་ཞིག་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ལྟ་བའི་རང་བཞིན་བརྒྱད་མཐོང་བ་ཡང་ཡིན་ཞིང་། རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལས་གཞན་རྣམས་ནི་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་ ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་གྱི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ནི་གལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ལ་ནི་གང་བྱེད་པ་ན་མཐོང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་བྱ་བ་གཞན་འདྲ་བ་ཞིག་མེད་ལ། བྱ་བ་མེད་པར་ཡང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་མི་རིགས་ཏེ། འགྲོ་བ་པོ་ཉིད་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་ན། དེ་ལ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེ་བྲག་ཀྱང་མེད་དེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་སྐད་དུ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མས། །མི་གནས་བྱ་བ་ག་ལ་ཡོད། །གང་དག་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་ནི། །བྱ་བ་དེ་ཉིད་བྱེད་པོར་བརྗོད། །ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་ཡང་རུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་ཞེ་ན། མིག་ ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་མེད་ཀྱང་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ནི་མཐོང་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བ་ནི་ལྟ་བའོ། །དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་ པའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དཔེར་ན་སྒྲོགས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་པའི་དཔེ་སྨྲས་པ་སྟེ། སྒྲ་སྒྲོགས་མོད་ཀྱི་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དྲིལ་སྒྲོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཡིན་ནོ།

對此說出其他教證：即經中廣說’婆羅門’等。若由眼見，為何世尊明確說是通過門？從門是被他者所見，而非由門自身，因此應知是由眼門的識來見。 關於’彼中僅說見為門’，在彼經中，凡是見即是眼的作用，而說彼見為門。因此是由眼自身見，而非由識。若門與見二者意義無別，則說法無義，故此不應理。何以故？將成說’眼見諸色為見’。 ‘意是知諸法之門’，此中也是說已滅意作為意識所依之事物為門，因為已滅意無法了知諸法。同樣在此，因為是見色之所依，故說眼為所依，而其並無見的能力，因為是無情物。 若由識見，則由何識？如說由眼見者，則由識見色。若應說’識’，如說由識見者，則因無他識而成無言說。 關於’此二有何差別’，見與識此二者有何差別？廣說’由何’等，由彼見境者即是此識。若說見境是見，則于聲等亦成見境。 認為是最初所緣為見，而非一切所緣。如廣說’某些智慧為見’，八種見性既是見又是了知，而其餘諸法唯是了知。如是眼識既是見又是識，而耳等識唯是識。 其他論師說’若’等，其中無有離識之外的其他相似作用可說’見’，無作用則不應有作者，如行者性。 說’此非應理詰難’等，于識說’識’時，其中無作者與作用差別，因為無離識外之識的作用。如說：‘諸行剎那性，無住何有作？凡諸所生起，即說彼作者。’ 關於’如是此亦應理’，何以故？雖眼無作者作用差別，亦說’眼見’，此處即顯示此義。 其他論師說’見是眼識’，見即是觀見。關於’因為成為彼所依’，眼因成為眼識所依而說為見。如說’因為成為發聲所依’，即對此說世間共許的比喻：雖聲發響，但因為是其所依故說’鈴響’，此處亦如是。

།དེ་ལྟར་ན་མིག་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་ མཐོང་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན།དེ་ལྟ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མི་འགྱུར་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་དང་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་ན་ ཡང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་གྲགས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པར་བྱེད་པ་སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་དེ་སྐྱེས་ན་གཟུགས་མཐོང་ངོ་ཞེས་འཛེར་གྱི། རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ནི་མི་ཟེར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ ན་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་།དེ་མཐོང་བར་བརྗོད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །མིག་དང་ཕྲད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གིས་བལྟས་ཤིང་དེ་ལ་སྣང་བར་གྱུར་པ་སྟེ། དེའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་ཅིང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མིག་ གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་ན།འོ་ན་ནི་གང་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུགས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་བྱ་བ་གཞན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སློབ་དཔོན་གྱིས་ ཕྱོགས་པ་དག་ན་རེ་མིག་ནི་ཉེ་བ་ཙམ་གྱིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པར་མི་ནུས་ཏེ།དེ་དང་མཚུངས་པའི་མིག་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་དེ་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་གཟུགས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན་ཉི་མས་ཉིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་གླིང་ རྣམས་ཀྱི་སྣང་བའི་གནས་ནི་ཉིན་པར་ཡིན་ལ།དེ་ཡང་འོད་དང་བཅས་པའི་ཉི་མ་ལས་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉི་མ་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་ཉིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་ལ་མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅི་མིག་གིས་མཐོང་ངམ། རྣམ་ པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེར་རོ།།དེ་དག་ཇི་སྐད་ཟེར་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་ལྡད་པ་འདི་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྣམ་པར་དཔྱད་པ་འདི་ནི་ནམ་མཁའ་འཆའ་བ་དང་འདྲ་བར་དགོས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་འདི་དགོས་པ་མེད་ཅེ་ན། དེའི་ ཕྱིར།མིག་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུའི་ཡོད་པ་ནི་རྒྱུའི་ཡོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ན། དེ་ལ་ལྟ་བ་ནི་སུ་ཞིག་ཡིན། ལྟ་བ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། འདི་ལ་ཚིག་ཙམ་གྱིས་དད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། འདི་ནི་བྱེད་པ་མེད་ པ་དང་།།ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །བྱེད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུའི་ཡོད་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་བྱ་བ་འགག་པ་སྟེ། དེ་ལས་ཐ་དད་པའི་བྱ་བ་ཁས་བླངས་ན་སྐད་ཅིག་མར་འཇིག་པ་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་ན། དངོས་པོ་རྣམས་སྐད་ཅིག་ཕན་ཆད་གནས་པ་ནི་ཚད་མ་དག་དང་འགལ་ལོ། །ཆོས་ ཙམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་འགོག་པར་བྱེད་པའོ།།རྒྱུའི་བྱེད་པ་དང་ནང་གི་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་མེད་ཀྱང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་པར་མི་འགལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཙམ་དུ་ཟད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཐ་སྙད་གདགས་པའི་དོན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འཇིག་རྟེན་དང་བསྟན་བཅོས་སུའོ།།འདུན་པ་ནི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། །འདི་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱ་སྟེ། ཐ་སྙད་པའི་དོན་ནི་བཏགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་ཞིག་ལས་ཤེ་ན། སྒྲའི་སྒོ་ནས་འབྱུང་བ་ནི་འབྱུང་བ་པོ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏེ།དོན་དམ་པར་བཙལ་ན་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་ཐ་སྙད་པའི་དོན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགག་པར་མཛད་དོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།

如是，‘眼’一詞廣泛出現。若說因為是見的所依而說眼見的話，那麼因為是識的所依，就應該說眼識了。對此回答說不會如此，因為能作者和作業的言說是世間的，而在世間中，識是被稱為見的，而不說為識。 論者說，如是當其生起時說見色，而不說為識。不僅是在世間如此，從《毗婆沙論》中也廣說，從論典中也說彼為見。‘與眼相遇’是指被眼所見並顯現，意思是成為彼境。 若說因為是見的所依而說眼見的話，那麼因為是何所依而說識識色呢？對此，除了識之外並沒有其他作用。因此說’識僅由存在’。論師說有些人認為不能說眼僅由接近而見，因為也有相似的眼存在。識則不同，僅由其存在而說識色，如同說太陽令白晝。 如是諸洲的光明處是白晝，而除了具光明的太陽外別無他物。因此從太陽的存在即說令白晝，此處也是如此。對此經部諸師說，在’是眼見還是識見’的場合中。他們說什麼呢？說’何須咬空氣’，意思是此種分別如同咬空氣一般無義。 又為何說此分別無義呢？因此廣說’依眼及色’等。此中顯示：果的存在是以因的存在為先導，那麼能見者是誰？所見是什麼？對此不能僅以言詞相信。因此說’此無作者’等。 ‘無作者’是指無異於因的存在的作用，若承認有異於彼的作用則違背剎那性，而諸事物住留超過剎那則與量相違。‘唯法’是遮遣內在作者補特伽羅。 為顯示雖無因的作用和內在作者補特伽羅，因果之間的因果關係也不相違，故說’唯是因果而已’。‘為假名施設’是指在世間和論典中。不是從意樂的角度，這是在顯示。 對此不應執著，因為言說義是假立的。從何得知？從’從語言角度的生起依賴於能生者’等可知，因為勝義中尋求則不可得。‘世尊說’是顯示世尊遮遣對言說義的執著。

།ལྗོངས་ཀྱི་མིའི་ཚིག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལྗོངས་ཀྱི་མི་ དང་ལྗོངས་ཀྱི་མི་ངེས་པ་སྟེ།གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཚིག་ལྗོངས་ཀྱི་མིའི་ཚིག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་འདིར་ངེས་པར་བྱས་ཞེས་དེ་དག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་ཡིན་གྱི། ཐམས་ཅད་དོན་དང་ལྡན་པར་རྟོགས་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་མིང་ ལ་རབ་ཏུ་བརྒྱུག་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།རྟོག་པ་དང་རབ་ཏུ་བརྒྱུག་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །ལུས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་བདག་ནི་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་བདག་དང་སྲོག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ ལྷག་པར་སྒྲོ་གདགས་པར་མི་བྱའོ།།ཁ་ཆེའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིར་ནི་ཁ་ཆེའི་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ལ་གྲགས་པའི་ཆོས་མངོན་པར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བབ་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་ཕྱོགས་ཕྱི་མར་གནས་པར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་གང་ཡང་ རུང་བ་ཞིག་བཙུམས་ན་གཟུགས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀས་མཐོང་བར་ནུས་པར་གྲུབ་བཞིན་དུ།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར། ཅི་མིག་གཅིག་གིས་ཞེས་རྒྱས་པར་སྤྱོད་ཅེ་ན། གཉིས་ཀ་ཕྱེ་ན་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅི་རིམ་གྱིས་སམ་འོན་ཏེ་ཅིག་ཅར་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མ་དཔྱད་པས་དེའི་ ཕྱིར་དེ་དམིགས་ཀྱིས་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྩོམ་མོ།།འདི་ལ་ངེས་པ་མེད་དེ་མིག་ནི་གཉིས་ཀ་དག་གིས་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། ཀྱང་གི་སྒྲས་ནི་གཅིག་གིས་ཀྱང་ངོ་། །འདིར་གཉིས་ཁོ་ན་འམ་གཅིག་ཁོ་ནས་ཞེས་ངེས་པར་ནི་མི་གཟུང་ངོ་། །ངེས་པ་འདི་གང་ལས་ཤེ་ན། གསལ་བར་མཐོང་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་མངོན་ པ་པ་སྨོས་པ་ནི་མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ལས་ཁ་ཅིག་གཅིག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལྟར་གཉིས་ཀ་ཕྱེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མིག་གཅིག་བཙུམས་ནས་གཟུགས་གང་ཞིག་རྒྱུན་ཆགས་སུ་འཇུག་པ་མི་གསལ་བར་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་གཉིས་ཀ་ཕྱེ་བས་ཆེས་ གསལ་བར་དམིགས་ཏེ།གཅིག་གིས་མཐོང་ན་ནི་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་དག་ཏུ་མཐོང་བ་ཁྱད་པར་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གཞན་དུ་གྱུར་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་ཕྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། ཕྱེད་བཙུམས་པའམ། ཕྱེད་བཙུམས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཕྱེ་བའམ་ཐམས་ཅད་བཙུམས་ན། དེ་ནས་ཟླ་བ་གཉིས་སུ་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་གཅིག་གིས་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་མིག་གཅིག་ཕྱེ་བ་དང་། གཉིས་པ་ཕྱེད་བཙུམས་ན་ཟླ་བ་གཉིས་སུ་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་ཡང་དེར་ཅིག་ཅར་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་སོ། །གལ་ཏེ་གཉིས་ཀས་མཐོང ན་རྟེན་རྣམ་པར་ཆད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་ཆད་པས་སེམས་ཅན་གཅིག་གི་དབང་པོ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། རྟེན་རྣམ་པར་ཆད་པས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ནི་འཁར་གཞོང་དང་རྒྱ་ཤུག་བཞིན་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་ངོ་བོས་མིག་ལ་གནས་ཏེ།དེ་དག་གྱུར་པས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མིག་ལ་དེའི་རྟེན་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྟེན་གཅིག་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་བརྒྱས་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་བསྐྱེད་པར་འགལ་བ་ མེད་ན།གཉིས་ཀྱིས་ཡིན་པ་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། མིག་རྣག་གིས་བར་ཆོད་པ་གཅིག་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དུ་མ་སྐྱེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ན། ཡུལ་ན་མི་གནས་པ་དེའི་རྟེན་རྣམ་པར་ཆད་པས་རྣམ་པར་ཆད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་དཔེའོ། །ཅི་འདི་དག་ ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཞིག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་འདི་ག་ལས་ཤེ་ན།གཉིས་ཀ་ཡང་བསྙད་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་མིག་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་གཟུགས་ལ་ཐོགས་སོ་ཞེས་གསུངས་ནས། མ་ཕྲད་པ་ལ་ནི་ཐོགས་པ་མི་རིགས་སོ།

關於’不應執著于地方人的語言’這句話，地方人和地方人的確定，即確定的語言就是地方人的語言。為什麼要在此確定呢？不應執著于這些，為什麼這是確定的語言，不應理解為一切都具有意義。 關於’不應追逐世間名相’這句話，分別和追逐是同一個意義。不應通過虛妄分別，在身體等之外另外增添一個實有的我，而執著于’我’、‘命’等這樣的世間言說。 關於’這是迦濕彌羅說一切有部的宗義’這句話，此處是在闡述迦濕彌羅說一切有部所承許的阿毗達磨的場合，因此他們就住於後一種立場。 如果閉上任何一隻眼睛都能看見任何色法，既然已經成立兩隻眼睛都能看見，那為什麼還要詳細討論’是否一隻眼睛’呢？因為沒有考察’當兩眼都睜開時所見是次第的還是同時的’這個問題，所以爲了確定這一點而開始討論。 對此沒有確定，因為兩隻眼睛都能看見，‘也’字表示一隻眼睛也能看見。這裡不應執定必須是兩隻或者必須是一隻。這個確定從何而來？因為看得清楚。 提到’阿毗達磨論師’是爲了表明有些經部師認為是一隻眼睛看見的。 關於’如是兩眼俱開’等詳細內容：閉上一隻眼睛時所見的某個色法相續不清楚，而兩眼都睜開時就看得很清楚。如果是一隻眼睛看見的話，前後看見的情況就不會有差別。 關於’若任何一個改變則不然’這句話：如果睜開的變成閉上，或閉上的變成睜開，或者全部睜開，或者全部閉上，那麼就不會看見兩個月亮，因此是一隻眼睛看見的。若不是這樣，一隻眼睛睜開另一隻眼睛半閉時就不會看見兩個月亮。因此確定兩隻眼睛都同時有這種能力。 如果說兩隻眼睛都看見，由於所依各別，識也各別，就會導致一個有情在一個剎那有兩個識的過失，就像一個有情的根一樣。為此說到’由於所依各別’等。為什麼呢？因為不住于境。 眼識如同碗和水一樣，以所依能依的方式住于眼根，由於它們的改變而改變，所以說眼根是它的所依。因此，由於依賴一個所依，而且所依是一個，即使有一百隻眼睛產生一個識也沒有矛盾，更何況是兩隻眼睛。 即使一隻眼睛被膿液阻隔也會導致產生多個識，但由於不住于境，所依各別也不會導致各別。‘如同色法’是不相順的比喻。 關於’這些是否與境相觸’等，這個疑問從何而來？因為見到兩種說法。世尊說：‘眼根于可意、不可意色法有礙。‘而對於未接觸的事物說有礙是不合理的。

