d4093d4093阿毗達磨俱舍論隨相釋伽跋斯貝瓦 金剛幢 巴擦尼瑪扎c3.5s｜d4093d4093阿毗達磨俱舍論隨相釋伽跋斯貝瓦 金剛幢 巴擦尼瑪扎c3.5s（續4）

爲了說明所謂具一切智者也是各別根，如果問是否由於作用不同而了知是各別根性，爲了斷除由於實體無別而產生的疑惑，故加上’如是’之聲。其中，將知根對於獲得已知根起作用，這是因為修道是以見道為先導，而且這些安立於見道和修道之中。已知根對於獲得具一切智根起作用，這是因為無學道是以修道為先導。具一切智根對於圓寂起作用，這是因為沒有其他道。此處涅槃是指無餘依。 如果問前兩根對涅槃是否沒有作用？正因為如此，所以說’因為心未解脫者無有圓寂’。心解脫是盡智，它和它以下的一切無漏道都是具一切智根，因此具一切智根對於圓寂起作用。‘等’字是爲了顯示其他分類，詳細來說：前兩根分別攝於見修，依次對見所斷和修所斷煩惱的斷除起作用。 如果說加行、解脫和勝進道不是對治，所以它們不是（根），這是不對的。因為它們與彼等同類，如同不生法的根。關於’對現法樂住起作用’，現法即是現見之法，意即現前之生。樂住即是安樂而住。現法樂住即是于現法中安樂而住，具一切智根對此起作用。如何呢？因此說’由解脫而領受喜樂及別別正受’。解脫即是斷除煩惱。喜是意悅。樂是輕安樂。由解脫而領受喜樂即是由解脫而領受喜樂。 如果因為起作用而是根的話，無明等也應補充，為什麼呢？‘應當’是句子的剩餘部分。補充即是填補。當說明未說的相時即是補充。由說’等’字即攝集行等。關於’語等及手、足、臀、生殖器’，數論派認為語根等與眼等根是不同的：語根是能說話者，手根是能取物者，足根是能行走者即是能步行的意思，臀根是能大便者，生殖器根異於身根分，是能獲得特殊妙樂者。

།ཁ་བསྐང་བར་མི་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་གང་ཞིག་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་དག་གོ་ཞེས་མདོ་ལས་བསྟན་པ་དེ་ལ། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ངག་ལ་སོགས་པ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་རྟེན་དང་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །བདག་ཏུ་གྱུར་པའི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་དེའི་རྟེན་ཏོ། །རྟེན་དེའི་བྱེ་བྲག་ནི་ཕོའོ། །མོའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །གནས་ནི་རྒྱུན་རྗེས་སུ་འཇུག་པའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཚོགས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ནི་སེམས་བདག་ཏུ་གྱུར་པ ཁོ་ནའི་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་དང་གཙོ་བོའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ནི་གཅིག་ཏུ་སེམས་ཀྱི་གྲངས་སུ་བགྲངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་རྟེན་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ རྫས་ཡིན་གྱི།གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ལྷག་པར་ཆགས་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་རབ་ཏུ་ཆགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ནི་དབང་པོའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཆད་པ་ནི། ཡང་ན་འཇུག་པའི་རྟེན་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ ཆེར་འབྱུང་བའོ།།འཁོར་བའི་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པ་དག་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་རྟེན་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། ཉེ་བར་སྤྱད་པ་ཡང་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞིང་འདི་ཙམ་གྱིས་སྐྱེས་བུའི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་གང་དག་དབང་བྱེད་པ་དེ་དག་དབང་པོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །འཇུག་པ་ནི་འབྱུང་བ་ སྟེ།འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་འཁོར་བ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་འཇུག་པའི་རྟེན་ཡིན་ཏེ། དེའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དྲུག་པོ་དག་ནི་འགྲོ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་རྒྱུན་ཆགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་འཇུག་པའི་རྟེན་ཏེ། རྒྱུ་ཡིན་ལ། འཇུག་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་ བ་ནི་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ་དེ་དག་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། དེ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དེ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་དག་ནི་ཁུ་བ་དང་ཁྲག་འཇུག་པའི་དུས་ན་ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ དངོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ།མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་བཞི་པོ་དག་གི་ནི་རྒྱུད་ནས་ཡིན་ཏེ། མཐར་གྱིས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚུལ་འདི་ནི་མི་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་དག་ལ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྲོག་གི་དབང་པོས་ནི་གནས་པར་བྱེད་དེ། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྒྱུན་རྒྱུན་མི་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དེ། འཇུག་པའི་རྟེན་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་བཅུ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་འཇུག་པ་ལ་གཙོར་བྱེད་པར ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་དོ།།རྣམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཞན་དག་ནི་ལྡོག་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། ལྡོག་པ་ནི་ལྡོག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གཏན་འགགས་པའོ། །དེའི་རྟེན་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡིན་ཏེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་ནི་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། ནངས་ཀྱི་དང་པོར་ཡང་དག་པར་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་རྒྱུན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོས་ཉེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱེད་དེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པས་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།

不應增添，世尊爲了了知某種義理而在經中說二十二根，對此，無明等和語等是無用的。那麼這個義理是什麼呢？為此，廣說’心的所依和差別’。作為我的心的所依就是它的所依。所依的差別就是男性、女性。住處是相續隨轉。煩惱、清凈資糧和清凈唯是以心為我。 這六處是有情實物的基礎，這是第一和主要的。有情實物唯一計入心的數目中。以它們為所依的色等和它們的識是有情實物，其他則不是，因為是由它的力量而生起。或者因為是貪著的處所，因為對它生起極大貪著。其他論師對根的安立作另外的解釋，即’或者是趣入的所依’等廣說。 輪迴的趣入和還滅是主要的，它們的所依、生起、安住和受用也是主要的，僅此便圓滿了士夫的義利，故將能起作用者安立為根。趣入是生起，即輪迴的意思。有情實物輪迴中的六處是趣入的所依，因為是它的本性。因此六根是在諸趣中相續生起為特徵的趣入所依，是因，而趣入是果。 ‘生起是男女根’，為什麼它們是生起呢？為此說’因為從它生起’，因為從男女根生起，所以以生起的因說為生起。它們在精血入胎時是身根和意根二者的直接因，而對眼等四根則是相續因，因為說’漸次’。這種情況是對人、旁生、餓鬼趣，其他則不是，因為是胎生和卵生的有情。 命根能安住，因為使六處相續不斷。諸受能受用，因為趣入所依的利害。如是此十四根因為主要趣入而成為根。 ‘以彼相’即以所依等相的意思。‘其他是還滅’等廣說中，還滅是還滅，即六處永滅。它的所依是信等，因為是一切善根生起的主要因。生起是未知當知根，因為最初安住于正確決定的蘊中。安住是已知根，因為它相續具足故能隨轉于其他生。具知根能受用，因為以現法樂住而區分。

།དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དབང་པོ་དེ་སྙེད་ཅིག་གསུངས་ཏེ། དེ་སྙེད་ཅིག་ཁོ་ནས་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ངག་ལ སོགས་པ་རྣམས་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཁ་བསྐང་བར་མི་བྱ་སྟེ།མདོ་ཉིད་ལས་བཤད་པའི་དབང་པོའི་དོན་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའི་བར་རོ། །སེམས་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་སྔར་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བཤད་དོ། ། དེའི་བྱེ་བྲག་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་ལྡོག་པ་འཇུག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འཇུག་པའི་རྟེན་ཉིད་དུ་སྔར་བཤད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་རྒྱས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ངག་ནི་དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། གང་ལ་ཞེ་ན། ཚིག་སྨྲ་བར་བྱ་བ་ལ་སྟེ། སློབ་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་གང་ལ་དབང་བྱེད་པ་དེ་དག་ནི་ལོགས་སུ་སློབ་པ་ལ་ལྟོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །བྱིས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་ཙམ་གྱིས་སློབ་པ་མེད་པར་མིག་གིས་གཟུགས་ལྟའི། བསླབ་པའི་ཁྱད་པར་མེད་པར་སྨྲ་བ་ནི་མི་ནུས་ཏེ། འདི་ལྟར ལེགས་པར་སྦྱར་བ་དང་ཐ་མལ་པའི་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་སློབ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཚིག་ཐ་དད་པ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་ཆོས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ངག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དབང་པོ་ཡིན་པར་མི་འོས་སོ། །རེ་ཞིག་ངག་གི་དབང་པོ་ཉིད་ཅི་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་གང་ལས་ཚིག་འབྱུང་བ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ ལ་སོགས་པ་དག་དང་།དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་རླུང་རྣམས་ཀྱང་དེའི་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡང་མགྲིན་པ་དང་། རྐན་དང་། མཆུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟར་ན་ཡང་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་དག་སྟེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །ལག་པ་ དང་རྐང་པ་ཡང་ལེན་པ་དང་འགྲོ་བ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ལག་པ་དེ་ཉིད་གཞན་དང་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། རྐང་པ་ཉིད་གཞན་དང་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་གཞན་དུ་ཕྱིན་པ་མེད་ཅིང་བྱ་བ་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཡང་ མེད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་ལེན་པ་དང་འགྲོ་བ་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རང་ཉིད་ལ་ནི་དབང་བྱེད་པར་མི་རུང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་མིག་གཟུགས་ལ་དབང་བྱེད་ཅིང་། མིག་གི་དབང་པོ་ལས་གཟུགས་གཞན་མ་ཡིན་ལ། རང་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ འདིར་ཡང་ཡིན་ནོ།།སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་དག་ཁས་ལེན་པ་དང་བྲང་གིས་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཉ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རྐུབ་ཀྱང་རྟུག་པར་བྱ་བ་ལ་དབང་པོ་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་མི་གཙང་བ་རྟུག་པར་བྱ་བ་ལའོ།།དེ་རླུང་གིས་ཀྱང་བྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་གཙང་བ་བྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཁ་ནས་ཀྱང་རྟུག་པར་བྱེད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་དབང་པོའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་འཆོལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཁས་ལེན་པ་དང་རྟུག་པའི་ཕྱིར་ལ། ལག་པ་གཉིས་ ཀྱིས་ལེན་པ་དང་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྐང་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལེན་ཅིང་འགྲོའོ། །ཀུན་དུ་དགའ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བདེ་བའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བདེ་བ་དེ་ནི་མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ཉིད་མདོམས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ནི་མདོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལས་ གཞན་མ་ཡིན་ཏེ།ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

因此世尊宣說了這些根，僅以這些就足以完全表達所要說明的義理。因此不應該把無明等和語言等補充為根，因為經中所說的根的含義是不可能的。正因為如此，‘它們的次第也是如此’是指從眼根到具一切智根為止。因為是心的所依，所以先說眼等。 因為是其差別的因，所以其後緊接著應當廣說男根和女根。或者，因為是逆入和順入的先導，所以先說六處是入的所依，同樣也應當廣說其他。 語言不是根，為什麼呢？對於言語表達來說，是因為依賴於學習的差別。凡是對某事有支配力的，都不依賴於另外的學習，如眼等。嬰兒一出生就不需學習就能用眼看色，但若無學習則不能說話，因為根據梵語和俗語的差別，需要依賴學習才有不同的言語。 因此，由於超出了根的法相，語言等不適合作為根。那麼，語根究竟是什麼？如果說是言語所從生起的，那麼尋伺等以及由它們所發動的風也應成為其根。即使是依靠喉嚨、上顎、嘴唇等而生起，但尋伺等才是主要的，因為是發動的緣故。 手和腳除了拿取和行走之外別無他用是指，手的生起變化稱為拿取，腳的生起變化稱為行走，因為是剎那性的，所以沒有到達其他處所，也沒有轉變為其他作用。因此，拿取和行走不異於手和腳。所以它不是能支配的，因為自身不能支配自身。 就像眼對色有支配力，而色不異於眼根，自身不能支配自身一樣，這裡也是如此。關於蛇等，雖然蛇等沒有手腳，但它們也能拿取和用胸部行走，同樣也可以說魚等。 肛門對於大便也不是根，因為風也能排出糞便。有些從口中也能排便，所以如此的話根的建立就會混亂，因為能拿取和排便，兩手能拿取和行走。同樣兩腳也能拿取和行走。 歡喜是染污的樂。正因為如此，所以說’這種樂是由男女根所造’。如果說這就是生殖器，那麼生殖器根就不異於身根，因為男女根是身根的部分。

།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ལྐོག་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་གྲངས་བཞིན་དུ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ངེས་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་ལ་ སོགས་པ་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གི་བྱ་བ་མྱུ་གུ་དང་།འདབ་མ་དང་། སྦལ་མིག་བཅས་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དབང་པོའི་དོན་དེ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཕོའི་ དབང་པོ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་བསྟན་ཟིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་རྟེན། །མིག་ལ་སོགས་གཟུགས་དང་བ་རྣམས། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལུས་ལས་ཕོ་དབང་མོ་དབང་དག་།ཅེས་བྱ་བ་ལས་སོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྲོག་ནི་ཚེ་ཡིན་དྲོད་དང་ནི། །རྣམ་ཤེས་རྟེན་གང་ཡིན་པའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནས་སོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དད་དང་བག་ཡོད་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནས་སོ། །བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ རྣམས་ཀྱང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་བཤད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ཏུ་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་སེམས་པ་དང་ཞེས་སྤྱིའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་དུ་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་གྱི་མཚན་ཉིད་ བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བབ་པས་དབང་པོའི་སྐབས་འདི་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།།གལ་ཏེ་ཡིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ལ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་ཞིང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་འདི་ཉིད་ནས་འཆད་ན། གང་ཞིག་འདིར་ བཤད་པར་བྱ་བ་བརྗོད་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་གཞན་གང་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།དེ་ནི་དེ་དག་ལས་གཞན་མེད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། འདི་དག་གནས་སྐབས་གང་ཞིག་གིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ན། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཐོབ་པའི་གནས་སྐབས་དེ་བསྟན་ པར་བྱ་དགོས་པས་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ལུས་ཚོར་སིམ་པ་མ་ཡིན་གང་། །སྡུག་བསྔལ་དབང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་སིམ་པ་ཡང་ཡོད་པས་སིམ་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་སོ། །སེམས་ཀྱི་ སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་པས་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།སིམ་པ་མ་ཡིན་པའི་བརྗོད་པའི་དོན་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་དེའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བཀག་།འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ཡང་བདེ་བའི་དབང་པོ ཡོད་པར་འདོད་ན།དེ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡིན་པར་འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན། སེམས་ཀྱི་དེ་ནི་བདེ་དབང་པོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གནོད་པ་བྱེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོའོ་ཞེས་བྱའོ་སིམ་པ་ནི་བདེ་བའོ། །སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། འདིར་ཡང་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཅོད་དོ། །དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པར་གཅོད་དེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ།

如果不是這樣的話，喉嚨等器官也會因為能支配數量的缺失等而成為根，這樣就會成為根的過失，因為沒有確定的原因。種子和芽等一切作為因的事物，也會因為能支配自身作用即芽、葉、節等特徵而成為根的過失。已經說明了根的意義安立之因。應當宣說它們的自性，其中眼等直至男根諸根已經說明過了，如說’它們是識之所依，眼等清凈色’以及’身根中有男根女根’。命根如說’命即壽，即是暖，以及識之所依’。信等諸法是從諸心所中，如說’信及不放逸輕安’。應當解說樂等以及遍知根等，雖然樂等諸法也是心所，為何不像信等一樣從心所中解說呢？不是的，心所是就總的而言包括受、想、思等，因此在此處正當解說它們的差別特徵，所以在根的這一科判中宣說。 如果說已經說明了意的特徵，信等諸法將從心所中解說，而樂、喜、舍在此處解說，那麼此處所說的遍知根等三者還有什麼其他的呢？實際上並沒有其他的。那是什麼呢？這些在某種狀態下殊勝時，獲得遍知等名稱，需要說明這種狀態，所以說要解說遍知等根，這就是所要宣說的。 ‘身受不悅即苦根’中，由於有身根的悅受，所以特別說明’不悅’。由於也有意的不悅，所以說’身’。爲了不侷限於’不悅’的字面含義，用另一種方式表達其義，即’不悅’就是有害，也就是’苦’的意思。這裡將要說明：與五識俱生的感受，這裡將要說明：與五識俱生以及與三識俱生的有益感受是樂根。如果認為在第三禪也有樂根，那麼這並非認為是身的。因此說’在第三禪中，意的即是樂根’。有害即是苦根，悅即是樂。因為是此處所說的內容，所以要與身根相聯繫。這裡的差別與所差別的關係如前所述。‘意的’是遮遣身的。‘即’字是遮遣不悅，因此說’即’字，意的悅受是樂根。

།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར འདོད་པའི་ཁམས་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོར་ལུས་ཀྱི་སིམ་པ་བདེ་བའི་དབང་པོར་རྣམ་པར་གཞག་ལ། བསམ་གཏན་གསུམ་པར་ནི་སེམས་ཀྱི་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མེད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དེ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་སོ།།གཞན་ན་དེ་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་གཞན་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་གོང་དུ་ཡང་དེར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ།དེ་ནི་དེ་དག་ཁོ་ནར་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གསུམ་པར་ཡང་དེའི་བདེ་བའི་དབང་པོར་མ་བཤད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །ཡིད་བདེ་བ་ནི་དགའ་བ་ཡིན་ལ། དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཐོབ་སྟེ། མདོ་ལས། དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་པ། དྲན་པ་དང་ལྡན་པ། བདེ་བ་ལ་གནས་པ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཁོ་ནར་བརྗོད་ཀྱི། ཡིད་བདེ་བའི དབང་པོར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པའི་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་འདི་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། འཇུག་པས་བྱས་པའོ། །སེམས་ཀྱི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་བརྟན་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་བདེ་བ་ནི་མི་བརྟན་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཡ་ཡ་པོར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ། །མི་བདེ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཀྱི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པའོ། །ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་དང་། སིམ་པ་མ་ཡིན་པའི་དབྱེ་བས་ཚོར་བ་གསུམ་པོ་དག་རྣམ་པར་གཞག་པ་བྱས་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་པས། དེའི་ཕྱིར། བཏང་སྙོམས་ནི་བར་མའོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །སིམ་པ་ནི་བདེ་བའོ། །སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་ཐལ་མ་ཐག་ཏུ་བཤད་ལ། འདིར་ནི་བར་མའོ་ཞེས་བཤད་པ་དེའི་ཕྱིར་སིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་བར་མའོ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར། སིམ་པ ཡང་མ་ཡིན་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།དེ་ལྟ་ན་ཡང་མི་ཤེས་པ་དེའི་ཕྱིར་གསུང་རབ་ལས་གྲགས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་སྟོན་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལྟར་ལུས་དང་སེམས་ལ་བརྟེན་པའི་ ཕྱིར་དང་།དེ་དང་འདྲ་བར་ཕྱེ་ནས་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ན་འདྲི་བ་ནི། ཅི་ལུས་ཀྱི་འམ། སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་སྐབས་དང་སྦྱར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། གཉིས་ཀའི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དག་ནི་རྟེན་ཐ་དད་པ་ལ་གུས་པ་ མེད་པར་བྱས་ཏེ།བསྡུས་ནས་ཏེ་བསྡོམས་ནས་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་འདི་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་མངའ་བའི་ཕྱིར་དང་ཐམས་ཅད་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་མེད་པར་ཆོས་སྟོན་པ་མི་མངའོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་མི་རྟོག་ ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ།།བསྡུས་ནས་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི། སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ནི་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །ཕལ་ཆེར་སྨོས་པས་ནི་དགའ་བའི་བདེ་བ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་སྤང་བར་བྱ་ བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་སྟོན་ཏོ།།ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་མི་སྐྱེའོ།

再者，為什麼欲界和初禪中的身體愉悅被安立為樂受根，而第三禪中則是心的樂受呢？為此說’無身受’。為什麼無身受呢？為此說’因為彼處無五識聚’。 ‘其他處是喜’，即在第三禪以外是喜根。說’其他處’是爲了遮遣第三禪以上也有喜根的過失。說’欲界、初禪和第二禪中’，是因為喜根僅存在於這些地中。 再者，為什麼第三禪不像初禪和第二禪那樣說其樂根是喜呢？為此詳細說’在第三禪中’。喜是歡喜，而通過離開對歡喜的貪著而得第三禪。如經中說：‘離開對歡喜的貪著而住于舍，具念，安住於樂。‘因此第三禪中只說樂根，而不說喜根。 二者都是有益的感受。這兩種心的差別是什麼呢？是由運作造成的。心的樂根是穩定運作，而喜則是不穩定運作，因為使心飄動。 ‘心不愉悅是苦’，心的不悅是有害的。已經完成了以身心愉悅和不愉悅的區分來安立三種受。 現在需要說明舍根，為此詳細說’舍是中性’。前面已說愉悅是樂，不愉悅是苦，這裡說是中性，因此既非愉悅也非不愉悅就是中性。為此說’既非愉悅也非不愉悅’。 即便如此，爲了讓不知者理解，用經典中著名的其他同義詞來說明：‘既非苦也非樂的受’等。 因為像樂和苦一樣依靠身心，且沒有像那樣分別教示，所以有疑問而詢問：‘是身的還是心的’舍根？為此回答：‘是兩者的。’ 為什麼將樂和苦不分別所依而合併爲一根呢？諸如來具有無礙智慧，對一切都具有正念，不會無因說法。為此說’因為無分別’。 解釋合併爲一根的原因說：‘心的樂和苦大多來自分別’等。說’大多’是爲了排除由定生和異熟所生的喜樂。身體的樂和苦不是從分別生。

།དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཛའ་བ་དང་མི་མཛའ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡུལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། མི་འོང་བའི་ དབང་གིས་ངེས་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དག་བདེ་བའི་དབང་པོ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཞེས་དབང་པོ་ཐ་དད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་ལུས་ཀྱི་འམ། སེམས་ ཀྱི་འམ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའམ། རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཡང་རུང་སྟེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཁོ་ནར་རང་གི་ངང་གིས་ཏེ། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ། །ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ཡང་གཞན་དུ་ཕན་འདོགས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ དང་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཉི་ཚེ་བར་ཞུགས་པར་ལུས་དང་སེམས་དག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་།གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དྲག་པ་དང་། མགྱོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པ་ཡང་ཡིན་གྱི། སེམས་ཀྱི་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ལ་སྨོན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། སྡུག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱིས་དུས་ཅུང་ཟད་ཕན་འདོགས་པའམ། གནོད་པར་བྱེད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ལ་ནི་ལུས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ནི་གཞན་དུ་ཕན་འདོགས་ལ། སེམས་ཀྱི་ཡང་གཞན་དུ་ཕན་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་འདི་མེད་དེ། དེ་བས་ན་བཏང་སྙོམས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པས་ཐ་དད་པ་མེད དོ།།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བབ་པ་ལ། དེ་དག་ལ་ནི་ལོགས་སུ་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། མཐོང་བསྒོམ་མི་སློབ་ལམ་ལ་དགུ་གསུམ་ཡིན། །ལན་གསུམ་དུ་དབང་པོ་དགུ་ལ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་དོ། །ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་ པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་བུམ་པ་ལྟར་བཏགས་སུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མི་འགྱུར་ཏེ།དབང་བྱེད་པའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཡིན་ལ། ཚོགས་པ་དག་ཀྱང་རེ་རེ་ཞིང་དབང་བྱེད་པས་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རེ་རེ་ ཞིང་བུམ་པ་ལ་སོགས་པར་བསྙད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་དག་ན་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའོ། །བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚོར་བའི་དབང་པོ་གསུམ་ནི་ཅི་རིགས་པར་རྟེན་གྱི་དབང་གིས་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་དག་ནི་ས་དྲུག་པ་དང་། ས་དགུ་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དགེ་ལ་ཐམས་ཅད་དག་ཏུ་ལྔ། །ཞེས་བྱ་བས་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་ཀྱི། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་ནི་དེ་ལྟར་ཅིག་ཅར་སྲིད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར། འདི་དག་ལམ་གསུམ་དུ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་ པོ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་བདེན་པ་བཞི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་སོ་སྙམ་དུ་ཞུགས་པའི་དབང་པོ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་སྔོན་མ་མཐོང་བ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་མེད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ བདེན་པ་བཞི་སྟེ།དྲི་མེད་བཅུ་དྲུག་གཞན་རྣམས་མེད། །ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་སྔ་ནས་མེད་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱ་བ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བདེན་པ་བཞིའི་བདེན་པ་རྟོགས་པ་ཡིན་དང་གང་ཞིག་དབང་པོ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་ བ་ཉིད་འབྱུང་སྟེ།བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱས་ཟིན་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་ལམ་ཉིད་ཀྱིས་བདེན་པ་བཞི་ཀུན་ཤེས་པར་བྱས་ན་སྤང་བའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ཕྲ་རྒྱས་ལྷག་མ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།