། སླར་ཡང་དེའི་ལྷའི་མིག་གིས་སེམས་ཅན་དག་ལ་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་དང་། རིང་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། ཉེ་བ་གང་དག་ཡིན་པ་ཞེས་གསུངས་ནས། ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་ཉེ་བ་དང་། རིང་བའི་རྣམ་པར་གཞག་པར་མི་སྲིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར། མིག་དང་ཡིད་དང་རྣ་བ་དང་། །ཡུལ དང་མ་ཕྲད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཤེས་པར་ཡོད་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་གཟུགས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདིས་ནི་ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །མིག་ལ་ཡོད་པའི་མིག་སྨན་མི་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིས་ནི་འདི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་པ་ཟློག་པར་ བྱེད་པའོ།།དེ་ལྟ་ཡིན་དང་ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་བར་འགྱུར་རོ། །གང་དག་བརྟེན་ནས་བྱུང་སྟེ་ཡུལ་ལ་གནས་སོ་ཞེས་ཡུལ་དང་ཕྲད་པར་འདོད་པ་དེ་དག་གི་དེ་ཡང་འདོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། ཉེ་བ་དང་རིང་བ་དག་ལ་དུས་མཉམ་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་འདི་ནི་ནག་པ་ ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་མཐོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།མིག་ནི་འོད་ཟེར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མར་མེ་བཞིན་དུ་ཐག་ཉེ་བ་དང་རིང་བ་དག་ལན་ཅིག་གསལ་བར་བྱེད་པར་མི་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། བལྟ་བར་འདོད་པ་རྣམས་མུན་ཁུང་ན་སྣང་བ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་འོད་ཟེར་ཉིད་མ་གྲུབ་བོ། །མིག་གི་འོད་ཟེར་ ཉུང་བའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣང་བ་ཚོལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེ་ན།ཉུང་ངུ་ནི་མང་པོས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དཔེ་དོན་དང་མཚུངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བར་མེད་པ་ཕྲད་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མར་མེ་ནི་སྡོང་བུ་དང་མར་ལ་སོགས་ པ་ཕྲད་པ་སྲེག་ཅིང་སྣང་བར་བྱེད་ན།མིག་ནི་མེ་ལྟར་མིག་སྨན་ལ་སོགས་པ་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བ་རྣམས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཤེལ་ལ་སོགས་པས་ཆོད་པ་ཡང་དམིགས་པས་མ་ཕྲད་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐེ་ཚོམ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ན་མིག་ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྲད་པ་ཡིན་ན་ནི་རེང་རེང་ པོ་ལྟར་མཐོ་ཡོར་ལ་མི་ཡིན་སྙམ་དུ་དེའི་ཁྱད་པར་དག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་ཡང་མི་རིགས་ཏེ།དེ་དང་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་དུ་མས་བསྐལ་པ་དང་ཕྲད་པ་མི་ཕྲད་པའི་ཡང་ཕྱིར་ཏེ། ལན་ཅིག་ཕྱེ་མ་ཐག་ཏུ་མིག་ཟླ་བ་དང་ཕྲད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། མིག་དེ་འགྲོ་དང་ལྡན་འགྱུར་ན། །རྒྱང་རིང་ཡུན་རིང་གྱིས་མཐོང་འགྱུར། །ཉེ་བ་དང་ནི་རིང་བ་ཡི། །གཟུགས་ནི་མཚུངས་ན་དེ་གོ་ཅི། །གལ་ཏེ་གཟུགས་མཐོང་མིག་འགྲོ་ན། །འགྲོ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད། །བལྟ་བར་བྱ་བ་ངེས་པ་ནི། །འདོད་ཅེས་བྱ་བ་དོན་མེད་འགྱུར། །ཞེས་བཤད དོ།།དེའི་ཕྱིར་མིག་ནི་ཡུལ་དེའི་ཕྱིར་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཐོས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣ་བ་ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་སྣ་ལྟར་ཕྲད་པའི་ཡུལ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་འགྱུར་གྱི། རིང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྒྲ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཐོས་སོ་ཞེས་བྱ་ བ་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན།ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནས་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྲའོ། །བྱང་ཕྱོགས་ཀྱིའོ། །རྒྱང་རིང་བའོ། །ཉེ་བའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ངེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཕྲད་པ་ལ་དེ་མི་རིགས་ཏེ། དྲི་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་གཅིག་ཡིན་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། ། འདི་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དག་ནའོ། །གལ་ཏེ་མི་གཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྣ་ལ་སོགས་པ་དག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟར་ན། བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ལ་ལྷའི་མིག་གཟུགས་ཕྲ་བ་དང་། ཆོད་པ་དང་། ཐག་རིང་བ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་སྐྱེ་བར་མི་འགལ་ཏེ། འབད་རྩོལ་གྱི་ཁྱད་པར ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་ལྷའི་དང་། ལྷའི་མ་ཡིན་པ་དག་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་འབད་རྩོལ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ།

又如經中廣說’以其天眼觀察眾生’，並說’何者為遠，何者為近’。若是與境相觸，則不可能建立遠近之差別。因此說’眼、意及耳，與境不相觸’。 若問有何證知？如說’從遠處見色’，此說明與境不相觸。‘不見眼中之眼藥’，此遮破與境相觸。如是當確定唯是與境不相觸。 有人認為依緣而起則住于境，故主張與境相觸，但此僅是妄執而已，因為同時能了知遠近故。此法于黑色等具有運動者亦不見。 若謂眼是光明故，如燈能同時照明遠近，此說不相違。然欲見者于暗處尋求光明，故光明性不成立。若謂眼光微弱故尋求外光，則因少為多所勝，故亦不能成為所緣。 喻義亦不相同，因為無間相觸才能照明。燈能燃燒並照明與燈芯、油等相觸者，而眼則不如火般執取極近的眼藥等。 又因隔著水晶等仍能取境故不相觸，又因見有疑惑故，眼與境不相觸。若是相觸，則如手觸物，對其差別就不應有疑惑，因為與其自體完全接近故。 又因相隔數千由旬而不相觸故。一睜眼即說眼與月相觸是不應理的。如說：‘若眼有運動，遠處應久視，近處與遠處，形色等何知？若見色眼行，行有何功德？所欲見決定，此說成無義。’ 因此眼與境不相觸。同樣，‘從遠處聞聲’說明耳與境不相觸，若與境相觸，則如鼻只能覺知相觸之境，而不能覺知遠處。 若問如何了知’從遠處聞聲’？因為通過方位等差別而確定。南方之聲、北方之聲、遠處之聲、近處之聲，如是確定。若相觸則不應如此，如香等。 若是與境相觸，如經中廣說。‘此處’是指人間。若因不相觸而異於鼻等，則禪修者生起天眼，能取微細、被遮蔽、遠處等色亦不相違，因為由精進差別而生果故。 聲亦當如是說。若是與境相觸，則天眼與非天眼無差別，故精進將成無義。

།གལ་ཏེ་མིག་ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཐག་རིང་བ་དང་། བར་དུ་ཆོད་པ་ཐམས་ཅད་མི་ མཐོང་ཞེ་ན།བཤད་པ། ནུས་པའི་ཁྱད་པར་ལས་ཏེ། ཁབ་ལོང་བཞིན་ནོ། །ཁབ་ལོང་གིས་མ་ཕྲད་པའི་ལྕགས་འདྲེན་ཞེས་ཏེ། ཆོད་པ་དང་། ཐག་རིང་བ་དང་། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་མི་གནས་པ་ཐམས་ཅད་འདྲེན་པར་ནི་མི་ནུས་པ་ཉིད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་མིག་ཀྱང་ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་མོད་ ཀྱི།མ་ཕྲད་པ་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་འདི་མཚུངས་སོ་ཞེས་འཆད་པ་ནི། ཅིའི་ཕྱིར་མིག་སྨན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། མིག་སྨན་ནམ་ཐུར་མ་ནི་ཕྲད་པ་མི་མཐོང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་སྣ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནུས་པ་ཐ་དད་ པས་ཕྲད་པ་ཡུལ་ཡིན་གྱི།ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དྲི་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྣ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དག་ནི་ཕྲད་པ་ཡིན་པ་ཡང་སྣ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་མི་འཛིན་ཏེ། དེ་བཞིན་ནོ། །ཡིད་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕྲད་པ་ནི་ཕན་ཚུན་འདབ་ཆགས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཡུལ་ན་གནས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཁོ་ན་ཡིན་ན་ཡིད་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ན་མི་གནས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པར་མི་ནུས པ་ཉིད་དོ།།རྣ་བའི་ནང་དུ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡང་གི་སྒྲས་ནི་ཐག་རིང་པོ་ནས་ཀྱང་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རྣ་བ་ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་པར་སེམས་སོ། །མུ་སྟེགས་བྱེད་ཁ་ཅིག་ན་རེ། སྒྲ་རྒྱུན་ཆགས་པར་འཇུག་པའི་རིམ་པས་རྣ་བས་འོངས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣ་བ་ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ལག་པར་བཅངས་པས་དྲིལ་བུའི་སྒྲ་འགགས་མ་ཐག་ཏུ་སྒྲ་མི་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཞིག་ཀྱང་གང་ཞིག་བར་ནས་ཆུ་རླབས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འོང་བའི་སྒྲ་དེ་འཛིན་པ་སུས་བཟློག་།དེའི་ཕྱིར་དྲིལ་བུའི་ཡུལ་ན་གནས་པའི་སྒྲ་ཁོ་ན་འཛིན་གྱི། ཆུ་རླབས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་རྣ་ འབྲུག་གི་བུ་གར་ཕྱིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་གཞན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཞན་དུ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི་དེ་ལྟར་གཞན་དུ་དང་། གཞན་དུ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྨྲ་ བར་འགྱུར་རོ།།སྣ་ཇི་ལྟར་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། གང་ལས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞེ་ན། དྲིའི་རྟེན་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ཐག་རིང་པོ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རོ་དང་རེག་བྱ་དག་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། །དབུགས་མ་བརྔུབས་པར་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དབུགས་བརྔུབས་པ་དང་བཅས་ པས་དྲི་དང་ལྡན་པའི་མེ་ཏོག་གིས་བསྒོས་པའི་རླུང་སྣའི་དབང་པོ་དང་འདབ་ཆགས་པར་སྐྱེས་པ་ན་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རམ།དྲིའི་བྱུང་བ་ཆེན་པོས་དྲངས་པས་སྣའི་དབང་པོ་དང་འདབ་ཆགས་པར་སྐྱེས་པའི་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དྲངས་པ་མེད་པས་མ་བརྔུབས་པ་ལ་དྲི་དང་དབང་པོ་ཕྲད་པ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་སྣ་ ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་སོ།།ཡུལ་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་མིག་དང་རྣ་བ་བཞིན་དུ་བརྔུབས་པ་དང་བཅས་པ་དང་མ་བརྔུབས་པ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་འགའ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ལྡན་པའི་མིང་གཉིས་པ་ཅན་ཕྲད་པ་དོན་གཞན་ཞིག་འདོད་དེ། དཔེར་ན་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་པ་ ལྟ་བུའོ།།དེའི་ཕྱིར། ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་དྲིས་སོ། །འདབ་ཆགས་པར་འབྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འདབ་ཆགས་པར་འབྱུང་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཕྲད་པ་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །འདབ་ཆགས་པར་འབྱུང་བ་ཡང་ཁ་ ཅིག་གི་ལྟར་ན་ནམ་མཁའི་ཁམས་མ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་མ་ཆོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡིན་ལ།གཞན་གྱི་ལྟར་ན་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་ཆོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ།

如果說沒有與眼根境相遇，為什麼不是所有遠處和被遮蔽的都看不見呢？解釋說：是由於能力的差別，就像磁鐵一樣。磁鐵雖然沒有接觸鐵器也能吸引，但不能吸引所有被遮蔽的、遠處的、不在正面的鐵器，同樣，眼根雖然沒有與境相遇，但並非能見到所有未相遇的境。 如果是與境相遇，也會有這樣的過失，如解釋說：‘為什麼眼藥或探針雖然接觸卻看不見呢？‘就像鼻等感官那樣，由於能力的差異，雖然接觸是其境，但並非一切都是。 為什麼不是一切呢？因為不能感知俱生的氣味。鼻等感官雖然與俱生的香、味、觸相接觸，但鼻等感官卻不能感知，就是這個道理。 意識由於不是色法，所謂接觸是相互貼近而生，這隻存在於有位置的色法，而意識不是色法，所以不住于境處，因此不能與自己的對境相接觸。 關於’在耳內也’，‘也’字表示因為從遠處也能聽到聲音，所以認為耳根是不與境相接觸的。某些外道說：由於聲音連續傳遞的次序，耳根能了知聲音的到來，所以耳根一定是與境相接觸的。 這是不對的，因為手握鈴鐺時聲音一停就聽不到聲音了。那麼，誰能阻止像水波一樣從中間傳來的聲音被感知呢？因此，只能感知處在鈴鐺處的聲音，而不是以水波方式進入耳孔的聲音。 關於’其他三者’，說’其他’是爲了確定是與境相接觸。如果認為既與境相接觸又不相接觸，就應該說是’其他’和’非其他’了。 問：鼻根如何與境相接觸呢？為什麼會有疑問？因為能感知遠處花等香氣的載體，而味覺和觸覺則不是這樣。因為不吸氣就不能感知，所以說，當吸氣時，帶有香氣的花薰染的風與鼻根貼近而生時能感知香氣，或者由於香的大種牽引而與鼻根貼近而生時能感知香氣。由於沒有牽引，不吸氣時香氣與根不相接觸，因此確定鼻根是與境相接觸的。 如果是不與境相接觸，就像眼根和耳根一樣，吸氣與否就不會有任何差別了。 有些人主張接觸是一個不同的關聯名稱，比如勝論派所主張的那樣。因此問：‘什麼叫做接觸？‘答：是貼近而生。這樣就知道除了貼近而生之外沒有其他的接觸了。 關於貼近而生，有些人認為是除虛空界外沒有色法阻隔的緣故，另一些人認為是沒有任何色法阻隔的緣故。

།ཅི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། གལ་ཏེ་ཕན་ཚུན་རེག་ན་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པར་ཐལ་བར་ འགྱུར་ལ།ཆ་ཤས་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལྟར་རེག་པ་མེད་དོ། །ཅི་སྟེ་མི་རེག་ན་དེ་ལྟ་ཡིན་དང་གསུམ་ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་འགལ་ཏེ། མ་རེག་པ་ནི་ཕྲད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་རྫས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་མངོན་པར་འདོད་ཀྱི། འདུས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་ རབ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདྲེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ཐ་མི་དད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དེའི་དངོས་པོ་མེད་པར་ཐལ་བར་སྣང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མི་རེག་གོ། །འོན་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་རེག་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འགའ་ཞིག་དག་ གིས་རེག་ཅིང་འགའ་ཞིག་དག་གིས་མི་རེག་ན་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་མི་རེག་ན་རེག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཐོགས་པ་ལས་སྒྲ་འབྱུང་བར་མཐོང་སྟེ། འདྲི་བ་ནི། འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་ཡིན་ཞིང་། ཕྱོགས་ གཅིག་གིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཕན་ཚུན་མ་རེག་པས་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་སྒྲ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཕན་ཚུན་མི་རེག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྒྲ་འགྲུབ་བོ། །གལ་ཏེ་རེག་ན་ནི་ལ་ཆ་ལ་ལ་ཆ་གཞག་ལྟར་ལག་པས་ལག་པ་ལ་བསྣུན་ན་ཡང་ འབྱིང་བར་འགྱུར་ཏེ།གཅིག་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། དེ་མེད་ན་ཐོགས་པ་མེད་པས་གང་ལས་སྒྲ་འབྱུང་བར་འགྱུར། སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྡན་པའི་དུས་མི་འཐད་པས་གཟེགས་ཟན་པ་ལྟར་ལྡན་པ་ལས་སྒྲ་འབྱུང་བར་ཁས་བླང་ བར་ཡང་མི་བྱ་སྟེ།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གསུང་རབ་ལས་བྱུང་བ་དག་ཁོ་ན་ལ་ལྡན་པའི་མིང་ངམ་ཕྲད་པའི་མིང་བཏགས་སོ། །འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་འགའ་ཞིག་གིས་ནི་འབྱུང་བའི་ཁྱད་པར་གཞན་འདབ་ཆགས་སུ་སྐྱེད་པ་ན། གང་ཞིག་སྒྲ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་འབྱར་བ་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་ལ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ སྐྱེས་པའི་སྒྲ་འཛིན་པས་འདིར་ཅི་སྟེ་མི་དཔྱོད།ཇི་ལྟར་བསགས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། བསགས་པ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། བོང་བ་དང་སོ་ཕག་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མ་འབྱར་བའི་ཕྱིར་བརྒྱབ་ན་བྱེ་མ་འདུས་པ་བཞིན་ཇི་ལྟར་མི་འཇིག་པར་འགྱུར། རླུང་གི་ཁམས་ ཀྱིས་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།གལ་ཏེ་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་བརྡབས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་འབྲལ་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་འདི་ནི་གཅིག་པུ་ངེས་པ་མེད་དེ། སེམས་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་བའི་རླུང་གི་ཁམས་ཁ་ཅིག་ནི་འཇིག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འཇིག་པའི་ཚེའི་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འཛིན་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆགས་པའི་ཚེ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མི་རེག་ན། ད་ནི་ཇི་ལྟར་འདབ་ཆགས་པར་ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཕན་ཚུན་ཕྲད་པ་མེད་པར་འདབ་ཆགས་པ་ཉིད་མི་རིགས་སོ། །དེ་དག་གི་དབུས་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། སྣང་བ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་གཞན་ནོ། །ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རེག་གམ། ཕྱོགས་གཅིག་གིས་རེག་ཅེས་ཉེས་པ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ། ད་ནི་ཇི་ལྟར་འདབ་ཆགས་པར་ཕྲད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་འདུས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་རེག་པ་ནའོ། །ཅི་རེག་པའི རྒྱུ་ཅན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ།གང་ལ་རེག་པ་རྒྱུར་ཡོད་པ་དེ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་ནོ། །རེག་པ་ཞིག་སྐྱེའམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་ཞིག་གཞན་གྱིས་རེག་པའོ། །མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རེག་པ་རྒྱུར་གང་ལ་ཡོད་པའོ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་མ་རེག་པས་མ་རེག་པའོ།

關於’何為極微塵’這一廣泛論述：如果互相接觸，就會成為有部分的過失，若是無部分，則如心與心所那樣不會接觸。如果不接觸，則與’三者與境相觸’的說法相違，因為不接觸就不是相觸。此處是指實質的極微塵，而非和合的極微塵，因為後者是有部分的。 ‘會混合’是指會成為無差別的境，顯然會導致其實體性的消失。因此，不會以一切自性相觸。關於’若以一部分接觸’，若有些接觸有些不接觸，就會成為有部分的過失。 如果不接觸，則可見由障礙性的接觸而產生聲音，因此有’那麼如何’等疑問。如果既非以一切自性，也非以一部分，由於互不接觸而無障礙，如何能成就聲音，正是因此，這是迦濕彌羅論師們的說法。 正因為極微塵互不接觸，所以能成就聲音。若接觸，則如手掌相擊也會融合，會成為一體，這是他們的想法。因此會失去障礙性，若無障礙性，聲音從何而生？ 由於是剎那性的，相應時間不合理，故不應如勝論派那樣承許由相應而生聲音。那麼如何？只是在聖教中安立相應名稱或接觸名稱。 某些四大種生起其他大種差別相鄰時，能生聲音的接觸獲得’相觸’之名，與此同時生起的聲音執取，為何此處不觀察？ 關於’如何在積聚中’的廣泛論述：何為積聚？即磚石等物，由於它們的極微塵互不粘著，為何擊打時不會像沙堆那樣崩散？ 關於’由風界所持’：若風界對於被擊打的事物也不是分離的因，毗婆沙師們說這並非唯一確定，由眾生業力所生的風界，有些趨向毀壞，如壞劫時；有些趨向攝持，如成劫時，其他情況也是如此。 若極微塵互不接觸，則關於’如何相鄰接觸’的廣泛論述：沒有相互接觸就不應有相鄰性。‘其間毫無間隙’的廣泛論述是指無其他色如光等。‘又’是指’複次’之義。 ‘無過失’是指前述’以一切自性接觸還是以一部分接觸’的過失。其他人說，對於’如何相鄰接觸’等所說的這些也無過失。 關於’如此作已’，是指若和合物互相接觸時。關於’是否生起接觸為因’，有接觸為因的即是接觸為因者。‘是否生起接觸’是指被他者所觸。‘無觸為因’是指以接觸為因者，這樣安立詞義，因為極微塵互不接觸故為無觸。

། རྒྱུའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རེག་པའམ་མ་རེག་པ་ཡང་རུང་སྟེ། གང་ཞིག་གང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་རྒྱུ་སྟེ། རྒྱུའི་ཕྱིར་སྨྲས་པའོ། །རེས་འགའ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། གང་གི་ཚེ་བསགས་པ་ཞིག་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མ་རེག་པ་སྐྱེའོ། །རེས་འགའ་ནི མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།གང་གི་ཚེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་བསགས་པར་མ་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ནི། མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ཁ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་སྟེང་ནས་མ་རེག་པ་ལྟུང་ཞིང་། ས་ལ་བབ་ནས་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །རེས་འགའ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་ པ་སྐྱེ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།གང་གི་ཚེ་བསགས་པ་དང་ལྡན་པ་བསགས་པ་སྟེ། འདུས་པ་རྣམས་འདུས་པ་དེའི་ཚེ་ནི་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་རེག་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་འཇི་བའི་གོང་བུ་གཉིས་འདུས་པ་བཞིན་ནོ། །རེས་འགའ་ནི་མ་རེག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མ་རེག་པ་སྐྱེ་སྟེ། དཔེར་ན་ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་ལྟ་བུའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་ནི་རྒྱུན་གྱི་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་མ་ཕྲད་པའི་རྒྱུ་ཅན་མ་འཕྲད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཕན་ཚུན་མི་རེག་པས་མ་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མར་འཇིག་པ་དང་འགལ་བ་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི། སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རེག་པའི་སྐད་ཅིག་ནི་སྐྱེས་པའི སྐད་ཅིག་པས་འཕྱི་བ་ཡིན་ཏེ།བདག་ཉིད་ཐོབ་མ་ཐག་ཏུ་ཕན་ཚུན་རེག་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐད་ཅིག་མར་གནས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རེག་པའི་དུས་སུ་འགག་པའི་ཕྱིར་མི་རེག་གོ། །བཙུན་པ་ན་རེ་ནི་རེག་པ་ནི་མེད་ཀྱི། འདབ་ཆགས་པ་ལ་རེག་གོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ལས་འདི་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འདི་ནི་གཟུགས་འབའ་ཞིག་ཉིད་དུ་མ་ཟད་ཀྱི་བར་དུ་ནམ་མཁའ་ཡང་མི་འདོད་དོ། །བཙུན་པའི་ལུགས་འདོད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་མཁན་པོའོ། །སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་ན་རེ། བཙུན་པའི་ལུགས་འདོད་པར་ཡང་མི་བྱ་ལ། སྡང་བར་ཡང་མི་བྱའོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བཙའ་བར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་འདི་དག་ལ་བར་ཅུང་ཟད་མེད་ན། དེ་ལྟར་ན་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པའམ། གོ་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཉེས་པ་སྔ་མ་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་བཙུན་པའི་ལུགས་འདོད་ཅེས་ཟེར་རོ། །འདིར་བསྟན་བཅོས་མཁན་པོ་བཙུན་པའི ལུགས་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་རྒྱུ་སྨྲ་བ་ནི།དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་བཙུན་པའི་ལུགས་ལས་གཞན་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བར་དག་ཏུ་ནམ་མཁའ་འདོད་ནའོ། །བར་སྟོང་པ་དག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཟུགས་གཞན་གྱིས་མ་བཀག་པ་དག་ཏུའོ། ། འགྲོ་བ་ལ་འགོག་པ་ནི་ཐོགས་པ་སྟེ། དེ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་བར་སྟོང་པ་དག་ལ་མི་རིགས་པས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་འདུས་པ་རྣམས་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རེག་པར་འགྱུར་བས་ཞེས་གང་སྨྲས་པ། དེའི་ལན་སྨྲས་པ། ཇི་སྐད་དུ་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཡན་ལག་དག་ལས་ཡན་ལག་ཅན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ལྟར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་བསགས་པ་དག་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་དག་ཁོ་ན་བསགས་པ་ཡིན་ནོ། །རེག་པ་ཡིན་ཏེ་དཔེར་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཕན་ཚུན ལྟོས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་གཟུགས་སུ་རུང་གི་།མེད་པའི་ཕྱིར་འདུས་པ་ནི་མ་ཡིན་པ། དེ་བཞིན་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་བསགས་པ་ཁོ་ན་ལ་རེག་གི་འདུས་པ་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདུས་པ་རྣམས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ལས་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ལས་འདྲེས པར་འགྱུར་བ་དང་།ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཉེས་པ་སོ་ན་འདུག་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཏེ། ཕྱོགས་གཅིག་གིས་རེག་ན་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ལ་བཤད་པ་ནི། གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཕྱོགས་ཐ་དད་པར་རྟོག་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །ཕྱོགས་ ཆས་ཐ་དད་པ་ནི་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་སྟེ།ཤར་ནི་གཞན་ཉིད་ཡིན་ལ། ནུབ་ཀྱང་གཞན་ཉིད་ཡིན། སྟེང་ནི་གཞན་ཉིད་དུ་ཡིན་ཞིང་། འོག་གི་བར་དུ་གཞན་ཡིན་ནོ།

關於’為因’這一詞，無論是接觸還是未接觸，某物是某物之因，那就是它的因，所以說’為因’。 ‘有時’一詞詳細解釋為：當積聚變成極微塵狀態時，就會產生以接觸為因的不接觸。 有時’以不接觸為因’等詞，當極微塵未積聚時，就會成為以不接觸為因的接觸，如雪一樣。它從上方不接觸而落下，落到地上后就變成接觸。 有時產生以接觸為因的接觸，即當具有積聚且積聚，即聚合物相聚時，就會成為以接觸為因的接觸，如兩個泥團相聚一樣。 有時產生以不接觸為因的不接觸，如陽光微塵一樣。陽光微塵是以第二剎那相續未接觸為因的未接觸，由於它們彼此不接觸，所以稱為不接觸。 對於與剎那性滅相違而說因的問題：‘將住於後剎那’，接觸的剎那是由生起的剎那所滅，因為一獲得自性就立即相互接觸。也不是住于剎那，因此在接觸時由於滅故不接觸。 尊者說：‘沒有接觸，只是對緊密貼合產生接觸的想法而已。’ 如果問與毗婆沙師的觀點有何區別，這不僅僅是色法，中間也不承認有虛空。論主說應當接受尊者的觀點。 法勝論師說：‘既不應接受尊者的觀點，也不應排斥。那麼應當如何？應當考察，如果這些之間完全沒有間隔，那麼就會成為有部分或成為一體，因為無法避免前述過失，怎麼能說接受尊者的觀點呢？’ 這裡論主贊同尊者觀點的原因是：如果不這樣的話，即如果離開尊者的觀點而承認極微塵之間有虛空的話。‘在空隙中’即在未被其他色法所障礙處。 行動的障礙即阻礙，這對極微塵的空隙是不合理的，因此有礙性就會失壞。 對於所說的’又聚合物由於有部分故將成接觸’的回答是：如同勝論師所說’支分之外別有支分者’那樣，積聚的極微塵也不是其他。那麼是什麼？就是那些極微塵的積聚。 關於’是接觸，如同色處一樣’，只有相互觀待的極微塵是色處，由於聚合物不存在故非聚合物，同樣，只有積聚的極微塵有接觸，而非聚合物，因為聚合物與極微塵的作用無差別。 因此極微塵會混合，有部分性的過失仍然存在。 對於所說的’如果以一邊接觸則將成為有部分’的解釋是：如果認為極微塵有方位差別等廣說。方位差別即方位不同，東是一個，西是另一個，上是一個，乃至下是另一個。

།དེ་ལྟར་ན་ཕྱོགས་ཆ་ཐ་དད་པ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རེག་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི། མ་རེག་པ་ཡང་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ ཏེ་ཕྱོགས་ཆ་ཐ་དད་པར་རྟོག་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་རེག་ཀྱང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།གང་དུ་ཞེ་ན། ཆ་ཤས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་སྟེ། གོ་གཅིག་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ཞེ་ན། ཐལ་བར་མི་འགྱུར་བའོ། །ཕྱོགས་ཆ་ཐ་དད་པར་བརྗོད་པ་ནི་ཆ་ཤས་དང་བཅས་པར་བརྗོད་པའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ནོ། །མྱུར་དུ་འཇུག་ པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་དེ་དང་།ཉན་པའི་བྱེ་བྲག་མྱུར་དུ་འཇུག་པས་སོ། །མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔེར་ན་ཡུལ་གཞན་དུ་མྱུར་དུ་འཇུག་པས་མགལ་མེ་ལ་འཁོར་ལོའི་བློར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཏེ་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་ཞིག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒུན་འབྲུ་ལ་སོགས་ པ་མཐོང་ན་ནི་མཉམ་པའོ།།སྐྲའི་རྩེ་མོ་དང་རི་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་ནི་མི་མཉམ་པ་ལའོ་སྙམ་དུ་དགོངས་སོ། །དབང་པོ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། སྣ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་ནི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་པས་ཆེས་ལྷག་པའི་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མི་རྟོགས་སོ། །འདི་ལྟར་ དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཡུལ་ཆེས་ཆུང་བ་ལ་ཡང་དེ་སྙེད་ཅིག་བྱེད་པ་དང་བཅས་ཀྱི།ཆེས་ཆུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་དེ་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་ཀྱི། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མིག་དང་རྣ་བ་དག་གིས་མ་ངེས་པར་སྨྲས་པས་སྔ་མ་དག་ལས་ནི་མཉམ་པ་ཁོ་ན་འཛིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྨྲས་ པར་འགྱུར་རོ།།རེས་འགའ་ནི་ཆུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། འདི་སྐད་དུ། ཡུལ་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་པར་འཛིན་གྱི། མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་ལྟར་མྱུར་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །མིག་ཕྱེ་བ་ཙམ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཙམ་སྨོས་པ་ནི་མྱུར་དུ་རྒྱུ་བར་རྟོགས་པ་བཟློག་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། རེས་འགའ་ནི་ཆུང་སྟེ། གང་གི་ཚེ་སྦྲང་བུའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ནའོ། །རེས་འགའ་ནི་ཆེ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་འབྲུག་གི་སྒྲ་ཐོས་པ་ནའོ། །སྒྲ་ལ་རེས་འགའ་ནི་མཉམ་སྟེ་ཞེས་ནི་མི་བརྗོད་དོ། །ཚད་ངེས་པར་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ནི་ བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།གང་གི་ཚེ་རྣ་བའི་ནང་དུ་སྒྲ་ཐོས་པ་དེའི་ཚེ་མཉམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་འཛིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཡིད་ནི་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་བས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཚད་ནི་ལུས་ཅན་གྱི་རྫས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ན་ཡིད་ལ་ཚད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ ཕྱིར་འདི་ལ་ཚད་མི་དཔྱོད་དོ།།དབང་པོ་ཉམས་པ་རྣམས་ལ་རྟེན་ཡོད་ཀྱང་གཟུགས་མཐོང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པ་དག་རྟེན་ལས་གཞན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་མོད་ཀྱི། དེ་དག་ངག་ཏུའམ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་ནི་མ་ངེས་པས་དེའི་ཕྱིར་འདྲི་བ་ནི། ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་ པ་འདི་དག་གི་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།མིག་གིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་གི་གནས་ཚུལ་རྣམ་པར་གཞག་པར་དཀའ་མོད་ཀྱི། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཡུལ་ཐ་དད་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་གང་དག་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བརྗོད་པར་ བྱ་དགོས་སོ།།རེ་ཞིག་མིག་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། མིག་གི་འབྲས་བུ་སྟེ། རྣོ་མིག་གི་ཀོར་ལིང་ལ་གོ་སྙོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་བཞིན་དུ་ཡུལ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་གནས་སོ། །གོ་སྙོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་སྨོས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་མ་འབྲེལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕན་ཚུན་དུ་མ་འབྲེལ་ བའི་ཕྱིར་འགྱེས་པར་ཐལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོགས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར།ཁ་དོག་དངས་པས་བཀག་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། ཁ་དོག་དངས་པ་སྨོས་པ་ནི་ཤེལ་ལྟར་ལྟ་བའི་གེགས་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བླ་འོག་ནས་གནས་ན་ནང་མ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཕན་ཚུན་ མི་སྒྲིབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