對此說明原因即’由境之力’等，是說即使是斷除愛憎分別的阿羅漢，也因可意不可意境界的力量而必定生起。 因此’彼等’者，身心的樂與苦，樂根、苦根、喜根、憂根等根是各別的。舍受無論是身的或心的，或異熟所生，或等流所生，都是無分別而自然生起，無有造作，因此立為一根。 身樂亦’於他有益’等廣說，身樂與苦是區域性進入身心而作利益與損害，身樂與苦的猛烈、迅速與相續也是如此，而心的則不然，由意願圓滿與可愛分別為因，暫時作利益或損害。 于舍受則無’身舍於他有益，心舍亦於他有益’等差別，因此舍受無差別故無別異。 輪到無漏諸根時，雖然對彼等並無任何需要另外宣說的，然而’見修無學道中為九三’，三次說九根為知根等。 知根等諸根是否如瓶子一樣假立而存在呢？不是，因為作主之義是根的含義，諸聚亦各各作主故是知根等，而瓶子等則各各非說為瓶子等。 見道等中所有的識即是意根。樂等三受根隨相應依靠而定，因為見道與修道是第六地與第九地。 ‘善中一切處五’，信等遍一切處，而樂、喜、舍則不可能同時存在。 為何這些在三道中依次稱為知根等呢？見道中為求知四諦未知而趣入的根是知根。修道中則無前未見而應知，乃至知根所應知的四諦，因為經中說’無漏十六餘非有’。 因此修道中無前所未有應知，故於四諦已證悟且為根者即是已知根。彼即是能知，因為修道是以見道已現證的四諦為境。 若問若以見道已知四諦，為何為斷而以修道證悟？為斷余隨眠故。

། འདི་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་སོ་སྙམ་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཏེ།དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་སམ་ཀུན་ཤེས་པ་བསྲུང་བའི་ངང་ཚུལ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། ལྡན་པའི་དོན་དང་། དེའི་ངང་ཚུལ་ཅན་གྱི་དོན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་འདི་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ ཡོད།དེས་ཀྱང་ཀུན་ཤེས་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟ་བུའི་དབང་པོ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་རྟོགས་པ་དང་། སྲུང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་གྱི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིར་རང་གི་ངོ་བོ་སྟོན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ པ་ཡིན་པས།ལུས་ཚོར་སིམ་པ་མ་ཡིན་གང་། །སྡུག་བསྔལ་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་དེ་དག་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ཞིང་། འཆད་པར་འབྱུང་བའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ཟིན་པར་བྱ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་མངོན་པར་བརྗོད་དོ། །རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་ བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆོས་མངོན་པ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་ནི་དྲི་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། གསུམ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་སྟེ། དགུ་རྣམ་གཉིས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་ ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་འདི་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མེད་དོ།།གཟུགས་ཅན་སྲོག་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་།ཟག་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནའོ། །ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་སྟེ། དགུ་རྣམ་གཉིས་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པའི་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ རོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཟུགས་ཅན་ཞེས་བརྗོད་པར་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོས་སོ། །དགུ་རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པར་ ངེས་པའི་ཕྱིར་དགུ་རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་མ་སྨྲས་ཀྱང་།གཉིས་ཉིད་དུ་རྟོག་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ནི་བཞི་ཁོ་ན་མ་ཡིན་གྱི། དགུ་ཆར་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ནོ་ཞེས་དད་པ་ལ་སོགས་པ་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ ཅིག་ན་རེ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དོན་དེ་ཉིད་ལ་ཁུངས་སྨྲས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་རོ། ། ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལྔ་ཆར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལྟར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་མེད་པ་མ་ཡིན་ལ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དགག་པ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཁོ་ན ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ་ཞེ་ན།འདི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཁུངས་སུ་མི་རུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཁྱད་པར་མེད་པར་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་པར་གྱུར་ན་ནི་འདི་ཁུངས་སུ་ འགྱུར་བ་ཞིག་ན།འདི་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཁུངས་སུ་མི་རུང་ངོ་། །འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞག་པ་མཛད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གྱི་དོན་ཏོ།

如是見道是爲了斷除見所斷的隨眠而遍知，修道是爲了斷除修所斷的煩惱而遍知。具有’已遍知’之念的是遍知已盡和無生智的特徵，由於此人具有此特徵或具有守護遍知的性質，故稱為具遍知者，這是’具有’的含義和’具有其性質’的含義。如是成就者即是具遍知根。 問：此與遍知根有何差別？彼亦是知遍知性。答：為此，經中廣說’由得盡智、無生智故’。‘如是根’即是通達遍知和具有守護性質之義。 此中是就自性而言，如’身受非悅，名苦根’等顯示彼等自性，以及後文所說命根等諸根已顯示自性，此即明示’已顯示自性’之義。 ‘當說差別相’即是有漏、無漏等，因為對法是爲了詳細分別諸法之義。 ‘三是無垢’中，‘三唯是無垢’應當確定，因為經說’九有二種’，且為無漏道三所攝，故此等非有漏。 ‘色命及苦根，唯是有漏’應當確定，因為經說’九有二種’，且非道諦所攝，亦非無為所攝故。 ‘由色蘊所攝故’，是為顯示稱’有色’的理由而說。 ‘九有二種’，是由道與非道所攝故。若問：由於一向決定是有漏或無漏，即使不說’九有二種’，豈不應知是二種？答：這不僅是四根，而是說明九根皆有二種，為遮遣信等唯是無漏的說法。 有人說信等諸根唯是無漏，無有漏。對此義引證說：‘世尊’等廣說。‘一切種’即是小、中、大種類。‘一切’即是五根之義。 如是有漏法不像無漏法那樣凡夫無有，而信等諸根凡夫亦無，因為有遮遣故。是故應知唯是無漏。對此答：此不能成為信等是無漏的證據。何以故？因為是就無漏諸根而說故。若是就一般信等根而說則可為證，然此唯就無漏諸根而說，故不能為證。 問：此如何可知？答：為此廣說’如是安立聖者補特伽羅已’等。‘如是’聲是表因義。

། མདོ་ལས་ནི་དགེ་སློང་དག་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཙམ་སྟེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། དད་པའི་དབང་པོ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དྲན་པའི་དབང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དགེ་སློང་དག་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་རབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བསྟེན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ཆེས་རྟུལ་བ་དང་། ཆེས་ཞན་པ་དག་གིས་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ཆེས་རྟུལ་བ་དང་། ཆེས་ཞེན་པ་དག་གིས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་བས་ཆེས་རྟུལ་བ་དང་ཆེས་ཞན་པ་དག་གིས་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པ། དེ་བས་ཆེས་རྟུལ་བ་དང་ཆེས་ཞན་པས་ནི་དད་པས་མོས་པ། དེ་བས་ཆེས་རྟུལ་བ་དང་ཆེས་ཞན་པས་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ཆེས་རྟུལ་བ་དང་ཆེས་ཕྲ་བས་ནི་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། གང་ལ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་མེད་པ་དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞག་པར་མཛད་ནས། གང་ལ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཅེས་གསུངས་ཏེ། གང་དག་འདིར་དབང་དུ མཛད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་སོ།།དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་གང་ལ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཅེས་མི་གསུང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་དེར་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ དག་དང་ལྡན་པ་མི་འགལ་ལོ།།ཡང་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནང་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་པའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་མ་ཆད་པ་ནི་ནང་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་ཚོགས་སོགས་པར་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་པ་སྟེ། བཟློག་པའི་ཕྱིར་ རོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་ཕྱི་རོལ་གསུངས་པ་ལ་དོན་མི་མངའ་བར་འགྱུར་རོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་དང་། ཀུན་དུ་མ་ཆད་པ་གཉིས་ཆར་འཕགས་པའི་ཆོས་མ་ཐོབ་པར་མཚུངས་པའི་སྒོ་ནས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པས་ནང་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕྱི་རོལ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཡང་མེད་པའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ནི་གང་ལ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་མེད་པ་དེ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཕྱོགས་ལ་གནས་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་ པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པ་ལ་ཁུངས་གཞན་སྨོས་པ་ནི།མདོ་ལས་ཀྱང་སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །མདོ་འདི་ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་སོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མ་བསྐོར་བ་ཁོ་ན་ཉི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་དྲངས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ ལོ་མ་བསྐོར་བར་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་དག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ།སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་དོན་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་གོང་རོལ་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ ཀྱི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ།།འདིར་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་མདོ་ལས་ནི་སྐལ་བ་ དང་ལྡན་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་བཤད་དུ་གསོལ། སེམས་ཅན་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དག་ཀྱང་མཆིས། །ཞེས་བྱ་བ་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཀུན་ཤེས་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་ཀྱི། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

經中說道：‘比丘們，這五根就是：信根、精進根、念根、定根、慧根。比丘們，由於這五根是殊勝的、銳利的、修習的、圓滿的，所以成為俱解脫阿羅漢。比那些更鈍更弱的，則成為慧解脫阿羅漢。比那些更鈍更弱的，則成為應時解脫。比那些更鈍更弱的，則成為見至。比那些更鈍更弱的，則成為信解。比那些更鈍更弱的，則成為隨法行。比那些更鈍更弱的，則成為隨信行。‘直到’若完全沒有這五根者，我說他們住于外道凡夫之列。’ 因此，如是安立聖者補特伽羅后，說’若具此五根’，由此可知並非是指一切根。若非如此，就不會說’若具此五根’了。因此可知，此處並非是指一切信等根。所以外道凡夫相應有漏法並不相違。 或者說凡夫有二種：內道與外道。未斷善根者稱為內道，因為他們能證悟真諦，能積集資糧。斷善根者為外道，因為與此相反。若非如此，說’外道’就沒有意義了。雖然斷善根者與未斷善根者同樣未得聖法，但爲了區別于內道，故說’外道’。 ‘一切種’是指有漏和無漏種類。‘一切’是指連最微細的也沒有。若非如此，經中就會說’若無此五根者即是住于凡夫之列’了。 為證成信等根是有漏性，引用其他經證：‘經中又廣說：眾生生於世間’等。若說此經是就無漏根而說，故引’唯是未轉法輪時’，因為未轉法輪時，世間眾生絕無無漏信等根，否則佛陀出世及轉法輪將成無義。因此可知法輪未轉之前，眾生唯有有漏信等根。 若說此處說利根等是就意根而言，則不然，因為是就信等根圓滿而有能力者而說。如經中就有能力者而說：‘世尊請說法，有利根眾生…乃至…當能了知世尊之法。‘而非就意根而說。

།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཡིན་ན་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ ཆད་པ་རྣམས་སྐལ་བ་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ངས་ཇི་སྲིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པ་ལ་ལུང་གཞན་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཅི་སྟེ་ཡང་མདོ་འདི་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གལ་ཏེ་ཡང་ལམ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་ཡོད་པས་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། མི་སྣང་བ་གཉིས་སྲིད་མོད་ཀྱི་རོ་མྱོང་བ་དང་། ཉེས་དམིགས་ནི་མི་སྲིད་པས་ལམ་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་རྣམ་པ་འདི་མི་རིགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།།རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྲོག་ནི་རྣམ་སྨིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་སྟེ། བཅུ་གཉིས་གཉིས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་ཞེས་ཏེ། དེ་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།འོ་ན་དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་སྨོས་སོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ཚེ་རབས་གཞན་གྱི་ལས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚེ་རབས་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་སྐྱེ་བ་ད་ལྟར་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལུང་གིས་སྟོན་པའོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་མ་ཡིན་པའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཐོབ་པའོ། །སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །གང་ ཟག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།གང་དག་འགོག་བྱམས་ཉོན་མོངས་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །འཚེ་བའི་ཡོ་བྱད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་འཚོ་བའི་ཆེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ནི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་དེ། དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཕུལ་ནས་དེ་བསམས་ཏེ། དེ་ཆེར་བསམས་ ཤིང་སེམས་ལ་གཞག་སྟེ་འདུན་པ་བསྐྱེད་ནས་སོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བདག་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུའོ། །དེའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྨོན་ལམ་དེའི་ཤུགས་དང་རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་མཇུག་ ཐོགས་སུ་བརྗོད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཤུགས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་ནམ་གང་ཟག་ལ་འབུལ་བའི་སེམས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ནའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ལྷག་མ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་འབྱུང་ངོ་། །དུས་མ་ཡིན་པར་འཆི་བས་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོངས་ སུ་མ་རྫོགས་ཤིང་།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལྷག་མ་སྟེ། རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དྲངས་ནས་སོ་སོར་མྱོང་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་གཞན་དག་ནི་རྣམ་པ་འདིས་ཀྱང་སྲོག་ནི་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་ ཏེ།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་མཐུས་སྐྱེ་བ་གཞན་སྔ་མ་ལས་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་ངེས་པའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་ཚེ་དག་དྲངས་ནས་འདིར་སོ་སོར་མྱོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཇི་ལྟར་གཏོང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་དེ་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཚེའི་རྣམ་པར་ སྨིན་པ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ།།ལུས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ལའོ། །ཚེ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྲོག་གནས་པ་དང་མཐུན་པ་དག་གོ། །རྣམ་པ་འདིས་ཀྱང་སྲོག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འགལ་བ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་ བ་ཆེན་པོ་དག་སྟེ།ཚེ་དང་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་མཁན་པོའོ།

如果是意根，則因為斷絕一切善根者不具備福分。又如我所說’乃至’等廣說，這是用來證明信等是有漏性的另一種教證。 假使有人認為此經是針對無漏而說的，為此說’對於無漏者’。雖然道有生滅，可能有集起和不顯現二者，但是不可能有品嚐和過患，所以對道作如此觀察是不合理的。因此，已經證明信等是有漏和無漏的。 ‘一向’的意思是無差別。關於’命是異熟’，應當確定命根唯是異熟，因為經中說’十二二’。對於加持的壽命如何，爲了讓人知道那不是異熟，所以說’那麼阿羅漢比丘’等。 問：這些命根是什麼的異熟？是前世的業還是今生的業？論中說，是顯示它是今生業的果報。‘阿羅漢’是指非不還者。‘具神通’是指獲得神通。‘得心自在’是指不時解脫。 ‘對補特伽羅’是指現法受，如說’滅慈無煩惱’等。關於’活命資具’，爲了活命的資具就是活命資具，因為與此相應。 供養之後作意，深深作意並且放在心上而生起欲求。如何作意呢？想著’愿我受用的異熟成為壽命的異熟’。 關於’他受用的異熟’等，由於是願力和究竟邊際后所說表業的力量，是供養僧眾或個人的思心所的果報，所以唯是異熟。 如經中說’余異熟成熟’。由於非時死使壽命異熟未圓滿，那異熟業的余異熟，是由究竟邊際的第四禪修力引發而各別感受。 因此如是，其他人也以此方式認為命唯是其異熟，說由於三摩缽底力，能引發前世中本應感受的業所引發的壽命，在此處各別感受。 廣說’如何舍壽行’。關於’他如是成’，壽命異熟成為受用異熟。‘于其身’是指欲界。‘隨順壽’是指隨順前業異熟的命住。 以此方式也說明命唯是異熟。‘違逆’是指大種，與’壽’相連。‘如是說’是論師所說。

།དེ་དག་གི་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུ་ཁོ་ན་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་དག་གི་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་དག་གི་སྟེ། བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡུལ་གྱི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ་ ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུ་དང་སྦྱར་རོ། །ཚེ་རབས་གཞན་སྔ་མ་ལ་བྱེད་པའི་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་སྐྱེས་པའོ། །གནས་པ་ནི་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་ནོ། །གནས་པའི་དུས་ནི་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་གནས་པའི་དུས་སོ། །དེའི་འཕེན་ པ་ནི་དུས་ཀྱི་འཕེན་པ་སྟེ།གནས་པའི་དུས་ཀྱི་འཕེན་པའི་ཤུགས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འཕེན་པའི་ཤུགས་དེ་ཡང་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་སྟེ། གང་གིས་རྒྱུན་དུས་དེ་སྲིད་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར་ཞིང་། སྔོན་གྱི་ལས་དག་གིས་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་གྱི་ནུས་པ་གཞག་པ་དེ་ནི་འཕེན་པའི་ ཤུགས་ཞེས་བྱའོ།།དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དབང་པོ་རྣམས་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་དུས་ཀྱི་འཕེན་པ་སྔོན་གྱི་ལས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་ཟློག་པར་བྱེད་ལ། དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་དུས་ཀྱི་འཕེན་པ་སྔོན་མེད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་གྱི་མཐུས་འཕེན་པར་བྱེད་དེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་འཕངས་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ལ་དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ལས་གཞན་པ་སྔོན་གྱི་ལས་ལས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནི་ འདི་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན།དེ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཞིག་སྟེ། དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་པའི་དུས་ཀྱི་འཕེན་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཙུན་པ་མཐའ་ཡས་གོ་ཆ་ན་རེ་ནི་ཁྱད་པར་སྟོན་པ་དེ་དག་བཞི་ཀ་ཡང་སྐྱོན་དང་ བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དང་པོ་ལྟར་ན་ནི་ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ལས་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་དུ་འགྱུར་ན། ཚེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ལས་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། ལས་འབྲས་བུ་ཉེ་ལ་འབྲས་བུ་རིང་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་ པར་འབྱུང་ངོ་།།གཉིས་པ་ལྟར་ན་ལས་རྣམས་ངེས་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལྷག་མ་སྨིན་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་ན་ནི་ལས་གསུམ་པོ་མཐོང་བའི་ཆོས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་རྣམས་ངེས་པར་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདིར་ སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་སྨིན་པར་འགྱུར་ལ།ལས་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལྷག་མ་ནི། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་གཉིས་པ་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་གསུམ་པ་ལ་ ཡིན་པས།ལས་དེ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བར་ཡང་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ཉིད་སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་ན། འདི་ནི་འདོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ལྟར་ན་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་འགལ་བ་ཉིད་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་ པར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཚེ་རྒྱུན་གཅོད་པར་བྱེད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ།གནོད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ལྟར་ན་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྔོན་མེད་པ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འཆི་འཕོས་པ་དང་། སྐྱེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཚེ་རབས་གཞན་བཞིན་ དུ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་གཏང་བར་འགྱུར་ཏེ།བསླབ་པ་ཕུལ་དང་འཆི་འཕོ་དང་། །ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་ལུགས་སྨྲས་པ་ནི་ཚེ་མ་ངེས་པ་འཕེན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ན་མ་ངེས་ཐ་མར་ནི། །ལོ་བཅུ་དང་པོ་དཔག་ཏུ་མེད། །ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དུས་མ་ངེས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

關於’他們的這種是唯定力的力量’，‘他們的’是指瑜伽師們的，因為經中說’禪修者們的禪定境界不可思議’。 ‘以此’是指與定力相連。 前世所造業而生的是前業所生。 住是指根大種的相續。 住時是指根大種住的時間。 其牽引是指時間的牽引，意思是住時的牽引力。 牽引力即是連線後有的剎那，由此相續時間得以持續，由前業所立如此本性的力量，稱為牽引力。 關於’根大種的’，根和大種的住時牽引是從前業所生的，由定力轉變，根大種的住時牽引本無的由定力牽引。 因此，由定力所牽引的命根不是異熟，除此之外的是異熟，意思是除了由定所生的以外，從前業所生的是異熟。 若問’應當明確說明這是如此’，這是從廣說中所出，因為根大種住時的牽引是由定為因。 尊者無邊鎧甲說這四種差別說法都有過失。 如何呢？若按第一說，則壽異熟業成為現法果報，而壽異熟業不應在現法中感受，如廣說’業果相近而果報不遠者亦有’。 若按第二說，則諸業成無定性。 若成熟余異熟，則見法、餘生、生受三業成無定性。 如何？此中生受業的異熟將成熟，而該業的余異熟在餘生。 現法受業在現法中異熟，而其第二生、第三生亦然，則此業成為現法受，亦成生受及餘生受，這是不應理的。 若按第三說，則色界大種無違害性，如何能斷命，因為其性質非損害。 若按第四說，則因前業異熟盡及新生無前者而有死生，因此如其他生世般舍別解脫戒，因說’舍學處及死’故。 他自說自宗是牽引不定壽，因說’此中不定最後十年初無量’故，意為時間不定。

།ཐམས་ ཅད་ཀྱང་ཀྱེ་མ་མ་ལ་བདག་ཚེ་རིང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་འདེབས་ཀྱི།ཚེ་བརྒྱ་འམ་སྟོང་ཞེས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ཡིན་ན། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་དེང་སང་ནི་མི་རྣམས་ཚེ་ལོ་བརྒྱ་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། དེ་ཡན་ཆད་ན་བཅུད་ཀྱིས་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཏུ་གནས་ པའི་རྒྱུ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་ཆ་རྐྱེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ།།འདི་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དོན་མ་རྟོགས་པས་དེ་སྐད་དུ་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་དུ་འགྱུར་ན་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ནི་འདོད་པ་ཉིད་དེ། མཆོད་རྟེན་རྙིང་པ་ལ་སོགས་པ་གསོས་པ་ལས་ཚེ་ འཕེལ་བར་འདོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་ཀྱང་སྲོག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་གྱི། འདས་པའི་ལས་ཁོ་ནའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རེ་ཞིག་སྲོག་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ཁོ་ན་ལས་ཡིན་ལ་ རག་མོད།ཅིའི་ཕྱིར་ལྷུང་བཟེད་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་ཤེ་ན། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ལྟར་ན་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཟད་པས་འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་གཞན་བཞིན་དུ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་གཏང་བར་འགྱུར་ཏེ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཡང་བརྗོད་ པར་བྱ་སྟེ།འདིར་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་ཡང་མི་རིགས་ལ། སྡོམ་པ་གཏོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སྔར་གྱི་རིས་མཐུན་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། སྔ་ན་མེད་པའི་རིས་མཐུན་པ་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་སྨྲས་པའི་ཉེས་པར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཚེ་མ་ངེས་པ་འཕེན་ལ། ཆ་རྐྱེན་ མ་ཚང་བས་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲ་ན།དེ་ལྟར་འདོད་ན་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཟད་པ་ཁོ་ན་ལས་འཆི་བར་འགྱུར་གྱི། ཚེ་ཟད་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་དང་ཚེ་ཟད་པ་ཡིན་གྱི། བསོད་ནམས་ཟད་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མུ་བཞི་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་རོ། །སྤྲོས་པས་ ཆོག་གོ།།བསྟན་བཅོས་ལ་འཇུག་པར་བྱ་སྟེ། དྲི་བ་ལས་དྲི་བ་གཞན་འབྱུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འོ་ན་དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་དྲི་བ་དེ་ལས་དྲི་བ་གཞན་འདི་འབྱུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་བྱེད་ཅེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སངས་རྒྱས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་གཞན་ལ་ཕན་པའི་དོན་དུའོ།།གཞན་ནི་བསྟན་པ་གནས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཡང་ངོ་། །གལ་ཏེ་བསྟན་པ་གནས་པ་ཡང་གཞན་ལ་ཕན་པའི་དོན་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། བསྟན་པ་གནས་པར་གྱུར་ཀྱང་གཞན་ལ། ཕན་པ་འགའ་ཞིག་ལ་གཞན་ནུས་པ་ མཐོང་ངོ་།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ལ་གཞན་ནུས་པ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྨོས་སོ། །གཞན་ལ་ཕན་པ་ཆུང་བ་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གོས་དང་། བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་བསླང་བ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པས་བྱས་པའོ། །ནད་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནད་དང་། འབྲས་དང་། ཟུང་རྔུ་ལ་ སོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་སྤྱོད་འདི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། ལུས་ནད་ལ་སོགས་པའི་སྣོད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ན་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་དེ་དང་བྲལ་ན་དགའ་བར་འགྱུར་གྱི། ཞུགས་པ་ན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ ཚེ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འགག་པའི་ཕྱིར་རོ།།འོ་ན་གང་དུ་འམ་གང་ཞིག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་ལན་ནི་མིའི་ནང་ཁོ་ན་དག་ཏུ་སྟེ། གླིང་གསུམ་པོ་དག་ཏུའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། བསྟན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་གི་ཞེས་བྱ་བའི་ལན་ནི། དགྲ་བཅོམ་ པ་ཕོ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ཟ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ཀ་སྨོས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་དུས་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡིན་གྱི། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།

一切眾生都祈願說’愿我長壽’，但並非說要活一百歲或一千歲。如果是這樣的話，那為什麼世尊說:‘比丘們，如今人壽百歲’呢？這是因為超過這個年限，就沒有大種等因緣住于服食等的緣故。 對此有毗婆沙師說:‘由於不瞭解論典的意義而如此說。所說的若成現法果報，這是我們所承許的，就像認為修繕古塔等能增長壽命一樣。’ 經中也說:‘壽命是異熟果，而不僅僅是過去業的果報。‘首先，壽命在一切情況下都是異熟果。雖然是由禪定等力所致，為什麼還要依賴缽盂等呢？這是因為要依賴俱有緣。 按照第四種說法，由於業的異熟果報耗盡而有死亡和轉生，因此如同其他生命一樣會捨棄別解脫戒。對此應當回答說:這裡既不應有死亡和轉生，也不會舍戒，因為前類相續隨行，且未生起前所未有的類相續的緣故。因此不會有如前所說的過失。 若有人說:‘投生不定壽，由於缺乏助緣而死’，如果這樣承許，則僅由受用耗盡而死，而非壽盡而死。這樣就違背了’壽盡而非福盡’等四句分別。言說已足。 現在進入論典，從問題中產生其他問題。即從’比丘阿羅漢安住壽行’這個問題中產生另一個問題:‘為什麼要加持壽行？’ 佛世尊是為利益他人。其他人也是爲了令教法住世。如果說教法住世不也是爲了利益他人嗎？這裡有區別:即使教法住世，也看到對某些利他事業有其他能力。正因為如此，所以說’在此見到其他能力’。 ‘小利他’是指通過受用衣服、飲食等所作的。‘如病等’是指病、瘡、刺等，因為具有三苦的緣故。 關於’此梵行’等廣說:由於身體是病等之器，所以入無餘涅槃時，離開它會感到歡喜，而非入定時，因為那時心心所已滅。 對於’何處或何者’，‘何處’的答案是:只在人間，即在三洲中。因為無有教法，所以不在北俱盧洲。‘何者’的答案是:男女阿羅漢，因為黃門等無有證悟。 提到二者是爲了顯示:是不時解脫阿羅漢，而非不還果和時解脫。

།དེ་ནི་རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་ བསམ་གཏན་ཐོབ་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་ཞིང་།ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་ཀྱང་རྒྱུད་མ་བརྟན་པ་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བ་སྙེད་ཡོད་མོད་ཀྱི། ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་རྒྱུད་ཉེ་བར་མ་བརྟན་པ་ནི་མ་ ཡིན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་རྒྱུད་ཉེ་བར་མ་བརྟན་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ནི་ཉོན་མོངས་པས་བཅིངས་ལ། གཉིས་པ་ལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །སྲོག་གཏོང་ བ་དང་།བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་ཞར་ལ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། མདོ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །མིང་ཐ་དད་པས་དོན་ཐ་དད་པར་དོགས་པ་བྱས་ནས་འདྲི་བ་ནི། དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །གང་ནས་གསུངས་ཤེ་ན། ཆོས་མངོན་པ་ལས་སོ། །ཇི་ལྟར་གསུངས་ཤེ་ན། སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རོ། །སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྲོག་གི་འདུ་ བྱེད་དག་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་རྟོགས་སོ།།ཚེའི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་གཏོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསླངས་པ་གཏོང་བ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་གིས་རིས་མཐུན་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལས་གང་དག་གིས་རིས་མཐུན་པ་མ་འོངས་པ་གནས་པར་འགྱུར་ བ་དེ་དག་ནི་ཚེའི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ལ།སྔོན་གྱི་ལས་གང་དག་གིས་ད་ལྟ་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་འཚོ་བ་དེ་དག་ནི་སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་ནོ། །སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་དག་ཅེས་མང་པོའི་ཚིག་གང་ཡིན་པའི་མང་པོའི་ཚིག་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིན་ཞེས་ཟེར་བ་ལ། མང་པོའི་ཚིག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །ཚེ་དང་སྲོག་ གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ།སྲོག་གི་འདུ་བྱེད་ཀུན་ལ་གནས་པ་མང་པོ་རྣམས་ལ་གཏོང་ཞིང་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གཏོང་བའམ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་ལ་ནི་དགོས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་གཞན་ལ་ཕན་པ་དང་། བསྟན་པ་གནས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དོན་ ཐོབ་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་།ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལུས་པ་ལས་གཏོང་བ་དང་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་སེམས་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་འདུག་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདིས་ནི་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །གནས་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནི་འདུག་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བྱེ་བྲག་ པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་བདག་དང་ཡིད་སྦྱོར་བ་བརྟན་པའི་སྲོག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འདི་ན་མེད་དོ།།འདུ་བྱེད་མང་པོ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མདོ་སྡེ་པ་ན་རེ་ནི་འདིས་ཅི་རིགས་པར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་བཞི་ལ་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྲོག་ གི་དབང་པོ་འགོག་པར་མཛད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ཉིད་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]ཕྱིར་རྫས་གཅིག་པུ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་ཚེའི་དབང་པོ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྲོག་དག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཚེ་དག་གཏོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །འཆི་བ་ ལ་མངའ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆི་བ་ལ་མངའ་བ་ཉིད་འདི་ལ་ཡོད་པས་སོ།།ཟླ་བ་གསུམ་ཁོ་ན་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཀྱི་མ་ཚང་བ་དང་ལྷག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདུལ་བའི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དུས་དེ་ཙམ་གྱིས་རབ་བཟང་གི་རྒྱུད་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ཟླ་བ་ གསུམ་གོང་མ་འོག་ཏུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལ་དགོས་པ་མི་མངའོ།

那是獲得最究竟的禪定，而能自在於三昧，因無煩惱故，不為煩惱所動搖，因為已經遠離三界貪慾。不還果雖然有三昧自在，但並非不為煩惱所動搖，因為仍有煩惱。時解脫雖然不為煩惱所動搖，但並非有三昧自在，一者為煩惱所縛，二者無三昧差別。 關於舍壽與加持，應當附帶考察：經中廣說’世尊加持壽行’等。因名稱不同而懷疑意義不同而問：‘彼等有何差別？‘有人說’毫無差別’。 若問如何，則如是廣說。若問出自何處，則出自阿毗達磨。若問如何說，則說：‘何為命根？即是三界壽命。‘因為經中說’加持壽行’。壽行是現在業的果報，應當了知。‘舍壽行’是捨棄先前所受。 關於’同類’等，由何業使未來同類相續住，彼等即是壽行；由何前業使現在活至其他時間，彼等即是命行。對於’命行’為何用複數的疑問，廣說複數的原因。 關於’壽命行’等廣說，因為捨棄並加持一切命行安住諸多，非為一剎那的捨棄或加持，因為那樣無有意義，不能利益他人，不能成就住持教法的意義，且剩餘一剎那壽命時起舍壽加持之心不應理。 關於’住至其他時間’，此說明壽命剎那性。安住性質即是住，如毗婆沙師所說的我與意結合堅固的命，此處並無。 關於’諸多行’廣說，經部師說此適當遮遣色等五蘊及受等四蘊不相應行性質的命根。 因此說’無有單一實體’。‘若非如此’意為若壽根實有，則應說’加持命已舍壽’。‘為顯示死自在故’是說此有死自在性。 唯加持三月，不多不少。因此說’無調伏義故’。因為在那麼長時間內善賢的相續已經成熟，加持超過或少於三月無有必要。

།གང་ཡང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། འདུན་པ་དང་། སེམས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དཔྱོད་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་སྟེ། རྫུ་འཕྲུལ་ཡང་ཡིན་ལ། རྐང་པ་ཡང་ཡིན་པས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པའོ། །རྐང་པའི་དོན་ ནི་རྟེན་གྱི་དོན་ཏེ།རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་ན་བསྐལ་པའམ་བསྐལ་པ་ལས་ལྷག་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསྐལ་པ་ནི་གཅིག་ཚང་བའོ། །བསྐལ་པ་ལས་ལྷག་པ་ནི་བསྐལ་པ་ལས་ལྷག་པ་སྟེ། བསྐལ་པ་ལས་བླ་ལྷག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཡང་བསྒྲུབ་པའི་ ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན། ཚིག་ཙམ་དུ་འགྱུར་བས་སོ། །ཕུང་པོ་དང་། འཆི་བདག་གི་བདུད་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་ཕུང་པོའི་བདུད་ལས་རྒྱལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཏང་ལ། བཏང་ན་འགྲོངས་པར་འགྱུར་བས་དེ་ནས་འཆི་བདག་གི་བདུད་ལས་རྒྱལ་ བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་སྲོད་ལ་ནི་ལྷའི་བུའི་བདུད་བཏུལ་ལོ། །ཐུན་གཉིས་པ་ལ་ལྷའི་སྤྱན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་ནས། ཐུན་གསུམ་པ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་བཏུ་ལ་ལོ། །ཡངས་པ་ཅན་དུ་ཟླ་བ་གསུམ་སྐུ་ཚེའི་ འདུ་བྱེད་ཀྱང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་སོ།།ཇི་སྐད་དུ། ཁྱོད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་ནས་ནི། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་བཏུལ། །བྱང་ཆུབ་བར་ཆད་མེད་ལམ་དུ། །ཁམས་གསུམ་དབང་ཕྱུག་ཕན་པར་མཛད། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལྷའི་བུའི་བདུད་དག་བདུད་ཉིད་ཡིན་ པ་དེ་ནི་ཕུང་པོ་དང་།འཆི་བདག་གི་བདུད་ལས་འདའ་བར་བྱ་བ་ལ། བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་བདུད་བཞི་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །ཞར་ལ་འོངས་པ་སྟེ་དྲི་བ་གཞན་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་རྫོགས་སོ། །བཅུ་གཉིས་གཉིས་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་བཅུ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།བཅུ་གཉིས་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་པའོ། །དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པོ་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་མི་ཤེས་ པས་འདྲི་བ་ནི།བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར། ཐ་མ་བརྒྱད་དང་ཡིད་མི་བདེ། །མ་གཏོགས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཐ་མ་བརྒྱད་ནི་གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་དགེ་བའང་མི་དགེ་བའི་ཡིན་གྱི། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར། ཐ་མ་བརྒྱད་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་མ་གཏོགས་སོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བླག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོས་སོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལས་གཞན་པ་ཚོར་བ་བཞི་དང་། ཡིད དང་།མིག་ལ་སོགས་པ་བདུན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གཞན་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དགེ་ བ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་པ་རྣམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཡང་། འབད་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་རིགས་པར་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།འདི་དག་ནི་སྤྱོད་ལམ་ལ་སོགས་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གསུམ་ཆར་ཡང་ཡོད་དོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་བཟོའི་གནས་པ་མ་གཏོགས་པ་དག་གོ། །གཟུགས་མེད་ པའི་ཁམས་ན་ནི་སྤྱོད་ལམ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གསུམ་ཀ་ཡང་མེད་དོ།

所謂神通足廣說為：欲、心、精進、觀察的神通足，既是神通又是足，故稱神通足。足的含義是依止的意思，因為神通是一切功德的依止。 ‘若欲住一劫或過一劫’中，一劫是指圓滿一劫。過一劫是指超過一劫，即超出一劫的意思。 ‘爲了實現’是指爲了實現所承諾。若不如此，則僅成空言而已。 ‘蘊魔和死魔’中，爲了戰勝蘊魔而舍，舍則會死亡，因此又加持以戰勝死魔。 ‘在菩提樹下’等廣說：其中初夜降伏天子魔，第二時分以天眼觀察世間，第三時分降伏煩惱魔。 在廣嚴城加持三個月壽行。 如說：‘你獲得菩提后，降服欲界自在主，于無障菩提道，利益三界自在主。’ 煩惱魔和天子魔本身就是魔，它們會阻礙超越蘊魔和死魔。 如是，世尊戰勝四魔是合理的。 附帶而來的其他問題至此結束。 ‘十二二’中，十二僅指兩種，或確定為僅十二有兩種。二是指既有異熟，又有非異熟。 因二十一根無差別，故不知而問：‘何為十二？’ 因此說：‘除最後八和憂’。最後八唯是善，異熟則是無記。憂根既有善又有不善，但無無記，故除最後八和憂根。 ‘除命根外其餘’是為易於理解而說。除命根外其餘是指除憂根外的四受、意根和眼等七根。 其中’眼等’廣說：眼等諸根除異熟生和長養外無其他差別，故說’其餘是異熟’。 ‘善和染污’是因為異熟是無記。 ‘威儀、工巧、變化’雖是無記，但因是由加行所成就，故非異熟。 ‘隨其所應’中，這些因入威儀等造作，故有尋伺，唯是意識。其中欲界具三者，色界除工巧，無色界因無威儀等故三者皆無。

།དེ་ལ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་ལ་ནི་ཡིད་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་གོ། །བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་ཀ་ནི་མེད་དེ། དེ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།འདི་གཉིས་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྱོད་ལམ་པ་ལ་ནི་ཡིད་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་སོ།།དེ་ལ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་བདེ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །སྤྲུལ་པ་ནི་ས་ལྔ་ཆར་ལ་ཡང་ཡིད་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་གཉིས་སོ། །བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་གཉིས་ནི་མེད་དེ། སྦྱོར་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་དེ་རྣམས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་གྲུབ་ཅེ་ན། གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་པ་བསྟན་པ་ལས་སོ། ། དེ་ལྟར་ན་སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ནའོ། །དགུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནའོ། །བཅུ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །མདོ་འདི་ལྟར་དྲང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ལྟར་ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིད་མི་བདེ་བའི རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་དུ་མི་འདོད་པ་དེའི་ཕྱིར་མདོ་དང་འགལ་ལོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་ལྟར་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ནི་མ་ཡིན་པས་མདོ་དང་འགལ་བ་མེད་དོ། །ལས་ འདི་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའམ།ཡིད་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མྱོང་འགྱུར་རྣམ་པ་ལྔ་ཞེས་བྱ། །ཞེས་ཕྱི་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །ལས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ སོགས་པ་ལ།ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་བཞིན་དུ་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལས་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་སོ་ཞེས་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ ཁོ་ནའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་སྟོན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་གཉིས་ཀྱང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་འདྲ་བར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་དགའ་བ་དེ་ལྟ་ཡིན་ལ་རག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ ཀ་ལྟར་ཡང་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ཀ་ལྟར་ཡང་ འགལ་བ་མེད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་དགའ་བ་དེ་ལྟར་ཡིན་ལ་རག་གོ། །གོ་སྐབས་མེད་པས་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གོ་སྐབས་མེད་པ་ནི་མི་སྲིད་པའོ། །གལ་ཏེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལྟར་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གོ་སྐབས་མེད་པར་གྱུར་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དག་ཀྱང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་འདྲ་བར་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མྱོང་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་བསྟན་གྱི། རྣམ་པར་སྨིན་པར་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།

對於欲界的威儀和工巧處，有意根、喜根和舍根。樂受和苦受二者則無，因為它們是欲界五識身，所以無分別。這兩者是有尋有伺的。也不是憂根，因為是善和不善的緣故。 對於色界的威儀，有意根、樂根、喜根和舍根。在此有第三禪意地的樂受。對於變化，在五地中都只有意根和舍根二者。樂根和喜根二者則無，因為是由加行差別所成就。 其餘非異熟者，即信等八根和憂根。若問：如何成立這些是非異熟？從一向異熟性、異熟及非異熟性的教說可知。如是，命根唯是異熟。九根唯是非異熟。十二根通二種。 若問如何解釋此經？若不承許憂根如同喜根、舍根的異熟，則與經相違。依觸受相應受而說，非依異熟受而說，故無違經。此業將感受憂受或與喜受相應而感受，‘相應’是詞義。后當解說’受有五種’。 那麼喜受和舍受的業也是如此。如同憂受的業一樣，喜受和舍受的業也是，與喜受和舍受相應的業即是感受喜受和舍受的業，唯依相應受而顯示。如是則喜受和舍受二者也如同憂受一樣成為非異熟，因為與善不善業相應的緣故。 隨意皆可者，因為兩種都無相違。所謂感受喜受和舍受的業，即是有喜受和舍受異熟的，以及與喜受和舍受相應的，兩種都無相違。因此隨意皆可。 由無餘地故如是了知者，無餘地即是不可能。若如憂受般于喜受和舍受無異熟餘地，則因此喜受和舍受也如同憂受一樣，依相應受而說，非依異熟受而說，應當如是了知。

།ཡང་ན་འདི་ནི་དོན་གཞན་ཡིན་ཏེ། གོ་སྐབས་མེད་པས་ན་ཡིད་མི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར བའི་ལས་དེ་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་ཤེས་ཏེ།གང་ལས་ཡིད་མི་བདེ་བར་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱང་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་འདྲ་བར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ།ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ལྟར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྲིད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཚིག་ཙམ་གྱིས་དད་པར་མི་འགྱུར་བར་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གོ་སྐབས་ཟློག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དྲིས་པ་ནི། འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། །ཅེས་བྱ་ བ་ལ་སོགས་པའོ།།རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི། ཡིད་མི་བདེ་བ་དེ་ནི་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོངས་པས་བསམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དུ་རྟོག་པའི་ཁྱད་པར་དག་གིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཞི་བར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་མི་ལྟོས་པ་ལས་ཀྱི་འཕེན་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པ་དང་།ལྡོག་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན། ཡིད་བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ། །ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་འཁྲུལ་པར་སྟོན་ཏེ། ཡིད་བདེ་བ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་བསམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་གིས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་ཞི་བར་བྱེད་པ་ཡིན་མོད་ ཀྱི།འོན་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འདོད་པས་འདི་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས་པ་ལ་རིགས་པ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པ་གཞན་སྨྲ་བ་ནི། འོ་ན་གལ་ཏེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། མཚམས་མེད་པའི་རྒྱུ་ཅན་ གྱིས་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེ་བས་ལས་དེ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་གྱི། སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་བདེ་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དགེ་བ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ ཡིན་ན་མི་རུང་བས།ཡིད་མི་བདེ་བ་བཞིན་དུ་ཡིད་བདེ་བ་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ཁས་བླང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་འཁྲུལ་པར་སྨྲས་པ་དང་། ཡང་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་གཞན་སྨྲས་པ་ནི། འོ་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ལྟར་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ།སྟོན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱང་བདག་ལ་མྱ་ངན་ལ་སོགས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་མདོ་ལས་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ལྡོག་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་དགེ་བ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་འདྲ་བར་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་ཡིད་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ཡིད་བདེ་བ་དགེ་བ་སྙོམས་ པར་འཇུག་པས་བསྡུས་པ་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བསམ་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཡོད་མོད་ཀྱི། དགེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ཡིད་བདེ་བ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། དེ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་ཡོངས་སུ་གཅད་དུ་མེད་དོ། །ཅི་འདྲ་ཡང་ རུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ།ཡིད་བདེ་བ་ནི་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ་སྲིད་པས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་དེ། དེ་ནི་གང་གི་ཚེ་རེས་འགའ་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་མེད་པར་སྐྱེ་སྟེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།

或者這是另一個意思，由於沒有機會而感受不悅的業，是依據相應的感受而說的，應當如此理解： 如同能感受喜悅和舍受的業一樣，能感受不悅的業也是依據異熟感受而說的，應當如此理解。 不悅不可能像喜悅和舍受那樣有異熟。 不能僅憑言詞就相信，因此詢問阻礙異熟機會的原因說：‘此中有何道理？‘等。 解釋原因說：‘那個不悅’等詳細內容。不悅是由不悅意的思維等分別差別而生起和息滅的，而異熟則不是如此。 眼等異熟不依賴分別，是由業力推動而進退的。 如此，‘喜悅也與此相同’這句話是說明錯誤的，雖然喜悅也是由悅意的思維等分別而生起和息滅，但認為是異熟是不合理的。 為證明不悅非異熟而說具有力量的其他道理：‘那麼，如果不悅’等詳細內容。 ‘因此’是說，由無間業因而生起不悅，則此業成為異熟。如此則是現法受，而非生受。 ‘喜悅也與此相同’是說，若生受善業成為現法受則不應理，故不應如不悅般承認喜悅為異熟，如此說明錯誤。 又說明不悅非異熟的另一原因：‘那麼，對離貪者’等詳細內容。 對離貪者，不悅如苦根隨行，因經中遮止說：‘導師涅槃，我亦不生憂惱等’。 異熟則不如此，即眼等異熟對離貪者不會止息。因無需要故也不現行善，它不如喜悅能作利益。 ‘彼等之喜悅’等詳細內容，離貪者雖有善定所攝及緣唸佛功德因的喜悅，但善異熟則無。 因此應說彼等無記異熟喜悅如何，其生起不可遮止。 ‘無論如何’等詳細內容，喜悅可能生起故有異熟機會，有時無外緣且無分別而生，無記異熟即是如此。

།ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བས་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བ་ལ།དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ན། དགེ་བ་གོ་ག་ལས་ཡིན། ལུང་ལས་ཀྱང་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བར་བྱེད་ཅེས་གསུངས་ཀྱི། དེ་ལྟར་ནག་པོའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་གང་ལ་བརྟེན་ ནས་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བར་བྱེད་ཅེས་མ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་ལུང་དང་རིགས་པ་ལས། ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །དེ་ལ་བརྒྱད་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མིག་ལ་སོགས་པ་ ཕོའི་དབང་པོའི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་བརྒྱད་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པའོ།།བདེ་འགྲོ་ནི་ལྷ་དང་མིའོ། །ངན་འགྲོ་ནི་ངན་སོང་གསུམ་མོ། །ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་གཉིས་ཀར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཉིས་ཀ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོ་དག་ཏུའོ། །གཉིས་ཀའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་སྟེ། གང་གི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་སྡུག་བསྔལ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ནི། བདེ་འགྲོ་འམ་ངན་འགྲོ་ན་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས པར་ལྡན་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ནི་དགེ་བའི་ཡིན་ནོ།།བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ནི་དམྱལ་བ་དག་མ་གཏོགས་པའི་བདེ་འགྲོའམ་ངན་འགྲོ་ནའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་མི་དགེ་བའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་འགྲོ་དང་། ངན་ འགྲོ་དག་ཏུའོ།།བརྒྱད་པ་སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་བདེ་འགྲོ་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ལ་ཞེས་བཤད་ནས། མཚན་གཉིས་པའི་དབང་པོ་གཉིས་བདེ་འགྲོ་ན་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། བདེ་འགྲོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །བདེ་འགྲོ་ན་སྟེ་མི་དག་གི་ནང་ ནས་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་དབང་པོ་གཉིས་པོ་དེ་རྗེས་སུ་མི་འཚམ་པའི་གནས་སུ་རྙེད་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་དོ། །དབང་པོ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཁོ་ནའི་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བཞིན་དུ་བདེ་འགྲོ་ན་གཅིག་ཏུ་དགེ་བའི་ཁོ་ནའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དབང་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་བས་འཕངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དབང་པོ་དུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་དག་སྟེ། གང་དག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་ བུ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གང་འདི་དག་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་མ་ཐག་པ་དེ་གཅིག་ནི། རྣམ་པར་སྨིན་བཅས་དེ་གཅིག་པུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཁོ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ནི་གཉིས་ཀ་ལས་ལོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་དང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རིམ་པ་གཞན་དུ་སྦྱར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་གཅིག་པུ། རྣམ་པར་སྨིན་བཅས་ནི། ཞེས་མཐར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རིམ་པ་གཞན་དུ་སྦྱར་ན་ནི ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ངེས་པར་གཟུང་བར་རིག་སྟེ།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་བར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་གཞན་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས། བཅུ་རྣམ་གཉིས་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ།

關於’不悅絕不會以任何方式生起’這句話，如果是善或無記，怎麼會是善呢？經中也說：‘依此而感受善業異熟果報’，而對於黑暗面則未說’依此而感受不悅的異熟果報’。因此，從經典和理論可以證明不悅不是異熟果報。 關於’第八命根相應者’這一廣泛論述，從眼等直至男根的諸根是與第八命根相應的。善趣是天和人，惡趣是三惡道。關於’意根屬於兩者’，‘兩者’是指善趣和惡趣。‘兩種’是指善和不善，當意根生起異熟果報與苦相應時，無論在善趣還是惡趣中都是惡行的異熟果報。當意根生起異熟果報與樂、喜、舍相應時，則是善業的果報。 樂根、喜根和舍根是善業的異熟果報，這是指除地獄外的善趣或惡趣中。苦根是不善業的果報，這是指在善趣和惡趣中。說明了’第八命根相應者在善趣是善業的異熟果報’之後，如何解釋兩性根在善趣中是善業的異熟果報呢？為此詳細說明’在善趣中’。 在善趣中，即在人道中，由不善業導致獲得這兩種根不適宜的處所，這是無心所造作。根是屬於身根的部分，因此唯是善業的果報，如同身根一樣，在善趣中唯一是善業的異熟果報。正因為如此，說’非為根，因為是善業所引發’。 關於’幾根有異熟果報’等，與異熟果報同時存在稱為有異熟，即是說有異熟果報的意思。剛才所說的不悅不是異熟果報的那一個，唯一有異熟果報，因為無記和無漏法不是異熟因，且它超越兩者。‘ni’字的含義是’唯’的意思，即是確定的意思。 ‘以其他次序配置’是指應當理解為’唯一那個有異熟果報’的意思。如果用其他次序配置，就應當理解為如前所說的確定，否則會理解為’唯那個有異熟果報’的確定。如果這樣，其他就會成為無異熟果報，就不應說’十二’了。

།ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།དེའི་ཕྱིར། དེ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་མེད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ས་བོན་རུལ་བ་བཞིན་དུ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ལ། ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ས་བོན་གྲུང་པོ་རླན་གྱིས་མ་བརླན་པ་ལྟར་སྲེད་པས་མ་བརླན་པའི་ཕྱིར་ རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ན།ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་མེད་པ་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ་སྟེ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཟག་པ་མེད་པ་འདུས་བྱས་ནི་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།བཅུ་རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བཅུ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་བས་གཞན་རྣམ་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་དད་ལ་སོགས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་དང་། ཚོར་བ་གཞན་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཚོར་བ་ནི་ རིག་པའོ།།གཞན་སྨོས་པ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་མ་གཏོགས་པའི་ཚོར་བ་གཟུང་སྟེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྟེ། གཟུང་ངོ་ཞེས་སྐབས་དང་སྦྱར་རོ། །གཞན་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །གཞན་གང་ཞེ་ན། དབང་པོ་ བཅུ་གཅིག་གོ།།དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་བདུན་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ལུང་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པའོ། །དགེ་བ་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་ པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བར་གཟུང་སྟེ།དེ་དག་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱང་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་མི་བདེ་བའི་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ན་སྟེ། སྔར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་མེད་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་ནི། རྣམ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཞན་སྨོས་པས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལས་གཞན་པའི་ཚོར་བ་གཟུང་ངོ་། །དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་དགེ་བའོ། །མི་དགེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །དེ་དག་ལས་གཞན་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ སྐྱེས་པ་དང་།སྤྱོད་ལམ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་པ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །ངེས་པར་མ་བཟུང་ན་ནི་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཅི་རྣམ་པ་གཅིག་ཡིན་ནམ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་ཁོ་ནའོ།།ཅིར་ཞེ་ན། དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་རོ། །ལུང་མ་བསྟན་བརྒྱད་དེ་དག་ཉིད། །གཟུགས་སྒྲ་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྲོག་ནི་རྣམ་སྨིན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྣམ་སྨིན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དྲི་མེད་མ་གཏོགས་ འདོད་པར་གཏོགས།།ཞེས་བྱ་བ་ལ། དབང་པོ་ཐམས་ཅད་འདོད་པར་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སྤྱིར་བཏང་བ་ཡིན་ལ། དྲི་མེད་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིའི་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བའོ། །དེ་ལྟར་ན་དྲི་མ་མེད་པ་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དྲི་མ་མེད་ པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པའི་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི།དེ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཕོ་མོའི་དབང་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་།མ་གཏོགས་གཟུགས་གཏོགས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དྲི་མེད་དང་ཞེས་རྗེས་སུ་དྲང་བའི་དོན་ཏེ། མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དག་སྟེ། གཉིས་ཀ་ཡང་རྗེས་སུ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་གཅིག་གིས་བརྗོད་དོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་མོ་དང་ཕོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དག་དང་། སྔར་སྨོས་པའི་ཟག་པ་མེད་པ་གསུམ་མ་གཏོགས་པ་དབང་པོ་ལྷག་མའོ།

如果問到’唯有不悅受是與異熟果相應’這句話有什麼原因，為此，‘它既非無記也非’等廣說。如同腐爛的種子一樣，無記法是無異熟的，無漏法也如同未被水分浸潤的完好種子一樣，因為未被愛所浸潤，所以無異熟。而不悅受因為是有漏善法，以及是不善法，所以是有異熟的。 ‘因為非等持’這是說明無漏法不存在的原因，非等持的無漏有為法是不存在的。 關於’十二種’，由於確定’僅十是二種’，因此成立其他是一種。‘意與其他受及信等’是指意根、其他受、信等諸法。受是了知。說’其他’是爲了包含除不悅受以外的受，因為不悅受已經說過了。‘信等’是指應當理解。其他是無異熟，這是成立的。 其他是什麼呢？是十一根。其中眼等七根和第八命根，因為是無記，所以非無異熟。具知根等三根因為是無漏，所以無異熟。‘善八’是指由於與無貪等相應，所以唯是善，應當理解，因為除此之外的其他法也是善的。 關於’不悅受二種’，不悅受因為有異熟，所以唯有二種，因為前面已經說明無無記。 關於’意與其他受三種’，說’其他’是爲了包含除不悅受以外的受。這五根與善根相應的是善，與不善相應的是不善。除此之外，從異熟生、威儀、工巧處、變化所生的是無記。 其他應確定為’一種’。如果不確定會如何呢？會懷疑是一種還是二種。即便如此也只是懷疑是善、不善還是無記。 ‘無記八即是，除去色聲’、‘命是異熟’、‘異熟無記’等說法，所以不會產生懷疑。 關於’除無漏屬欲界’，一切根屬欲界是總說，‘除無漏’是此處的特殊情況。如此則成立除了無漏根之外的其餘根屬欲界。 說明除無漏根的原因是’它唯是不相應’。‘除去男女根及苦，屬色界及’是指應續說’無漏’，應理解為’除去’。‘諸苦’是指苦受和不悅受，因為二者都是不隨順的，所以用一個詞表示。色界中除去女根、男根、苦根、不悅根以及前述三無漏根之外的其餘諸根。

།མི་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོམས་ཀྱི་སྦ་བ་སྦུབས་སུ་ནུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་མཛེས་ཏེ།གཏན་ཚིགས་སྔ་མ་ཁོ་ན་ལེགས་སོ། །འདིར་ཕོའི་དབང་པོའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་དུ་མཐོང་ནས་དྲི་བ་ནི་ཕོའི་དབང་པོའི་མེད་ན་ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་ཕོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པས་དྲིས་པའི་ཕྱིར་འདྲི་བ་འདི་ནི། གང་ལས་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཕོའི་ངོ་བོ་ཕོའི་དབང་པོ་ལས་གཞན་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་དོ། །དེ་ནི་ང་རོ་དང་། གཡོ་བ་དང་། དབྱིབས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཕོའི་ཁམས་ན་ཕོའི་དབང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱུ་བར་མཐོང་གི་།མོའི དབང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། ལུས་དང་བའི་ཕྱིར་བརྡེགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་མེད་ལ། མི་དགེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡང་མེད་དོ། །ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་དོ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།དེ་ཡང་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་དང་། རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་གྲང་། དེ་ལ་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་མེད་དེ། རྒྱུད་ཞི་གནས་ཀྱིས་བརླན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞི་གནས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཁོང་ཁྲོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་རྒྱུད་ལ་རྩུབ་པ་ཉིད་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིད་ མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡང་མེད་དོ།།རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་རྩུབ་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིས་ནི་དེ་ན་རྩུབ་པས་བསྐྱེད་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བས་ནི་དེ་ལ་མནར་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ འདི་ཤེས་པར་བྱེད་དོ།།མནར་སེམས་ནི་རབ་ཏུ་འཁྲུག་པའོ། །དེའི་གཞི་ནི་ཡུལ་ལོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིས་ནི་ཡུལ་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་ཏེ། དེ་ན་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དགུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་ང་ལ་དོན་མ་ཡིན་པ་བྱས་པ་དང་། བྱེད་པ་དང་། བྱེད་ པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་གསུམ་མོ།།ངའི་བཤེས་ལ་དོན་མ་ཡིན་པ་བྱས་པ་དང་། བྱེད་པ་དང་། བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཞན་གསུམ་མོ། །ངའི་དགྲ་ལ་དོན་བྱས་པ་དང་། བྱེད་པ་དང་། བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཞན་གསུམ་མོ། ། གཟུགས་མེད་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། དང་གི་སྒྲས་ནི་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་དང་། སྡུག་བསྔལ་དག་དང་། དྲི་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྲེལ་ཏེ། སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཕྱིར་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དག་སྟེ། ཕན་འདོགས པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་པས་གཉིས་ཀ་ཡང་སྒྲ་གཅིག་གིས་བརྗོད་དོ།།གཟུགས་ཅན་སྨོས་པས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་བསྡུས་སོ། །གལ་ཏེ་གཟུགས་ཅན་སྨོས་པས་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱང་གཟུང་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་གཟུགས་ཅན་སྨོས་པས་ཉིད་ཀྱིས་མིག་ལ་སོགས་ པ་ལྔར་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱང་བཀག་ན་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་དང་།སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སླར་ཡང་འབད་པས་གཞན་དག་གིར་བྱ་དགོས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་དངོས་སུ་དགག་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་དོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྐབས་དང་ མཐུན་པར་སྦྱར་བ་ཁོ་ནས་བཀག་པ་ཉིད་དོ།།ཡིད་དང་ཚོར་བ་རྣམ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུམ་ཉིད་དོ། །བདེ་བ་ནི་བསམ་ གཏན་གསུམ་པའི་ས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཡིན་ལ།འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་དབང་པོ་དག་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡིད་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ནའོ།

所謂’為使不美觀’是指陰部隱沒于體內的人們為何不美觀，前面的理由才是恰當的。在此見到是男根的緣由而提問：‘若無男根，現在如何稱他們為男人’。由於不如理而提問，故此問題是’從何而來’。即是說，除男根之外，欲界中存在其他男性本質。那是由聲音、動作和形狀所攝，而且在欲界中見到與男根同時執行，而不與女根同時執行。 關於’無苦根’等廣說：由於身體柔軟，故無因打擊而生的苦根；由於無不善，故亦無異熟所生的苦根。關於’無憂根’等：那也應是由因所生和由緣所生。其中無因所生，因為相續被止觀浸潤的緣故。由於止觀即三摩地遠離嗔恨，故他們相續中無粗澀性，因此也無以此為因的憂根。相續中的粗澀性即是嗔恨。因此由此可知彼處無由粗澀所生的憂。 由’無惱害事’可知彼處無由惱害所生。惱害即是極度憤怒。其事即是境。因此由此可知無由境所生的憂，因為彼處無九種惱害事。這九種是：對我作不利、正作不利、將作不利，這是三種惱害事。對我親友作不利、正作不利、將作不利，這是另外三種。對我怨敵作利益、正作利益、將作利益，這是另外三種。 關於’屬無色’等廣說：‘和’字是與男根、女根、苦和無漏相連，由於是此處所說，故應理解為’不屬於’。‘樂’是指樂和喜，因為都是有益性質相同，故以一詞表示二者。說’有色’是攝集眼等五根。若問說’有色’不也應攝男女二根嗎？若僅由說’有色’而遮止眼等五根及男女二根，則如是。爲了遮遣苦等，還需另作努力去遮遣其他。因此此處想要直接否定有色根。其餘諸根僅由契合語境的關聯而遮遣。 關於’意及三受’：樂、喜、舍是意識相應，由於有漏和無漏的緣故而成三種。樂是屬於三禪地的心的，而在欲界和初禪中僅是身的。其中身樂、禪根和五識自性的意唯是修所斷。

།སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། བཏང་ སྙོམས་དང་།ཡིད་བདེ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཡིད་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དག་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བྱའི་ཡིད་མི་བདེ། །ཞེས་བྱ་བ། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པས་ན་ཡིད་མི་བདེ་བའོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཉིད་དེ། ཡིད་མི་བདེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མཉམ་པར་གཞག་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་མེད་དོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །ལྷག་མ་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་བདུན་དང་། སྲོག་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་ཅི་རིགས་ པར་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དྲུག་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ། ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་མཐོང་སྤང་མིན། །གཟུགས་མིན་དྲུག་པ་མིན་སྐྱེས་མིན། །ཞེས་ བཤད་པ་བཞིན་ནོ།།གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལྔ་པོ་ནི་སྤང་བར་བྱ་མིན་ཡང་། ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡང་གི་སྒྲ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཕྱིར་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ། །ཟག་པ་ མེད་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དག་ཡིན་ལ།དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གང་དུ་ཡང་ནི་སྤང་བྱ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་ཉེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ གཟིངས་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལས་ལམ་ཡང་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།གསུངས་མོད་ཀྱི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དག་གིས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་འཇུག་པའི་ཚེ་གཏོང་བས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཁམས་ གང་དུ་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཁོ་ན་དང་པོར་རྙེད་པ་དྲིས་པ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་གསལ་བར་བྱ་བའོ། །འདོད་པར་དང་པོར་རྣམ་སྨིན་གཉིས། །ཞེས་བྱ་བ་ ལ།དང་པོར་ཞེས་བྱ་བ་ཅིའི་དོན་དུ་ཡིན་ཞེ་ན། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་སྨིན་པས་བསྡུས་པ་རྣམས་ཕྱིས་རིམ་གྱིས་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བས་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་དབང་པོ་ཚང་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་བཏང་ སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་མ་ཡིན་ཞེ་ན།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཉོན་མོངས་ཅན། །ཞེས་བྱ་བས་དེ་དག་དེའི་ཚེ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་རྙེད་མོད་ ཀྱི།དེ་དག་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་དབང་པོ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་རྙེད་མོད་ཀྱི། དེ་དག་འདིར་ནི་མ་སྨོས་ཏེ། དབང་པོའི་སྐབས་སུ་བབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དག་གིས་ དུ་ཞིག་འཐོབ་ཅེ་ན་སྟེ།འདོད་པ་དག་ཏུ་དང་པོར་ཞེས་སྦྱར་རོ། །གལ་ཏེ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕོ་ཉིད་དང་མོ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕོའི་དབང་པོ་དང་མོའི་དབང་པོ་ལ་མཚན་ཞེས་བརྗོད་དོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མཚན་ མེད་པ་རྣམས་ད་ལྟ་མེད་པས་འདིར་བསྐལ་པ་དང་པོ་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

心的安樂、舍、意樂以及意識本性的意，與見所斷煩惱相應的那些是見所斷。其餘有煩惱的、無記的以及有漏善法是修所斷。無漏法是不可斷的。 ‘二斷意不悅’，與意不悅相應故為意不悅。其事即是意不悅性，此為意不悅之義。因無等持故無無漏。 與見所斷煩惱相應的是見所斷。其餘善法和有煩惱的是修所斷。眼等七根、命根和苦根，隨其所應，因為是色法、非煩惱性、非第六識所生，唯是修所斷而非見所斷。如說：‘非煩惱非見斷，非色非六識生。’ 因為一向有漏故非不可斷。‘五根非所斷’中，因有’亦’字，且依上下文，知亦非修所斷。因無漏故是不可斷，因有漏善法故是修所斷。 ‘三非’中，了知根等於任何情況下都非所斷，因為無漏法無過失故。若問：難道筏喻法門中不是說道也是所斷嗎？雖然說了，但非見修二者所斷，而是在無餘涅槃界時捨棄，稱為舍斷。 關於’何界最初’等廣說中，若問：為何單問最初獲得異熟有何意義？爲了明顯說明以非煩惱心結生。 ‘欲界初得二異熟’中，若問：‘最初’是什麼意思？因為眼、耳、鼻、舌諸根所攝的異熟後來才漸次獲得。 關於’化生非’，化生者諸根具足而生。為何不是意根和舍根？因為是就異熟而言。‘生有煩惱性’，說明彼時必定是煩惱性，而異熟是無記性。 信等諸根雖然彼時也得，但因為是善法，所以非異熟。羯羅藍等非根色之異熟生雖彼時也得，但此處未說，因為是在根的語境中。 又問化生者得幾根？應配合’欲界最初’來理解。若是無相者，即是指無男女根。因為顯明男性和女性，故稱男根女根為相。 因為現在沒有無相的化生，所以這裡說’如劫初有情’。

།མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ད་ལྟ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་པས་འདི་ལྟར་ལྷ་ལ་སོགས་པ་དག་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། ། འདི་ནི་སྐྱེ་གནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མཐོང་སྟེ། འདྲི་བ་ནི། ཅི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཡང་མཚན་གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ། །འདོད་པའི་སྒྲ་ནི་ཡུལ་དག་གམ་ཡུལ་གྱི་འདོད་ཆགས་རྣམས་ལ་འཇུག་གི་།ཁམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། འདོད་པའི་གཙོ་བོ ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ།འདོད་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཁམས་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གཉིས་ཀ་གཟུགས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་བཞིན་དུ་ གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཁོ་ན་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ཅིའི་ཕྱིར་བརྗོད་ཅེ་ན།དེའི་གཟུགས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་དེ་ནི་དང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འོད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་མདོ་ལས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ གཟུགས་ཀྱི་སྒྲས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གསུངས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།།གོང་མར་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་པས་གོང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡུལ་ན་མི་གནས་པས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་པས་གོང་མར་ཅི་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་ སྙོམས་པར་འཇུག་པས་རིང་བའི་ཕྱིར་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་གཟུགས་སུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་སྔ་ལ་གཟུགས་མེད་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་འཕྱི་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་སྔ་ཕྱི་ཉིད་ཀྱིས་ཡིན་གྱི། འདོད་པའི་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལྟར་ཡུལ་ན་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་པས་སྐྱེ་བས་ཆེས་མཆོག་ཡིན་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ།།དེར་ནི་བསྐལ་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་ཆེས་རབ་ཏུ་ཞི་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡང་གོང་མ་ཡིན་ནོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་དང་པོར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྐབས་དང་སྦྱར་ རོ།།དེ་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མ་ཡིན་ལ། དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་རྣམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་ན་རེ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་འདི་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་ན་གང་རྙེད་པས་གཟུགས་མེད་པ་ དག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་སྐྱེ་བར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱོར་བར་ཡང་མི་རིགས་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་འབྲེལ་པ་མེད་པར་སྐྱེ་བ་ཡང་མི་རིགས་པ་དེའི་ཕྱིར། གདོན་མི་ཟ་བར་སྐྱེ་བའི་རྟགས་སུ་གྱུར་པ་ཆོས་གཞན་ ཞིག་ཁས་བླང་བར་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཟུགས་མེད་དག་ཏུ་འཆི་བ་ནི། །ཞེས་བྱ་བར་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་སྲོག་དང་། ཡིད་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་ཕན་ཚུན་མི་གཏོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བཏང་སྙོམས་དང་ནི་སྲོག་དང་ནི། །ཡིད་དང་ལྡན་ལ་ངེས་གསུམ་ལྡན། ། ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆི་བ་ལ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་འཆི་བ་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་གསུམ་པོ་དེ་དག་འགག་གོ། །ཉིད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ཕྲད་དག་གི་གཉིས་ཀ་དོན་ཡང་གཅིག་སྟེ། སྔ་མས་ནི ཚོར་བ་ངེས་པར་འཛིན་ཏོ།།འོག་མས་ནི་གཟུགས་ཅན་འགག་པ་འགོག་སྟེ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེ་ན་གཟུགས་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཟུགས་ན་བརྒྱད་དེ་དག་གོ། །དེ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་སྨྲས་པ་ནི། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ལ་མེར་མེར་པོ་ལ་ སོགས་པ་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་།རིམ་གྱིས་འཆི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཚང་བ་རྣམས་སྐྱེ་ཞིང་འཆི་བ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པར་བཅུ་འམ་དགུ་འམ་བརྒྱད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ། མཚན་གཉིས་པ་དབང་པོ་ཚང་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བཅུ་འགག་གོ།

所謂’如果是一性者’，是因為沒有任何男根或女根。由於現在人類中沒有化生，所以說’如在天等處’。這被視為’這是殊勝的生處’。問：‘化生者是否也有兩性？‘這將詳細闡述。如果說欲的聲音是用於境或境的貪慾，而不是用於界，因此詳細說明’因為是欲的主要’。欲是指色等境，而以此為主的是欲界，因此稱為欲界。 雖然欲界和色界二者都同樣有色，為何單獨用’色’這個詞來稱呼色界呢？詳細說明’因為其色是主要的’。那色是主要的，是因為它清凈，因為它有光明。‘經中也’這句話表明，經中因為是主要的，所以用色聲說明色界。 關於’上一’，無色界是比色界更高的。如果問：無色界不住于境，怎麼說它比色界更高呢？因此說’因為定遠’，因為色定在先，無色定在後。這是由於先後次第，而不像欲界和色界那樣是由住于境而定的。也因為無色界比色界的生處更殊勝。在那裡，許多千劫中都會感得極為寂靜的果報，因此也是更高的。 應當結合上下文理解’唯有命根最先成熟’。在那裡因為無色，所以不是眼等，因為是善和染污，所以也不是其他。法師集賢說，這是唯一能證明命根實有的，因為若無此，則無法解釋如何說’生於無色界’。因為承認以染污心結生，所以以異熟心結生也不合理，沒有異熟相應而生也不合理，因此必須承認有其他法作為生的標誌。 關於’無色界死時’的詳細內容，是因為命、意、舍相互不捨離，如將要解釋的’與舍及命意，相應必三具’。以染污和無記心死時沒有信等，所以在無色界死時必定這三者滅。‘亦’這個詞的兩個都是一個意思，前者確定受，後者遮止色法滅，有些人說那裡有色。 色界有八。對此說明原因：‘一切化生者’等詳細內容，因為化生者沒有羯剌藍等，因為沒有漸次死，所以具根者生死。‘欲界十或九或八’中，如果是二形具根者則滅十。

།མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕོ་དང་མོའི་ དབང་པོ་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་ལྡན་པའོ།།མཚན་མེད་པ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་དང་བྲལ་བའོ། །ཅིག་ཅར་འཆི་བ་ལ་ནི་འདོད་པར་བཅུ་འམ། དགུ་འམ། བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ལས་ཤེ་ན། རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ལས་བཞི་ཞེས་མཇུག་ ཐོགས་སུ་འཆད་པ་ལས་སོ།།མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྔར་འགགས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལུས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་ཕན་ཚུན་མི་འདོར་བས་སོ་སོར་འགག་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ལས་བཞི་འགག་གོ། །ཚུལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་ པར་འབྱུང་བ་ལ།འཆི་བའི་སྲིད་པའི་སེམས་ནི་གསུམ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། དགེ་བའོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆི་བ་ལ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དབང་པོ་འགག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་ལ་ ཐམས་ཅད་དག་ཏུ་ལྔ།།ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཐམས་ཅད་དག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི་ཁམས་གསུམ་ཆར་གྱི་འཆི་བ་ལས་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དགེ་བ་ལས་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་འགག་སྟེ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་ངེས་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འང་ཞེས་བྱ་ བའི་སྒྲས་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའང་འགག་གོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ།།རྒྱས་པར་བརྩི་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཅིག་ཅར་འཆི་བ་ལ་བཅོ་ལྔའམ། བཅུ་བཞི་འམ། བཅུ་གསུམ་ཡིན་ལ། རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ལ་དགུ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དབང་པོའི་སྐབས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། དབང་པོའི་ཕུང་པོར་དབང་པོའི་ཆོས་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་དཔྱད་དེ། དེས་ན་འདིར་ཡང་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་དེའི་མཛོད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དབང་པོ་མ་ཡིན པ་དག་གིས་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་འཐོབ་མོད་ཀྱི།དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བབ་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཁོ་ན་དཔྱད་པར་བྱའོ། །འབྲས་བུ་ཐ་མ་ཉིད་དགུས་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བ་ལ་དགུ་ཁོ་ནས་ངེས་པར་གཟུང་ངོ་། །བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་གང་ཟག་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐོབ་པའི་དབང་དུ་ མཛད་ནས་འདོན་ཏོ།།མཐའ་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐ་མའོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དག་ནི་མཐའ་མ་སྟེ། སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་བཞིན་དུ་དང་པོ་ཡང་མཐའ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་ བ་དག་ནི་བར་མའོ།།དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དག་དང་ཞེས་བྱ་བར་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་དགེ་བ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོད་དོ།།ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ན་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཡོད་དོ། །ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡིན་པས་དེ་ན་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡོད་དོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་ལམ་ནི་མི་ ལྕོགས་པ་མེད་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་དང་།དེ་ན་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་ཡོད་པས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ན་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའོ། །ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལའོ། །རྗེས་སུ་ ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལའོ།།གཉིས་ཀས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གཉིས་ཀས་སམ། དབང་པོ་གཉིས་ཀས་སོ། །དེ་འཐོབ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའོ།

所謂’具有一相’是指具有男根或女根中任何一種。無相是指兩者都沒有。 對於頓死者，在欲界中是十或九或八，就是這樣的情況。 對於漸死者，這是從何而來呢？從後文’漸死者中有四’的解釋而來。 因為眼等諸根已先滅盡，而身、命、意根和舍受相互不捨離，所以不會各自滅盡，因此漸死者中有四根滅盡。 如是情況詳細說來，死有心有三種：煩惱性、無記性和善性。 其中以煩惱性和無記性心死時，應知如前所說諸根滅盡，因為沒有其他根。 善性中一切處五，這裡’一切處’是指三界中的死亡。善性中必定有信等五根滅盡，因為信等諸根必定存在於善心中。 ‘亦’字表明如前所說的也滅盡。 詳細計數，在欲界中頓死者是十五或十四或十三，漸死者是九。 在根品中詳細說來，在根蘊中已詳細考察了諸根的法、狀態差別和作用差別，因此這裡也應當考察，因為此論是彼之藏論。 沙門果詳細說來，雖然非根也能獲得沙門果，但因為是諸根的場合，所以只考察這些。 最後果唯以九獲得，這裡’唯九’是確定的。論中是就獲得一切果位的補特伽羅而說的。 因為在末尾所以是最後。預流果和阿羅漢果是最後，如同前際和后際，初果也是最後。 一來果和不還果在兩者之間，所以是中間果。 其中預流果詳細說來，因為預流果是見道和修道的果，所以說’除了信等和具知根’。 其中因為是善性，所以有信等諸根。因為隨法忍是見道，所以有具知根。因為隨法智是修道，所以有已知根。 因為預流果道是由未至定所攝，且彼處唯有舍受，所以也有舍根。彼處所有的識即是意根。 隨法忍在無間道中，隨法智在解脫道中。‘二者皆’是指無間道和解脫道兩者，或指兩種根。‘獲得彼’是指預流果。

།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བྲལ་བའི་ཐོབ་པའི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ བ་ལ།བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ནི་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་བའི་གེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་ བའི་ལམ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ནི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པའི་རྟེན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་བྲལ་བ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་མ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་ བོ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན།བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱལ་པོའི་འཁོར་གྱིས་བྱས་པ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་བཞིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་བྱས་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཡིན་ནོ། ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རེ་ཞིག་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་ངོ་། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ ཡང་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་ཡང་ཟད་པ་ཤེས་པའི་ཚེ་ནའོ། །བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དག་ནི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་དང་། བརྟེན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་མ་ གཏོགས་ཏེ།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་དང་། ཟད་པ་ཤེས་པ་ན་ཡོད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལ་གང་ཡང་རུང་ བ་ཞིག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟེན་ནི་དགུ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་དག་གོ། །མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཟད་པར་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཅི་ཡང་མེད་ པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་ན་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་ན་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ ཅན་དང་།བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་ན་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དེ་ལྟར་རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་བོ། །གཉིས་ནི་བདུན་ དང་བརྒྱད་དང་དགུས།།ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཐོབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐབས་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་བདུན་དག་གིས་འཐོབ་བོ། །ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་ཤེ་ན། ལམ་མི་ལྕོགས་པ་མེད་ པའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་།དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཁོ་ནས་འཐོབ་བོ། །འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། གང་ཞིག་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་ པ་མཐར་གྱིས་པ་དེ་ཁོ་ན་སྟེ།དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ན་ནི་དེའི་ཚེ་དབང་པོ་བརྒྱད་དག་གིས་འཐོབ་སྟེ། སྔ་མ་བདུན་ལ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོས་བསྣན་པ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ།