如此，由於有不同的方位部分，不僅僅是接觸，不接觸的也將成為有部分。如果不認為有不同的方位部分，即使接觸也不會成為過失。在何處呢？在有部分處，而不是在同一處。為什麼呢？因為不會成為過失。說有不同方位部分就是說有部分的異名。 ‘由於迅速進入’是指由於該見解和聽的差別迅速進入。‘如火輪等’是指，譬如由於迅速進入其他境，對火把產生輪的認知一樣。 ‘或者在平等和不平等’中，見到葡萄等是平等的，見到髮梢和山等是不平等的，如是思維。 ‘根塵微有多少’等廣說，鼻等根的微塵數量多於境的微塵而不能認知。如是，根的微塵即使對最小的境也有同等數量的作用，而不是更少，如此則成立它們與境接觸，否則不然。由於說眼耳不確定，從前者則說唯取平等。 ‘有時小’等廣說，此說由於境不確定而過分執取，而不是由於如火輪般迅速進入。 ‘僅僅睜眼’中，說’僅僅’是爲了遮遣迅速執行的認知。同樣’以耳’等廣說，有時小，即當聽到蜜蜂聲時；有時大，即當聽到雷聲時。對聲音不說’有時平等’，因為未確定量。或者應當說，當在耳內聽到聲音時是平等的。 若問意如何執取？為此說’意唯是無形體’，量依賴於有形體的實物，故意無量，因為無形體。因此不考察此量。 對於根損壞者，雖有所依但不能見色，因此確定眼等異於所依。雖然如此，但它們的語言或如何安住不確定，因此問’複次這些眼根等’廣說，因為不是眼所取。 雖然這些的安住方式難以安立，但由於有礙者安住于不同處所，及由於和合者生起，必須說明它們如何安住。 首先’眼的微塵’等廣說，即眼球，如同向日葵花朵一樣朝向境而安住。說向日葵花是爲了顯示彼此不相連。爲了遮遣’由於彼此不相連而應當分散’的疑慮，故說’被透明色所遮’等。說透明色是爲了遮除如水晶般觀看的障礙。若問上下安住則會遮蔽內部諸根，為此說’彼此不遮蔽’。

།ཤེལ་གྱི་ཆ་ཤས་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མི་སྒྲིབ་སྟེ། ཕན་ཚུན་སྒྲིབ་ན་ཤེལ་གྱིས་སྒྲིབ་པའི་གཟུགས་མི་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ། །རྣ་འབྲུག་གི་ནང་ན་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣ་འབྲུག་ནི་རྣ་ཁུང་དུ་བུ་གའི་བར་རོ། །གང་ཞིག་གྲོ་ཤོག་གི་ཁ་དོག་གི་ རྣམ་པ་ཅན་དེ་ནི་འགྲོ་བ་དང་འདྲ་བས་རྣ་འབྲུག་སྟེ།དེའི་ནང་ན་གནས་སོ། །མཚུལ་པའི་ནང་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྣའི་ནང་ན་རྟེན་དང་འདྲ་བར་ཁ་ཐུར་དུ་བལྟས་པའོ། །དབང་པོ་དང་པོ་གསུམ་ནི་ཕྲེང་བ་བཞིན་དུ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པོར་ཚར་དུ་གནས་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་རྟེན་རྣམས་ཕྲེང་བ་དང་འདྲ་ བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཟླ་བ་ཁམ་པ་ལྟ་བུར་གནས་ཤེ་ན། ལྕེའི་དབུས་ན་སྐྲའི་རྩེ་མོའི་ཁྱོན་ཙམ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མ་ཁེབས་པ་ནི་མ་ཁྱབ་པའོ། །གྲག་གོའི་སྒྲ་ནི་ལུང་ཡིན་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ།རྐང་པའི་མཐེ་བོ་ནས་ལུས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ལུས་བཞིན་དུ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སེར་སྐྱ་པ་དག་ནི་འདོམས་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་སྟེ། རྨ་ཙམ་ཞིག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་ལོག་པར་རྟོགས་ཏེ། དེ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ རྔའི་སྦུབས་ལྟ་བུ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ལུས་ཀྱི་ཁམས་ལས་དོན་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །ཕོའི་དབང་པོ་ནི་རྟེན་ཙམ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། མཐེ་བོ་ལྟར་གནས་སོ། །དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ལས་དོན་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ། རེས་འགའ་ ནི་ཐམས་ཅད་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཡིན་ཏེ།གང་གི་ཚེ་ཕྲད་པར་འདོད་པས་འཛིན་པར་འདོད་པའི་དབང་པོ་ལ་ལྟ་བ་ན་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཐམས་ཅད་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། །རེས་འགའ་ནི་དེ་དག་མཚུངས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཚེ་གཉིད་ལོག་པ་དང་། མིག་བཙུམས་པར་གྱུར་པ་ནའོ། །རེས་ འགའ་ནི་ཁ་ཅིག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།གང་གི་ཚེ་ཕྲད་པར་འདོད་པ་མེད་པར་འདོད་རྒྱལ་དུ་ལྟ་བ་ན་སྟེ། དེའི་ཚེ་ན་ཁ་ཅིག་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་དེ་དང་མཚུངས་པ་དག་གོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཤིན་ཏུ་མང་བའི་ཕྱིར་ཕྲད་པར་ འདོད་པས་གཟུང་བར་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཡང་ཐམས་ཅད་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དམྱལ་བ་དག་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འབར་བའི་དམྱལ་བའི་ནང་ན་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། རེ་ཞིག་དམྱལ་བ་ན་ཡང་ ཐམས་ཅད་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་ན་ནི་ལུས་ཞིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ལོའི་སྒྲ་ནི་དེར་ལུས་མི་འཇིག་པ་ནི་ལས་ཀྱིས་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ཡིན་གྱི། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་སྟེ། དབང་པོ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རྟེན་དང་དམིགས་པར་མི་སྲིད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་གི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་ནི་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྟེན་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དམིགས་པ བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བམ་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ནི་གཅིག་པུ་ཞིག་ཁོ་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་ལ། ཆོས་གཅིག་དང་དུ་མ་ཡང་ཡིན་པས་ལྔ་པོ་དག་གི་ཞེས་ཁྱད་ པར་དུ་བྱས་སོ།།བསྟན་དུ་མེད་པ་ཡང་དོན་གང་གིས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར། མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཅི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་རྟེན་ངེས་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩམས་ཀྱི། རྟེན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

水晶的部分彼此不相遮蔽，如果彼此相遮蔽，則被水晶遮蔽的形體就無法被感知。關於’位於耳螺內’，耳螺是指耳孔內的通道。如同稻草顏色形狀的那個，因為與行走相似所以稱為耳螺，位於其內部。關於’位於咽喉內’，是指在鼻子內部如同支撐物一樣向下看。前三個感官如同花環般安住，是指它們整齊地排列著，因為它們的所依如同花環般安住。 關於舌根感官的微塵如何如同彎月般安住，說道’在舌頭中央有髮梢大小的範圍’，未覆蓋即是未遍及。‘據說’這個詞是爲了表明這是經典依據。關於’身根感官的微塵’等詳細內容，是從腳趾到身體的盡頭，因為遍及一切。正因為如此，所以說’如同身體般安住’。 數論派錯誤地認為’生殖器是身根感官，僅限於傷口大小’，爲了破斥這種觀點，所以說’如果是鼓腔狀’，它並非身界之外的其他事物。男根不僅僅是所依，那麼是什麼呢？如同拇指般安住。這也不是身界之外的其他事物。 關於’眼根感官的微塵’等廣泛內容，有時是全部具有所依，即當想要接觸而欲取所緣的感官觀看時，那時全部都具有所依。有時是它們平等，即在睡眠和閉眼時。有時是部分具有所依，即當無意接觸而隨意觀看時，那時部分具有所依，部分與此相同。 關於’身根感官的微塵’等詳細內容，因為極其眾多，即使想要接觸而欲取對境時也不會全部具有所依。如果認為地獄眾生會具有所依，因此說’即使對於處在熾燃地獄中的眾生’等，首先即使在地獄中也不是全部具有所依。 對此說明原因是：‘如果全部都產生識，身體就會毀壞。”羅’字表示在那裡身體不毀壞是因為被業力所持，而不是因為不是全部都產生識。 關於’感官微塵或’等內容，因為超越感官，所以不可能有所依和所緣。正因為如此，所以說’五識聚的所依和所緣是積聚的緣故’，因為所依是積聚，所緣是積聚。 ‘正因為如此’是指因為單一的感官微塵或境塵都不能產生識。意識唯一單獨成為意識的所依，法可以是一個也可以是多個，所以特別說明’五者的’。 無法顯示是什麼意思呢？因此說’因為不可見’。關於’從眼識’等內容，這是爲了確定所依而開始的，不是爲了顯示所依。

།ཐ་མའི་རྟེན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་ དུ་དྲུག་པོ་འདས་མ་ཐག་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་དེར་བསྟན་ཟིན་ཏོ།།ཐ་མའི་རྟེན་ནི་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །ཐ་མ་ནི་འདོན་པའི་གོ་རིམས་ཀྱིས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། དེའི་རྟེན་ནི་འདས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ད་ལྟར་བ་མ་ཡིན་ཞིང་། མ་འོངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ འདས་པ་ཡང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི།ལྔ་རྣམས་ཀྱི། དེ་དག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡིན། །ཞེས་སྨྲས་ན་འདས་པའི་མི་རྟོགས་ལ། འདས་པ་ནི་འདོད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་གི་སྒྲ་ནི་དེ་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་འདས་པ་དང་། ད་ལྟར་ཡིན་གྱི། མ་འོངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ པས་རྟེན་གྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡུལ་དང་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་རྟེན་ཅན་ཡིན་ལ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ནའི་རྟེན་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།མུ་དང་པོ་མིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་གྱི། མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་ནི་མ་ཡིན་པ་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཁོ་ན་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་དངོས་པོར་ངེས་པའི་ཕྱིར། མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ནོ།།གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་ཁོ་ནར་ཡིན་གྱི། རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ནི་མ་ཡིན་ ནོ།།སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྨོས་པ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདས་མ་ཐག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདས་པ་སྨོས་པ་ནི་མ་འོངས་པ་དང་རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་མ་ཐག་པ་སྨོས་པ་ནི་བར་དང་བཅས་པ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ གྱི་དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་ལ།མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་པའོ། །བཞི་པ་ནི་བཤད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡང་མ་ཡིན་ལ། མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་དངོས་པོར་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་དང་། རྣ་བ་ལ་སོགས་ པ་རྣམས་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་གྱི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་པ་དེ། དེའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་ལུས་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ ཁམས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་ནི་འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །མུ་བཞི་པ་ནི་བཤད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱོར་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་དུ་སྔར་མཐོང་བའི་ཚིག་གིས་དོན་གོ་བ་དེ་ནི་ཚིག་སྔ་མ་དང་སྦྱོར་ བའོ།།གང་དུ་ཕྱི་མར་མཐོང་བའི་ཚིག་གིས་དོན་གོ་བ་དེ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མ་དང་སྦྱོར་བའོ། །གང་ཞིག་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དངོས་པོར་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་དེ་ནི་དེའི་རྟེན་དང་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ ཁམས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འདས་མ་ཐག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དེ་ནི་དེའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། རྟེན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་རག་ལུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྐྱེན་དུ་མ་ལས་གྲུབ་པ་ཡིན་བཞིན་དུ་ ཡང་གཉིས་ཁོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན།རྟེན་དང་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྐྱེན་ཆེས་ཉེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

所謂’最後的所依已過’，在上文’六者剛過’的經文中已經說明。應當確定最後的所依唯是過去。最後是按照誦讀次第而言的意識，它的所依唯是過去，不是現在，也不是未來。 ‘又’字的含義是’也是過去’的意思，因為說’五者是俱生’時不能理解過去，而過去也是所許，因此’又’字是爲了攝集這個意思而說的。如此，五識的所依是過去和現在，而不是未來，所以應當了知所依的建立與境不同。 ‘正因為如此’是說，因為五識身是以兩種根為所依，而意識唯以意根為所依的緣故。 ‘第一句是眼’是指作為所依事，而不是等無間緣事，因為與眼識是俱生的緣故，又因為唯有心和心所法決定是等無間緣事的緣故，所以眼不是眼識的等無間緣。 ‘第二句是剛過去的法界心所’中，因為心所法不是識的所依，所以唯是等無間緣事，而不是所依事。 提到’心所’是爲了遮遣非相應法。說’剛過去’中，說’過去’是爲了遮遣未來，說’剛’是爲了遮遣有間隔。 ‘第三句是剛過去的意’，既是所依事，也是等無間緣事。 ‘第四句是除了上述所說的諸法’，既不是所依事，也不是等無間緣事，這些是色等境、耳等諸根、不生心所法的諸法以及無為法。 同樣，若問凡是身識的所依事者，是否也是它的等無間緣事？有四句：第一句是身，第二句是剛過去的法界心所，第三句是剛過去的意，第四句是除了上述所說的諸法。 ‘意識的’是與前文相連，即在何處由先見的詞義理解的是與前文相連，在何處由后見的詞義理解的是與後文相連。 關於’凡是所依事者也是等無間緣事’，那剛過去的意是它的所依和等無間緣。關於’剛過去的法界心所’，那是它的等無間緣，而不是所依。 關於’又眼識依賴二者而生’等廣說，雖然眼識是由多緣成就，為何只說二者呢？因為從所依和所緣的角度來說是最接近的緣故。

།སྣང་བ་མེད་ཀྱང་མཚན་མོའི་རྒྱུ་བ་རྣམས་དང་། ནམ་མཁའ་མེད་པར་ཆུ་ལ་རྒྱུ་བ་རྣམས་དང་། མཆིང་བུ་དང་། ལྷང་ཚེར་དང་། ཤེལ་གྱིས་བར་དུ་གཅད་པ་ལ་མི་རྣམས་དང་གཉིས་ཀ་མེད་པར་ལྷའི་ མིག་དང་ལྡན་པ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ལྟར།མིག་དང་གཟུགས་དག་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་སྐྱེད་པ་ལ་རྟེན་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ཏེ། མིག་དང་གཟུགས་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་ཁོ་ན་སྨོས་པ་མཛེས་སོ། །དེ་དག་གྱུར་པས་གྱུར་ ཉིད་ཕྱིར།།ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་རྣམས་གྱུར་པ་ནི་དེ་དག་གྱུར་པའོ། །དེ་དག་གྱུར་པས་གྱུར་པ་དེ་དག་ལ་ཡོད་པས་ན་དེ་གྱུར་པས་གྱུར་པ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གྱུར་པས་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་དག་གྱུར་པས་གྱུར་ཉིད་དོ། །དེ་དག་གྱུར་པས་གྱུར་པ་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་རོ། ། ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། གསལ་བ་དང་། མི་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕན་པ་དང་གནོད་པ་དག་ནི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ལ། གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ། །རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་སྒྲ་ནི་ཕན་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ནས་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་མིག་སྨན་དང་། རྡུལ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་ཕན་བཏགས་པ་དང་། གནོད་པ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད ཅིང་།དེ་བཞིན་དུ་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་སྐྱེས་པས་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་རྗེས་སུ་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་རྣམ་པར་གྱུར་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ གྱུར་པས་དེ་དག་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་གི་།ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། གསལ་བ་དང་། མི་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་གཟུགས་གསལ་བ་ཡང་མིག་སེར་གྱིས་མིག་ཉམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དུང་སེར་པོར་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །རབ་རིབ་ལ་ སོགས་པས་གནོད་པར་བྱས་པ་གཟུགས་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་མིག་མི་གསལ་ན་གཟུགས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཚང་ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་གསལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་མིག་གསལ་ན་གཟུགས་མི་གསལ་ཡང་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསལ་བར་སྐྱེའོ། ། འདིར་རྟེན་གྱི་དོན་ནི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཡིན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆེས་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དེ་བསྙད་པར་རིགས་སོ་སྙམ་དུ་བསམས་ཏེ་འདྲི་བ་ནི། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བའོ། །རྟེན་གྱི་དོན་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་མ ཡིན་པ་ཉིད་འདྲི་བ་ནི།ཇི་ལྟར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེས་པའོ། །མིག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཞན་ཉིད་ནི་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་ཀྱང་རིགས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། རིགས་མཚུངས་ཉིད་ཡིན་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་རྟེན་ཐ་དད་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་སྟེ།རྟེན་མ་ཡིན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་གནས་གཅིག་ལ་གནས་པའི་གཟུགས་ལ་ཡང་སྐྱེ་གནས་བཞི་ལ་གནས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའི། སྐྱེ་གནས་གཅིག་ལ་གནས་པའི་མིག་གིས་སྐྱེ་གནས་གཉིས་ལ་གནས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་ན། སྐྱེ་གནས་བཞི་ལ་གཞན་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས། དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་དང་འགྲོ་བ་ངེས་པ་ལས་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཡང་སྐྱེ་གནས་གཞན་ལ་གནས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་གནས་གཞན་ལ་གནས་པ་སྐྱེ་མོད་ཀྱི། གཅིག་གིས་ཅིག་ཅར་སྐྱེ་གནས་དུ་མ་ལ་གནས་པ་སྐྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ།།དེ་བཞིན་རྟེན་གྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་བསྟན་ཏོ།

雖然沒有光明，但對於夜間活動的眾生；雖然沒有虛空，但對於水中活動的眾生；以及通過綠松石、水晶、玻璃等隔斷的人們，以及兩者皆無而具有天眼者，都能生起眼識。如是，並非沒有眼根和色境。作意是六識生起的共同所依，而眼根和色境則不是如此。因此，單獨提及這兩者是恰當的。 由於’彼等轉變故’這句中，‘彼等轉變’是指那些（根境）的轉變。由於在彼等轉變中有轉變，故稱為’彼等轉變所轉’，即眼等諸識。彼等轉變所轉之事，即是’彼等轉變性’。由於是彼等轉變所轉故。 關於’隨順利益、損害、明瞭、不明瞭性故’這句，利益與損害是依緣而定，明瞭與不明瞭性是指眼根的自性。‘隨順’一詞分別與利益等相配，即是隨順利益故，乃至隨順不明瞭性故。眼等諸識依次通過生起樂受和苦受，隨順眼等根對眼藥、塵埃等所造成的利益與損害，同樣也隨順由明瞭和不明瞭所生起的明瞭性和不明瞭性的自性。因此，應知眼等根的變化導致識的變化。 但不是由於色等境的變化而使彼等（識）轉變，因為不隨順色等境的利益、損害、明瞭、不明瞭性故。如是，即使色境明瞭，患黃疸眼病者也會將白色螺貝見為黃色。被眼翳等損害時會見到色境變異。同樣，當眼根不明瞭時，即使色境具足自相，眼識也會變得不明瞭。如是，當眼根明瞭時，即使色境不明瞭，其識也會明瞭而生。 此處’所依’的含義是隨順義。‘極為善哉’即是’非常好’的意思。認為應當解說識所作用的對象，而有此問：‘為何’等廣說。由於已說明所依義，故問’如何是不共’。 關於’眼非他識之’這句，‘他’是指雖屬自相續但因種類不同而為意識，或雖是同類但因有情所依不同而為眼識，故非所依。乃至身根亦復如是。因為即使是處於同一生處的色境，也能生起處於四生處的眼識；而處於一生處的眼根，連處於二生處的眼識都不能生起，更何況四生處。同樣，從界和趣的決定性來看也是不共。雖然處於其他生處的意識能生起其他生處的（意識），但一個（意識）不能同時生起多生處的（意識），如同色等境一樣。如是，由於隨順所依故，以及不共故，由彼等而顯示。

།དཔེར་ན་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་དང་། ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྒྲ་དང་མྱུ་གུ་འབྱུང་བ་རྒྱུ་དུ་མ་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་ཡང་རྔ་བོ་ཆེ་དང་ནས་གཉིས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྔ་བོ་ཆེའི་ སྒྲ་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ཞེས་དེ་དག་གིས་བསྟན་གྱི།རྔ་ལྕག་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། ཆུ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི། རྔ་པ་ཊ་ཧ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དག་དང་། སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པས་རྔ་ལྕག་གི་སྒྲ་ཆུའི་མྱུ་གུ་ཞེས་དེ་དག་གིས་མ་བསྟན་ཏོ། །གང་ལས་ཤེ་ན། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།འོན་ཀྱང་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ལུས་གང་ལ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡང་གི་སྒྲ་ནི་དབང་དུ་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་ པའམ།བསམ་གཏན་དང་པོའམ། གཉིས་པའམ། གསུམ་པའམ། བཞི་པའི་ས་པའོ། །ཅི་ལུས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཅི་ལུས་འདོད་པར་གཏོགས་ན་མིག་དང་། གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཀྱང་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་ལུས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་ པ་ཡིན་ན།མིག་དང་། གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཀྱང་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའི་བར་དུ་ཡིན་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ལུས་འདོད་པར་གཏོགས་ན་མིག་དང་། གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་ས་པ་ཡིན་པ་ན། དེ་བཞིན་དུ་ལུས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་ཡིན་ན། མིག་དང་། གཟུགས་ དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཀྱང་གཞན་གྱི་ས་པའི་བར་དུ་ཡིན་པ་ཞིག་ཅེ་ན། བཞི་ཆར་ཡང་ཕན་ཚུན་ངེས་པ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་གཏོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་བཞི་པོ་འདི་དག་ ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་མི་སྲིད་དེ།འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་དག་ལ་ནི་རང་གི་མིག་གིས་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནས་ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཡང་སྲིད་དོ། །འདི་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་རང་གི་མིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །བསམ་གཏན་ གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་ས་པའི་མིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པའི་མིག་གིས་དེའི་ས་པ་དང་། ས་འོག་མའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན། གང་གི་ས་པ་ཡིན་པ་དེ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་དེ་ བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་།བཞི་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བར་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་མིག་གིས་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན། གཟུགས་དང་ལུས་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ ས་པ་ཡིན་ནོ།།མིག་ནི་གསུམ་པའི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་ནི་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་རྣམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དང་པོ་པའོ། །མིག་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་པའོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན། ལུས་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དང་པོའི་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་རྣམས་ནི་གཉིས་པའི་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན། ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་དང་མིག་ནི་གསུམ་པའི་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་མིག་གིས་འདོད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན། ལུས་དང་གཟུགས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དང་པོའི་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲའོ། །གཟུགས་རྣམས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དང་པོའི་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་བཞི་པའི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དང་པོའི་ཡིན་ནོ། ། གཟུགས་རྣམས་ནི་གཉིས་པའི་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་བཞི་པའི་ཡིན་ནོ།

例如說’大鼓的聲音和青稞的苗芽’這句話，雖然聲音和苗芽的產生都依賴多種因緣，但因為大鼓和青稞是其特有的，所以說’大鼓的聲音’和’青稞的苗芽’。而鼓鞭等和水等，對於鼓、拍鼓等的聲音和稻穀的苗芽等來說都不是特有的，所以不說’鼓鞭的聲音’和’水的苗芽’。為什麼呢？因為不是特有的緣故。然而說’大鼓的聲音’和’青稞的苗芽’。同樣在這裡也是眼等的識，而不是色等的識。 關於’又依止何身’這句話，‘又’字表示所依的意思。‘何’字是指欲界所屬，或初禪、二禪、三禪、四禪地所屬。關於’若身’等，是說如果身屬欲界，眼、色、識也都是屬於欲界，如是乃至身屬第四禪地，眼、色、識也都是屬於第四禪地呢？還是說若身屬欲界時眼、色、識屬於其他地，如是乃至身屬第四禪地時，眼、色、識也都屬於其他地呢？ 爲了顯示四者之間互不決定，所以說’一切都有差別’。除了欲界和初禪所屬外，其他地的眾生不可能四者都屬於自地。欲界和初禪所生者，可以用自地的眼看自地的色等一切都可能屬於自地。爲了顯示這個道理，所以詳細說’欲界所生者以自地眼’等。 關於’以第三禪和第四禪地的眼’等，如同欲界所生者以初禪、二禪的眼看該地和下地的色時，屬於何地已詳細解說，同樣也應當配合第三禪和第四禪的眼見。其中以第三禪的眼看欲界所屬的色時，色和身屬於欲界，眼識屬於初禪地，眼屬於第三禪。看初禪的色時，身屬於欲界，色和眼識屬於初禪，眼屬於第三禪地。看第二禪的色時，身屬於欲界，眼識屬於初禪，色屬於第二禪，眼屬於第三禪。看第三禪的色時，身屬於欲界，眼識屬於初禪地，色和眼屬於第三禪。 同樣，以第四禪的眼看欲界所屬的色時，身和色屬於欲界，眼識屬於初禪，眼屬於第四禪地。看初禪地的色時，身如前相同，色和識屬於初禪，眼屬於第四禪。看第二禪地的色時，身屬於欲界，眼識屬於初禪，色屬於第二禪，眼屬於第四禪。

བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ནི་གསུམ་པའི་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་བཞི་པའི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན།ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་མིག་ནི་བཞི་པའི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བའི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་བསམ་ གཏན་གསུམ་པའི་མིག་གིས་འདོད་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན།གཟུགས་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། ལུས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ནི་དང་པོའི་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་གསུམ་པའི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། གཟུགས་ རྣམས་ནི་དང་པོའི་ཡིན་ལ།མིག་ནི་གསུམ་པའི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན། ལུས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ནི་དང་པོའི་ཡིན་ལ། གཟུགས་ནི་གཉིས་པའི་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་གསུམ་པའི་ཡིན་ནོ། །རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ལུས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ ནི་དང་པོའི་ཡིན་ལ།མིག་དང་གཟུགས་གཉིས་ནི་གསུམ་པའི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བའི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་བསམ་གཏན་གཉིས་པར་སྐྱེས་པའི་རང་གི་མིག་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ནི་གཞན་གྱི་མིག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གསུམ་པར་སྐྱེས་པའི་རང་གི་མིག་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་པའོ། །གཞན་གྱི་མིག་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པར་སྐྱེས་པའི་མིག་ནི་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱི་ས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། རང་དང་གཞན་གྱི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བའི་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསམ་གཏན་གཉིས་པར་སྐྱེས་པའི་རང་གི་ས་པའི་གཟུགས་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་གཟུགས་དག་གོ། །ལྷག་མ་གོང་མ་དང་འོག་མ་དག་ནི་གཞན་གྱི་ས་པ་རྣམས་སོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པར་སྐྱེས་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡང་དེ་བཞིན དུ་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ།བཞི་པར་སྐྱེས་པའི་གཞན་གྱི་ས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ནི་འོག་མ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། གོང་མ་དག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་རིགས་པ་འདི་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པར་སྐྱེས་པའི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་ པའི་མིག་མེད་ཀྱི།རང་གི་ས་པའི་མིག་གིས་རང་དང་འོག་མའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་སྟེ། གོང་མ་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་པས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་གཟུགས་མ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟའོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པའི་མིག་ གིས་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ལྟ་བ་ཉིད་དོ།།དེ་ལྟར་ན་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ས་འོག་མའི་མིག་མེད་ཀྱི། རང་གི་ས་པའི་མིག་གིས་རང་གི་ས་པ་དང་ས་འོག་མའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་སྟེ། ས་གོང་མ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལུས་ལ་འོག་མའི་མིག་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འོག་མ་བཀག་པས་ རང་གི་ས་པ་དང་ས་གོང་མ་པ་གནང་བར་འགྱུར་རོ།།འདི་ལྟར་ས་གོང་མ་པའི་ལུས་ལ་ས་འོག་མ་པའི་མིག་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མི་རིགས་ཏེ། ས་འོག་མ་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་གོང་མའི་འབྲས་བུ་མི་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ས་འོག་མ་པའི་རྒྱས་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལུས་དང་། མིག་དང་། གཟུགས་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་གོང་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར་ས་ལྔ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ས་གོང་མ་དག་ནི་མེད་དོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ཡོད་ཀྱི། གོང་ན་ནི་ཡོད་པ་མ ཡིན་ཏེ།རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ན་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་གི་ས་གོང་མའི་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གོང་མའི་བཀག་པས་རང་གི་ས་པ་དང་ས་འོག་མ་པ་ཁས་བླངས་པར་འགྱུར་རོ།