怎樣呢？關於’獲得離系’這一廣泛的論述，無間道是引導者，因為它能切斷作為獲得離系生起障礙的煩惱的獲得。正因為如此，離系的獲得是無間道的等流果和士用果。由於與解脫道同時生起離系的獲得，所以解脫道是離係獲得的所依。如此，離系既不是解脫道的果，其獲得也不是，那麼怎麼說是以知根獲得預流果呢？因為無間道是解脫道的眷屬。就像國王的眷屬所作歸於國王一樣，同樣，無間道所作歸於解脫道。 關於’阿羅漢果除信等諸知根’，首先信等是從善心所生。阿羅漢果是修道的果，因此無間道是知根，這也就是金剛喻定。解脫道是具知根，這也就是盡智時。無間道和解脫道是引導離係獲得和所依。不包括能知根，因為是見道的本質。 關於’意根’，意根是指金剛喻定和盡智時的識。關於’樂根、喜根、舍根中任一’，阿羅漢果的所依有九種：四禪、未至定、殊勝定和三無色定。經中說：‘諸比丘依第一禪而說漏盡’乃至’依無所有處’。其中依第三禪得時是樂根。依第一、第二禪得時是喜根。依未至定、殊勝禪、第四禪和三無色定得時是舍根。如是依所依的差別，以樂、喜、舍任一獲得阿羅漢果。 關於’二以七及八九’，‘獲得’是此處的語境。首先，如果漸次獲得一來果，且是以世間道獲得，則以七根獲得。怎樣呢？因為是未至定地的道，所以以舍根和與之相應的心獲得。如果以出世間道獲得，如廣說：即已得預流果后獲得一來果的漸次行者，若以出世間道得一來果時，則以八根獲得，即前七根加上知根為八。

།གཉིས་ཀ་ཡང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་དེའི་བར་ཆད་ མེད་པ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དག་ལ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གཉིས་ཀ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་དག་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ འདིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཅི་སྟེ་ཕལ་ཆེར་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་ཞིག་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་རྣམ་པ་དྲུག་སྤངས་པ་དེ་ནི་དགུས་ཏེ། མཐོང་བའི་ལམ་ཁོ་ནས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ལྟ་ བུ་སྟེ།དེ་དང་འདྲ་བ་ཁོ་ནར་དབང་པོ་དགུས་འཐོབ་བོ། །གལ་ཏེ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ལ། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན། དེ་དབང་པོ་བདུན་གྱིས་འཐོབ་སྟེ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་ནི་དེ་བརྒྱད་ཀྱིས་འཐོབ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་བརྒྱད་པ་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲའོ། །ཅི་སྟེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་གིས་ཞེས་བྱ བ་ལ།དེ་ནི་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོར་གྱུར་པས་མཐོང་བའི་ལམ་སྐྱེས་པ་ཞིག་སྟེ། དེ་ནི་དེའི་ཚེ་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐར་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་དགུ་པ་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། ཡིད་དེ་དེ་ཁོ་ན་དང་ འདྲའོ།།འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དག་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་ནི་རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་བདེ་བ་དང་། ཡིད་ བདེ་བ་དང་།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་སྟེ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པ་ན་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་པ་དག་ཀྱང་མཐོང་ན་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཐོབ་ན་ནི། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་མཐར་གྱིས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་ཉེ་བར་བསྡོགས་པ་ནས་བསམ་གཏན་ལ་འཇུག པར་ནུས་ཀྱི།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་སྤོ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཡང་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་འདི་མཐར་གྱིས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞིའི་ས་པའི་ ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ལྷག་མ་ཡིན་ནོ།།བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཁོ་ན་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་ལ་འཇུག་པའམ། མི་འཇུག་ཀྱང་ངོ་། །དེ་ནི་གཉིས་ཀས་ཀྱང་འཐོབ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་གཉིས་ཀས་ཏེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དེ་དག་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་དང་། རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

由於兩者都是修行道，所以在其無間道和解脫道中唯是具知根，因為無間道和解脫道二者是不同的，所以不像預流果和阿羅漢果那樣，在此處不是這樣。 若問’已離大部分貪慾者’是指什麼，即某人以世間道斷除欲界所攝煩惱中的六種，那就是九種，如同僅以見道獲得預流果一樣，正是如此以九根獲得。 若問’若是漸得不還果’是指什麼，即獲得預流果后，獲得不還果，若是以世間道獲得，則以七根獲得，如同一來果一樣。若是以出世間道獲得，則以八根獲得，如同一來果中具知根是第八根一樣。 若問’已離貪慾者’是指什麼，即是已離欲界貪慾，乃至離無所有處貪慾的凡夫，生起見道者，此時因斷除欲界所攝第九品煩惱而證悟諦理，所以唯是不還果。 所謂’如預流果’，即在無間道中是具知作根，在解脫道中是具知根，以及信等諸根和意根，正是如此相同。 所謂’此是差別’等廣說，因為是以未至定所得，所以在預流果和一來果中恒是舍根，而在不還果中則依所依差別而有樂根、喜根、舍根中的任何一種：若依第三禪獲得則是樂根；若依第一、第二禪見諦則是喜根；若依未至定、殊勝禪、第四禪獲得則是舍根。 所謂’若時此是漸次者’等廣說，唯利根者能從第九解脫道近分開始入定，鈍根者則不能。因為轉換受很困難，且利根者也無定準。 所謂’若時此是漸次者’等說，其中在第九解脫道中，餘下的是根本定地的喜根。 所謂’在無間道中恒唯是舍根’，無論是否入定皆是如此。所謂’以二者獲得’，即以舍根和喜根二者，依次是因為它們是無間道和解脫道而引發離系得，以及是所依的緣故。

།འོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཅིང་། དབང་པོ་རྣོན པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་བསམ་གཏན་ལ་འཇུག་པ་ན་ནི་དེ་ལ་སྔར་སྨོས་པ་བདུན་དང་།བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞིའི་ས་པའི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་བརྒྱད་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དགུ་པ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་ཐ་མ་གཉིས་དགུས་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བ་འདི་ལ་འགལ་བ་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།འོ་ན་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་འཇུག་པ་ལས་སོ། །ཚོར་བ་གསུམ་ཅིག་ཅར་མངོན་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དགུ་ཁོ་ནས་འཐོབ་བོ། །དེའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ནི་དགོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་དགོངས་པ་གང་ཡིན་ ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། བཅུ་གཅིག་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །བདེ་བས་ཐོབ་པ་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཤིང་ཡང་ཡིད་བདེ་བས་འཐོབ་ལ། དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཏེ། སླར་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་འཐོབ་ཀྱི། ས་ཐ་དད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕན་ཚུན་རྣམ་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་དང་། རྫས་ཉིད་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དུས་གཅིག་ཏུ་སྲིད་པ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལྟར་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ དང་།བཏང་སྙོམས་རྣམས་ཀྱིས་འཐོབ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་དག་གིས་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། འདི་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཕན་ཆད། །ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་ པའི་ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཕྱིས་བདེ་བའི་དབང་པོས་འཐོབ་པ་མི་སྲིད་དེ། བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདི་ནི་ཉམས་ཕན་ཆད་ནམ་ཡང་བདེ་བའི་དབང་པོས་འཐོབ་པ་མེད་ དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཅི་གང་ལས་བདེ་བའི་དབང་པོས་ཐོབ་པ་ཁོ་ན་བཀག་པས་ཡིད་བདེ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་ལ་འཇུག་ན་ནི་འཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ། །དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །འདི་ལྟར་ཡོངས་ སུ་ཉམས་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཡིན་ལ།གང་ཞིག་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་ལ་འཇུག་པར་མི་ནུས་སོ། །དབང་པོ་རྣོན་པོས་ནུས་མོད་ཀྱི། དེ་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བུ་ཡོད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཡིན་ཀྱང་མཐར་གྱིས་པར་གྱུར་པས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཅིང་། དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་གྱུར་པས་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ཏེ། དབང་པོ་སྤོ་བར་བྱེད་ལ། དབང་པོ་འཕོས་པས་དབང་པོ་རྣོན་པོར་ཡང་གྱུར་ནས་མཐར་གྱིས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ན།གལ་ཏེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་ལ་འཇུག་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དེ་བརྒྱད་དག་གམ། དགུ་དག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་འཇིག་རྟེན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་བདེ་བའི་དབང་པོས་ཐོབ་ནས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་སྟེ། ཡང་ཡིད་ བདེ་བ་དང་།བཏང་སྙོམས་དག་གིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་པའི་རྒྱུ་ནི། དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ གཉིས་ཀྱིས་ཐོབ་པར་བྱས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་བརྟེན་པ་ཡིན་ཏེ།འབྲས་ལས་ཉམས་འགྱུར་དང་པོ་ལས་མ་ཡིན་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ཉམས་པ་མེད་དོ།

關於’然而出世間’這句話，如果以出世間道獲得不還果，由於是利根，在第九解脫道入禪定時，有前述七種，以及禪定本地的喜根為第八，具知根為第九。 對於’最後二果由九獲得’這句話，爲了顯示其矛盾而說’那麼在阿毗達磨中’，這是從智慧趣入而言。三受不能同時現前，因此唯由九種獲得。所以無有矛盾，因為論典是有密意的。 若問此處密意為何，因此說’以十一獲得阿羅漢’等。以樂獲得後退失，又以喜獲得，從彼退失后，再以舍獲得。由於地不同，且相互性質相違，以及事物相應，樂等諸受不可能同時存在。 ‘此不還果亦’詳細說明：不還果如同阿羅漢果一樣，由樂、喜、舍獲得。因此認為彼果退失后也由十一根獲得。 ‘此退失之後’詳細說明：凡是從不還果退失者，也會從離欲界貪退失。因此，彼后不可能以樂根獲得，因為樂根是屬於第三禪地。 正因如此，說’此退失之後永不以樂根獲得’。 若問是否僅遮止以樂根獲得而可以以喜獲得？為此解釋：若在第九解脫道入根本禪定則可獲得。但這是不可能的，因為凡是退失者即是鈍根，若是鈍根者則不能在第九解脫道入根本禪定。利根雖能，但彼不會退失。 雖有如是情況，然而彼雖是鈍根，以漸次獲得不還果後退失，依止未至定，轉變諸根，轉根后成為利根，以漸次方式獲得不還果時，若在第九解脫道入根本禪定，則其不還果將由八或九獲得。 若想：世間離貪以樂根獲得後退失，又以喜和舍獲得，為此說’于先行離貪者’。 無退失之因即’彼離貪’等，由世間和出世間二道獲得的離貪是穩固的，如將解釋’從果退失而非從初’。因此不會從彼退失。

།དབང་པོའི་སྐབས་སུ་དབང་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས། དབང་པོ་དུ་ཞིག་དང་ལྡན་ན་ ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་དཔྱད་པར་བྱའོ།།བཏང་སྙོམས་དང་ནི་སྲོག་དང་ནི། །ཡིད་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། གདོན་མི་ཟ་བ་ཁོ་ནར་གསུམ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་གྱི། འདི་དག་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ས་དང་ སེམས་ཅན་གྱི་རྟེན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལྟར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ལ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་གཉིས་ག་ལས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམས་དང་ནི་མ་ངེས་ཏེ།བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ལས་གཞན་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད། མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དག་ནི་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ དང་བྲལ་བ་རྣམས་དེར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་མི་སྲིད་དོ།།འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་ལ་ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་མ་སྐྱེས་པ་དག་དང་། དམུས་ལོང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཕྱིས་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པ་དག་ དང་མི་ལྡན་ནོ།།རྣམ་པར་ཉམས་པ་དག་ནི་སྐྱེས་ནས་གནོད་པ་བྱས་པའམ། ནད་ཀྱིས་ཆུད་ཟོས་པ་དག་གོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལོགས་སུ་སྨོས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷག་མ་འདི་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ ཁོ་ན་ལ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ནོ། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྟར་འཁྲུལ་མོད་ཀྱི་འདི་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཡང་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་མེད་དོ། །བདེ་བའི་ དབང་པོ་དང་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་།གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་མི་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་གོང་ན་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལ། ས་འཕོས་པས་བསམ་གཏན་གསུམ་པར་གཏོགས་པའི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་ པ་ནི་སྐྱེས་ཀྱང་སྔར་བསྐྱེད་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བདེ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དེ།དེ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤངས་པ་མེད་ལ། མི་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ས་འཕོས་པས་གཏོང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སོ་ སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཕགས་པ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་གོང་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཁོ་ན་དང་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་མི་ལྡན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མི་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། དད་པ་ལ སོགས་པ་རྣམས་ནི་གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དེ་དག་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །མཐོང་བའི་ལམ་གཏང་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་མི་ལྡན་ ནོ།།ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཟག་པ་མེད་པའི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། མཐོང་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་རྣམས་མི་ལྡན་ནོ།

由於在根的情況下應當觀察一切根法，所以對於’具足幾根’這一問題也應當觀察。 如經中廣說：‘舍根、命根、意根’等。必定唯具足這三根，不僅僅具足這些。這些是相互不可缺少的。 為什麼呢？因為遍及一切地和有情所依。 如此，雖然信等遍及一切地，但不遍及一切有情身，而除信等之外的其他法，則兩者都不遍及，因此餘者是不定的。 除舍等三根之外的其他根，有的具足，有的不具足。 其中，眼、耳、鼻、舌根等，無色界眾生不具足，因為離色貪者生於彼處，故無色。 在欲界中，未得和已失壞者不具足。即在羯羅藍等位時未生者，以及盲聾等後來也未生者不具足。 已失壞者是指生后受損或因病而壞者。 單獨提到身根是因為’欲界中未得和已失壞者不具足’這一余說僅適用於眼等根，而不適用于身根。 身根在無色界是錯亂的。雖然男根女根如眼等根一樣錯亂，但這裡有差別，即色界也無男女根。 關於’樂根不與第四禪及無色界生的凡夫相應’，是因為第三禪以上無樂根，由於轉生（上地）而捨棄了屬於第三禪的樂根。 聖者雖生（上地），仍具足先前所生第三禪的無漏樂，因為無漏法非所斷故無斷，也非因轉生而舍，故不同於凡夫，因此特別說明’凡夫’。 關於’喜根’，聖者雖生於第二禪以上，仍具足無漏喜根，故特別標明’唯凡夫’。 關於’苦根等’，苦根唯屬欲界，故與色界、無色界生者不相應。離貪者不具足憂根的原因如前所述。 關於’信等’，由於信等唯是善法，具足邪見的人因為完全行持邪見，故不具足信等。 關於’未知當知根’，因為是無漏故凡夫不具足。因為已舍見道，故住果者不具足。 關於’已知根’，因為是無漏修道的自性，故凡夫、見道者及無學道住者不具足。

།ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་སློབ་པའི་ལམ་གྱི་བདག་ ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་།སློབ་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ། །མ་བཀག་པའི་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་ནི། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་དང་ལྡན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཐོབ་པ་དང་མ་ཉམས་པ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པ་དག་དང་ལྡན་ ནོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ནི་འདོད་པ་དང་། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་དག་ལྡན་ནོ། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དང་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ནར་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཉམས་པ་ལྡན་ནོ། །བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་འོག་ཏུ་སྐྱེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པའི་ འཕགས་པ་དང་ལྡན་ནོ།།ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་འོག་ཏུ་སྐྱེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པ་ལྡན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་ལྡན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ལྡན་ནོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་མ་ཆད་པ་ལྡན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ལྡན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ལྡན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་ མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་དག་ལྡན་ནོ།།དེ་ལྟར་མ་བཀག་པའི་གནས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བདེ་ལུས་ལྡན་ལ་བཞི་དག་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་བཏང་སྙོམས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དག་གིས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་པ་མེད་ དོ།།གང་ཞིག་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་བཞི་དག་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རྒྱས་པར་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་འཁྲུལ་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འཁྲུལ་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །མིག་སོགས་ལྡན་ལ་ ལྔ་དང་ལྡན།།ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་རྣམས་ནི་རེ་རེ་ཞིང་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་བཞིས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ན་གང་ཞིག་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་ལྡན་པ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་མིག་ གི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འདོད་པའི་ཁམས་ན་དེ་དག་མ་ཐོབ་པ་དང་། ཉམས་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་ དག་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་མེད་པར་མི་འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་རག་ལས་ཏེ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕན་ཚུན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་བདེ་ལྡན་ཡང་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ལྟར་བཏང་སྙོམས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་ བདེ་བ་དང་།དབང་པོ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་དང་ནི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད། མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པར་སྐྱེས་པ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་མ་འཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བསམ་གཏན་གཉིས་པར་སྐྱེས་པ་ལ་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་མེད་ཅིང་། སེམས་ཀྱི་ བདེ་བ་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་ཡིད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྟར་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ་འདྲི་བ་ནི། བདེ་བའི་དབང་པོ་གང་དང་ལྡན་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བའོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ ལ།ས་འོག་མ་པའི་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་སྦྱོར་བ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་པའི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འོག་མར་སྐྱེས་པ་ས་གོང་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དག་དང་ལྡན་ པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་སྨོས་སོ།

關於’具有遍知根’這一詞，由於是無學道的本質，所以凡夫和有學道者都不具有。在未被遮止的階段中，詳細說來：眼等四根與生於色界者相應。欲界中獲得且未失壞者也與眼等相應。 身根與生於欲界、色界者相應。男女根唯與欲界中獲得且未失壞者相應。樂根與生於第四禪以下者及生於第四禪等處的聖者相應。喜根與生於第三禪以下者及生於第三禪等處的聖者相應。苦根與生於欲界者相應。憂根與未離欲界貪者相應。 信等諸根與未斷善根者相應。當知根與住于見道者相應。已知根與住于修道者相應。具知根與住于無學道者相應。 如是在未被遮止的這些階段中，應知如前所說相應。關於’具樂身者與四者相應’，由於樂根遍及舍、命、意根，故無錯謬。 若具樂根者必定與四根相應，應詳細說明如舍等的錯謬。同樣也應說明具身根者。錯謬如前。 關於’具眼等者與五相應’，眼、耳、鼻、舌各自遍及舍等四根，因此若與眼等任何一根相應者必定與五根相應。其中具眼根者不一定與耳等相應，因為在欲界中可能未獲得或已失壞故。具耳根、鼻根、舌根者也應如是理解。 這些眼等諸根離開身根不會產生，因為依賴身根而轉。但彼此之間則不然，因為不互相依賴而轉。具喜者也如具眼等根者與舍、命、意、樂、喜五根相應。與其餘諸根或相應或不相應。 關於’生於第二禪未得第三禪’等，生於第二禪者無身樂也無心樂，因此具喜根者不如具眼等根者必定具樂根，心想詢問：‘與何樂根相應？’ 關於’具第三禪地煩惱’，因為不可能具有下地的，且依次第而修，又依生起而定，不可能具有第三禪地的善法和無記法，正因為生於下地者具有上地的煩惱，所以說與煩惱相應。

།སྡུག་བསྔལ་དང་ལྡན་བདུན་དང་གདོན་མི་ཟ་བར་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྙེགས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གང་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །འདི་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ངེས་པར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་མ་གཏོགས་པ་ཚོར་བའི་དབང་པོ་བཞི་དང་། ཡིད་དང་སྲོག་གི་དབང་པོ་དག་དང་ལྡན་པས་གདོན་མི་ཟ་བར་བདུན་དང་ལྡན་ནོ། །དབང་པོ་ལྷག་མ་འཁྲུལ་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །མོའི་དབང་སོགས་ལྡན་བརྒྱད་དང་། གདོན་མི་ཟ་བར་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཕོ་དང་། མོ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་ཞིག་མོའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་སྟེ། གདོན མི་ཟ་བར་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ།།གང་དག་དང་ཞེ་ན། བདུན་པོ་དེ་དག་དང་མོའི་དབང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་དང་ནི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད། མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །གང་ཞིག་ཕོའི་དབང་པོའམ་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་ པ་ཡིན་ཏེ།ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་བདུན་དང་། བརྒྱད་པ་ཕོའི་དབང་པོའམ་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དེ་དང་ལྡན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་གང་ཞིག་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཚོར་བ་ལྔ་དང་། ལུས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་ལྡན་ཏེ། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། གང་ཞིག་དད་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་ཏེ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་དག་མེད་པར་མི་འབྱུང་ཞིང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་སྟེ་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དག་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་རེ་རེ་ཞིང་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡང་ བརྗོད་པར་བྱའོ།།ལྷག་མ་རྣམས་དང་ནི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད། མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །ཀུན་ཤེས་ཀུན་ཤེས་ལྡན་པ་ཡི། །དབང་པོ་ལྡན་ལ་བཅུ་གཅིག་ལྡན། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། དབང་པོ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་ པོ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཞེས་རེ་རེ་དང་སྦྲེལ་བར་བྱའོ།།ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལ་ཀུན་ཤེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་སྤངས་སོ། །འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །ལམ་བསྒོམས་སོ་སྙམ་དུ་བདེན་པ་བཞི་ཀུན་ནས་ ཤེས་པ་ཡིན་པས་ཀུན་ཤེས་པ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཀུན་ཤེས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་ན་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མ་ལུས་པར་ཀུན་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡང་ཀུན་ཤེས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་མ་ལུས་པར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྤང་བར་ བྱ་བ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་ཞིག་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ནི་སློབ་པ་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེས་པ་ཡང་ལྡན་པ་སྲིད་དོ། །བཅུ་གཅིག་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་དང་ནི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད། མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་སློབ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ལྡོག་གོ། །གཞན་རྣམས་ལྡན་པ་ནི་འཁྲུལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་བྱེད་པའི་དབང་ལྡན་ལ། །བཅུ་གསུམ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན། །ཞེས བྱ་བ་ལ།གདོན་མི་ཟ་བར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ནར་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་ནོ།

說到’具有七種痛苦和必定具有’這一點，正因為如此，所以說’某者具有苦根’等。這是生於欲界者，因此必定具有除了身根和喜根之外的四種受根，以及意根和命根，所以必定具有七根。其餘諸根的變化應如前所述。 ‘具有女根等八種，必定具有’，意思是具有男根、女根、憂根、信根、精進根、念根、定根和慧根。某者具有女根者是生於欲界，必定具有八根。具有哪些呢？即說’具有前述七根和女根’。其餘諸根，或有具有，或有不具有。 某者具有男根或憂根者，必定具有八根，即如前所說的七根，第八為男根或憂根。因為某者具有憂根者，必定具有五受、身根、命根和意根。其餘如前所述。 關於’具有信根等’的廣說，某者具有信根者必定具有八根，因為信等諸根若無舍等則不生起，同樣若無其他諸根也不生起。正因如此，所以說具有信根、精進根、念根、定根、慧根這五根，以及舍根、命根和意根。同樣，對於具有精進等每一根的情況也應如是說明。其餘諸根，或有具有，或有不具有。 ‘具已知根者具有十一根’，‘具根’一詞應分別與’具有已知根’和’具有具已知根’相連。唯獨對具已知根稱為’已知’，因為它完全了知四諦：認為’已經遍知苦、已斷集、已證滅、已修道’，所以稱為’已知’。 正因如此，所以說’由於主宰已知，故為具已知根’，意思是完全了知。雖然已知根也是已知，但並非完全，因為還有餘下應斷之法。 關於’某者具有已知根’的廣說，由於屬於修道所攝，已知根與三界中的有學都可能具有。除了十一根外，其餘諸根或有具有，或有不具有。同樣，關於’具有具已知根者’，由於屬於無學道所攝，已知根則不存在。其他諸根的具有則是不定的。 ‘具有當知根者，具有十三根’，應加上’必定’。見道唯在欲界，因此必定具有身根。

།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ངེས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་ཡིད་མི་བདེ་བ་མི་སྲིད་དོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཚོར་བའི་དབང་པོ་བཞི་དག་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། ། ལྷག་མ་རྣམས་དང་ནི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད། མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་དག་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་འདིར་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དག་ཀྱང་གང་རུང་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བརྒལ་བའི་ཚིག་ནི་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ་འཁྲུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རེས་འགའ་རིམ་གྱིས་འཆི་བའི་གནས་སྐབས་སུ་ཕོ་འམ། མོའི་དབང་པོ འགགས་དང་དེའི་ཚེ་སྐྱེ་བ་སྐྱེ་ཞིང་ངེས་པ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མོ་ཡིན་ལ་མོའི་དབང་པོ་དང་མི་ལྡན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དེ། མོའི་དབང་པོ་འགགས་ཀྱང་དེའི་རིས་མཐུན་པ་མི་འགག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕོའི་དབང་པོ་ལ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གསུམ་ ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གནས་སྐབས་མ་ངེས་པར་དབང་པོའི་ལྡན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའམ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་སྐྱེས་པ་ཞིག་ཡིན་གྱི། གང་དབང་པོ་གསུམ་ཁོ་ན་ཡོད་པ་འཕགས་པའམ་ སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གང་ཟག་གཅིག་པུ་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་འདིར་གང་ཟག་སྤྱིར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི།གང་ཟག་གཅིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ལས་ཁ་ཅིག་ནི་འཁྲུལ་པ་ཡིན། རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་དབང་པོ་རྣམས་ལ་མེད་པ་མི་འབྱུང་བའི་འབྲེལ་པ་དཔྱད་པ་ཡིན་གྱི། རྒྱུད་ གཅིག་ལ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེ་ནི་གང་ཟག་ངེས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ།།ཡང་གང་ཞིག་ནང་ན་ཉུང་བ་དག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་ནི་ཉུང་བ་དག་དང་ལྡན་པ་འགོག་པ་ཡིན་གྱི། མང་བ་དག་ཏུ་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ དགེ་མེད་ཅེས་བྱའོ།།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་ལ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྲིད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར། ཚོར་བ་ལྔ་དག་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ལས་གཞན་པ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་ལུས་ཀྱི་དབང་ པོ་འཁྲུལ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར། ལུས་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཚོར་བར་བྱེད་པ་ནི་མྱོང་བ་སྟེ་ཚོར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་འདྲི་བ་སྟེ་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཚོར་བ་ནི་ཚོར་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་བསྒྲུབ་པའོ། །ཤེས་པར་བྱེད་པ་སྟོན་པ་ནི། དཔེར་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའོ།།དགེ་མེད་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། དྲི་མ་མེད་པ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ཕོའི་དབང་པོའི་མཐར་ཐུག་པ་མ་ཐོབ་པ་དང་། ཉམས་པ་རྣམས་དང་ཡང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་བྱིས་ པ་དེ་བཞིན་ནོ།།ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གྲངས་ཙམ་ཞིག་དང་སྦྱར་གྱི། གང་དག་དང་དགེ་མེད་ལྡན་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བཏང་སྙོམས་སྲོག་ཡིད་དགེ་རྣམས་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་མིང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན།མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐོས་པ་དང་མི་ལྡན་པ། རྟག་པར་ལྟུང་བ་རྣམས་ནི་བདག་དང་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་པས་བྱིས་པ་དང་འདྲ་བས་བྱིས་ པ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་གཅིག་ཏུ་དགེ་བའི་ཕྱིར། །དགེ་བ་སྨོས་པས་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་དགེ་བ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་བསྟན་པ་དག་མ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཟུང་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ ལྟར་གཅིག་ཏུ་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན།མ་ཡིན་ཏེ། བརྒྱད་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

如果說當進入離貪慾的決定時不可能有不悅，為此說’與四受根’等。與其餘諸根有相應的也有，不相應的也有。由於與彼等相關，此處也應說男女根中任一，這樣的詰問語不應說，因為是錯亂的。有時在次第死亡的階段中，男根或女根滅盡，此時生起生而進入決定，正因為如此，有問：‘是女人而不具女根者有嗎？‘答：‘有。‘因為雖然女根滅盡，但其種類相同者不滅。對男根也應作如是說。以’具三’等已說明不確定狀態的根的相應。 具舍根的補特伽羅是生於欲界或生於有頂之間者，而唯具三根的聖者或凡夫補特伽羅一個也沒有，因此此處是就補特伽羅總體而言，而非一個補特伽羅。二十一根中有些是錯亂的。從一個方面說，是觀察諸根無不生起的關係，而非就一相續，因此應確定說補特伽羅。 又如所說’具內少者’等廣說。此處是遮止具少者，而非具多者。斷盡善根者由於不具一切善法，故稱無善。斷盡善根者不可能有離欲界貪者，因此說’與五受’等。除欲界外無斷盡善根者。欲界中身根也非錯亂，因此說’身’等。 能受即領受，因為能領受故，這是能作者的問答即是能作者。或者說受即是受，這是成立事物。顯示能知，如說’圓滿即是圓滿’一樣。 由於是無善者，故不具信等及無漏諸根。也不具未得及已失的眼等乃至男根。無色界凡夫亦然。關於’亦然’之聲，僅與數量相配，而非唯與無善者所具者相應。正因為如此，故說’捨命意善等’。‘凡夫’是異生的名稱，如何了知此義？因為經中所說，世尊說：‘諸比丘，不具聞法的凡夫異生，常墮落者’等廣說。彼由於不知應作不應作，如同嬰兒故為凡夫。 若問：‘由於唯一是善故，說善應攝信等’，即唯是善，而非不善及無記。應成攝取盡智根等，因為彼等如同信等唯一是善。答：不然，因為是八的語境。

།དགེ་མེད་ནང་ན་ཉུང་ལྡན་པ། །ལུས་ཚོར་སྲོག་ཡིད་བརྒྱད་དང་ལྡན། །ཞེས་འདིར་བརྒྱད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་འཛིན་ན་ནི་བཅུ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་གྱི། བརྒྱད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བྱིས་པའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ བྱ་བ་ལ།བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་བྱ་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་གཟུགས་མེད་པ་ན་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གང་ ཞིག་གང་ན་དབང་པོ་མང་པོ་དག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་།།མཚན་ཉིད་པ་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ། །མཚན་གཉིས་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་བཅུ་དགུ་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སྲིད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དབང་པོ་ཚང་བ་གང་ཡིན་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཕོའི་དབང་པོའི་མཐར་ཐུག་པ་ཐོབ་པ་དང་མ་ཉམས་པ་དག་དང་ལྡན་ནོ། །མཚན་གཉིས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་དུ་ཆད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་། ཚོར་བ་ལྔ་དག་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་ལྡན་ནོ། །འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཕགས་པ་སྨོས་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། །དེ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཆགས་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཡིད་མི་བདེ བ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།མཚན་གཅིག་དྲི་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཚན་གཅིག་ནི་ཕོའམ་མོའི་དབང་པོའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་མ་གཏོགས་ཤེ་ན། མཚན་གཉིས་པ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་ པོ་དང་།ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་ཏེ། དེ་ཉིད་ནི་བསྒོམ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཏེ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་ཏེ། དེ་དག་ནི་མཐོང་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། ཁམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཞར་ལ་འོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དུ། དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་ནི་དུ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཁམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཞར ལ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏེ།གྲངས་དང་། མིང་དང་། རང་གི་ངོ་བོ་དང་། རྣམ་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་འདི་དག་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། །དཔྱོད་པ་འདི་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་ པར་དབྱེ་བའི་དོན་དུ་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཁོ་ནར་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ།ཡང་ན་ཇི་ལྟར་འུག་པ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་རྫས་གཅིག་སྐྱེ་བ་དེ་དགག་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་རྫས་བརྒྱད་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་ཉིད་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཇི་ལྟར་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ནི་གཟུགས་སུ་རུང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ། །ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ་ཞེས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པས་སོ། །འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་མོད་ཀྱི། སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་སྨོས་སོ། །ངེས་པར་ལྷན ཅིག་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ།ཁ་ཅིག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་ཡོད་ཀྱི། ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ལྟ་བུ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ ཕྱིར་ངེས་པ་སྨོས་སོ།

在無善根者中具有少分，具有身、受、命、意八種。這裡是就八種而言，若執取彼等則成十一，而非八。因為是凡夫階段。 所謂’凡夫’是指異生，因為經中說：‘異生即是未得聖法者’。因此不執取遍知根等。或者，因為無色界中無遍知根。又廣說’某者于某處具多根’。 就實相而言，因無無漏法故不具遍知根等。雙性人也必定不具十九根，因為是就有情而說。 諸根具足者，即具足未失壞的眼等乃至男根。因為是雙性人，因為未斷善根，因為未離欲貪，故具信等、五受、命根及意根。 ‘有貪聖者’中，說’聖者’是爲了區別于凡夫，彼不具無漏根。‘有貪’是爲了區別于離貪者，彼不具憂根。 ‘除一根及無漏二根’中，一根是指男根或女根。為何除此？因為雙性人不生聖道。 若住見道，則除去遍知根和具遍知根，因為彼等是修道和無學道。若住修道，則除去正知根和具遍知根，因為彼等是見道和無學道。 廣說’諸根差別’。云何？是隨界差別而來，即從十八界中，幾是根，幾非根，如是隨界差別而廣說諸根差別已，因為已說數量、名稱、自性及差別。 今當觀察：‘此等有為法’等廣說。若問此觀察有何必要？豈不是最初即說爲了分別諸法而說阿毗達磨嗎？ 或者，如優樓迦派所說，爲了破除一和合實體生起，故說八事生起，爲了破除諸因緣唯一果。 所謂’相異’，即色以變礙為相，受以領納為相，如是以自相差別。雖然無為法亦有相異，但非生起，故說有為。 ‘定有俱生’中，有些是俱生而非決定俱生，如眼等識與眼等，因為眼等是有所依及與彼相應故。因此說’定’字。

།ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་མདོར་བསྡུས་པ་བརྗོད་པར་འདོད་ན་ལྔར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། གཟུགས་ཅན་དང་། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ རྣམས་ལ་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་བ་བྱས་ཏེ་ལྔར་འགྱུར་རོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་ཞེ་ན། ལོག་པར་རྟོགས་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཟུགས་ལ་ལོག་པར་རྟོགས་པ་དེ་དགག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཐ་དད་པར་བཤད་དོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དོན་གཞན་མ་ ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་ལ།སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ངེས་ལྷན་ཅིག་།ཅེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་ལ། མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་རྫས་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་ལ། བྲལ་བ་བློ་ཡིས་ཟད་པ་ཡིན། །ཞེས་འཆད་དོ། ། དེ་ལྟ་ན་བསྟན་པ་འདིས་ནི་ལོག་པར་རྟོགས་པ་དེ་རྣམས་བཀག་པར་འགྱུར་ལ། རང་གི་གྲུབ་མཐའ་ཡང་གསལ་བར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདུས་མ་བྱས་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་བསམ་པའི་སྐབས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཆོས་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅེས་བྱ་བ་དང་། རྡུལ་ཕྲ་རབ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་སོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དབང་ པོ་མེད་པ་རྣམས་དང་།དབང་པོ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བར་རྣམ་པ་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །ངེས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བ་ཐམས་ཅད་འཕེན་པའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འདོད་ན་དབང་པོ་མེད་པ་དང་། །སྒྲ་མེད་ཕྲ་རབ་རྡུལ་རྫས་བརྒྱད། །ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་ པར་འབྱུང་ངོ་།།ཐམས་ཅད་པས་ཕྲ་བ་བསགས་པའི་གཟུགས་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཅེས་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྫས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་། བསགས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་པོ། །དེ་ལ་རྫས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་ཐམས་ཅད་པས་ཕྲ་བ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ། གང་ ཞིག་གཟུགས་གཞན་ནམ་བློས་ཀྱང་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་མི་ནུས་པའོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ཆ་ཤས་མེད་པས་དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྐད་ཅིག་མ་ཕྱེད་མེད་པས་སྐད་ཅིག་མ་དུས་ཀྱི་མཐའ་ཉིད་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །འདུས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་གང་ལས་ཆེས་ཕྲ་བའི་འདུས་པ་གཞན་མེད་པ་ ཚོགས་པའི་ཡན་ལག་སྟེ།གཟུགས་གཞན་གྱིས་གཞོམ་པར་མི་ནུས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གལ་ཏེ་འདུས་པའི་རྫས་ཀྱི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདུས་པ་སྐྱེ་བ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ན་དབང་པོ་དང་སྒྲའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མ་གཏོགས་པ་རྫས་བརྒྱད་ཕན་ཚུན་ འབྲེལ་པ་མེད་པར་སྐྱེའོ།།འདི་སྐད་དུ་རྫས་བརྒྱད་སྐྱེའོ། །གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མ་ཚང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྒྲ་དང་། དབང་པོ་དང་བྲལ་བའི་རྫས་བརྒྱད་མ་འབྲེལ་བར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པ་སྨོས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་དྲི་དང་ རོ་མེད་པས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ངེས་པར་སྐྱེ་བར་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།ལུས་དབང་ལྡན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་སྦྱར་ཏེ། འཁར་བ་ཅན་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་རྫས་དགུ་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་གཞན་ལྡན་རྫས་བཅུའོ། ། ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདུས་པ་གང་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྫས་བཅུ་པ་ཡིན་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་དག་སྒྲ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་དབང་པོ་མེད་པ ནི་རྫས་དགུ་པའོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྫས་བཅུ་པའོ།

關於’這一切諸法’的說法，雖然有多種，但若想簡略而言則有五種。如何呢？諸法有二種：有色法和無色法。其中，將無色法分為四種，加上有色法則成五種。 又為何說為五種呢？爲了破除錯誤認知。爲了破除對色法的錯誤認知，故說大種和所造色是不同的。對於’心與心所無有差別’的認知，將解釋’心與心所必定俱生’。對於’得等諸法不存在’的認知，將解釋’不相應行法’。對於’無為法非實有’的認知，解釋為’離系即是慧所滅’。 如此，此說法將破除那些錯誤認知，並且將自宗觀點闡述清楚。其中，對於無為法，說’無有生起’，因為在此不存在必定俱生的情況。 關於’有色法’，有色法分為二種：即所謂極微和非極微。極微又分為二種：欲界所攝和色界所攝。欲界所攝又分為二種：無根和有根。色界所攝也同樣分為這兩種。 ‘此為定數’是引出下文所要解釋的一切內容。其中首先，‘欲界無根無聲極微，具有八事’等將詳細闡述。 關於’最細微的積聚色稱為極微’，極微有二種：實極微和積集極微。其中實極微是最細微的有礙色法的部分，是不能被其他色法或心識再加以分析的。正因如此，由於它無有部分，故稱為色邊際，如同剎那無有分故稱為時邊際一樣。 積集極微是指再無更細微的積聚的聚合部分，是其他色法不能破壞的。若問：既然是積聚的實法，生起豈不是不合理嗎？答：說是積聚生起。那麼是什麼呢？在欲界中，除去根和聲的極微，八事相互不相連而生起。 這是說八事生起，並非缺少任何一事，將如是宣說。這是指在欲界中，離聲根八事不相連而生起。說’欲界’是爲了明示色界的情況。由於彼處無香味，故確定以其他方式生起。 關於’具身根者’，是與極微相連，如杖持者。彼必定九事俱生，因為身根除眼等外是存在的。 ‘具其他根者十事’，是說任何積聚中若有眼等其他根者即具十事，因為眼等諸根若無身根則不生起，且彼此差別執行的緣故。 詳細闡述’彼等極微若有聲’等。其中無根者為九事，具身根者為十事。

།དབང་པོ་གཞན་དང་ལྡན་པ་ནི་རྫས་བཅུ་གཅིག་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་རེས་འགའ་སྒྲ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་ནི་འབྱུང་བ་བརྡེགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ན་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རྟག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་དག་ སྒྲ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་སྒྲ་མི་དམིགས་པར་དོགས་པར་བྱས་པ་དེའི་ཕྱིར། དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་སྒྲ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །ཇི་ལྟར་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་ཐ་མི་དད་པ་ལས་འདི་ན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་ བའི་ཕྱིར་ན་དབང་པོ་རྣམས་ནི་ཐ་མི་དད་པ་སྟེ།ཕན་ཚུན་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ན་ཐ་དད་པ་མེད་ན། འདུས་པ་ཁ་ཅིག་ཁོ་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། འདུས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐམས་ཅད་མཚུངས་པར་ཡོད་པས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་དམིགས་པར་འགྱུར་གྱི།སྲ་བ་ལ་སོགས་པར་རེ་རེ་དམིགས་པར་ནི་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། གང་ཞིག་གང་ན་ཆེས་གསལ་བའི། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བཤད་པ། མཐུའི་སྒོ་ནས་ཤས་ཆེ་བ་སྟེ། ནུས་པའི་སྒོ་ནས་ཤས་ཆེ་བའི་རྫས་ཏེ། ཚད་ཀྱི་སྒོ་ ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ནི་དེ་ན་དམིགས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འབྱུང་བའི་འདུས་པ་སྲ་བ་ནི་སའི་འབྱུང་བ་མཐུའི་སྒོ་ནས་ཤས་ཆེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་དེར་དམིགས་ཀྱི། གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བྱ་བ་ཤས་ཆེ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་བརྗོད་པར་ བྱའོ།།དེ་ཉིད་ལ་དཔེ་ནི། དཔེར་ན་ཁབ་དང་སྡོང་བུའི་ཚོགས་ལ་རེག་པ་ལྟ་བུ་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། དམིགས་པའི་རྒྱུ་ནི་ཡོད་པ་ཙམ་ཁོ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། གསལ་བ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཁབ་དང་། སྡོང་བུ་རྣམས་དང་། ཕྱེ་དང་། ལན་ཚྭ་དག་ཚད་མཉམ་ ཡང་ཁབ་དང་།སྡོང་བུའི་ཚོགས་ལ་མཐུའི་སྒོ་ནས་སྲ་བ་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཁབ་ཀྱི་རེག་བྱ་ཁོ་ན་དམིགས་ཀྱི། སྡོང་བུའི་རེག་བྱ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ལན་ཚྭའི་རོ་ཁོ་ན་དམིགས་པར་འགྱུར་གྱི། ཕྱེའི་རོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཟིལ་གྱིས་མནན་པས་མ་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། མེད་པས་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདྲི་བ་ནི། ཡང་ཇི་ལྟར་དེ་དག་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སྲ་བ་དང་། གཤེར་བ་དང་། དྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་པ་དག་ལ་འབྱུང་བ་ལྷག་མ་གསུམ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ཤེ་ན། ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཏེ། འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ལས་སོ་སོར་ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་། སྡུད་པ དང་།སྨིན་པ་དང་། འཕེལ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་ནི། འཛིན་པ་ལ་སོགས་ལས་སུ་གྲུབ། །ཅེས་བྱ་བས་གོང་ཁོ་ནར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་ན་གང་གི་ལས་དམིགས་པ་དེ་ན་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་ཏེ། འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་ནི་ལྟོས་པའམ། བྱེད་པ་པོ་གཞན་དང་ ལྡན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་རྡོ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་པ་སྲ་བ་ལ་ནི་དྲུད་པ་དང་། མེ་འབྱུང་བ་དང་། འཕེལ་ཞིང་ལྟུང་བ་དག་ལས་ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ལ། འདུས་པ་གཤེར་བ་ལ་ནི་གྲུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དྲོ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཡོ་བའི་ ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་སོ།།མེའི་འདུས་པ་དྲོ་བ་ལ་མེ་ལྕེ་རྣམས་བརྟེན་པ་དང་། བསྡུས་པ་དང་། གཡོ་བ་དག་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་སོ། །རླུང་གི་འདུས་པ་གཡོ་བ་ལ་འཛིན་པ་དང་། གྲང་བ་དང་། དྲོ་བ་དག་དམིགས་པ་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ རྟོགས་སོ།།རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། མེ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ན་ཟངས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཤེར་བར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཆུའི་ཁམས་ཡོད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ལ། གྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་པས་གཤེར་བ་ལ་སྲ་བ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་སའི་ཁམས་ ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་སོ།

具有其他根的是十一種實物，它們有時也是無聲的，因為聲音是由觸擊大種而生，所以如同色等不是恒常存在的。因此說’如果那些極微生起時具有聲音’。正因為如此，懷疑不能觀察到與根不相異的聲音，所以詳細說’也有與根不相異的聲音’。 如說’由於此處諸大種不相異’以及’由於必定俱生的緣故，諸根是不相異的，不能互相分別’的意思。因此，如果不相異，則詳細說’唯某些和合’，若認為由於一切和合中平等具有一切，則應觀察到一切的自性，而不應觀察到堅性等一一性質，所以說’某者在某處最為明顯’。 怎樣呢？解釋說：從力的角度而言是佔優勢，從能力的角度而言是佔優勢的實物，而不是從量的角度而言。‘彼于彼處被觀察’的意思是，堅性的大種和合中，地大從力的角度佔優勢，因此唯有它在那裡被觀察到，其他則不然，因為作用不佔優勢。其餘諸法也應如是說。 對此的比喻是’譬如觸及針與木棒的聚集’等詳細內容，被觀察的原因不僅僅是存在性，那麼是什麼呢？也是明顯性，譬如針、木棒、麵粉、鹽雖然量相等，但由於針和木棒的聚集中堅性從力的角度佔優勢，所以唯有針的觸感被觀察到，而木棒的觸感則不然。同樣，由於具有力量，所以唯有鹽的味道被觀察到，而麵粉的味道則不然。 因為不是由於被壓制而不被觀察到，那麼是什麼呢？也是由於不存在，這樣詢問說’又如何在彼等’，即在堅性、濕性、暖性等和合中，如何了知有其餘三大種的存在呢？從作用的角度而言，諸大種的執持、攝聚、成熟、增長等性質，已在上文’由執持等作用而成就’中說明。 因此，在某處觀察到某種作用，即了知彼處有彼法的存在，因為執持等作用不依賴於作者，也不具有其他作者。其中，在石頭等堅性和合中，由摩擦、火生、增長及下墜等作用，了知有水、火、風的存在；在濕性和合中，由於能持船等、暖性及動搖，了知有其餘諸大種的存在。 在火的和合暖性中，由火焰的依止、收攝及動搖，了知有其餘諸大種的存在。在風的和合動性中，由執持、冷暖的觀察，了知有其餘諸大種的存在。詳細說’遇緣時’，即銅等物遇到火等緣時，觀察到濕性，因此了知其中有水界；由於遇到冷等緣時，見到濕性變為堅性等，因此確定其中有地界的存在。

།དེ་བཞིན་དུ་སྲ་བའི་ཚོགས་དྲུད་པ་ལས་དྲོ་བ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མེ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། མངོན་པར་བརྡེགས་པ་ལས་ཡན་ལག་བྱེར་བ་ལས་རླུང་གི་ཁམས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ། །ཡོད་པ་ནི་རྐྱེན་གྱི་མཐུའི་སྒོ་ནས་བྱ་བ་ཆས་ཆེ་བ་ཉིད་དུ་བྱེད་ཀྱི། མེད་པ་སྐྱེ་བར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཆུ་དག་ལ་གྲང་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་དཔལ་ལེན་ཡིན་ཏེ། མེ་ཆུང་ཆེས་པ་དང་། ཆེས་ཆུངས་པ་དང་། ཆུང་བ་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་ཆུ་དག་ལ་གྲང་བའི་ཁྱད་པར་ཏེ། གྲང་བ་དང་། ཆེས་གྲང་བ་དང་། གྲངས་ཆེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རུང་སྟེ། གྲང་བ་དང་ ནི་དྲོ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དངོས་པོ་རྣམས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་འདྲེས་པ་ཉིད་ལས་ཆེས་ཞན་པ་དང་། ཞན་ཆེས་པ་ལ་སོགས་པར་ཐ་དད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མ་འདྲེས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཇི་ལྟར་སྒྲ་རྫས་གཞན་ དང་འདྲེས་པ་མེད་ཅིང་རང་གི་རིགས་ལས་མ་འདས་པ་གསལ་བ་དང་།ཆེས་གསལ་བ་དང་། གསལ་ཆེས་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཅིག་ཅར་སྲིད་པ་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་རང་གི་རིགས་ལས་མ་འདས་པར་ཚོར་བ་ལ་ཁྱད་པར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ན་ཚོར་བ་བདེ་བ། མ་ཚོར་བ་ སྡུག་བསྔལ་དང་འདྲེས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་ལ།སྡུག་བསྔལ་མ་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་འདྲེས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཆུ་དག་ལ་ཡང་རྫས་གཞན་དང་འདྲེས་པ་མེད་ཅིང་། རང་གི་རིགས་ལས་མ་འདས་པ་གྲང་བར་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེ་དག་ལ་ས་བོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་ ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།ས་བོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནུས་པའི་སྒོ་ནས་སོ། །དེ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་དག་ལའོ། །དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། །རང་གི་ངོ་བོར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོར་ མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། ཤིང་གི་ཕུང་པོ་འདི་ལ་ཁམས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ས་བོན་རྣམས་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་ཀྱི། གསེར་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོས་གནས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤིང་གི་ཕུང་པོའི་ཆ་ཤས་ཆུང་ཡང་བསམ་གཏན་པ་དུ་མའི་མོས་པ་ཐ་ དད་པའི་ཕྱིར།རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལྷག་པར་མོས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྒོ་ནས་གསེར་གྱི་ཁམས་སོ། །དངུལ་གྱི་ཁམས་སོ། །ཟངས་ཀྱི་ཁམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་ཡོངས་སུ་རྟོགས་ཀྱི། འགལ་བའི་ཕྱིར་ན་རང་གི་ངོ་བོར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །བསམ་གཏན་པ་ རྣམས་ཀྱི་མོས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མི་སྡུག་པ་ལྟར་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།དངོས་པོ་རྣམས་ནི་མཐོང་བ་ཐ་དད་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ན་རང་གི་བདག་ཉིད་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ལ་ཅིག་ཅར་བདག་ཉིད་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ རོ།།གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྫས་བརྒྱད་པོ་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་ན། རླུང་ལ་ཁ་དོག་ཇི་ལྟར་ཡོད། །ཅེས་པ་འམ། ཡང་ན་གཤེར་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྐྱེན་ཡོད་ན་སྲ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གཤེར་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་སྔར་ཡང་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་སྨྲས་ན། གང་དང་འབྲེལ་པ་ལས་རླུང་ལ་ ཁ་དོག་དམིགས་པར་འགྱུར་བའི་རྐྱེན་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རླུང་ལ་ཁ་དོག་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན། དོན་འདི་ནི་དད་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དོན་ལ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྟོགས་ཏེ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་ དང་།ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་གིས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ནི་བཤད་མ་ཐག་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་མི་སྲིད་ཀྱི། ཡིད་ཆེས་པའི་ཚིག་ཚད་མ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཁོ་ན་ལས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །དོན་འདི་ནི་མཆོག་ཏུ་ཡིད་ཆེས་པ་དག་གིས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་པར་བྱའི། དོན་འདི་རྗེས་སུ་དཔག་པས་བསྒྲུབ་པར་ བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