對於處在第三禪天的眾生來說，當他們觀看時，身體是屬於欲界的，而識是屬於初禪的，色是屬於第三禪的，眼是屬於第四禪的。對於處在第四禪天的眾生來說，當他們觀看時，身體是屬於欲界的，眼識是屬於初禪地的，色和眼是屬於第四禪的。 關於用第三禪等的眼睛觀看也應當如是配合，即初禪所生者用第三禪的眼睛觀看欲界諸色時，諸色是屬於欲界的，身和識二者是屬於初禪的，眼是屬於第三禪的。觀看初禪的諸色時，身、識和諸色是屬於初禪的，眼是屬於第三禪的。觀看第二禪的諸色時，身和識二者是屬於初禪的，色是屬於第二禪的，眼是屬於第三禪的。觀看自地諸色時，身和識二者是屬於初禪的，眼和色二者是屬於第三禪的。 用第四禪的眼睛觀看也應當如是配合。關於生在第二禪等處，其中生在第二禪者的自地之眼是屬於第二禪地的，第三禪和第四禪是他地之眼。如是，生在第三禪者的自地之眼是屬於第三禪地的，他地之眼是屬於第四禪地的。生在第四禪者的眼僅是屬於自地的，而不是屬於他地的。 關於觀看自地和他地諸色，生在第二禪者的自地諸色是第二禪的諸色。其餘上地和下地的是屬於他地的。對於生在第三禪和第四禪的二者也應當如是配合，生在第四禪者的他地諸色僅是下地的，而上地的是不存在的。 應當如理配合，其中這是道理：生在第二禪者沒有屬於欲界和初禪地的眼，而是以自地之眼觀看自地和下地的諸色，但不能觀上地。第三禪地者能觀看除第四禪色之外的諸色。第四禪的眼能觀看一切。如是，生在第三禪和第四禪者沒有下地之眼，而是以自地之眼觀看自地和下地之色，但不能觀上地。 關於’身體不是下地之眼’，遮止下地故，應許自地和上地。如是，上地之身不應有下地異熟生之眼，因為下地異熟因不能產生上地果故。增長所生的也不應理，因為沒有下地增長因故。 身、眼和色是色性故，以及第四禪之上無色故，唯是五地，而無上地。關於眼識，存在於欲界和初禪，而上地則不存在，因為具有尋伺故，以及第二禪等無尋伺故。關於’眼不是上地之色’，遮止上地故，應許自地和下地。

།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ མིག་གོང་མའི་གཟུགས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་དུ་མི་འདོད་ཅེ་ན།ས་འོག་མའི་མིག་ནི་ཡུལ་རགས་པ་ལ་འཚམ་པའི་ཕྱིར། ས་གོང་མའི་གཟུགས་ཕྲ་མོ་ལ་ལྟ་བའི་ནུས་པ་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའང་གོང་མ་ནི་མིག་གིས་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་རང་གི་ས་པ་དང་ས་འོག་མ་པ་ཁས་བླངས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ ས་གོང་མའི་གཟུགས་ས་འོག་མ་པའི་མིག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ།ས་གོང་མ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ས་འོག་མ་པའི་མིག་གིས་བརྟེན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། རང་གི་རྟེན་དང་ལྷན་ཅིག་ཡུལ་གཅིག་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ན་ལྷ་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཁྱད་པར་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རྒོལ་བའི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།སྤྲུལ་པའི་གཟུགས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ན་འདི་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཟུགས་ནི་འདིའི་ལུས་ཀྱིའང་གཉིས་ཀ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། འདིའི་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་མ་ཐག་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཞེས་བྱ་ བ་ལ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རིགས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མིག་གི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་རང་གི་ས་པའི་གཟུགས་ཁོ་ནའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་རང་དང་འོག་དང་། གོང་མའི་ས་པའི་གཟུགས་ཡིན་ལ་ལུས་ཀྱི་ཡང་ གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གཉིས་ཀ་རང་དང་།འོག་དང་། གོང་མའི་ས་པ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ས་པའི་གཟུགས་ནི་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པའི་འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་གཟུགས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གོང་མའི་ས་ པ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སོ།།ས་འོག་མ་པའི་འདོད་པའི་གཟུགས་སོ། །ལུས་ཀྱི་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་གི་ས་པ་དག་ནི་འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པའིའོ། །ས་འོག་མ་པ་དག་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པའིའོ། །ས་གོང་མ་པ་དག་ ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་ཁོ་ནའིའོ།།ལུས་ལ་འོག་མའི་རྣ་བ་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ས་གོང་མ་པའི་ལུས་ཡིན་པས་ས་དེ་པ་འམ་གོང་མའི་རྣ་བ་ཡིན་གྱི། ས་འོག་མ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་རྣ་བའི་ཡུལ་ནི་དེའི་ས་པའི་ས་གོང་མ་པའི་སྒྲ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣ་བའི་གོང་མའི་སྒྲ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོ་ སྟེ།ས་གོང་མའི་སྒྲ་ས་འོག་མའི་རྣ་བས་ཐོས་པར་ནི་ནམ་ཡང་མི་ནུས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གོང་མ་ནི་རྣ་བའི་མ་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འང་སྒྲ་ནི་འདིའོ། །ལུས་ཀྱི་འང་གཉིས་ཀ་ཐམས་ཅད་དུ། འདིའི་ཞེས་བྱ་བ་བཤད་མ་ཐག་པའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་གོང་མ་དང་། འོག་ མ་དང་།རང་གི་ས་པའི་སྒྲ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ལ། ལུས་ཀྱི་ཡང་སྒྲ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གཉིས་ཀ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་དང་དབང་པོ་དང་ཡུལ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གསུམ་ཆར་གདོན་མི་ཟ་བར་རང་གི་ས་པ་ཡིན་གྱི། རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ།།དྲི་དང་རོ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ན་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ལུས་དང་། རེག་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ས་ལྔ་པ་ཡིན་ལ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་གཉིས་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། འདི་ལ་དབྱེ་བ་ཡོད་དོ། །ཡིད་མ་ངེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རེ་ཞིག་ མཚུངས་པའི་ས་པ་ནི་ས་ལྔ་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པའི་རང་གི་ས་པ་བཞི་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།གང་གི་ཚེ་རང་གི་ས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རང་གི་ས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པ་ནའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ས་ལྔ་པའི་ཡུལ་ལ་ཡང་ཡིད་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་པ་དག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡིད་དང་། ཆོས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པའི་བར་ས་ཐམས་ཅད་པ་ཡིན་ནོ།

若問：為何不承許上地眼識以上地色為所緣境？因為下地眼根適合粗大境界，故無法見上地細微色法。‘上地識亦非眼’此說中也應承許自地及下地，如同上地色非下地眼根境界一樣，上地識也不依下地眼根，因為與自身所依同緣一境。 若說：‘因見梵天等諸天，並由此生起識，故此應有差別’，此乃諍論根據。答：因見所化身故，此已說訖。 ‘此識之色二者一切’者，‘此’指前說眼識。識類之境是一切色，欲界眼識之境唯自地色。初禪地眼識之境是自地、下地及上地之色，身識之色與識二者皆通自地、下地及上地。 其中，識之自地色是自識所知之慾界及初禪色。初禪識之上地色是二禪等色。下地色是欲界色。身之色與識自地者是生於欲界及初禪者。下地者是生於二禪等者。上地者唯是生於欲界者。 ‘身非下地耳根’者，因是上地身故，是彼地或上地耳根，非下地。此耳根境非彼地及上地聲。‘耳非上地聲’是指耳根，下地耳根永不能聞上地聲。上地識亦非耳識，如聲。 識與聲是此。身二者一切。‘此’指前說耳識之境是上地、下地及自地一切聲，身之聲與識二者皆一切。 ‘三者’廣說者，因與境相觸故，身、根、境三者必定是自地，而識則有差別。香與味唯存在欲界，身、觸、身根是五地，身識是二地，故此有差別。 ‘意不定’者，首先同分地於五地中所生者唯是自地四者，即當自地意識知自地諸法時。正因如此，故說’五地境于意等皆是一切’，意、法、意識通從欲界乃至有頂一切地。

།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་སྐྱེ་བའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་ཡིད་ས་གོང་མ་པ་ཡིན་ན་ནི་གང་གི་ཚེ་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བ་ཞིག་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ སོགས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པ་ན་སྟེ།དེའི་ཚེ་ཡིད་ནི་ས་གོང་མ་པ་ཡིན་ལ། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཆོས་རྣམས་ནི་ས་འོག་མ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་སྤྲུལ་ པ་སྤྲུལ་པ་ན་སྟེ།ཡིད་ནི་ཅི་རིགས་པར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་ལ། གསུམ་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ཡིན་ནོ། །ས་འོག་མའི་ཡིད་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེ་བའི་སྤྲུལ་པ་སྡུད་པའི་ཚེ་སྟེ། ཡིད་ས་འོག་མ་པ་ཡིན་ལ། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ནི་ས་གོང་མ་ པ་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་བའི་ཚེ་ཡིད་ས་གོང་མ་པ་ཡིན་ལ། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ས་འོག་མ་པ་ཡིན་པ་ནི་གང་ཞིག་ས་གོང་མ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན་སྟེ། དེའི་ཡིད་ནི་ས་གོང་མ་པ་ཡིན་ལ། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་འོག་མ་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་རྣམས་ནི་དེའི་ས་པ་དང་། ས་གོང་མ་པ་དང་མི་ལྡན་པ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ས་འོག་མ་པ་ཡིན་ལ། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ས་གོང་མ་པ་ཡིན་པ་ནི་གང་གི་ཚེ་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་འཆི་འཕོས་ཏེ། དེ་ནས གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན་སྟེ།དེའི་ཚེ་ཡིད་ནི་ས་འོག་མ་པ་ཡིན་ལ། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་གོང་མ་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་རྣམས་ནི་མ་ངེས་ཏེ། དེའི་ས་པ་དང་། ས་གོང་མ་པ་དང་མི་ལྡན་པ་དག་གམ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་སོ། །འདི་རྒྱས་པར་ ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི།ཟག་པ་མེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ། །ལྟག་འོག་གསུམ་པའི་བར་དགེ་བ། །སྐྱེ་བོ་དག་པ་ལས་དེ་བཞིན། །རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་ཀྱང་། །ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་རང་དག་དང་། །ཉོན་མོངས་འོག་མའི་དག་གཅིག་ཀྱང་། །འཆི་འཕོ་དག་ ལས་ཉོན་མོངས་ཀུན།།ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་གོང་མ་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། རིགས་མི་མཐུན་པའི་གསུམ་པར་འགྲོ། །ཐོད་རྒལ་གྱི་ནི་སྙོམས་འཇུག་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །ཞར་ལས་འོངས་པའི་སྐབས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཞར་ལས་འོངས་པ་ནི་ཞར་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ལུས་གང་ལ་གནས་ ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་ནི།མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལས་འོངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྐབས་སུ་བབ་པས་དེའི་ཕྱིར། གཉིས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཕྱི་ཡི་ལྔ། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་སྨོས་སོ། །ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་ པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཕྱིའི་ལྔ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བས་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་མངོན་པ་ལས་སྲིད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཤད་དོ། །ངེས་པར་གཟུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཁམས་ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ།ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་རྟག་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་བས་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་གི་།ལྷག་མ་རྣམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་མི་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ འདུས་མ་བྱས་ཁོ་ན་རྟག་པ་ཡིན་ཞེ་ན།དུས་སུ་རྒྱུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་མེད་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་དང་གང་དག་ནི། །བཅུ་གཉིས་ནང་གིར་བཤད་དབང་པོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་དག་གོ་ཞེས་སྐབས་དང་སྦྱར་རོ། །མདོ་ལས། མིག་ གི་དབང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་རང་བཞིན་ཉན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།

出現’等持和投生時’這樣的說法。關於這點，在等持時如果意識屬於上地，那麼當從初禪等出定后想要投生欲界時，以欲界意識了知欲界諸法時，此時意識屬於上地，而身體、意識和諸法屬於下地。 或者，當欲界眾生變化欲界所攝的化身時，意識隨情況屬於四禪地，其餘三者屬於欲界所攝。下地意識是指在初禪投生時收攝化身時，意識屬於下地，而身體、意識和諸法屬於上地。 投生時意識屬於上地，而身體、意識和諸法屬於下地的情況是：當某人以上地識為后得而結生於欲界或色界時，其意識屬於上地，而身體和意識屬於下地。諸法則屬於該地、上地或不相應。 同樣，意識屬於下地而身體、意識和諸法屬於上地的情況是：當從欲界死亡后結生於色界時，此時意識屬於下地，而身體和意識屬於上地。諸法則不定，可能屬於該地、上地、不相應，或是欲界所攝的化心。 這詳細內容如’等持教說’等所說：‘無漏心后得，上下三間善，從凈亦如是，自地煩惱等。從染自凈及，下地凈一種，從死染一切，從染非上地’以及’異類趣第三，是為超越定’等等。 關於’附帶章節’，附帶是指從’以眼見色’等引申而來。由於正在討論界的分類，因此說’二識知外五’。‘五’是爲了明確法界。‘外’是爲了明確眼等。 不僅僅是由二識所知，通過確定唯有外五，阿毗達磨從有情的角度作了解釋。通過確定，其餘十三界是由意識所知，這是因為它們不是五識的對境。 通過確定’無為唯是常’，可知法界的一部分是常，其餘和法界的另一部分是無常。為何唯有無為是常？因為無有時間流轉。無有流轉是因為不具生等有為相。 ‘法之半及余，十二說為內，諸根’等，要與上下文聯繫理解。經中說’眼根’等，此時婆羅門自性聞向世尊如是請問。

།ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་དབང་པོ་རྣམས་ཞེས་བགྱི་ན། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དུ། དབང་པོ་ཅི་སྙེད་ཅིག་གིས་དབང་པོ་བསྡུས་པར་འགྱུར། བྲམ་ཟེ། དབང་པོ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་ གཉིས་པོ་འདི་དག་སྟེ།ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་གང་དག་ཞིག་ཅེ་ན། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དང་། ཕོའི་དབང་པོ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ གྱི་དབང་པོ་དང་།ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དད་པའི་དབང་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་སྟེ། བྲམ་ཟེ་འདི་དག་ནི་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་སོ། །དབང་པོ་འདི་དག་ཙམ་གྱིས་དབང་པོ་བསྡུས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། མདོ་ལས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ བཤད་ལ།ཆོས་མངོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པ་སྟོན་པ་དག་ཏུ་ཆེས་བདེ་བླག་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དམིགས་པ་མེད་ཅིང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ལ། གཅིག་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་འདོན་པའི་གོ་རིམས་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ། དེ་ནས་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཉེ་བར་དགོད་པའི་ཚིག་སྟེ།དབང་པོ་གང་དག་བཤད་པ་ལ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་ཅེས་བྱ་བའོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱེད་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། གསུམ་པོ་དག་གི་ཆ་སྟེ། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྫས་དགུའི་བདག་ཉིད་ཅན་རྣམས་ལས་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་རྫས་བརྒྱད་དོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་རང་གི་མིག་གིས་སྨོས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ལྔ ནི་དབང་པོ་ལྔ་སྟེ།མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་རོ། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་གཉིས་ནི་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཕོའི་ཁམས་དང་། མོའི་ཁམས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོག་ནས་འཆད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་ལས་ཕོ་དང་མོ་དབང་དག་།ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནས་སོ། །ལྷག་ མ་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་།སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་དག་གོ། །ཆོས་ཀྱིས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནི་དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །སློབ་དཔོན་གང་བ་སྤེལ་བས་མཛད་པ་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་མཚན་ ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཁམས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་དང་པོའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། །།དབང་པོ་རྣམས་བཤད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གར་བཤད་ཅེ་ན། ཁམས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་མཐར་རོ། །ཇི་ལྟར་བཤད་ཅེ་ན། བསྡུ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་དང་གང་དག་ནི། ། བཅུ་གཉིས་ནང་གིར་བཤད་དབང་པོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་བའོ། །མིག་གི་དབང་པོ་ནས། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བར་ནི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའོ། །དེ་ལྟར་དབང་པོ་རྣམས་བཤད་པ་ལ་དབང་པོའི་དོན་མི་ཤེས་པ་དེའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྨོས་སོ། །འདིའི་སྒྲའི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས ནས་དྲིས་པ་ཡིན་གྱི།དངོས་པོའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པ་རྣམས་ལ་ཐ་མི་དད་པ་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་སྒྲ་འཇུག་པ་ནི་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོའི་དོན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཕོའི་དབང་པོ་ལ་ཐུག་པ་འགའ་ཞིག་གི་ནི་མཛོད་ཀྱི་གནས་དང་པོ་ཁོ་ནར་བསྟན་ལ། སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་ལྡན་པ་མ་ ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་འཆད་དོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སོ།