同樣地，由於從堅硬的聚合物中感知到暖熱，因此知道有火的存在，從擊打而導致肢體分散可知有風界的存在。存在者是通過緣的力量而產生較大的作用，而非無中生有，因為這將導致過度的過失。 其他人說，關於’在水中通過冷的差別’這一說法是阿阇黎功德施所說的。由於火的極小、極大和與小的混合，因此水有冷的差別，即冷、極冷、更冷等說法是合理的，因為冷是暖的對治。 諸事物由於與不相順的方面混合而有極弱、更弱等差別，這並非是確定的一種情況。爲了說明這一點，詳細闡述了’即使不混合’這一內容。就像聲音雖然沒有與其他實質混合且不超出自類，卻有清晰、極清晰、更清晰的差別。同樣，雖然樂和苦不可能同時存在，但是由於在自類中看到感受的差別，所以感受樂時不依賴於與未感受的苦的混合，未感受苦時也不依賴於與樂的混合。同樣，水也是在沒有與其他實質混合且不超出自類的情況下，在冷的程度上產生差別。 其他人說，關於’通過種子而存在’等說法，‘通過種子’是指通過功能。‘在彼等’是指在堅硬等的聚合中。‘彼等’是指地等。‘非自性’是指非實質的意思。 為什麼不是自性呢？為此說’此木堆中有各種界’，理解為諸種子，而金等界並非以自性安住，因為相違的緣故。木堆的微小部分也因禪修者們不同的勝解，瑜伽師們通過殊勝勝解而了知為金界、銀界、銅界等，但由於相違故非自性，這是如此思維的。 由於禪修者們的勝解不同，這是如同不凈觀一樣是作意勝解，而非如實作意，這是所說的內容。 諸事物隨順不同的見解時並非改變自身本質，因為同一事物不可能同時具有多種本質。 如果微塵必定與八事俱生，那麼風如何有色？或者，當有濕潤等緣時，由於在堅硬等中觀察到濕潤等，之前也說有彼等的存在，那麼究竟與什麼相關而能觀察到風的顏色呢？沒有任何緣能使風具有顏色，因此應當解釋風如何有顏色。 這個道理是應當信受的，而非應當推理的。對於隱蔽的對境有兩種了知方式：推理和可信的教言。因此，在此由於前述的推理不成立，應當僅從可信的言教量中了知。應當了知此義是最可信者所說的，而非應當以推理來成立此義。

།ཡང་ན་དད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་དེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །འདྲེས་པར་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དྲི་དང་ལྡན་པའི་རྫས་དང་འདྲེས་པས་རླུང་གིས་དྲི་ཁྲིད་ནས་འོངས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དྲི་འོངས་ པ་ལ་ཡང་ཁ་དོག་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་དྲི་འཁྲུལ་གྱི། དྲི་ནི་གཟུགས་ལ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་གང་ན་དྲི་ཡོད་པ་དེ་ན་གཟུགས་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་པར་བྱའོ། །རྫས་དྲུག་དང་། བདུན་དང་། བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ ནི་དྲི་དང་རོ་གཉིས་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་དང་། སྒྲ་དང་བྲལ་བ་ནི་རྫས་དྲུག་དང་ལྡན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྫས་བདུན་དང་ལྡན་ནོ། །དབང་པོ་གཞན་དང་ལྡན་པ་ནི་རྫས་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ། །སྨྲས་པ། གཟུགས་ན་དབང་པོ་མེད་པ་དང་། །སྒྲ་མེད་ཕྲ་རབ་རྡུལ་རྫས་དྲུག་།ལུས་དབང་ ལྡན་པ་རྫས་བདུན་ཏེ།།དབང་པོ་གཞན་ལྡན་རྟག་རྫས་བརྒྱད། །ཅེས་སོ། །དེ་དག་སྒྲ་དང་བཅས་ན་ནི་རྫས་བདུན་དང་། བརྒྱད་དང་། དགུ་དང་ལྡན་ནོ། །དོན་གྱིས་བཤད་ཟིན་པ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་བཤད་ཟིན་པ་འདྲ་བའི་དངོས་པོ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། །བརྗོད་པ་དོན་མེད་པར་ཐལ་ བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཡང་མི་བཤད་དོ།།ཡང་ཅི་འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྫས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་རོ། །རྫས་ཁོ་ན་རྫས་སུ་གཟུང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫས་ཀྱི་སྒྲས་ས་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ན་བརྗོད་ཀྱི། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པའོ། །འོན་ཏེ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྫས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཅིག་ཉིད་གང་ཡིན་པ་སྟེ།དཔེར་ན་རྣམ་པ་ཉི་ཤུའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གལ་ཏེ་རྫས་ཁོ་ན་ལ་རྫས་སུ་གྲུབ་གཟུང་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གལ་ཏེ་རྫས་ཁོ་ན་རྫས་ཀྱི་སྒྲས་གཟུང་གི་།སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ ན་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་དང་ཧ་ཅང་ཉུངས་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ།རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་ལ་བརྒྱད་དང་། དགུ་དང་། བཅུ་དང་། བཅུ་གཅིག་ལས་ཐ་དད་པའི་རྫས་གཞན་ཡང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དབྱིབས་དེ་ཡང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བསགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྕི་བ་ཉིད་དང་། ཡང་བ་ཉིད་དག་ལ་ས་གང་ ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་།འཇམ་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་དེ། འདུས་པའི་གཟུགས་ནི་ལྕི་བ་ཉིད་དང་། ཡང་བ་ཉིད་དང་བྲལ་བའམ། འཇམ་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་བྲལ་བ་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །གྲང་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་དག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་ རབ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སྲིད་པས་ཁ་ཅིག་ལ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།འོན་ཏེ་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྫས་སུ་བརྗོད་ཀྱི། རྫས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནའོ། །རྫས་བཞི་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ལས་ གྱུར་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི།འབྱུང་བ་ཇི་སྙེད་པ་དག་ཀྱང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་ནོ། །རྟེན་ཅན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་དབྱིབས་ ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ།ལྕི་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་བའི་ཕྱིར་ཧ་ཅང་ཉུངས་པ་དང་ཧ་ཅང་མངས་པར་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་རྫས་ཁོ་ན་ལ་རྫས་སུ་གཟུང་བ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་མངས་པ་ཉིད་ལས་མི་གྲོལ་ལོ།

不僅僅是應當信仰的，那麼是什麼呢？也是應當推理的。‘由於能執持混合的香’這句話是說，由於風能帶來與具有香的物質混合的香，以及能執持，並且對於所來的香也沒有色的錯亂。色在色界中香會錯亂，而香在色中則不會，應當了知’在有香的地方就有色’這個道理。 ‘具有六、七、八種物質’這句話是說，在色界中沒有香和味兩種，因此離開根和聲音的就具有六種物質。具有身根的就具有七種物質。具有其他根的就是八種物質。如所說：‘色界無根及無聲，微塵具有六種物，具身根者七種物，具余根者恒八物。‘如果它們有聲音，則具有七種、八種、九種物質。 由於與已經解釋過的相似，那麼已解釋相似的事物就是與已解釋相似。為避免陳述無意義之過，所以不再解釋。‘那麼這裡’是指微塵具有八種物質。‘唯物質當執為物質’是說物質之詞只表達地等自相，而不是處的自相。若說’處的物質’是指諸多處自相中的一個，例如以二十種分類來分的是色處等。 ‘如果唯獨執物質為物質成立’這句話是說，如果只以物質之詞來執取而不是處的自相的話，那麼說得太少了，因為在那微塵中除了八、九、十、十一之外還有其他不同的物質，因為形狀也是微塵的積聚。在重性和輕性中必定有任一地，在滑性和澀性中也必定有任一種，因為沒有任何和合色離開了重性和輕性，或離開了滑性和澀性。冷、饑、渴等並非存在於一切微塵中，所以說’于某些’。 ‘若是處’等廣說，如果依處自相而說物質，而不是物質自相的話。‘具有四種物質’等，為什麼呢？因此不僅僅是所造色，所有大種也都是觸處，所以這樣說。‘作為所依的是什麼’是指地等，它是所造色的所依。‘作為能依的是什麼’是指所造色。如此，形狀歸入色處，重性等歸入觸處，所以不是說得太少或太多。即使執取唯物質所依為物質，也仍然無法避免太多的過失。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུར་བྱས་པའི་ གཟུགས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གང་ཞིག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གཅིག་གི་རྟེན་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྒྱུར་བྱས་པ་གཞན་གྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེའི་རྟེན་ནི་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གཞན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་བའི་རྫས་རྣམས་ནི་མང་པོ་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལྟར་གདོན་མི་ཟ་བར་ཕན་ཚུན་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་རིགས་ལས་རྫས་སུ་གཟུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་སོ། །འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གཞན་དག་ཀྱང་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གཅིག་གི་རིགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ལས་མི་འདའ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་བཤད པ།འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གཞན་དག་ཀྱང་ས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་རེ་རེའི་རྟེན་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གྱི་རིགས་ལས་མི་འདའ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཞེས་འབྱུང་བའི་བཞི་ཚན་གཅིག་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་འབད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། འདིར་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་རྫས་ཁོ་ན་རྫས་ཡིན་ལ། ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྫས་ཡིན་ཞིང་། སླར་ཡང་རིགས་ཀྱི་རྫས་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབད་པ་འདི་ལ་དོན་ཅི་ཡོད། འདུན་པའི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། མདོར་བསྡུས་པ་དང་། རྒྱས་པའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་ལ་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་རྫས་འདི་དག་ལྷན་ཅིག་ངེས་པར་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་རོ། །གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་ན་དབང་པོ་མེད་པ་དང་། །སྒྲ་མེད་ཕྲ་རབ་རྡུལ རྫས་བརྒྱད།།ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ངེས་ལྷན་ཅིག་།ཅེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཐམས་ཅད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་དམ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ ཅད་སེམས་ཐམས་ཅད་དང་ལྷན་ཅིག་ངེས་པར་སྐྱེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་བྲལ་བ་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདི་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། ཕན་ཚུན་རག་ལས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་རྙེད་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་ མེད་ན་འབྱུང་བར་མི་ནུས་སོ།།བཤད་པ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་མེད་པ་ཡི། །སེམས་ནི་ནམ་ཡང་མི་འབྱུང་སྟེ། །ཉི་མ་དང་ནི་འོད་ཟེར་བཞིན། །དེ་དག་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་། །ཐམས་ཅད་འདུས་བྱས་མཚན་ཉིད་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདུས་བྱས་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འཁྲུལ་པ་མེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་དག་ཡིན་གྱི། འདུས་མ་བྱས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གང་ཅུང་ཟད་སྐྱེ་བ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །ཐོབ་པའམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་ པ་ཁོ་ན་ཐོབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གདོན་མི་ཟ་བར་སྐྱེའི།སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་དུ་མི་འགྲང་བ་ལ་ཐོབ་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། ཐོབ་པ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་སོ་ཞེས་བཤད་དེ། ཅུང་ཟད་ཅིག་ཐོབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་ལ། ཅུང་ཟད་ཅིག་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཤད་མ་ཐག་པའི་འདུས་བྱས་རྣམ་པ་བཞི་ལས་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་པར་རྣམ་པར་ཕྱེ་ཟིན་ཏོ། །སེམས་ ནི་ཁམས་བསྟན་པར་རྣམ་པར་ཕྱེའོ།།སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་མ་བྱས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་བྱུང་རྣམ་ལྔ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

為什麼呢？說到’所造色等’，四大種作為因所造的一個色法的所依，那個四大種不是其他所造色的所依，那麼是什麼呢？其他所造色的所依是另外的四大種，這是宗義。諸大種物質是眾多的，它們也如同所造色一樣必定互相俱生。 ‘此從類上應執為事’是指地等的種類。其他四大種也不離開某一四大種的種類，其原因是：其他四大種也不離開地等的種類。眼等各自所依的四大種，它們互相不離開四大種的種類，因此說’四大種’是指一個四大種。 ‘如是勤勉’等廣說，此中有些唯是事物，有些是處所的事物，複次是種類的事物，爲了如是分別宣說，此勤勉有何義？‘從欲門’是指欲的意思，因為隨順略說和廣說。‘應觀察義’是指應觀察這些事物是否必定俱生。 ‘已說諸色法必定俱生’是指’欲界無根及無聲，極微事八’等。‘余當說’是指心、心所及不相應行法。 ‘心心所定俱生’中，一切心不是與一切心所必定俱生，一切心所也不是與一切心必定俱生。那麼是什麼呢？應當確定心與心所不會相離而生。因此，廣說’此等’，互相依賴，為得身故，若無彼此則不能生。 說：‘無有心所之，心亦終不生，如日與光明，彼等即俱生。’ ‘一切有為相’中，有為即生等相，因為無錯亂故。‘一切’是指色、心、心所及不相應行，而非無為，因為是就生而言故。因此說’若有生’。 ‘得或’中，唯有情數必定與得俱生，非情數則不然。若問無情法無得有何原因？因為是一切有情共同，而得非共同。因此說’或’字是爲了分別，因為有些與得俱生，有些不俱生。 在上述四種有為法中，色已在色蘊分別中說明。心已在界分別中說明。諸心所及不相應行尚未分別，因此為顯示心所的分別而說’心所有五’。

།དེ་དག་ཀྱང་གང་དག་ཅིག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ས་མང་ལ་ སོགས་ཐ་དད་ཕྱིར།།ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་དག་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ནི་ས་མང་པོ་པའོ། །གང་དག་དགེ་བ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་སོ། །གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་བ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པའོ། །གང་དག་མི་དགེ་བ་ཁོ་ ན་ལ་བྱུང་བ་དེ་དག་ནི་མི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་སོ།།གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུ་པའི་ས་པ་རྣམས་སོ། །ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གོ་སྐབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོ་འམ་སྐྱེ་བའོ། །གང་ཞིག་ གང་གིས་གོ་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།གང་དུ་གང་གིས་གོ་མི་རྡུག་པ་དེ་ནི་དེའི་གོ་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ། དེ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་ནས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་འདི་དག་ལ་ས་མང་པོ་ཡོད་པས་ན་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་ཏེ། གང་དག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་ཐམས་ཅད་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་འམ། ཁམས་ གསུམ་པ་དང་།དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་འམ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སེམས་ནི་ས་ཆེན་པོ་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་གཞན་དང་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གོ་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་གོ་སྐབས་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། ། ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། གྲག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་མི་རྩོལ་བ་གཉིས་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་འགལ་བས་མི་འདོད་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བ་མྱོང་བ་ཞེས་སྔར་ཚོར་བའི་རང་གི་ངོ་བོར་བཤད་པས་ད་ལྟར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཙམ ཞིག་སྟོན་པ་ནི།མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དབང་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པར་ལུས་ཀྱི་དང་། སེམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྣམ་པ་ལྔར་བཤད་པ་གང་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་མ་འདས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡང་མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་ བསྔལ་བ་དང་།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། སྙོམས་པར་བྱེད་པ་འདོད་པ་དང་། མི་འདོད་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ལས་བཟློག་པའི་རེག་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་པ་ནི་ སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།སེམས་པ་ནི་ཡིད་གཡོ་བ་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དམན་པ་དང་། བར་མ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་སེམས་གཡོ་བ་དང་། རབ་ཏུ་གཡོ་བ་སྟེ། གང་ཞིག་ཡོད་ན་ཁབ་ལོང་གི་དབང་གིས་ལྕགས་གཡོ་བ་ལྟར་སེམས་དམིགས་པ་ལ་ གཡོ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།སྐད་ཅིག་གཞན་དུ་མི་གནས་ཤིང་། །བྱེད་མེད་ཡིད་ཀྱང་གང་གིས་ན། །བྱེད་དང་བཅས་པར་སྣང་བྱེད་པ། །སེམས་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས། །ཞེས་བཤད་དོ། །ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། མཚན་མ་ནི་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་སྟེ། སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་ ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདུན་པ་ནི་བྱེད་འདོད་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་འཛིན་པར་འདོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ནི་མངོན་པར་འདོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ འདུན་པའི་རྩ་བ་ཅན་དུ་བརྗོད་དོ།།གལ་ཏེ་འདུན་པ་ལ་མངོན་པར་དད་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ན་འདུན་པ་དང་སྲེད་པ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། སྲེད་པ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་ལ། འདུན་པ་ནི་མངོན་པར་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པར་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། །རེག་པ་ ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ།དབང་པོ་དང་། ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་དག་ཕན་ཚུན་རེག་པ་དང་འདྲ་བ། གནས་སྐབས་དེ་དང་ལྡན་པ་དག་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་དུ་གྱུར་པ། ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་རེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ སྐྱེ་བ་དེ་ལ་རེག་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།

那麼這些是哪些呢？為此說道：‘由於地多等差別故。‘凡是在一切心中生起的那些是多地法。凡是唯在善中生起的那些是善多地法。凡是唯在煩惱中生起的那些是煩惱多地法。凡是唯在不善中生起的那些是不善多地法。凡是與小煩惱相應心所生起的那些是小煩惱地法。 所謂’地’是機會處，‘機會’是指理解或生起。‘何者是何者的機會處’是指在何處由何者而理解，那就是它的機會處，世間即如是稱呼。其中這些有多地故稱為多地法，即是一切時與一切心俱生，或與三界、善、不善、無記、有漏、無漏俱生。 正因如此，心是大地法，因為心不與其他心俱生。機會處即是機會處。‘這十法’等廣說，‘傳說’一詞是爲了顯示作意與舍不勤二者在心的一剎那中相違故不應理。 感受即領納，如前已說感受自性，今僅顯示分類，即’領納有三種’。在根的建立中雖說身與心的差別有五種，但為顯示不出三種領納之外，故說’領納有三種’。 其中，樂受、苦受、不苦不樂受，應知依次是由對身有益、有害、平等，可意、不可意、二者相反的觸所生。 ‘思即是心造作’，思是意的活動，善、不善、無記，下、中、上等心的活動與劇烈活動，由此心對所緣活動，如磁力使鐵活動。如說：‘剎那不住，無作意亦，由此顯現，有作用者，此思即是意業。’ ‘于境執相’中，相即是境的差別，是指男人、女人等所緣的安立因。欲即是’欲作’，是指欲取所緣之義。一切心與心所都是以希求為先導，因此說一切法都是以欲為根本。 若問：如果欲的自性是勝解，那欲與愛有何差別？愛的特徵是執著，而欲的特徵是希求，這就是差別。 ‘觸’等廣說中，根、境、識成為因果，彼此如觸般，從具有該狀態者生起異於其他心所法，為一切受的因即所謂觸。

།ཤེས་རབ་སྟེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། གང་གིས་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འདྲེས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་མེ་ཏོག་དག་དང་འདྲ་བར་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་། རྣམ་པར་ འབྱེད་པར་བྱེད་པའི་བློ་ནི་འདི་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ།།འདི་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་སོ། །འདི་དག་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །འདི་དག་ནི་གཟུགས་ཅན་རྣམས་སོ་སྙམ་དུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རྟོགས་པའོ། །དྲན་པ་ནི་དམིགས་པ་མི་བརྗེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་ འཛིན་པ་ལ་ཉམས་པ་མེད་པའི་རྒྱུའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་མཐུན་པར་སེམས་པ་སེམས་ལས་འབྱུང་བའི་ཆོས་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། གང་ཞིག་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་སེམས་གཏོད་པ་ཞེས་སྨྲ་ བའོ།།ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། ལྕགས་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །སེམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་དམིགས་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ལ་ནི་ལག་པས་རིལ་བ་བྷྲྀང་ག་ར་ལྟར་འཇུག་ཅིང་། སེམས་དམིགས་པ་ལ་འཛུད་པར་བྱེད་དོ། །མོས་པ་ནི་འདོད་ པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་སྟེ།དམིགས་པ་ལ་བྱིང་བྱིང་པོ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདོད་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ངེས་པར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་འཛིན་པའོ་ཞེའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྩེ་ནི་དམིགས་པ་དང་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ།།གང་ཡོད་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དམིགས་པ་གཅིག་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྣམ་པར་མ་སྤྲོས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཡུལ་འཛིན་པ་ལ་མི་གཡེངས་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སློབ་དཔོན་དཔལ་ལེན་ན་རེ་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་ནི་མེད་ཀྱི། གལ་ཏེ་བརྟག་ ན་ནི་གསུམ་ཁོ་ན་ཞིག་སྟེ།མདོ་ལས་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་དག་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །མདོ་གཞན་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་ཡང་བསྟན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་[(]ཆེས་[,]ཆོས་[)]ཐམས་ཅད་ནི་འདུན་པའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིད་ ལ་བྱེད་པ་ལས་བྱུང་བ།རེག་པའི་ཀུན་འབྱུང་བ་ཅན་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་པ། དྲན་པའི་བདག་པོ་ཅན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཙོ་བོར་གྱུར་པ། ཤེས་རབ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྙིང་པོ་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཐར་ཐུག་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟར་ས་མང་པོ་པ་དག་གསུམ་ཁོ་ནར་གསུངས། དེ་ལྟར་ན་གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གཅིག་ལ་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་བཅུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ནི་ཕྲ་བས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བརྩོན་འགྲུས་མེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་མེད་པ་དང་། དད་པ་མེད་པ་དག་གིས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་སོ། །འདི་ལྟར ཕྲ་བ་ཞིག་གི་སྟེ།གང་ཞིག་རྒྱུན་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་གཅད་པར་དཀའ་ན་སྐད་ཅིག་མ་དག་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཤེས་རབ་ཅན་དག་གིས་ཁ་ཅིག་ནི་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་གཅད་པར་བྱ་བར་ནུས་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་གཅད་ པར་བྱ་བར་ནུས་པས་ཡོངས་སུ་གཅད་པར་དཀའ་ན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།སེམས་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དག་ནི་ཤིན་ཏུ་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་དོ་སྙམ་དུ་མཐོང་བས། རེ་ཞིག་སྨན་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཨ་རུ་ར་ལ་སོགས་པ་སྨན་ལུས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་སྟེ། ཨ་རུ་ར་ལ་ ནི་ལན་ཚྭའི་རོ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་རོ་ལྔ་དག་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།

關於’智慧即是善於分別諸法’這句話，由於能夠善加分別，故稱為善於分別。以如同花朵般分別具有自相和共相混合的諸法，並且能分別了知：‘這些是有漏法，這些是無漏法，這些是無色法，這些是有色法’的智慧。 所謂’念即是不忘所緣’，意思是不失壞所緣的因。 關於’作意即是心的趣入’，具有令心趣入所緣的作用，與心相應的心所法即是作意，也就是世間人所說的專注。因為作意故稱作意，如同鐵匠。意思是與心相應而趣入所緣，就像用手轉動水瓶一樣，令心趣入所緣。 所謂’勝解即是欲樂’，是認為’此事如是’，即對所緣無有怯弱。有些人說是欲樂，其他人則說是如實決定執取。 關於’三摩地即是心一境性’，‘境’是指所緣和對境的意思。若具有此法，則心與心所法生起於一個所緣，這就是所謂的三摩地，即以無散亂方式執持對境的不散亂因。 聖者帕連說：‘並非有多地，若要分析，僅有三種而已。因為經中說：受、想、思是同時生起。‘這是不正確的。其他經中也說明了其他心所法，世尊說：‘一切法以欲為根本，從作意而生，以觸為等起，依于受，以念為主，以三摩地為上首，以智慧為最勝，以解脫為心要，以涅槃為究竟。‘如何說唯有三種俱生心所？ 如此，若問如何了知在一個心相續中有十種不同特徵，為此說：‘諸心所的差別極其微細’。無精進、無智慧、無信心者無法了知。因為這是極其微細的，即使相續也難以辨別，更何況剎那？具有信心、精進和智慧者，有些能從自性方面辨別，有些能從作用方面辨別，因此說’難以辨別’。 思和作意的特徵有著明顯的差異，首先就連諸如藥物等色法，如阿如拉等藥物，阿如拉具有除鹹味外的其餘五味。

།དབང་པོ་གཟུང་བར་བྱ་བ་རྣམས། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྕེའི་དབང་པོས་གཟུང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཏེ། ངེས་པར་གཟུང་བར་དཀའ་བས་ཡོངས་སུ་གཅད་པར་དཀའ་ན། ཆོས་གང་དག་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་ཞིང་བློས་བཟུང་བ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།།དེའི་ཕྱིར། དེ་རྣམས་ནི་ཡིད་ཆེས་པས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། དོན་གྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་ཅིག་ཅར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཅིག་ལ་ཅིག་ཅར་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་གཞན་རྗེས་སུ་ཞུགས་ ན་རྒྱུན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མཐོང་སྟེ།འབྲུ་མར་བསྣན་པ་དང་། དྲི་མ་དང་། ཆུ་དང་། རླུང་ཞུགས་ན་མར་མེའི་རྒྱུན་ལ་ཅིག་ཅར་ཡོངས་སུ་གསལ་བ་དང་། མི་གསལ་བ་དང་། སྒྲ་དང་། གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་ ཡོད་དོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་བཀོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།དད་པ་ནི་སེམས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྙོག་པ་དང་འགལ་བ་སྟེ། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མའི་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་དང་བར་འགྱུར་ བས་སེམས་དང་བའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།དད་པ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་ནོར་བུ་ཆུ་འདང་དང་འདྲ་བ་ཞིག་གོ། །གཟུགས་དང་བ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་རྣམས་ དང་།ལས་རྣམས་དང་། འབྲས་བུ་རྣམས་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་སྟེ། ཡིད་ཆེས་ཤིང་ལེགས་པ་འདོད་པ་དང་། མོས་པ་གསོས་འདེབས་པ་ནི་དད་པའོ། །བག་ཡོད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། གང་ཡོད་ན་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམ་པ་ནི་རྙེད་ པ་དང་།བརྟེན་པ་ལ་མངོན་པར་འདོད་དེ། དེ་ནི་བག་ཡོད་པ་ལས་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་དག་ལས་གཞན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དགེ་བའི་ཆོས་དག་ལས་གཞན་པ་བསྒོམ་པ་སྟེ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནའོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །དེ་དག་ཉིད་ལ་གཅེས་སུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ ལ།གཅེས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ལྷུར་ལེན་པའོ། །ལྷུར་ལེན་པ་འདི་ཅི་ཞིག་།གང་ཡོད་ན་དགེ་བའི་ཕྱོགས་སུ་ལྷུར་བྱེད་པར་འགྱུར་བའོ། །སེམས་ཀུན་དུ་སྲུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བདག་ལ་ཕན་པ་གཅེས་སུ་འཛིན་པའི་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་ཀུན་ནས་སྲུང་བ་ལྷུར་ལེན་པ་ བག་མེད་པ་དང་འགལ་བའི་ཆོས་ནི་བག་ཡོད་པའོ།།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་སེམས་སིམ་པ་དང་། ཡང་བའི་རྒྱུ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དང་ལྡན་ པས་སེམས་དམིགས་པ་ལ་མ་ཆགས་པར་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར།སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དེ། བསྲེག་པ་དང་། ཆུས་གཏོར་བ་དང་། བརྡུངས་པས་སྦྱང་བ་བྱས་པའི་གསེར་བཞིན་ནོ། །མདོ་ལས། གང་ཞིག་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྣམ་གྲངས་གང་ཞེ་ན། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །གང་ཡང་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དེ་ཡང་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ཡང་སེམས་ཤིན་ཏུ སྦྱངས་པ།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དེ་ཡང་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ། འདིར་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཁོ་ན་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་བཤད་པས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་ པའི་མཚན་ཉིད་མ་ཁྱབ་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།མདོ་ལས་མ་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

‘所取諸根’是指舌根所取的諸法，因為難以確定把握所以難以斷除，那些非有形且為意識所取的法，即僅為意識所取的諸法更不用說了。 因此，這些是由信解所顯示的，應當如實了知。因為同時了知多種義相，並且一個法同時具有這些相是不合理的。 當其他法進入時，可見相續中有變化，如同燈火的相續中加入油、污垢、水、風時，同時可見明亮、不明亮、聲音、動搖等現象。 因此，多地說者的觀點正如前述安立。 ‘信為心凈’中，信是與心濁相違的，與之相應時能離開煩惱和隨煩惱垢染的濁性，依靠信心能使心清凈，所以說是心凈。 信是一種如同摩尼寶珠凈水般的心所法。因為也有色凈，所以說’心凈’。 其他人說，對於’諦與三寶’等，是對諦、三寶、諸業、諸果生起勝解，即深信並希求善法、增長勝解就是信。 ‘正念是修習諸善法’，應當說’何者具有’。修習善法是指獲得和依止，這是從正念而生。 正因如此，所以說’異於彼等’。修習異於善法，即認為完全不存在。 ‘對彼等的珍視’中，珍視是什麼呢？是專注。這專注又是什麼？是使善法方面得以專注的因。 ‘護持心’中，珍視自利的身語意護持專注，與放逸相違的法即是正念。 ‘輕安是心堪能性’中，什麼是堪能性？是正作意時心的安適、輕快的因——另一種心所法，具有此法時心能無礙趣入所緣，因此稱為心堪能性，如同經過燒煉、水洗、錘打而精煉的黃金。 經中說：‘什麼是作為菩提分的輕安的異門？有身輕安，也有心輕安。身輕安、輕安覺支能引生神通、圓滿菩提、趣入涅槃。心輕安、輕安覺支也能引生神通、圓滿菩提、趣入涅槃。‘難道沒有說身輕安嗎？ 在此僅說心堪能性為輕安，輕安的定義是否不周遍？並非經中未說。

།དེ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཀྱི་ཡིན་ཡང་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལ། ལུས་ཀྱི་ཞེས་བཤད་པ་ དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡང་རིག་པར་བྱ་སྟེ།སེམས་ཀྱི་ཡིན་ཡང་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལ་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་རྣམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དེ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་ས་ མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ན་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་གཉིས་ལ་ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་མཚན་ཉིད་ཁྱབ་པ་ཡིན་གྱི་མ་ཁྱབ་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་མཉམ་པར་མ་བཞག་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དག་ཏུ་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འོ་ན་མདོ་དེར་ནི་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་འབྱུང་བའི་ཁྱད་པར་དགའ་བས་དྲངས་པ་ཁོ་ན་ ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།མདོ་ལས་ཡིད་དགའ་བར་གྱུར་པའི་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་ལུས་མཉན་པ་ཉིད་དུ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ཇི་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ ལག་རྣམས་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་དག་ཡིན་ལ། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་ཞིང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དག་ཏུ་མི་རུང་ངོ་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུས་ ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དེ་ཡང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་དེ་ལ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཇི་ལྟར་མཐུན་ཞེ་ན། ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ ཡང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་འདྲ་བར་ཉེ་བར་འདོགས་པའོ།།དེའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཡང་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར། དགའ་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གསུངས་ཤིང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་མནར་སེམས་ ཀྱི་གཞི་དགུ་གནོད་སེམས་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པར་གསུངས་ལ།གང་གི་ཚེ་ལམ་ཕུང་པོ་གསུམ་དུ་མཛད་པ་དེའི་ཚེ་རྟོག་པ་དང་རྩོལ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་གསུངས་ན། རྟོག་པ་དང་རྩོལ་བ་གཉིས་ནི་ཤེས་རབ་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། རྟོག་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ རང་བཞིན་ཡིན་ནོ།།བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱིང་རྒོད་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །སེམས་ཚུལ་བཞིན་དུ་རྒྱུ་བ་ལས་མ་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་གེགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ རོ།།འདི་ནི་འདུ་བྱེད་བཏང་སྙོམས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའི། ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཉིད་ལས་དེ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་མ་ཡིན་ལ། དགེ་བའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་བཏང་སྙོམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ།

關於’如同身受’這句話，雖然是心的感受，但因為依靠有形根門而生起，如同眼等識相應，所以稱為’身’。同樣也應當了知身輕安，雖然是心的，但因為依靠有形根門而生起，與五識相應，所以稱為’身’。而且，從善的眼等識中產生適業性，即是輕安，因為輕安是多地所攝。 因此，身輕安和心輕安二者在本質上沒有任何差別，所以其特徵是遍及的，而非不遍及。那麼，為何說是’菩提分’呢？有人說：因為眼等諸識是不等持的，而且菩提分是無漏的，所以與眼等識相應的輕安不應成為菩提分。 那麼，在經中所說的身適業性的殊勝是由喜引生的，應當了知那就是身輕安，因為經中說：‘心生歡喜則身得輕安。‘有些人說這是身柔軟性。 關於’如何成為菩提分’的問題，菩提分是意地所攝且無漏，而身輕安不是心所自性，且是有漏，因此不應成為菩提分。對此，說一切有部回答說：因為與菩提分相順，即使那身輕安也與作為菩提分自性的心輕安相順，所以也稱為菩提分。 若問如何相順，即是指身適業性本身。‘如是’的意思是雖非其自性，但因相順而假立為與之相似。雖非其自性，但因與喜覺支相順，所以說與喜相應的法是喜覺支；因為九惱害事與害心相順，所以說是害心蓋；當說道為三蘊時，尋伺被說為慧蘊，但尋伺二者並非慧的自性，而是尋和精進的自性。 舍是心平等性，是對沉掉的對治。意思是心如理而行不越軌，因為經中說是心任運成就。其他人說這是作意的障礙。 應當了知這是行舍，而不是受舍，因為在說’感受有三種’的經文中已經提到了受舍；也不是無量舍，因為無量舍在一切善心中都會生起。

།གང་གི་ཕྱིར་གསུང་རབ་ལས་ནི་ཚོར་ བ་བཏང་སྙོམས་དང་།འདུ་བྱེད་བཏང་སྙོམས་དང་། ཚད་མེད་པ་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་བཏང་སྙོམས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཚོར་བ་དང་། ཚད་མེད་པ་བཏང་སྙོམས་དག་མི་གཟུང་ངོ་། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ སྟེ།འདི་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་བཏང་སྙོམས་དག་སེམས་གཅིག་ལ་འབྱུང་ན་དེ་ནི་འཐད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འདི་དག་གི་བྱེ་བྲག་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ་ཞེས་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་ བ་ལ།སྡུག་བསྔལ་བས་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་བའོ། །ཤེས་པར་དཀའ་བ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། གང་ཞིག་རེག་པ་དང་ཚོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་དང་མི་འགལ་བ་དེ་ནི་ཤེས་པར་དཀའ་ཡང་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། གང་ཞིག་ རྩོལ་བ་དང་།རྩོལ་བ་མེད་པ་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་དག་གཅིག་ལ་འབྱུང་བ་མི་འགལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་ཤེས་པར་དཀའ་སྟེ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དག་ནི་སེམས་གཅིག་ལ་འབྱུང་བར་མ་མཐོང་ངོ་། །རྩོལ་བ་ཡང་གཞན་དུ་འབྱུང་བ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། ཆོས་གཞན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩོལ་ བ་ཉིད་རྩོལ་བ་མེད་པ་མ་ཡིན་ལ།དེ་གཉིས་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་འཇུག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཚེ་གཟུགས་ལ་རྩོལ་བ་དེའི་ཚེ་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་རྩོལ་བ་མད་པ་ཡིན་པས་འདི་ལ་འགལ་བ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འོ་ན་ནི་ང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ། རྩོལ་བ་དང་། རྩོལ་བ་མེད་པ་གཉིས་ཡུལ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་གཅིག་པར་མི་འགྱུར་ན།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་དམིགས་པ་ཐ་མི་དད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པ་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལས་འདི་ལྟ་བུའི་རིགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དཔེར་ན་ རྟོག་པ་དང་།དཔྱོད་པ་གཉིས་བཞིན་དུ་འགལ་ཡང་མི་འགལ་བའི་རིགས་ཏེ། རྩིང་བ་དང་ཞིབ་པ་དག་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་འགལ་བ་ནི་སེམས་གཅིག་ལ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་བསམས་པའོ། ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མ་གུས་ངོ་ཚ་མེད་ཁྲེལ་མེད། །ཁ་ན་མ་ཐོ་འཇིགས་མི་ལྟ། །ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཏེ། བཟློག་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རྩ་བ་གཉིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར འབྱུང་སྟེ།དེ་ལ་མ་ཆགས་པ་ནི་རྙེད་པ་དང་། མ་རྙེད་པའི་ཡུལ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་དང་། དོན་དུ་གཉེར་བ་དང་འགལ་ཞིང་མངོན་པར་མ་ཞེན་པའོ། །ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་སེམས་མེད་ཅིང་། རྗེས་སུ་བརྩེ་བའི་ས་བོན་དུ་གྱུར་པའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་ བའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་མཚུངས་པར་འབྱུང་ཡང་གཏི་མུག་མེད་པ་མ་བསྟན་པས།དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པའི་བཤད་པ་མ་ཚང་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་དོགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། གཏི་མུག་མེད་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །འདི་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་དག་དགེ་ བའི་སེམས་གཞན་ལ་ཡང་འབྱུང་བས་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ན་སེམས་གཞན་ལ་ཡང་འབྱུང་བས་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པའི་བཤད་པ་ལ་མ་ཚང་བ་ཉིད་མེད་དོ། །རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་ཐོ་མི་ འཚམས་པ་སྟེ།སེམས་ཅན་གཞན་ལ་གནོད་པར་དགའ་བ་དང་འགལ་བ་སེམས་བཟང་པོ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡོན་ཏན་དང་སྐྱོན་སྐྱེས་ཟིན་པ་ཀུན་དུ་བསྲུངས་བ་དང་། སྤངས་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། མི་བསྐྱེད་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ལ་ལེ་ལོ་མེད་པ་ནི་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་སྟེ།གང་ཡོད་ན་སེམས་རིགས་པར་རྩོམ་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་སོ།

由於經典中說到舍受、行舍、無量舍這三種舍，但此處是討論多種善地的場合，所以不取受舍和無量舍。現在’如何’等廣說，因為這是多地法，是多種善地法，如果說作意和舍在同一心中生起，這是不合理的，因為二者互相矛盾。對此，難道不是說’這些差別難以了知’嗎？苦所知是難以了知的。‘難知亦’等廣說，如觸和受那樣，在心的一剎那中，心所法與其他法不相違的，雖難了知但是可知的。 若說努力和無努力這互相矛盾的兩者在一處生起不相違，這是極難了知的，因為從未見到樂和苦在同一心中生起。‘努力亦於他處生起’等廣說，因為是不同的法，努力本身不是無努力，這二者也不在一事物上執行。當對色起努力時，對聲等則無努力，這有什麼矛盾呢？ 那麼’我’等，因為努力和無努力二者所緣不同，相應法都將不會成為同一所緣，然而相應法被認為是所緣無差別的，因為承認由所緣相同而成為相應。‘此中如是類’者，如尋和伺二者雖相違卻不相違，因為粗細互相矛盾，不相違是因為在同一心中生起。‘其理亦如是’者，意為以此方式安立。 慚愧將在下文解釋，即’不敬無慚愧，不觀罪過患’中，應知其反面即是慚愧。‘二根’等廣說，其中無貪是對得失境界不過分執著、希求，與執著相違而無執著。無嗔是對眾生無害心，是慈悲的種子。 因為善根互相缺一不可，雖然在一切善心中都相應生起，但因為未說無癡，恐怕多種善地的解釋不完整，為斷除這種疑慮而廣說’雖有無癡’等。這是要表明：某些法雖然在其他善心中也生起而是多種善地法，而彼處雖然在其他心中也生起卻不是多種善地法，如欲等。因此多種善地的解釋並不缺漏。 不害即無暴虐，與樂於損害其他眾生相違的善心即是不害。‘精進是心踴躍’者，對已生起的功德和過失，爲了守護、斷除、令未生者生起、令不生起，心無懈怠即是踴躍，有此則心勤奮修習、成就殊勝，這就是精進。

།འདིར་དང་གི་སྒྲ་དག་ནི་སྐྱོ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དགའ་བ་བསྡུས་པའི་དོན་ཏེ། །དེ་གཉིས་ནི་རྣམ་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་གཅིག་ལ་སྲིད་པ་མ་ཡིན་པས་ དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཉིད་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་དང་།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་མ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ངང་གི་སྒྲ་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། ཚོགས་པ་གཉིས་ལ་དེ་དག་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་ཡོད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པའི་སེམས་ཁོ་ན་སྟོན་ཏེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་རྟག་ཏུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པའོ། །མ་རིག་པ་འདི་གང་ཞིག་ཅེ་ན། མི་ཤེས་པའོ། །མི་ཤེས་པ་འདི་གང་ཞེ་ན། མི་གསལ་བའོ། །མི་གསལ་བ་འདི་ཡང་ ཅི་ཞིག་ཅེ་ན།གསལ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་དག་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པ་མི་གསལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཆོས་ནི་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྒོམ་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་ཞིག་ཡོད་ན་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་ པར་བྱའོ།།དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྒོམ་པ་ནི་མ་རྙེད་པ་རྣམས་མི་རྙེད་པ་དང་། རྙེད་པ་རྣམས་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པའོ། །བསྒོམ་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ལ་ཕན་པ་ལ་གཅེས་སུ་འཛིན་པ་ཡལ་བར་འདོར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལེ་ལོ་ནི་སེམས་མངོན་པར་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་ལས་ལ་སྟེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ལྟར་བྱས་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་གསུང་རབ་ལས་ལེ་ལོ་ཁོ་ནར་འདོན་ཏེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ལས་ཕྱི་ རོལ་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལེ་ལོ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་དམན་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དམན་པར་ཞུགས་པས་ནི་ལེ་ལོ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ལེ་ལོ་ཉིད་དོ། །མ་དད་པ་ནི་སེམས་མ་དད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལོག་པར་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་སྟེ། བདེན་ པ་དང་།དཀོན་མཆོག་དང་། ལས་དང་། འབྲས་བུ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་སྨོས་སོ། །རྨུགས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། ཚིག་སྔ་མ་སྔ་མ་གཉིས་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་པར་བསམས་ ཏེ།ཚིག་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་གཉིས་བརྗོད་དོ། །གཡེལ་བ་དང་མི་དགའ་བས་བསྐྱེད་པའི་སེམས་ལྕི་བ་ཉིད་ནི་རྨུགས་པ་སྟེ། གང་གིས་བཟུང་ན་བླུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱའོ། །ལུས་ཀྱི་ཚོར་ བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཡིན་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་རྨུགས་པ་སེམས་ཀྱི་ཁོ་ན་ཡིན་བཞིན་དུ་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། ། རྒོད་པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གླུ་དང་། གར་ལ་སོགས་པ་དང་། སྒེག་པའི་ཆ་ལུགས་དང་། རྒྱན་གྱིས་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་སྟེ། གང་དང་ལྡན་པས་ལམ་གོལ་བ་ཁོ་ནར་ཞུགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་རྒོད་པའོ།

此處’和’的詞義是厭離和極喜的總義。由於這兩者性質相違，不可能同時存在於一心，所以不應歸屬於眾多善地，因為在諸論中也未說明。正因如此，出現兩個’和’字，因為這兩者緣于兩種資糧。 ‘由於這些具有諸多煩惱地’這句話是從煩惱角度說明與之相應的心，正因如此，才說’凡是恒常生起于煩惱心者’。 其中’愚癡’即無明。什麼是無明？是不知。什麼是不知？是不明。什麼是不明？明即是智慧，因此，對所知之法如實了知的障礙，具有不明相的法即是愚癡。 ‘放逸是不修諸善法’這句話中，應理解為’若有某法’。不修諸善法是指未得者不求得，已得者不現前。‘修習的違品’意思是捨棄愛護自利。 ‘懈怠是心不振奮’是指對善業，因此說’精進的違品’。如此，對不善業心生振奮，那不是精進。經典中明確說這只是懈怠，如世尊說：‘外道的精進即是懈怠。‘因此稱為劣精進。以劣道趣入即是懈怠，其體性即是懈怠性。 ‘不信是心不信’，是邪見的等流，即對諦、三寶、業果不生勝解的行相。因此說’信的違品’。 關於’何為昏沉’等廣說中，考慮前兩句是解釋，故說后兩句。由懈怠和不樂所生的心重性即是昏沉，為其所執時，以愚鈍方式令心不堪能。因此說此是輕安的違品。 ‘如身受’中，雖是心的，但因依託色根而生，故說是身的。同樣，五識身的昏沉雖唯是心的，但因依託色根，故說是身的。 ‘掉舉是心不寂靜’，是指由歌舞等、妖冶裝束、裝飾品使心不寂靜，具此則唯入邪道，這就是掉舉。

།ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། བརྗེད་ངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ལོག་པར་སྨོས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་ཉིད་དུ་བཤད་པ་རྣམས་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་བསྟན་པའི་རྨུགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དག་གི་ནང་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པ་དང འགལ་ལོ་ཞེ་ན།འགྱུར་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་ཚད་མར་བྱས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་བཅུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཤེས་ཀྱི། སློབ་དཔོན་གྱི་འདོད་པ་སྟེ། སློབ་དཔོན་གྱི་བཞེད་པ་ནི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། བརྗེད་ངས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་ཡང་ འདིར་དེ་དག་གི་ནང་དུ་མ་བཀོད་དོ།།འདིར་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་དང་བཅས་པའི་ངག་བརྗོད་པར་འདོད་དེ། འདིར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་ཁོ་ན་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དག་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་བཅུ་དག་འདོན་ཏེ། ངེས་པར་གཟུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཇི་ ལྟར་ན་དེ་དག་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ན་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ན་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །མོས་པ་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ནར་ལོག་པར་མོས་པ་ཡིན་པར་གཟུང་ངོ་།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དག་ཁོ་ན་བརྗེད་ངས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ནི་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མུ་དང་པོ་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། མ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་ས་མང་པོ་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དག་ཡིན་ཏེ། དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔའོ། །བཞི་པ་ནི་ས་མང་པོ་པ་དག ཀྱང་མ་ཡིན་པའོ།།རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་པ་རྣམས་དང་། གཞན་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་མུ་བཞི་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྔར་ནི་མུ་དང་པོ་ ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ལྔ་མུ་དང་པོ་ཡིན་པར་བཤད་ལ།དེ་ལྟ་ན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལྷག་པར་བསྣན་ཏེ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །སྔར་ནི་མུ་གཉིས་པ་ལེ་ལོ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ལྔ་ཡིན་ལ་ད་ལྟ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལྷག་པར་བསྣན་ཏེ་དྲུག་ཡིན་ལ། སྔར་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་བཅས་པ་ལྔ་མུ་གསུམ་པ་ཡིན་ལ་ད་ལྟ་ནི་རྣམ་ པར་གཡེང་བ་བོར་བ་བཞིན་ནོ།།མུ་བཞི་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལས་རྨུགས་པ་མི་འབྱུང་སྟེ། །ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེའི་ལན་ནི། རྨུགས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པར་འདོད་པས། དེ་ལྟར་ དེ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དག་གི་ནང་དུ་མ་བཏོན་པ་སུ་ཞིག་གིས་ཉེས་ཏེ།ཅི་ངས་ཉེས་སམ། འོན་ཏེ་གང་དག་མི་འདོན་པས་ཉེས་ཟེར་ན། གདོན་པར་བྱ་བ་ནི་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཞེས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་བཏོན་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མ་ བཏོན་ཏོ།།ཇི་ལྟར་ན་དེ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། རྨུགས་པ་སྤྱོད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཤིན་ཏུ་མྱུར་དུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་སྟེ། རྨུགས་པ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་སྤྱོད་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མྱུར་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཀྱི། རྒོད་པ་སྤྱོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།གྲག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་མི་སྲིད་པའོ།

在《阿毗達磨》中廣說：由於未說明遺忘、散亂、不正知、非理作意、邪解等是煩惱大地法，以及在未說明的昏沉的煩惱大地法中提到這些，因此與《阿毗達磨》相違。若有此問難： 所謂’了知變化’是以論典為準，知道煩惱大地法有十種，這是阿阇黎的主張。但阿阇黎的意趣是不知的，雖然遺忘等是大地法，所以是煩惱大地法，但在此處未將它們列入其中。 此處是想要說明具有確定性的語句，因為此處只想說明煩惱大地法。在諸品中列舉十種煩惱大地法，是因為沒有確定性。 又問：這些為何是大地法？為此廣說’唯是染污的念’等。‘等’字所表示的是：唯是染污的慧即是不正知，唯是染污的作意即是非理作意。應知唯是染污的勝解即是邪勝解。 ‘正因為如此’是指因為唯是染污的念等即是遺忘等的緣故。如此則成四句分別，因爲念等具有兩種自性。 第一句是唯是大地法，即受等。第二句是唯是煩惱大地法，即不信等。第三句是既是大地法又是煩惱大地法，即念等五法。第四句是既非大地法又非煩惱大地法。 ‘除了這些種類’是指善大地法、小煩惱地法以及其他不相應等法。‘它們的四句分別不是這樣’是這樣說的。 為何不是這樣呢？先前說第一句是受等五法，如此則加上定成為六法。先前說第二句是懈怠等五法，現在則加上散亂成為六法。先前說第三句是包括散亂在內的五法，現在則去掉散亂。第四句如前。 對於所說的’從中不生起昏沉’的回答是：關於昏沉，由於與愚癡等一切煩惱相應，故認為是煩惱大地法。如此，雖然它具有煩惱大地法的特徵，但未列入煩惱大地法中，誰有過失？是我有過失嗎？還是說不列舉者有過失？雖然應當列舉。 為何不列舉呢？因為與禪定相順故未列舉。 怎樣與禪定相順呢？廣說’昏沉行者極快得定’，因為昏沉不會引生散亂，所以行持昏沉者能快速生起禪定，而掉舉行者則不然，因為會引生散亂。 ‘傳說’一詞表示不可能。