如果說’噢，喬達摩，諸根是什麼’，噢，喬達摩，諸根有多少？以多少根攝諸根？婆羅門，根有二十二種，是哪二十二種呢？眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根、女根、男根、命根、樂根、苦根、喜根、憂根、舍根、信根、精進根、念根、定根、慧根、未知當知根、已知根、具知根。婆羅門，這些就是二十二根。以這些根攝諸根。 經中從六處安立的角度，在身根之後說意根。諸阿毗達磨論師爲了更容易說明諸相，爲了無所緣、無記和一切有漏法按順序排列，然後再說有所緣的意根。 ‘其中’是安立義理的詞語。所說諸根是法界的一部分，故稱為法的一半。命根等十一根，其中法界的一半是命根、五受根、信等五根，以及三根的部分，即未知當知根等九法，除意根外的其餘八法。 眼等五根以自身說明，即眼等五界是五根，從眼根到身根。男女二根是身界的部分，因為沒有其他的男界、女界。‘下面將說’是指’身中有男女根’等。其餘五界是色、聲、香、味、觸界。法界中非根的部分是指除十一根以外的部分。 這是阿阇黎剛和貝所造《阿毗達磨俱舍論明義疏》中說明界品，即第一品的釋文。 關於諸根的解說，在何處說？在界品的最後。如何說？從攝集和分別的角度，‘法的一半與十二，內說為諸根’是攝集。從眼根到具知根是分別。如是說諸根后，因不知根的含義，故問’根的含義是什麼’。 這是從詞義角度提問，而非實義。因為不應對相互差別的事物執著為無差別而使用詞語。實義中，眼等直至男根的一些在俱舍論第一品中已說明，命根在不相應行中說明，信等諸根在心所中說明。

།བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་དབང་པོའི་སྐབས་འདི་ཉིད་ནས་སྟོན་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ ནས་དྲིས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ།།སློབ་དཔོན་ཡང་སྒྲའི་དོན་ཁོ་ན་སྟོན་ཅིང་། སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་མཛད་པ་ནི། དབང་ནི་དབང་ཕྱུག་དམ་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དངོས་པོའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་དྲི་བ་ཡིན་ན་ནི་འདི་ལན་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་དབང་བྱེད་པས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་འདི་ གཟུགས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།དབང་བྱེད་པས་ན་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། དབང་བདག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདུས་པ་འདི་ལ་དབང་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་བསམ་མོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་གི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་པས་དབང་པོ་རྣམས་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་པའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏོ། ། གལ་ཏེ་དབང་བྱད་པས་དབང་པོ་རྣམས་ཡིན་ན་ནི། དབང་བྱེད་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དབང་པོ་ནི་དབང་བྱེད་པའི་རྟགས་དང་། དབང་བྱེད་པས་བསྟེན་པ་དང་། དབང་བྱེད་པས་ཕྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བས་འདོན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡང་གྷ་ཉའི་དོན་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་ན། དེ ཡང་མ་སྨྲས་པས་འདི་ནི་ལན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་བ་ནི་དེ་ལས་ཐ་དད་པའི་ཤེས་པ་པོས་བསྡུས་པ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལོ་ཊའི་དོན་ལ་གུས་པ་མེད་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བཤད་པ་ དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དབང་པོ་ལས་ཐ་དད་པར་བརྟགས་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལས་ཐ་དད་པའི་དབང་བྱེད་པས་བརྟགས་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ། དོན་དེ་དང་དེ་དག་ལ་དབང་བྱེད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ན་དབང་པོ་རྣམས་ སོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་དོན་བཞི་ལ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། གྲངས་མི་མཉམ་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། བསྣན་པ་ནི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྔ་པོ་རྣམས་རེ་རེ་ཞིང་དོན་བཞི་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རེ་ཞིག་མིག་དང་རྣ་བ་དག་།ཅེས་དོན་ཐ་དད་པ་བྱེ་བྲག་ ཏུ་ཕྱེ་སྟེ་ཉ་བར་བཀོད་དོ།།རེ་རེ་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །ལུས་མཛེས་པར་བྱས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལུས་ནི་འདིར་གཟུགས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་མངོན་པར་འདོད་དོ། །མཛེས་པ་ནི་གང་གཟུང་བར་འོས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །མི་མཛེས་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུང་བར་འོས་པའི་ངོ་བོ་མ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་ཏེ།མ་ལོང་བ་དང་མ་འོན་པ་དག་ནི་རྟེན་དུ་གཟུང་བར་འོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལུས་མཛེས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་པའོ། །ལུས་ཡོངས་སུ་སྲུང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་རྣ་བ་དག་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །སྲུང་བ་ནི་ཡོངས་སུ་འདྲེན་དང་འཚོ་བ་སྟེ། སྲོག་གི་བར་ཆད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའོ་ཞེས་བྱ་ བའི་དོན་ཏོ།།ལུས་སྲུང་བ་དེ་ཇི་ལྟར་མིག་དང་། རྣ་བ་དག་གིས་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། གཅོང་རོང་ལ་སོགས་པ་མཐོང་ཞིང་། སྟག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཐོས་ནས་གཅོང་རོང་ལ་སོགས་པ་དང་། སྟག་ལ་སོགས་པ་སྲོག་གི་བར་ཆད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་ སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་བཅས་པ་དག་སྟེ། མིག་དང་རྣ་བ་གྱུར་པའི་རྗེས་སུ་བྱས་པས་རྟེན་གྱི་ངོ་བོ་གནས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །གཟུགས་ལྟ་བ་དང་སྒྲ་མཉན་པ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་དང་ སྒྲ་འཛིན་པ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདི་དག་གི་བྱེད་པ་ནི་ལུས་ལ་འཛིན་པ་ཞིག་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་མ་འདྲེས་པའི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྣ་བས་གཟུགས་ལྟ་བའམ། མིག་གིས་ཉན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

樂等諸法，以及遍知一切無知的根等，將在此根處宣說。因此應知不是依實義而問。上師也唯說聲義，並完全領受語界義，即’根是最勝自在’。若是實義境的問題，此答不應理。‘由其自在故’中，應觀此語界形相。由自在故為諸根，即是’自在主’之義。應思維此聚為自在。‘因此’者，由於以自在故為諸根，因此自在義即是根義。 若問：若由自在故為諸根，則應說’諸自在’？答：由根是自在相，自在所依，自在所生，故說為’根’。若如是亦須說伽拿義，然未說故此非答案？此如識，譬如由能了別故為識，為遣除異於彼之能知者所攝，不須重視洛札義，如說’識’，如是此中亦為明顯異於根之所計自在故。 因此世尊為明顯遣除異於彼等之所計自在義，說’由於于彼彼義成為自在故，以自在義故為諸根’。‘五者於四義’中，為顯示數不相等故，及明顯增益故，應知五者各於四義自在。因此，‘且如眼耳二者’，分別區分不同義而近立。‘各各’者，非總攝。 ‘莊嚴身’中，此處身是指色蘊。莊嚴即是應取之體性。由非莊嚴體性故，即非應取體性故，無盲無聾二者由是應取所依性故，能自在於莊嚴身。‘守護身’者，與’眼耳二者自在’相連。守護即是引導和養護，謂遣除斷命緣之義。 若問：如何由眼耳二者守護身？為此廣說’見聞已’等，謂見峽谷等，聞虎等聲已，為遣除峽谷等及虎等斷命之緣故。‘及俱有相應’者，謂及心所，由隨順成為眼耳，由所依體性住故，自在於彼等識生。‘見色聞聲二者’中，謂執取色聲之義。此等作用欲求執取于身故。‘于不共因性’者，由境不雜故，非耳見色或眼能聞。

།ཅིའི་ཕྱིར་མིག་དང་རྣ་བ་དག་ཁོ་ན་གཟུགས་ལྟ་བ་ དང་།སྒྲ་ཉན་པ་དག་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དོ། །སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་རྣམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། དེ་དག་ལས་དབང་པོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཉམས་ན་ཡང་རྟེན་གཟུང་བར་མི་འོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་ཉིད་མཛེས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཤི་བའི་ གཟུགས་མི་མཛེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་གིས་ཁམ་གྱི་ཟས་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་ལ། ཁམ་གྱི་ཟས་ནི་དྲི་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ། དྲི་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྣ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པས་ཁམ་གྱི་ཟས་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ ཕྱིར་ལུས་སྲུང་བ་ཡིན་ཏེ།འགྲོ་བ་ཟས་ཀྱིས་གནས་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གོ་བར་ཟད་དོ། །དྲི་བསྣམ་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། རེག་བྱ་རེག་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །བཞི་རྣམས་གཉིས་ ལའོ་ཞེས་བྱ་བར་འབྱུང་སྟེ།འདིར་ཡང་བསྣན་པ་སྟེ། རེ་རེ་ཞིང་དོན་གཉིས་དང་། གཉིས་ལ་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་སྐབས་དང་སྦྱར་རོ། །བཞི་པོ་རྣམས་རེ་རེ་ཞིང་དབང་བྱེད་དོ། །ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་དག་གྲངས་མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་རེ་རེ་ཞིང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །ལོའི་སྒྲ་ནི་རང་གི་དོན་དང་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་གྲངས་ཕྱི་མ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ།།སེམས་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་ཁྱད་པར་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཅན་རྣམས་མིག་ལ་སོགས་པ་ནི་དབང་པོ་ཅན་དུ་མཚུངས་ཀྱང་། ཕོའོ། མོའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་འདི་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོས་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྐལ་པ་དང་པོ་པ་རྣམས་ནི་དབང་པོ་གཉིས་འབྱུང་བའི་གོང་རོལ་དུ་སེམས་ཅན་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བར་བྱེ་བྲག་མེད་པར་རྣམ་པར་གནས་ལ། དབང་པོ་གཉིས་བྱུང་བས་ནི་ཕོའོ། །མོའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་དབང་པོ་གཉིས་བྱུང་བའི་གོང་རོལ་དུ་བསྐལ་པ་དང་པོ་པ་རྣམས་ཀྱི ནུ་མ་ལ་སོགས་པ་དབྱིབས་དང་།ང་རོ་དང་། སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་བྱེ་བྲག་མེད་ལ། དབང་པོ་བྱུང་བས་ནུ་མ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་དང་། ང་རོ་དང་། སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་ཡང་དབང་བྱེད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་དང་།རྣམ་པར་བྱང་བ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དེ་ཞེའོ། །འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། དེ་དག་དང་ཉམས་པའོ། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་དང་བྲལ་བ་ནི་ཟ་མ་རྣམས་ཏེ། འབྱིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་དག་ཉམས་པ་ནི་མ་ནིང་རྣམས་ཏེ། གནོད་པས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་གཉིས་པ་ནི་གཉིས་ཀ་ཉམས་པ་སྟེ། གནས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་དང་། བདེ་བ་ཆུང་ངུའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་རབ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། དེ་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། མཚམས་མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་དེ་རྣམས་མེད་དོ། །ཟ་མ་མ་ནིང་སྒྲ་མི་སྙན། །མཚན་གཉིས་མ་གཏོགས་མི་རྣམས་ལ། །སྡོམ་མིན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཟ་མ་སོགས་ལ་མི་འདོད་དེ། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྐྱེས་པ་བུད་མེད་ཀྱིས་སྤྱོད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལྟ་སྤྱད་ཅེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། འདིས་ཉོན་མོངས་པ་དག་དང་། དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལས་རྣམ་པར་འབྱང་བར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་བྱང་བ་སྟེ། དེ་སྡོམ་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་རྣམས་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་གཉིས་ཁོ་ན ལ་ཡོད་ཀྱི།ཟ་མ་དང་། མ་ནིང་དང་། མཚན་གཉིས་པ་དག་ལ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར། ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ།

為什麼眼睛和耳朵僅僅是看色和聽聲的不共因？對於鼻、舌、身等，詳細來說，如果這些任何一個根受損，則因為不適合作為所依，所以不能執取。如果說是爲了莊嚴所依而起作用，這是不對的，因為死屍的形體是不莊嚴的。 他們是爲了受用段食，段食是以香等三處為自性，由於鼻等受用香等，所以受用段食而護持身體，因為經中說：‘眾生依食而住。‘鼻等識這個詞的意思是很容易理解的。對於嗅香、嘗味、觸物等的不共因起作用，這與前面相同。 ‘四者各二’如是說，這裡也要補充，即每一個對兩種對像起作用，應當根據上下文理解。四者各自起作用。因為境和有境的數量不相等，所以是各自的，應當這樣理解。‘之’字是爲了顯明自義和一切等後面的異名的意思。 對於有情的差別和特徵起作用，雖然有情們同樣具有眼等諸根，但’是男是女’這種差別是由男女根造成的，比如最初劫的眾生在二根出現之前，只是籠統地稱為’有情有情’，沒有差別，二根出現后才有了’是男是女’這樣的差別。因為在二根出現之前，最初劫的眾生們的乳房等形狀、聲音、行為等都沒有差別，二根出現后才有了乳房等形狀、聲音、行為等的差別，所以這些也是對有情的特徵起作用。 其他人說是對染污和清凈起作用。‘如是’的意思是’因為’的意思。‘不具彼等及損壞’是指不具有彼等和彼等損壞。缺少男女根的是黃門，因為沒有出精。彼等損壞的是閹人，因為受到損害。兩性人是兩者都損壞，因為處所損壞，且是微少樂的因。 染污是惡行及其因煩惱，即無有不律儀、無間罪、斷善根等。如說：‘除黃門、閹人、俱盧洲人、兩性人外，對人們有不律儀’，又說：‘黃門等不承認’，又說：‘男女所行’，如後面將解釋。由此清凈煩惱及其所發之業，故名清凈，即無有律儀、得果、離貪等。 因為染污和清凈唯在男女二者有，而在黃門、閹人、兩性人等則無，所以男女根是對染污和清凈起作用。

།སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིར་རིས་མཐུན་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནི་འཆི་བའི་སྲེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྲིད་པ་བར་མ་ དོར་མཚམས་སྦྱོར་བའམ།སྐྱེ་བའི་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་བཟུང་སྟེ། གཟུགས་མེད་པ་དག་ཏུ་ཡང་དེ་རྙེད་པ་ཡིན་དང་སྐྱེ་བ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་འོག་རོལ་དུ་ནི་ཡང་དག་པར་འཛིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་དང་། དགེ་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྲོག་གི་དབང་པོའི་སྟོབས་ཀྱིས་ གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་འཆི་འཕོ་བ་མེད་པར་མཐོང་ངོ་།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་ཞེས་བྱ་བར་འབྱུང་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ལ་ཁུངས་སྨོས་པ་ནི། ཇི་སྐད་དུ་དེའི་ཚེ་དྲི་ཟའི་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཕ་མ་ལོག་པར་འཇུག་ པའི་ཚེ་སེམས་གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་།།འདིས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་མེད་པར་སྐྱེ་བའི་སྲེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ནི་སྲིད་པར་ཡང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་དག་ནི་འདི་ལ། ཀུན་དགའ་བོ་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་ མངལ་དུ་འཇུག་པར་མ་གྱུར་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ཁོངས་སུ་སྨྲའོ།།དབང་གི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ཡིད་ཀྱི་དབང་གིས་ལུས་དང་། ངག་དག་མཐུན་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཉིད་ལ་ཁུངས་ནི། ཇི་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ འདི་ནི་སེམས་ཀྱིས་ཁྲིད།།སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དྲངས་པ་ཡིན། །འདི་དག་ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་ཆོས། །གཅིག་གི་དབང་དུ་མཐུན་པར་འགྲོ། །ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་འཇིག་རྟེན་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བྱ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྟེན་ཐམས་ཅད་དམ། དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ལ་སེམས་དབང་དུ་བྱེད་པར་གསུངས་སོ། །ལྔ་དང་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་བྱང་ལ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྔ་དང་བརྒྱད་པོ་འདི་རྣམས་ཏེ། །ལྔ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་དབང་བྱེད་ལ། བརྒྱད་པོ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སྟེ། གྲངས་མཉམ པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་དང་ལྡན་པར་མཚུངས་པའི་སྒོ་ནས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ བྱ་བའི་དོན་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལས་ནི་འདོད་ཆགས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ལས་ནི་ཞེ་སྡང་ངོ་། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལས་ནི་གཏི་མུག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་སྨོས་པ་ནི། དེ་དག་གི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་། འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་དད་པའི་སྒོ་གཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས པ།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དཔུང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། དྲན་པའི་སྒོ་སྲུང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚོན་གྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་འདི་དག་ཁོ་ནའི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བདེ་བ་ལ་ སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ།ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་གི་སྒྲས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ཡང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་ཏེ། བདེ་བར་གྱུར་པའི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པས་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ལྟར་ན་བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་ཡང་དབང་བྱེད་དོ།

關於所謂的命根，此處相應類別的相續是指在死亡貪愛之後，于中陰身相續或者投生相續，即使在無色界中也能獲得並確定投生。在此之後則完全執持，如是一切煩惱和善心相應者，皆由命根之力而見無從無色界死亡遷移。 意根是相續後有，如經中所說，因為煩惱使其相續後有。對此引用經證：‘如是說甘露天子’等，當父母交合時有二心等廣說。此說明若無煩惱心行，則無生起貪愛，故意根於後有相續中具有主導力。 其他論師則引用’阿難，若識不入母胎’等廣說為經證。由於具有隨順根之本性並具主導性，意根能使身語相順而行，此為其義。對此引經證：‘如是廣說：此世間為心所引導，為心所牽引，一切皆為心法，隨順一者之力而行。‘此處世間是指五取蘊，即說明心對一切具五取蘊相的所依或具根身具有主導力。 ‘彼等五與八，于雜染清凈’，此中五與八者，五于雜染具主導力，八于清凈具主導力，為顯示數量相等故。因此說’依次’。 由於它們是貪等增長的緣故，意即由於與所緣相應而成為貪等增長之所依，如經中所說：‘從樂受增長貪慾，從苦受增長嗔恚，從不苦不樂受增長愚癡。’ 信等於清凈具主導力，對此說明原因：‘彼等於清凈起作用’，因為它們能令清凈，所以它們于清凈具主導力。清凈即是斷除之義，如是經中說：‘聖聲聞具足信門，具足精進力，具足念門守護，心等持者以慧劍而得解脫。‘如是等經所說。 這三者包含于彼等之中。其他論師說：‘樂等於清凈亦然’中，‘亦’字表示于雜染也是如此。如經中說：‘心得安樂則能等持，心得等持則能如實了知。‘如是樂根于清凈也具主導力。

།དད་པ་གང་ལ་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཏེ། འདིས་ནི་དད་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ཡང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པར་སྟོན་ཏེ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ།ངེས་པར་འབྱུང་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་མོ། །ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པའོ། །ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་གཟུང་ངོ་། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་ བས་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་སྟེ།མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་མིག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་བདེ་བ་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ ཡིད་བདེ་བ།ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱང་བསྡུས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་གྱི་ཡིད་བདེ་བ་དགེ་བ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ངེས་ པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པ་སྐྱེ་ལ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་བསླུས་པ་ལ་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་མི་བདེ་བ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་དག་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ། བཏང་སྙོམས་སུ་གནས་ཏེ། ཡིད་བདེ་བར་ཡང་མི་འགྱུར། ཡིད་མི་བདེ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པའི་བཏང་སྙོམས་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡིད་བདེ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས སོ།།ཇི་སྐད་སྨྲས་པའི་དོན་མ་ལུས་པ་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པ་མི་སྲིད་པས་སློབ་དཔོན་མ་རངས་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་སྡེ་པ་དག་ན་རེའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་ནས་ཡ་ང་བ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱང་བས་དེ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་མིག་དང་། རྣ་བ་དག་གིས་ནི་ལུས་སུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མ་བྱང་བ་ནི་མཐོང་ཞིང་ཐོས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མི་སྤོང་ངོ་། །གལ་ཏེ་ལུས་སུ་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་མ་ཡིན་ན་དེ་དག་གང་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དེ་གཉིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ནི་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་མིག་དང་རྣ་བ་གཉིས་སོ། །ནིའི་སྒྲ་ནི རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལའོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ཏོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པ་གཟུགས་མཐོང་བའམ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། གཟུགས་མཐོང་བ་དང་སྒྲ་ཐོས་པ་ནི་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ན་འཛིན་པ་ལས་ཐ་དད་པར་མི་དམིགས་ལ། འཛིན་པ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་མིག་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དག་བསྐྱེད་པ་ལ་དབང་བྱེད་པར་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འཛིན་པ་ལ་ཡིན་གྱི། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །ལུས་མཛེས་པ་ལ་རྟེན་ཁོ་ན་དབང་བྱེད་ཀྱི། དབང་པོ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར དབང་པོ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ཡང་མཛེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་ཚིག་གི་དོན་དུ་རྟེན་ཁོ་ནས་ཆོག་གི་ཞེས་སྔར་བཤད་ཟིན་པས་ཡང་ཉེ་བར་མ་བཀོད་དོ། །རང་གི་དོན་དང་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། རང་གི་དོན་ནི་རང་གི་དོན་ཏེ། གང་ཞིག་གང་གི་ཡུལ་ཡིན་པའོ། །རང་ གི་དོན་གྱི་དམིགས་པ་ནི་རང་གི་དོན་ལ་དམིགས་པའོ།།དབང་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་དབང་བྱེད་པའི་སྟེ། རང་གི་དོན་གྱི་དམིགས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་རང་གི་དོན་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། རང་གི་དོན་ལ་དམིགས་པར་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་ཞེ་ན། ལྔ་པོ་དག་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་ནོ།

信仰是痛苦的因，有此因緣者即是具有痛苦因，由此表明信仰是痛苦因，故而苦根也能主宰清凈，依出離六者，出離是有漏和無漏之道。依出離是緣于出離。喜等，等字包含憂和舍。以色等境界分類則分為六種，如經中所說：‘依眼所識之色而生起依出離、隨順出離、緣于出離之喜’，乃至’如是依意所識之法而生起依出離之喜’，同樣也包括憂和舍。對色等進行觀察時，以遍行為前導的善喜，因隨順離貪而生起依出離；對於被色等欺騙者，如理作意的憂，因隨順離貪而依出離。對色等境界詳細觀察后，安住于舍，既不生喜也不生憂，這是依出離的舍，因為隨順離貪。如是，喜、憂、舍也能主宰清凈。 對於上述所言之義，因不可能完全主宰，故顯示論師不滿意。其他人說，即是經部師等說。爲了斷除從識而來的怖畏，由清凈而完全斷除其為害性故，眼耳二者非身生，如是未清凈者雖見聞亦不能斷除。若非護身，則彼等主宰何者？因此說’彼二者主宰識’，彼二者即是眼耳二者。‘ni’字表示唯于識的確定義。 除識之外見色等廣說：觀察見色聞聲時，除了能取之外不可得為異，而能取即是識，故非他。因此，所說主宰生起眼耳識及其相應，即是對於能取而言，非於其他。身之莊嚴唯依所依而主宰，因超越根故諸根非是，此亦如前已說莊嚴義和詞義唯依所依即可，故未再引述。廣說自境及一切所緣：自境即自義，即某者之境。自境所緣即緣于自境。主宰性即主宰，主宰自境所緣即緣于自境，因為是主宰緣于自境性故。何者？五者即是根性。

།ཐམས་ཅད་ ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པར་དབང་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ།།གང་ཞིག་ཅེ་ན། ཡིད་དོ། །འདི་ལ་དོན་རྣམས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་དབང་པོ་མེད་པར་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་བས་དེ་བཞིན་དུ་དོན་མེད་པ་ཡང་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་བས་དབང་པོ་ལྟར་དོན་ཡང་དེ་ལ་དབང་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དོན་ནི་ དབང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་དབང་བྱེད་པ་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ནི་དབང་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེའི་དངོས་པོ་ནི། ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་གང་ཞིག་དོན་ལ་མེད་པ་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། མིག་ནི་གཟུགས་ ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་ལ་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།མིག་ནི་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམིགས་པ་ལ་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་དེ་དག་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་དམིགས་པ་ནི་མིག་ ལ་སོགས་པ་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ།ཁམས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ནས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ཚོར་བ་འཁྲུགས་པ་དང་། མ་འཁྲུགས་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་གཟུང་ངོ་། །དེ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་སྔོན་པོ་ནི་ གཟུགས་སོ་སོར་ངེས་པ་དམིགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་ལྟར་གཟུགས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པའི་བྱ་བ་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ལ།དམིགས་པ་དེ་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ལ་ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ ཆོས་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། རེག་བྱའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རེག་བྱའི་ཡུལ་ཅན་དུ་མི་འགྱུར་རོ།

། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཕྱོགས་ཡིན་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཀྱི རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ནའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ།།མོ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕོ་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་མོའི་དབང་པོ་དང་། ཕོའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །མོ་ཉིད་ནི་མོའི་དབང་པོའོ། །གསུམ་པ་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བུད་མེད་ཀྱི་ཆ་བྱད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་སོ།།ཁ་ཅིག་ཆ་བྱད་ཀྱང་དོན་གཞན་ཡིན་པར་སེམས་པ་དེའི་ཕྱིར་ང་རོ་དང་། གཡོ་བ་དང་། བསམ་པ་དག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འདི་ཉིད་རྣམ་པར་དཔྱད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ནི་མོའི་མོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཁ་ཅིག་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟར་བུད་མེད་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཕོའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཕོའི་ཆ་བྱད་དང་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟར་ཡང་བཤད་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བུད་མེད་ཀྱི་བསམ་པ་ནི་སྐྱེས་པའི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། བུད་མེད་ནི་སྐྱེས་པའི་བསམ་པ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕོའི་བསམ་པ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། སྐྱེས་པ་དག་ལ་ ནི་བུད་མེད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཕོ་དང་མོ་གཉིས་ཀྱི་ང་རོ་ཡང་ཐ་དད་དེ། འདི་ལྟར་མ་མཐོང་བར་ཕོའམ་མོར་སྐད་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །གཡོ་བ་འགྲོས་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཕོ་དང་མོ་རྣམས་ལ་ཕན་ཚུན་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པར་དམིགས་སོ།

།སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་པར་གནས་པར་བྱ་ བ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ་གནས་པ་ནི་འདིར་རྒྱུན་དུ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་སྟེ།འདིར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱང་སྲོག་གི་དབང་པོའི་མཐུས་རིས་མཐུན་པར་རྗེས་སུ་འཇུག་ལ། སྲོག་གི་དབང་པོ་འགགས་ན་འགག་པར་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ། འགྲོ་བ་ཟས་ཀྱིས་གནས་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བས་ཟས་དག་ཀྱང་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། མེད་ཀྱང་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཁམ་གྱི་ཟས་མེད་ཀྱང་རིས་མཐུན་པར་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རེག་པ་དང་། སེམས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ཀྱང་རིས་མཐུན་པར་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་མཐོང་ཞིང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་མེད་པར་ ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་རིས་མཐུན་པར་གནས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཁོ་ན་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི། ཟས་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། བཤད་པ། སྔ་མ་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་ཡང་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་དབང་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། རྒྱུ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ལ། ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ལྷག་པར་དབང་བྱེད་ཀྱི། རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱ་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་པས། དེ་དག་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ ན་ལ་དབང་བྱེད་དོ།།དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་མདོ་ལས་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དམིགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་སོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པས་ན་ རྣམ་པར་བྱང་བ་སྟེ་ལམ་མོ།།དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི། འདི་ལྟར་དེ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་དྲོ་བར་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་དག་གིས་ལམ་སྐྱེ་བའི་གེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པར་གནོན་ལ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མེད་པར་དེའི་སྟོབས་ ཀྱིས་ལམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མཆོག་གི་གནས་སྐབས་དག་གིས་ནི་ལམ་ཡང་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ།།དེ་དག་ཁོ་ན་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་ཀྱི། རྣམ་པར་བྱང་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་སྨོས་སོ། །དེ་བཞིན་ ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།ཀུན་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཀུན་ཤེས་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སོ་སོར་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཉེ་བར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དབང་ བྱེད་པ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོར་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཤེས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།རྫས་ཐ་མི་དད་པས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་རབ་ཏུ་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་མཐོང་བའི་ ལམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ།དེ་དག་ཀྱང་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་བྱེད་དེ་མི་སློབ་པའི་ལམ་བསྒོམ་པའི་ལམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་ དབང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དེ།ལམ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འདིར་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའོ། །ཅི་དབང་པོ་དང་པོ་གཉིས་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་མེད་དམ་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སེམས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ།།སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དང་དེའི་འོག་རོལ་གྱི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། ། སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དབང་པོ་དང་པོ་གཉིས་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་བསྡུས་པས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་སྦྱོར་བ་དང་། རྣམ པར་གྲོལ་བ་དང་།ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་རྣམས་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དག་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་བཞིན་ནོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་དབང་བྱེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཐོང་བའི་ཆོས་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཏེ། སྐྱེ་བ་མངོན་སུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བདེ་བར་གནས་པ་ནི་བདེ་བར་གནས་པའོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དབང་བྱེད་དོ། །ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར གྲོལ་བས་དགའ་བ་དང་།བདེ་བ་དང་། སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའོ། །དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བའོ། །བདེ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་བདེ་བའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བས་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་ བས་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བའོ།།དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་ན་གོ། །མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པས་ཁ་བསྐང་དགོས་ཏེ། ཅི་ཞེ་ན། བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །ཉེ་བར་ཁ་སྐོང་བ་ནི་ཁ་སྐོང་བའོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་འཐོབ་པ་མ་བརྗོད་པ་སྨྲ་བ་ན་ཁ་སྐོང་ བའོ།།སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ། །ངག་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། ལག་པ་དང་། རྐང་པ་དང་། རྐུབ་དང་། མདོམས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གྲངས་ཅན་པ་དག་ནི་ངག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཐ་དད་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་དེ་ངག་གི་དབང་པོ་ནི་གང་གིས་ ཚིག་སྨྲ་བའོ།།ལག་པའི་དབང་པོ་ནི་གང་གིས་རྫས་འགའ་ཞིག་ལེན་པའོ། །རྐང་པའི་དབང་པོ་ནི་གང་གིས་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། འཆག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྐུབ་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་གང་གིས་རྟུག་པ་རྟུག་པར་བྱེད་པའོ། །མདོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཕྱོགས་ལས་ཐ་དད་པ་སྟེ། གང་གིས་ཀུན་དུ་དགའ་ བའི་བདེ་བའི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ།