d4092阿毗達磨俱舍論明義釋王子吉祥友 毗輸陀僧訶 賢護c3.5s｜d4092阿毗達磨俱舍論明義釋王子吉祥友 毗輸陀僧訶 賢護c3.5s（續16）

在那裡自己沒有死亡的想法，也沒有被他人殺害，因此沒有死亡的想法。所謂具有死亡想法等法，是指具有死亡想法、隨護、不動于住處、具有證悟根機等。 所謂具有退失法者不會從自己種性退失，是因為那種性非人為。所謂具有退失法等五種，是指由於果是暫時的，具有退失法者也可能從果位退失。 所謂從初始，是指從種性和果位。所謂不會退失，是指阿羅漢。為什麼呢？因為由有學和無學道所堅固，所以在有學位時的種性，既由有學道修習，在無學位時也修習，由於這些道路使其堅固，因此阿羅漢不會從中退失。 如何是有學？答：有學由於世間和出世間道所堅固，不會從初始種性退失。其本性的初始種性，先前由世間道修習，之後又由有學道修習，因此不會從中退失。 這裡有人說：‘所說的某人不會從其初始種性退失，因為由有學和無學道所堅固’這一理由不成立。因為具有死亡想法的法者從修習所得的種性會退失，雖然也由有學和無學道堅固卻仍會退失。 因此，這種性本身就是這樣：不會從初始退失，但會從修習所得退失。所說的’有學由於世間和出世間道所堅固而不會退失’這一理由也不成立，因為預流果也會退失，因為預流果不是由世間道所堅固，所以應當努力於此。 在此，我將解釋為何如此說，闡明論師的意趣。怎樣呢？首先，所說的具有死亡想法的法者會從修習所得的種性退失這一說法不合理，因為具有死亡想法的法者的種性在有學位時修習，後來在無學位時也修習而堅固，因此不會從阿羅漢果退失，因為在有學位時是初始的緣故。 論師善聚也說：在有學位時獲得其他種性后獲得阿羅漢果的人也不會捨棄那道路，不僅僅侷限於修習所得的種性。具有死亡想法的法者的種性是在無學位時當下獲得，而非在有學位時獲得，會從中退失，因為未被兩個階段所堅固。因此，這不能作為理由。

།གང་ཡང་སློབ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་ རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དག་གིས་བརྟན་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་གཏན་ཚིགས་མ་ཡིན་ཏེ།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་ རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་བརྟན་པོར་མ་བྱས་པས་ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པར་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ།།གཏན་ཚིགས་དེ་ནི་རིགས་ཀྱི་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན་གྱི། འབྲས་བུའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ནི་གང་གིས་ན་འབྲས་བུ་དང་པོ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ བའི་གཏན་ཚིགས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།།འབྲས་བུ་གང་ཞིག་ཅིག་ཅར་དུ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དག་གིས་འཐོབ་པ་ནི་ཆུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ཀྱི། རིགས་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་དག་གིས་བརྟན་པོར་བྱས་པ་སྲིད་དེ། ཚེ་འདི་པའི་དྲོ་བར་ གྱུར་པ་ལ་སོགས་པའམ་ཚེ་ཕ་རོལ་པོའི་སྤོང་བའི་ལམ་མམ།འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གཞན་གྱིས་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ན་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིས་སྦྱངས་པས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིས་ཐོབ་པའི་རིགས་གློ་བུར་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། གནས་སྐབས་གཉིས་སུ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །རིགས་བསྟན་ནས་འབྲས་བུ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་འབྲས་བུ་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ བ་ནི་འདི་ལྟར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་གལ་ཏེ་འཐོབ་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དང་པོ་ཡིན་ནོ།།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དག་ནི་རེས་འགའ་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཕལ་ཆེར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དག་ཡིན་ ནའོ།།རེས་འགའ་ནི་དང་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་མཐར་གྱིས་པའི་ཡིན་ནའོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའམ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུའམ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཡང་རུང་འབྲས་བུ་དང་པོ་གང་དང་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་གྱི། ལན་ཅིག་ ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུའམ།ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུའམ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུའང་རུང་ཕྱིས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་རིགས་དང་འབྲས་བུ་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ རོ་ཞེས་བྱས་ནའོ།།གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་དྲུག་དང་བདུན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་སྲུང་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། དེའི་སོ་ན་གནས་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དབང་པོ་འཕོ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་སློ་བ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ དང་།འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རིགས་སུ་སླར་འོང་བ་དང་། གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཡིན་ཏེ། ལྔ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། དྲུག་པ་རྗེས་སུ་སྲུང་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རིགས་སུ་སླར་འོང་བའོ། །རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཡིན་ཏེ། དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། བདུན་པ་གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པའི་རིགས་ཅན་དུ་སླར་འོང་བའོ། །དེ་སློབ་པར་གྱུར་ན་ཕྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གཅིག་ཁོང་ནས་དབྱུང་ངོ་། །གང་གི་རིགས་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཡོད་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་གནས་ཀྱི་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རིགས་ཁྱད པར་ཅན་རྙེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རིགས་ལས་ཁྱད་པར་ཅན་རྙེད་པའི་ཕྱིར་གང་ཟག་དེ་འཕེལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་ནི་མི་འགྱུར་རོ།

所說’有學者由於以世間和出世間道而得堅固故不會退失’這一論點也不成立，因為預流果也會退失。所說’預流果不是由世間和出世間道所堅固’這也是不瞭解而說的。這個論點是針對種性而說的，不是針對果位，對此將解釋為何不會從初果退失的論點。 沒有任何果位是同時由世間和出世間道獲得的，但種性是可以由世間和出世間道堅固的，因為在今生得暖等(善根)，或來世的斷道，或在有學位時修習其他世間和出世間道。‘從後來修習所得者則會’是指後來所得的暫時種性，即非兩個階段所得的種性則會退失。 說明種性后當說明果位，故廣說’凡是初果者’等。正因如此，不會從預流果退失，即預流果如果獲得必定是初果。一來果和不還果有時是初果，若是已離大部分貪慾和已離欲界貪者則是。有時不是初果，若是漸次行者則是。 對此，無論是預流果、一來果還是不還果，凡是初果都不會退失，但從后得的一來果、不還果或阿羅漢果則會退失。‘如是’是指從其種性和初果不會退失。 ‘依次是五種、六種和七種’是指：護法者有五種，即在其位時般涅槃、根性轉變、退失后精進、退失、思惟死法性而還。住不動有六種，即前五種加第六護法性而還。具證悟根器者有七種，即前六種加第七從住不動性而還。 ‘彼若成為有學后’應補一個’后’字。唯有初始種性在有學位時存在者才住于彼，其他則不然。若不如此，由於獲得殊勝種性，即由於從有學位的種性獲得殊勝種性，彼補特伽羅唯一增進而不會退失。

།ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། རེ་ཞིག་དཔེར་ན་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་གནས་ ན་དབང་པོ་སྦྱངས་པས་རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཏེ།སློབ་པར་གྱུར་པ་དེའི་རིགས་པས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་ལུགས་ལས་བཟློག་པ་གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པའི་རིགས་ནས་འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རིགས་ཀྱི་བར་ལ་མི་ གནས་སོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་རིགས་གཞན་ལ་གནས་པར་གྱུར་ནའོ། །རིགས་ཁྱད་པར་ཅན་རྙེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་རིགས་ལས་ཁྱད་ཞུགས་པ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་དབང་པོ་སྦྱངས་ པས་ཐོབ་པ་ལས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་དང་པོ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་འབྲས་བུ་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའམ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུའམ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ འབྲས་བུའོ།།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དག་ནི། བདག་གི་གཞི་ལ་འཇུག་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་དབང་གིས་ཀུན་དུ་འབྱུང་སྟེ། མདོ་ལས་ཀྱང་། འཇིག་རྟེན་ན་ལྟ་བ་ཐ་དད་པར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་གཞི་ཅན་ཡིན་ཏེ། འཇིག་ཚོགས་ལ ལྟ་བ་ལས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བ།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རིགས་ཅན། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བདག་དེ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །བདེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ སོགས་པའི་བདེན་པ་དག་ལ་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་མི་གཙང་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་གཙང་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། རྟག་པ་དང་བདག་གི་རྣམ་པ་དག་ཏུ་ དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ།།བདག་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱེད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་དགེ་སློང་དག་གང་ལ་ལ་བདག་གོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་ཁོ་ན་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བར་ཟད་ དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།མཐར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེའི་གཞི་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱང་བདག་གི་གཞིའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་རྟག་གོ། །ཆད་དོ་ཞེས་བྱ་བའམ། བདག་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་ བའམ།འདི་ཁོ་ན་མཆོག་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་དག་པ་ཡིན་ནོ། །ཅི་འདི་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པས་གཞི་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱ་སྟེ། རྟེན་དག་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བདག་ལ་སོགས་པ་ནི་བདག་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོར་བརྗོད་ པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ།སྩོགས་པ་སྨོས་པ་ནི་བདག་གི་བསྡུ་བ་འམ། དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཞི་ནི་སྐྲ་དང་སོ་སྡུག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ ཉིད་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡིན་ནོ།།ཁོང་ཁྲོ་བའི་ནི་དེ་དག་མི་སྡུག་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡིན་ཏེ། ང་རྒྱལ་གྱི་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡིན་ནོ། །མ་རིག་པའི་ཡང་གཉིས་པོ་དེ་ཉིད་ཆུང་ཟད་ཀུན་དུ་རྨོངས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ།

如何做呢？首先，比如說，具有完全退失法的阿羅漢，由於清凈諸根而具有證悟能力，從阿羅漢果位退失而成為有學，依此道理也會退失，相反，從不動種性乃至具有死亡意向法的種性之間則不會退失。 若非如此，即若住于其他種性，由於獲得殊勝種性，因為此種性較退失種性更為殊勝。因此，若從阿羅漢果位退失，則必定也會從以清凈諸根所獲得的果位退失。 為何沒有從初果退失呢？即無論是預流果、一來果還是不還果。因為見斷諸法無有所依，即無有所依處。 如經中廣說：‘彼等依於我執而入’，即依于見斷諸法而入。為何如此？因為以薩迦耶見為根本。如是，見斷諸法皆由我見而生，經中亦說：‘世間諸異見皆以薩迦耶見為基，從薩迦耶見而生，以薩迦耶見為種性，從薩迦耶見而起。’ ‘我亦不存在’即因無有所依故無退失。‘緣于諦故’即是緣于苦等諸諦而執為常等。 非如是的煩惱是什麼呢？即貪等修斷煩惱也是緣于不凈等事物而執為清凈、快樂、常恒、我所等相，故為顛倒所緣。 ‘增益非真實我’如經中所說：‘諸比丘，若有執我者，唯於此五取蘊執為我及我所而已。’ 邊執見等亦依彼基而入，即其他見斷煩惱亦隨順我執基礎而入，如執我為常、斷，或說無我，或執此為最勝，此為清凈，或疑惑此是有還是無等如是諸相而入，故說無有所依。 ‘我等亦不存在’即因為無實有之義，等字所攝即攝我所或攝自在天等。 ‘所依可意與不可意相各別決定’即修斷貪慾之所依是發、牙齒等可意相貌。嗔恚則是不悅意的醜陋相，慢心也是可意相，無明則是對此二者稍有迷惑。

།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་ནི། བདག་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ མེད།ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་བཞི་པོ་བདག་གི་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་ངེས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་གཞི་མེད་པ་དག་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་གཞི་སོ་སོར་ངེས་པ་མེད་པ་དག་ ཅེས་བྱ་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སློབ་དཔོན་གྱིས་གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། འཕགས་པ་སློབ་པ་ངེས་པར་མི་རྟོག་ཅིང་མི་སེམས་པ་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པས་ཏེ། དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ལྡན་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་ བར་འགྱུར་གྱི་ངེས་པར་རྟོག་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ངེས་པར་མི་རྟོག་པ་འགའ་ཞིག་ལ་དྲན་པ་ཉམས་པས་ཐག་པ་ལ་སྦྲུལ་གྱི་འདུ་ཤེས་སྐྱེའི་ངེས་པར་རྟོག་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་དང་འདྲའོ། །བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ལ་ སོགས་པ་བསྡུའོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ངེས་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་མི་རུང་ཞེ་ན། ཀུན་དུ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་དག་ཅེ་ན་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་བས་ན་འཕགས་པ་ལ་ངེས་པར་མི་རྟོག་པའི་སྒོ་ནས་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་མི་རུང་བས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤངས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤངས་པས་ཡོངས་སུ་ ཉམས་པ་མེད་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི།དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དང་པོ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དག་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་སྲིད་དེ། དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་རིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གཞུང་འཛུགས་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་དག་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤངས་པ་གང་ ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་སྤངས་པ་ཡིན་ཏེ།ད་ནི་ཡང་མི་སྐྱེའི་འཇིག་རྟེན་པས་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་སྐྱེའོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །སློབ་པ་ལ་བག་ཡོད་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཁུངས་མདོའི་ཚིག་ གཉིས་པ་ཡིན་ཏེ།འདིའི་དོན་ནི་སློབ་པ་ལ་བག་ཡོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སློབ་པས་བག་ཡོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བག་ཡོད་པའི་ལས་སྟོན་པར་མཛད་པ་འདི་ཡིན་ནོ། །སློབ་པ་ལ་ཡང་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤངས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཇི་ལྟར་ན་དེ་ལ་བག་ཡོད་པ་ལ་བག་ཡོད་པར་བྱར་ ཡོད་ཅེ་ན།འདི་ལྟར་འདིས་ནི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་བ་ཡང་ཐོབ་པར་བྱ་དགོས་ལ། དེ་ལ་སྤངས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བྱས་པ་ཡང་ཡོད་པས་སོ། །འདིར་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ན་རེ་མདོ་ལས། ཀུན་དགའ་བོ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟིས་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་པར་ང་ སྨྲའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན་དེའི་ཕྱིར།ཀུན་དགའ་བོ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་མདོ་འདི་ལས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཙམ་ཁོ་ན་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་གསུངས་པར་ཟད་དེ། ཞེས་ འབྱུང་བའི་བར་འདི་སྨོས་སོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་གཅིག་པ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ཀུན་དགའ་བོ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟིས་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་པར་ང་སྨྲའོ།

對於見所斷法，無有我等之相。這是說，對於見所斷所緣的貪慾等以外的諸法，四種我相絲毫都沒有確定性，因此說是無有所依，即是說無有確定的所依。 論師又廣說’其他’等，即聖者有學在不作意思維時由於失念，即由具有染污念而生起貪慾等煩惱，而在作意思維時則不會生起。就像在某些不作意時由於失念而生起將繩子誤認為蛇的想法，而在作意思維時則不會生起一樣。 ‘我見等’中的’等’字，是包括邊執見等。 又為何在不作意時不應生起我見等呢？因為它們是分別，哪些是分別呢？即我見等煩惱。因此聖者通過不作意而生起我見等是不合理的，由於沒有退失的因，所以見所斷斷除后不會退失。 ‘阿羅漢果位也不會退失’中，‘也’字表明不僅見所斷斷除后不會退失，阿羅漢果位也不會退失。 考慮到除初果外的一來果和不還果是可能退失的，因為這些可能是通過世間道獲得的。 ‘這才是正理’是論師立論。 ‘比丘們，凡是以聖慧所斷者，那才是斷除’，意思是唯有以聖慧所斷者才是斷除，意即世間所斷者會再生起。 ‘對於有學要謹慎’等廣說，是’阿羅漢果位不會退失’的第二個經證。其義是爲了讓有學謹慎而說有學應當謹慎，這是顯示謹慎之業。 若問：有學不是也有聖慧所斷嗎？為何對他們還要說要謹慎呢？這是因為他們還需要獲得殊勝果位，而且其中有些斷除是通過世間道所作的緣故。 對此，毗婆沙師說：經中說’阿難，我說即使阿羅漢也會被利養恭敬所障礙’，因此阿羅漢也會退失。為此而說’阿難，即使阿羅漢’等廣說，此經僅說會從現法樂住退失而已。 第五十一品。怎樣呢？爾時，世尊告訴具壽阿難：‘阿難，我說即使阿羅漢也會被利養恭敬所障礙。’

།ཚེ་དང་ལྡན་པ ཀུན་དགའ་བོས་གསོལ་པ།བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཅིའི་སླད་དུ་འདི་སྐད་ཅེས་ཀུན་དགའ་བོ་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟིས་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་པར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། ཀུན་དགའ་བོ་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་། མ་རྟོགས་ པ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་།མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདིས་ལྷག་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་བཞི་པོ་ཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལས་འདི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ པར་འགྱུར་བར་ང་སྨྲ་སྟེ།དེ་ཡང་འདྲེས་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་པུ་མ་འདྲེས་པ་བག་ཡོད་པ་བརྟུན་པར་གནས་པ་འདིས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ང་མི་སྨྲའོ། ། ཀུན་དགའ་བོ་དེ་ལྟ་བས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་སློབ་པར་བྱ་སྟེ། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་གང་ཡིན་པ་དེ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱའི། རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་བྱུང་བ་ལ་སེམས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་མི་འདུག་པ་དེ་ལྟར་ཀུན་དགའ་བོ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གལ ཏེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ན་རེ་མི་གཡོ་བ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ན་དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ།གལ་ཏེ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཡོད་དོ་ཞེ་ན། ཁོ་བོ་ཅག་ཀྱང་དེ་སྐད་དུ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དཔྱད་པར་བྱ་ སྟེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་དེ་ནི་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཅི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཏན་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དོགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། བསམ་གཏན་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་པས་བསམ་གཏན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །དངོས་གཞི་སྨོས་པ་ནི་ལམ་སླ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་སུ་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་མེད་པ ལ་སོགས་པའི་དུས་ལ་ལར་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དུས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཡང་དང་ཡང་དུ་བཙལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉམས་ཤིང་ཉམས་ན་འདོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱ་བ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གཞན་དག་ན་རེ་རོ་མྱང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཙུན་པ་དགའ་ལྡན་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕངས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ། ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་པས་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། ཐོབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་དང་སྦྱོར་བ་ཡིན་པར་ཡང་མི་རུང་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་རྣམ པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བཟློག་སྟེ་སྟོན་ཏོ།།ཡང་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཕངས་པ་ལས་བཟློག་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཕངས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་ འབྲེལ་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པས་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕངས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ལྷག་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་ཁོ་ན་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་ལ་ཡོད་པས་ན་ལྷག་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ཡིན་ནོ།

具壽阿難請問道：‘世尊，為何說阿難，我說即便是阿羅漢也會被利養恭敬所障礙？‘世尊回答說：‘阿難，並非障礙未得而得、未證而證、未現證而現證。然而，我說此人會從任何一種已獲得的四種增上心生起的現法樂住中退失，這是因為處於混雜狀態。若是獨處不雜、謹慎精進而住，我不說會以任何方式從已經以身證得的心解脫中退失。阿難，因此你應當如此學習：應當降伏任何利養恭敬，不要因利養恭敬生起而使心染著，阿難，你應當如此學習。’ 如果說分別說部主張：‘因為特別說明不動，所以時解脫會有退失’，為此回答說：如果說在時解脫中有退失，我們也同樣說在時解脫中有退失。這應當觀察，即應當觀察時解脫。怎樣觀察呢？問：時解脫是阿羅漢果，還是僅僅是世間禪定的解脫？為什麼會有這樣的疑問呢？因為說到’根本定等持’等，禪定即是等持，所以稱為禪定等持。說’根本’是因為是諸易行道中最殊勝的。 因為在特定時間現前，即在某些無聲等時才現前，因為從時而生，所以也稱為時解脫。因為需要反覆尋求所以稱為可貴，即退失后應當希求，因為是應當追求的意思。其他人說’因為應當品味’，這是尊者喜天的觀點，他認為因為有漏性而與味相應的禪定相應，所以是可貴的。 詳細解釋’阿羅漢果解脫’是因為阿羅漢性即是解脫，所以稱為阿羅漢果解脫，因為以證得的方式永遠相續。‘不應是時解脫’這句話是從時解脫中遮遣阿羅漢果解脫來說明。又’因為不是應當追求的所以也不是可貴的’這句話是從可貴中遮遣，說明阿羅漢果解脫不是可貴的。因為永遠相續存在，所以不是應當追求的，因此不是可貴的，這是其含義。‘唯從增上心所生’是說存在於增上心中，所以稱為增上心所生，是現法樂住。

།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ དག་ཁོ་ན་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་གསུངས་ཤེ་ན།ལྷག་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་བཞི་པོ་ཐོབ་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལས་འདི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ང་སྨྲའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ དུས་དང་སྦྱོར་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཞིག་སྲིད་པར་གྱུར་ན།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཁོ་ན་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ཁོ་ན་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ ཚིག་གོ།།དབང་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་དབང་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ལས་གཞན་ཡིན་པར་འབྱུང་སྟེ། སློབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཆེར་བཤད་ནས། བཀའ་སྩལ་པ། མི་སློབ་པ་དགུ་གང་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ དང་།རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། འདི་དག་ནི་མི་སློབ་པ་དགུ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཞིག་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ།།གང་ཞིག་དེ་དག་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟ་ ཞེ་ན།གང་ཞིག་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉམས་པའི་འཇིགས་པས་བདག་ཉིད་འཆི་བར་སེམས་པ་དེ་ནི་འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །གང་ཞིག་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཅིག་རྗེས་སུ་བསྲུང་བ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །གང་ཞིག་ཡོན་ཏན་གང་ཁོ་ན་ལ་གནས་པ་དེ་ལས་རྗེས་སུ་ མ་བསྲུངས་ཀྱང་མི་གཡོ་བ་དེ་ནི་གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་ཡིན་ནོ།།གང་ཞིག་གང་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་ནི་རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་ནོ། །གང་ཞིག་བྱུང་བ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མི་གཡོ་ བའི་ཆོས་ཅན་ནོ།།ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ཆར་ཡང་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་མ་མཐོང་ནས་འདྲི་བ་ཡིན་ནོ། །སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་དབང་ པོ་རྣོན་པོ་ཡིན་གྱི།དབང་པོ་སྦྱངས་པས་ཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལས་གཡོ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དེ་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་པར་མངོན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་རང་གི་གཞུང་ལུགས་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ ཏེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ན་རེ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གནག་ཚོགས་ཅན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ལན་བརྩམ་པར་བྱ་སྟེ།ཚེ་དང་ལྡན་པ་གནག་ཚོགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །སློབ་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེ་ཞིག་དགྲ་ བཅོམ་པ་མ་ཡིན་པའོ།།ལུས་དང་སྲོག་ལ་མི་ལྟ་བའི་རྒྱུས་མཚོན་གྱིས་འདེབས་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚོན་གྱིས་སྣུན་པར་བྱེད་པའོ། །འཆི་བའི་དུས་ཁོ་ནར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་ནི་མཚོན་གྱིས་བཏབ་པའི་འོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། མཚོན་གྱིས་བཏབ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར་ཏོ།།བཅུ་ལས་འཕྲོས་པ་ལས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅུ་ལས་འཕྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས་སོ། །ཅི་ཞིག་གསུངས་ཤེ་ན། བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

如果問為什麼說只從這些而退失？因為經中說：‘我說從任何一種獲得四種現法樂住的增上心所生法中都會退失。’ 如果解脫是時分解脫阿羅漢性也可能退失的話，為什麼說只從這些退失呢？意思是不應該說只從這些退失。 所謂’因為失去自在’是指失去禪定現前的自在力的意思。 所謂’他是不退法’，經中說明了與不退法不同，即在解說十八種有學后說：‘佛說：什麼是九種無學？即退法、不退法、思法、護法、住不動、能達、不動法、慧解脫、俱解脫，這些就是九種無學。’ 其中，從現法樂住退失的是退法者。不從這些退失的是不退法者。同樣也應用於思法等。 怎樣理解呢？由於害怕禪定退失而想要自殺的是思法者。護持少許功德的是護法者。安住于某種功德而不用守護也不動搖的是住不動者。 能夠證悟並生起殊勝功德的，就是能達者。不會從所生起的功德退失的是不動法者。 問：‘有什麼差別？‘是因為不退法等三者都具有不退失的特性，看不出差別而發問。 ‘非由修習所成’是指天生根器銳利，而不是通過修習獲得的意思。‘從此會動搖’是指從殊勝功德退失的意思。‘這是差別所在’是阿阇黎自己的觀點。 如果說毗婆沙師會說：‘具壽黑眾不是從阿羅漢果退失了嗎？‘為此要作答覆：詳細說到’具壽黑眾’。 ‘為有學時’是指尚未成為阿羅漢。‘因為不顧惜身命而被刀刺’是指被刀所傷。 ‘正當命終時得阿羅漢果’意思是被刀刺后，即以此傷而般涅槃。 ‘十廣說經中也說’是指在《十廣說經》中。說了什麼呢？即說’應生起的法只有一種’

།གང་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བས་ཡིད་དུ་ འོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ། གང་ཞེ་ན། སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ གྲོལ་བ་མི་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལོགས་ཤིག་ཏུ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་གསུངས་སོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ སྨོས་པར་ཟད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་བའི་གོ་སྐབས་མཐོང་ནས་ཡང་།གལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། གལ་ཏེ་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ལས་མ་ཡིན་གྱི། བཅུ་ཚན་དེ་ཁོ་ན་ལས་མངོན་ སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ།སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་མི་གཡོ་བའོ་ཞེས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་གཉིས་སུ་སྨོས་པར་འགྱུར། མི་འགྱུར་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། འདི་སྐད་དུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ། སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་ པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཁྱོད་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་གཅིག་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚིག་གི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན། འདིར་སྨྲས་པ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་ནི་ གང་དུ་ཡང་མ་གསུངས་སོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན་མདོ་དེ་དང་དེ་ལས་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ཡིན་པར་གསུངས་སོ། །ཁས་བླངས་ཏེ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་རྟུལ་པོས་བསྡུས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། ཡང་འདིས་ཅི་ཞིག་ཤེས་པར་བྱས་ཤིང་བསྟན་པ་ཡིན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བར་ནུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཤེས་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་གཞན་དབང་པོ་རྣོན་པོས་བསྡུས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱང་ནུས་སོ། །དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི་མདོ་ལས་འདི་སྐད་དུ། བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ། སེམས་རྣམ་པར གྲོལ་བའོ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་པར་འགྱུར་རོ།།འོན་ཏེ་བསྐྱེད་པར་འོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཤེས་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ནི་གཞན་དབང་པོ་རྣོན་པོས་བསྡུས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཆེས་ཤིན་ཏུ་འོས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བར་འོས་སོ་སྙམ་དུ་བསམས་ པ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཞེས་བྱར་རུང་ངོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་སུམ་དུ་ འགྱུར་བ་དུས་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་འདིའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའམ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་རུང་ནད་མེད་པ་དང་།ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དུས་ལ་ལྟོས་སོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ལ། འདིར་དཔེར་ བརྗོད་པ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་མ་སྤངས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་དཔེར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚང་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ རྒྱུ་ཡོངས་སུ་ཚང་བ་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ།།ཡུལ་གྱི་སྟོབས་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་མ་ཚང་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།

什麼是呢？說道’心解脫是隨時令人愉悅的’，意思是住于現法樂。現證之法只有一個，是什麼呢？說道’心解脫是不動的’，意思是阿羅漢果。由於另外提到了不動解脫特徵的阿羅漢果，所以認為說明了愉悅的心解脫不是阿羅漢果的本質。 看到毗婆沙師們會說’因為有兩種阿羅漢，所以只是另外提到而已’的機會，又詳細說道’假如’：假如隨時愉悅的心解脫就是阿羅漢果的話，為什麼不是在其他經中，而是在這十法中說’現證之法只有一個，即不動的心解脫’，將阿羅漢果說成兩種呢？應該只說’現證之法只有一個，即心解脫’才對。 如果你說’因為有兩種阿羅漢果，所以一個是應生起的，第二個是應現證的，這是詞語的區別解釋’的話。對此回答：在任何地方都沒有說阿羅漢果是應生起的。那麼是什麼呢？在那些經中說是應現證的。即使承認后也要說：鈍根所攝的阿羅漢果是應生起的。那麼這又說明和顯示了什麼呢？ 首先，如果說明了’能夠生起’的話，其他利根所攝的阿羅漢果也是能夠的。如果是這樣的話，經中就應該說’應生起之法只有一個，即心解脫’。如果說明了’適合生起’的話，其他利根所攝的阿羅漢果更加適合，因為它是不動的，所以認為更適合生起。 那麼詳細出現’時解脫’的說法，是認為如果隨時的心解脫是阿羅漢果的話，那麼因為具有這個，所以可以稱為時解脫阿羅漢。‘禪定現前需要依賴時間’是這樣的：他的禪定，無論是有漏還是無漏，都依賴於無病和殊勝境界等特徵的時間。 從阿毗達磨中也詳細出現，這裡舉例說’未斷欲界貪的隨眠’。其中’非理作意’也是舉例。如果說’這樣的是從圓滿因生起的’，意思是這樣的煩惱是從圓滿因生起的。如果認為’僅從境界力生起的是不圓滿的煩惱因’，這是不合理的。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུ་ཡོངས་སུ་མ་ཚང་བར་གོ་གང་ཞིག་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པ་གང་ཞིག་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་ མ་ཚང་བར་སྐྱེ།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ཇི་སྙེད་ཅིག་གིས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་གྲགས་པ་དེ་ནི་དེའི་ཕྱོགས་གཅིག་མ་ཚང་ན་དེ་སྐྱེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་མིག་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཚོགས་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་གྲགས་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་གང་ ཡང་རུང་བ་ཞིག་མ་ཚང་ན་དེ་སྐྱེད་པར་མི་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ནི་གྱི་ནའོ། །དེ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རྣམ་པ་འམ་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །འོན་ཏེ་མ་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉེན་པོའོ། །དེའི་ས་བོན་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་རྩ་ནས་ མ་བཏོན་ཅིང་དྲུངས་མ་ཕྱུང་ན་ཇི་ལྟར་ཟག་པ་ཟད་པ་ཡིན།ཁྱོད་དེ་ལྟ་ཡིན་དུ་ཟད་མོད་ཅེས་ཟེར་ན། དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མ་ཟད་ན་ཡང་ཇི་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལྟར་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་དང་ལྡན་པར་དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་མ་ཐག་ཏུ་དྲན་པ་ སྨོས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་འདི་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་སྨྲ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ནི་དེ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བསྟན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཡུན་རིང་པོ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་སོ། །ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་ པར་སྨྲ་བ་དག་འདི་སྐད་དུ།སེམས་དབེན་པ་ལ་གཞོལ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ལ་བབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འདི་ནི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་བའི་གོ་སྐབས་འདི་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་སྨ་བས་མདོ་གཞན་ལས་དེ་ནི་དགྲ་ བཅོམ་པའི་སྟོབས་ཡིན་པར་ཡང་གསུངས་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ།།ཇི་སྐད་དུ་ཞེ་ན། བཙུན་པ་དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཟག་པ་ཟད་པའི་སྟོབས་དུ་ཞིག་མཆིས། ཤཱ་རིའི་བུ་དགེ་སློང་དགྲ་བཅོམ་པའི་སྟོབས་ནི་བརྒྱད་དེ། ཡུན་རིང་པོ་ནས་སེམས་དབེན་པ་ལ་གཞོལ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་ལ་བབ་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དང་།འདིས་ནི་འདོད་པ་རྣམས་སོལ་བའི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུར་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་རྣམས་ཤེས་ཤིང་འདོད་པ་རྣམས་མཐོང་བ་འདིས་འདོད་པ་ལ་འདོད་པའི་འདུན་པ་དང་། འདོད་པའི་ཆགས་པ་ནས་རྒྱས་པར་འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་ པའི་བར་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འདིའི་སེམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་ཏེ་མི་གནས་པ་དེ་ལྟར་ཡང་འདིས་འདོད་པ་རྣམས་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་།།གཞན་ཡང་སོལ་བའི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུའི་མདོ་དེ་ཉིད་ལས་བསིལ་བར་གྱུར་ཅིང་གསལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་ བཅོམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ།།དེ་སྐད་དུ་འབྱུང་བ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོལ་བའི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུའི་མདོ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པའོ། །ཇི་སྲིད་དུ་སྤྱོད་པ་ལེགས་པར་མ་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་སྤྱོད་ པའོ།།སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དེ་སྐད་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྒྱ་ལ་རེས་འགའ་ཞིག་དྲན་པ་ཉམས་པ་ལས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབང་དུ་ མཛད་ནས་གསུངས་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡུན་རིང་པོ་ནས་སེམས་དབེན་པ་ལ་གཞོལ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སློབ་པ་ལ་ཡང་སྲིད་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་པས་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། །ཟག་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཐམས་ ཅད་ལས་བསིལ་བར་གྱུར་ཅིང་བསལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ།ཟག་པའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ལས་བསིལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་དཔོན་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དེ་སྐད་དུ་གསུངས་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་དགོངས་སོ།

為什麼呢？說’何者在因不具足時而生’，具有生的何者在因不具足時而生。衆所周知，由因緣和合而生果，若其中一分不具足則不能生果，譬如以眼、色等及作意和合而生眼識，若其中任何一個不具足則不能生眼識。 因此，這就是原因。‘如是’是指其行相或其體性。‘未生’是指對治。‘其種子法性’是指種子體性之義，若未從根本拔除、未連根拔起，怎麼能是漏盡呢？ 若說’你僅是如此而已’，因此說’若漏未盡，又怎麼能是阿羅漢呢’。‘如是觀察’是指具念而觀察之義，因為緊接著提到念。 爲了斷除’彼是有學’這種說法，宣說’損減論者自身說明彼即是阿羅漢’。如何說明呢？廣說’長久以來’等。 爲了斷除不損減論者說’心趣向寂靜’乃至’趣入涅槃’是有學的機會，損減論者又說’在其他經中也說那是阿羅漢力’。 怎麼說呢？‘具壽，阿羅漢比丘漏盡力有幾種？舍利子，阿羅漢比丘有八力：從長久以來心趣向寂靜乃至趣入涅槃。’ 此中說’彼見諸欲如火炭聚，如其所知所見諸欲，于欲貪、欲著乃至廣說欲的深深執著，其心不住著’，如是廣說。 又於火炭聚經中說’已成清涼、已成明凈’，故說唯是阿羅漢。 雖有如是說，是指在火炭聚經中說明是阿羅漢。‘乃至未善了知行為’是指乞食等行為。 說’依有學位而作是說故無過失’，是指’百中偶爾失念而生不善分別’之說是依有學位而說，非阿羅漢位。 所說’長久以來心趣向寂靜’，有學也有此情況，但阿羅漢更為究竟，故有差別。所說’於一切漏處法已成清涼、已成明凈’也是依有學位而說，因為說’于欲界漏處法已成清涼’。 阿阇黎認為即使依阿羅漢位而如是說也無過失。

།སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ནི་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དབང་པོ་འཕོ་བར་སྦྱོར་བའི་གོ་སྐབས་མེད་དོ། །ལ་ལ་ནི་སོ་སོའི་ སྐྱེ་བོའི་གནས་སྐབས་ན་དབང་པོ་རྣམས་འཕོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་རིགས་པའི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པའི་ལམ་གྱིས་དབང་པོ་རྣམས་འཕོའམ།འོན་ཏེ་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པས་ཡིན་ཞེ་ན། ཁྱད་པར་དུ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་གཉི་གར་ཡང་སྲིད་དོ་སྙམ་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་དོན་འདི་ནི་སློབ་ དཔོན་གྱིས་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་གྱིས་འཕོ་བ་མེད་དོ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་བས་འབགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཅི་ནས་ཀྱང་བདག་གི་དབང་པོ་དག་རྣོན་པོར་འགྱུར་བར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱོར་བར་བསམས་ནས། འཇིག་ རྟེན་པའམ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གོམས་པར་བྱེད་པ་ན་བར་ཆད་མེད་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་རིམ་གྱིས་དབང་པོ་དག་འཕོའོ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།ལ་ལ་ནི་དད་པས་མོས་པའི་གནས་སྐབས་ནའོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་མི་སློབ་པ་མ་སྨོས་པ་ནི་སློབ་པ་དང་སོ་སོའི་ སྐྱེ་བོའི་གནས་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།མི་སློབ་པ་ཡང་དབང་པོ་དག་འཕོའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ན་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་དབང་པོ་རྣོ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ཆོས་ ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་སྲིད་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་གཡོ་བ་ལས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཏེ་མི་སྲིད་དོ་སྙམ་ནས་འདྲི་བ་ཡིན་ནོ།།སངས་རྒྱས་ལ་ནི་ཉེ་བར་སྤྱད་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཁོ་ན་མངའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདུལ་བའི་དོན་ལ་ཞུགས་པའི་ ཕྱིར་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ཉེ་བར་མི་སྤྱོད་དེ་མངོན་དུ་མི་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་དང་མ་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ནི་ཇི་ཞིག་གིས་བརྩལ་བས་ཉེ་བར་སྤྱད་པ་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དེ་དང་། གང་ཟག་ ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཆོས་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མ་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟར་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ཡང་ལ་ལས་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མཽད་གལ་ལ་སོགས་པའི་རབ་ཀྱི་མཐའ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་། རང་བྱུང་གི་ཆོས་ཀྱང་ ཁ་ཅིག་མ་ཐོབ་ལ་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོས་ཀྱང་རང་བྱུང་གི་ཆོས་ཁྱད་པར་ཅན་ཁ་ཅིག་ཐོབ་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ལའོ། །ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཉེ་བར་སྤྱད་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མདོ་དང་མི་འགལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདིས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་གང་ ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལས་འདི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ནི་ང་སྨྲ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའི་མདོ་དེ་དང་མི་འགལ་ལོ།།དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་ཅར་གྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡང་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ན་རེ་གལ་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐམས་ ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་མི་གཡོ་བ་ཉིད་ཡིན་ན།ཅིའི་ཕྱིར་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཁོ་ན་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་ལ་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པར་སྨྲ་བ་ན་རེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཟག་པ་ མེད་པ་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་སྨོས་ཏེ།དེ་ཡང་བདེན་ན། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་བཞག་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་ཟིན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ལས་ནི་ལ་ལ་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟིས་གཡེན་སྤྱོ་བའི་ཉེས་པས་དབང་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་གང་ཡིན་པའོ།

由於不可能修習，所以在見道時是不會的，這是說見道是十五剎那，在其中沒有轉變根的機會。有人說在凡夫階段諸根轉變，是以隨應行相具足之道轉變諸根呢？還是以寂靜等行相具足而轉變呢？由於未作差別，故認為兩者皆可。如此，此義將由阿阇黎解釋說：‘諸聖者之根不由有漏道轉變’，因為作了’諸聖者’的差別。 思維’我當如何使自己諸根變得銳利’而修習，當修習世間或出世間道時，應知由無間道和解脫道次第而諸根轉變。有人說’在信解階段’，此處未說無學，是因為是學位和凡夫階段，應了知無學者諸根也轉變。 如何不動法者從現法樂住退失，這是問：此由於根銳利，從現法樂住尚不可能退失，何況從不動解脫，更不可能退失。 諸佛唯有從受用退失，這是說爲了調伏所化而不受用、不現前現法樂住的意思。彼與從未得退失也有，這是說不動法者以何勤求從受用退失，以及由於未得殊勝補特伽羅之法而從未得退失也有。如是，不動法者也有未得聲聞大德舍利子、目犍連等究竟者等法，以及自然智法也有未得，大聲聞也有不具足某些殊勝自然智法等。 其他阿羅漢，是說退法等鈍根者。從所得退失也有，其中’也’字表示前說的退失也有。由於不動法者從受用退失，故不違經，這是說此與經中所說’從現法樂住’乃至’我說此從任何一處退失’不相違。 說六種阿羅漢的解脫都是不動。說一切有部說：若一切阿羅漢的無漏解脫都是不動性，為何唯立不時解脫為不動法者，而不立其他呢？因此，主張不退失者說：‘一切的無漏解脫是不動’。若此為真，如何安立不動法者已如是解說，這是說從現法樂住有些由於利養恭敬擾動過失而失去自在故退失，即是鈍根者。

།ལ་ལ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དབང་པོ་རྣོན་པོ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གཞག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ ལས་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟིས་གཡེན་སྤྱོ་བའི་ཉེས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་གྱི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ནི་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ན་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཡང་ ན་འདི་ནི་སྦྱར་བ་གཞན་ཡིན་ཏེ།གོང་དུ་ནི་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མདོ་ལས་ནི་ཁྱད་པར་དུ་མ་སྨོས་པས་གང་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་གཡོ་བ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་ པ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་སྐད་དུ་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར།ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་བརྗོད་དེ། དེ་ཁོ་ནས་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ ཅན་དུ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་ཟིན་པས་དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཇི་ལྟར་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཀླན་ཀར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཞན་པའོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཚངས་པར་སྤྱད་པ་ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ན། ཚངས་སྤྱོད་འདི་ལ་ལེགས་སྤྱད་ཅིང་། །རྣམ་ལ་འང་ལེགས་པར་བསྒོམས་པ་ནི། །ཇི་ལྟར་ནད་དང་བྲལ་བ་བཞིན། ། ཆེ་ཟད་པ་ལས་དགའ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ཡིད་བརྟན་དུ་རུང་བ་དེ་ལྟ་བུར་མི་འགྱུར་རོ། །བྱ་བ་མ་ཡིན་དེ་མི་བྱེད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །རྩལ་པོ་ཆེ་འགྲེད་པ་རྡེག་མི་འཆའ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་རྩལ་པོ་ཆེ་འགྲེད་ན་མཐུས་བདག ཉིད་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རྡེག་འཆའ་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པ་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་འབྲས་བུ་དེ་མ་ཐོབ་པར་མི་འཆི་འོ།།རྩལ་པོ་ཆེ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་རྩལ་ཞན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྩལ་པོ་ཆེ་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟར་ གོམས་པར་བྱས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་དག་གིས་བརྟེན་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ལའོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་གྱིས་འཕོ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་དབང་པོ་འཕོ་བར་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན། ལ་ལ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གནས་སྐབས་ན་དབང་པོ་རྣམས་འཕོའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དུ་ནི་མ་ ཡིན་ཏེ།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་འཕོ་བར་འདོད་ན་གཞན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷའི་རིས་དྲུག་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །འཕགས་པ་ ཁམས་གོང་མར་སྐྱེས་པ་ནི་དབང་པོ་དག་ཀྱང་མི་འཕོ་ལ།ཇི་ལྟར་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་གཏན་ཚིགས་ནི་དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པས་དབང་པོ་རྣམས་ཆེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟེན་ཁྱད་པར་ཅན་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་ཅེ་ན། སྔོན་ཡུལ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དག་ལས་ཡིད་བྱུང་སྟེ། དེས་ན་བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བར་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་དེ་དག་ཉིད་ལ་དམིགས ནས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ།གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དག་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ།

有些人不會退失，即是利根者，應當安立他為不動法性之人。因為鈍根者在現法樂住中會因利養恭敬等過失而退失，而利根者則不會，所以說不動法性者從現法樂住中退失這樣的誹謗是不合理的。 或者這是另一種解釋，前面說不動法性者不會從現法樂住中退失。經中未特別說明，凡是有不動解脫的人也會從現法樂住中退失，因此說一切無漏解脫是不動的，而不是僅僅以此安立為不動法性。 因此如何安立不動法性已如是解說完畢，所以依據經典而說不動法性者會從現法樂住中退失的說法是不合理的。 ‘小’是指軟弱。若不如此，則梵行將不可信賴。這是說，如果從阿羅漢果也會退失的話，‘此梵行善修，于諸善修習，如離病歡喜，漏盡得歡喜’這樣的說法就不可信了。 ‘不作非所作’是指不行不凈行等的特徵。‘如力士較力不立誓’是說，譬如力士較量時因有力量自持而不立誓，同樣聖者雖從果位退失也不會未得果位就死去。說’力士’是表明不是力量微弱者。有人說力士就是有力量的人。 若問如何修習，答：由有學無學道使之堅固。加行道在一切處唯一，這是對於證悟不動和見道所得而言。 聖者諸根不因有漏道而轉變，這是因為要說明聖者根性的轉變。若不如此，‘有些人在凡夫階段根性會轉變’這樣的說法就會相違。 其他情況則不然，因為不可能退失。這是說，如果認為因為害怕退失而根性會轉變，那麼在欲界六天和色界無色界中是沒有退失的。 聖者生於上界既不轉變根性，也決不會退失。對此的理由是：因為經過長時間修習使諸根極為成熟，以及獲得殊勝所依。 又問：為何欲界諸天中沒有退失？答：因為他們先前已經厭離廣大境界而見到諸諦，他們怎麼會因為這些境界而退失呢？必定是利根者。

།མི་སློབ་པ་དགུ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་འབྲས་བུ་ས་དགུས་བསྡུས་པ་ཉིད་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་དང་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འབྲས་ བུ་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུའོ།།འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་སྤོང་བའི་སྦྱོར་བ་དང་། བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཁོ་ན་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཙམ་གྱིས་བསྡུས་པའོ།།ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གཟུགས་མེད་པས་བསྡུས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མདོ་ལས། ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ན་ཡང་མཐོང་བའི་ལམ་ མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་མེད་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དེ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སངས་རྒྱས་གཉིས་ནི་མི་གཡོ་བའི་བྱེ་བྲག་ཁོ་ན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ དབང་པོ་ཆུང་ངུ་དང་།འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱིས་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་དབང་པོ་ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་ཡིན་ནོ། །རང་སངས་རྒྱས་ནི་དབང་པོ་ཆེན་པོའི་འབྲིང་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། ། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པོ་དབང་པོ་རྣམ་པ་དགུའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དབང་པོ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཡིན་པ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དབང་པོ་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་བར་རོ། །བདུན་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་སངས་རྒྱས་དང་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི སངས་རྒྱས་དག་ནི་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཁོ་ནས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དང་པོ་ཉིད་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་དང་པོ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གནས་སྐབས་ཉིད་ན་གཞན་གྱི་དྲིང་འཇོག་པས་གཞན་ལས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཐོས་ནས་ཕྱིས་དོན་རྣམས་ལ་སྦྱོར་ བའི་ཕྱིར་ཏེ།བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྔོན་སོ་སོའི་སྐྱོ་བོའི་གནས་སྐབས་ཉིད་ན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་གསུང་རབ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་དོན་རྣམས་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཏེ།བསམ་པ་དང་བསྒོམ་པ་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་སྦྱོར་བ་ལས་ནི་དད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དད་པས་མོས་པ་དང་ཤེས་རབ་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པས་མོས་པ་ལྷག་པ་དང་། ཤེས་རབ་ལྷག་པའི་སྒོ་ ནས་སོ།།དད་པས་མོས་པ་ནི་དད་པས་མོས་པ་སྟེ། དེ་ལྷག་པའི་ཕྱིར། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཉིད་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ལྷག་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་སོ། །དེ་ལ་དད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལ་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ལ། དད་པས་ རྗེས་སུ་འབྲང་བ་འདི་དག་ཇི་ལྟར་བགྲང་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཞུང་ཇི་ལྟ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།དབང་པོ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་གསུམ་མོ། །འདིར་ཡང་འདི་ལྟར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཐམས་ཅད་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཁོ་ ན་ཡིན་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་རྟུལ་བ་དང་ཆེས་ཤིན་ཏུ་རྟུལ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་འདི་དག་ལ་དབང་པོ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཁྱད་པར་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ། །རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་ལྔའོ།

所謂’依止九種無學’，是因為其果由九地所攝。關於’果與殊勝果’，果是指一來果。殊勝果是指斷除的修習、無間道、解脫道，以及初禪等殊勝道的特徵。 所謂’唯獲得道果’，是指僅由離欲界貪所攝。‘無色界中無不還果’，因為經中說：‘由斷除五下分結故為不還’，且彼處無見道，如前所說，因為不緣欲界故無見道。 所謂’不動法者有二種’，是因為經中如是說。‘二種佛唯是不動的差別’，不動法者由根器小、中、大的差別分為三種：聲聞的不動法者是上品根器中的下品，獨覺是上品根器中的中品，圓滿正覺佛是上品中的上品。 所謂’由九種根器差別’，從退失法者是下下根器，乃至世尊是上上根器。‘有七種’，因為獨覺與圓滿正覺佛二者唯為俱分解脫所攝。 所謂’從最初’等廣說，即最初凡夫階段依止他人，從他人處聽聞念處等法，之後于諸義修習，即是說示思維與修習。同樣，先前凡夫階段以智慧隨順十二分教法，自己隨順菩提分等法而於諸義修習，即是依止思維與修習。如是，由修習而成信隨行與法隨行。 所謂’由信解與勝慧門’，是由勝信解與勝慧門。信解即信解，因其殊勝故為鈍根，因慧殊勝故為利根。所謂’由解脫’，即從煩惱解脫。‘慧解脫’，即由智慧從煩惱解脫。所謂’由等持與解脫’，即由等持與解脫。 關於’信隨行由根門’等廣說，這些信隨行如何計數，當如是依文顯示：由下、中、上根故，由根門有三種。此中應如是了知：雖然一切信隨行皆是鈍根，然由極鈍與更極鈍的安住，故此等有下、中、上三種差別。由種性門有五種。

།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ རིགས་ནས་རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་གྱི་རིགས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ལྔ་ཡིན་ནོ།།ཡང་རིགས་དང་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་བརྒྱད་དུ་གྱུར་པ་དེ་དག་རེ་རེ་ཞིང་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་བཅོ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་བཟོད་པ་བརྒྱད་དང་ཤེས་པ་བདུན་ལ་གནས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མཐོང་བའི་ལམ་ ལ་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནས་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་བར་བཟོད་པ་བརྒྱད་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནས་འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་བདུན་ནོ། །ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།བརྒྱད་དང་བདུན་ནི་བཅོ་ལྔར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བུ་དེ་ལ་གནས་པ་བཅོ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་བཅོ་ལྔར་ཐ་དད་པ་འདི་དག་ཡང་རེ་རེ་བཞིན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ནི་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་འཆིང་བ་ མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་གཅིག་དང་།འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནས་རྣམ་པ་དགུ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དགུའི་བར་ཡིན་ནོ། །གོང་ན་ནི་མི་སྲིད་ དེ།འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་གཉེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་དགུ་བརྒྱད་ནི་བདུན་ཅུ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། སྔར་བཤད་པ་འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པས་བསྣན་ན་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་དུ་སོ་སོར་ཐ་དད་ པ་འདི་དག་རེ་རེ་ཞིང་རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་དགུའོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གླིང་གསུམ་དང་། ལྷའི་རིས་དྲུག་ཏུ་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གླིང་གསུམ་ནི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་མ་གཏོགས་པ་དག་སྟེ། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་ན་ནི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷའི་རིས་དྲུག་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དག་སྟེ། དེའི་གོང་ན་མཐོང་བའི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་རྣམས་སུ་སྐྱེས་པས་ན་འདི་དག་རེ་རེ་ཞིང་དགུ་འགྱུར་དུ་འགྱུར་རོ། །དབང་པོ་དང་རིགས་དང་། ལམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྡོམས་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཇུག་སྡུད་པར་སྨོས་པ་སྟེ། འདི་ཉིད་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲེལ པའི་ནང་དུ་བྲིས་པར་ཟད་དོ།།གང་ཟག་གཞན་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་དེ་བཞིན་དུ་བརྩི་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དབང་པོ་དང་། རིགས་དང་ལམ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་བརྩིས་པ་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་བརྩི་བར་ བྱའོ།།ཅི་རིགས་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དང་། དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ལ་ནི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མེད་ལ། དད་པས་མོས་པ་དང་། དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དག་ལ་ནི། རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་ཡོད་པས་ཅི་རིགས་པར་ཞེས་སྨོས་སོ། ། དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་གསུམ་མོ། །རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་གཅིག་ཁོ་ན་སྟེ་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་བཅོ་ལྔ་སྟེ། བཟོད་པ་བརྒྱད་དང་ཤེས་པ་བདུན་ལ་གནས་པའོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ནི་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་སྟེ། འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང ལྡན་པ་དང་།འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དགུ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གྱི་བར་དུའོ། །རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་དགུ་སྟེ། གླིང་གསུམ་དང་། ལྷའི་རིས་དྲུག་ཏུ་སྐྱེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་། རིགས་དང་། ལམ་ དང་།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྡོམས་ན་ནི་ཉི་ཁྲི་དགུ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་རྩ་ལྔར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་དད་པས་མོས་པ་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་གསུམ་མོ། །རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་སོ་སོར་ལྔའོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ནི་སོ་སོར་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་ཁོ་ན་སྟེ་ སྔ་མ་བཞིན་ནོ།

怎麼說呢？從完全退失種性到定性種性為止共有五種。又由種性和根的差別成為八種，其中每一種從道的方面來說是十五種。 怎麼說呢？所說的’安住於八忍七智’，即在見道中有十五剎那：從苦法智忍到道隨智忍為止有八忍，從苦法智到滅隨智為止有七智。道隨智是屬於修道所攝。 八加七成為十五，如是安住於此的有十五種。如是從道的方面分為十五種差別，這些又每一種從離貪的方面來說有七十三種。 怎麼說呢？首先是具足欲界一切結縛的一種，從離欲界一品貪到離九品貪為止，以及離無所有處貪的九品為止。再上則不存在，因為世間道無法對治有頂。那些九八即是七十二，加上前說的具足一切結縛者則成七十三。 又從離貪的方面分為七十三種差別的這些，每一種從所依的方面來說有九種。怎麼說呢？所說的’生於三洲和六慾天’，三洲是除北俱盧洲以外的三洲，因為北俱盧洲無有聖道。六慾天是指欲界天，因為其上無見道。由生於這些處所，故每一種成九倍。 所說的’總攝根、種性、道、離貪和所依’是總結語，‘此即一’是在註釋中所寫。其他補特伽羅也應當如理如是計數，是指隨法行等。如同隨信行從根、種性、道、離貪和所依方面計數那樣計數。 ‘如理’是說：隨法行、見至和不時解脫者無種性差別，信解和時解脫者則有種性差別，故說’如理’。 其中隨法行從根的方面有三種。從種性方面唯一種，無差別。從道的方面有十五種，即安住於八忍七智。從離貪方面有七十三種，即具足一切結縛及從離欲界一品貪乃至如是離無所有處貪為止。從所依方面有九種，即生於三洲和六慾天。 如是從根、種性、道、離貪和所依方面總攝，則成二萬九千五百六十五。如是信解從根的方面有三種，從種性方面各有五種，從離貪方面各有七十三種，如前。

།རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་དགུ་སྟེ། གླིང་གསུམ་དང་། ལྷའི་རིས་དྲུག་ཏུ་སྐྱེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་། རིགས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྡོམས་ན་ནི་དགུ་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་རྩ་ལྔར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ནི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་སེམས་ བཅུ་དྲུག་ཐོབ་པ་འབའ་ཞིག་གི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཚེ་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དང་། རྣོན་པོ་དག་དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དག་ཡིན་པས་འདིར་དེ་གཉིས་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐལ་ལྡན་ཁྱད་པར་ཅན་ན་རེ་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་དགུ་ཡིན་ཏེ། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ནི་བསམ་པ་གང་གིས་དེ་སྐད་དུ་སྨྲས་པ་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་དོ། །གལ་ཏེ་འདི་སྐད་དུ་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་ས་དང་ས་ན་དགུར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་འགྱུར་ན་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ནི་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དང་ཐ་མི དད་པའི་ཕྱིར་དེ་ཁོ་ན་བསྟན་པར་གྱུར་པས་རིགས་པ་ཡིན་ཏེ།ཚད་ཀྱང་དེ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །འོན་ཏེ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཟག་པ་མེད་པ་ས་དགུ་པ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་འདི་དག་དགུ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་ན་ནི། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཚད་དེ་ཡང་དགུར་བསྒྱུར་བ་བྱས་ན་དེ་དག་འདི་སྙེད་དུ་འགྱུར་ཏེ། བརྒྱད་ཁྲི་ བརྒྱད་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་རྩ་ལྔར་འགྱུར་ཏེ།དེ་བཞིན་དུ་འོག་མ་ཡང་བཤད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དད་པས་མོས་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་བཟུང་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར་བརྩི་དགོས་ཏེ། དད་པས་མོས་པ་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་གསུམ་མོ། །རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་སོ་སོར་ལྔའོ། ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ནི་བདུན་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ཐོག་ཏུ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཅིག་གོ། །རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་དགུ་དང་། གཟུགས ཀྱི་ཁམས་ན་གནས་བཅུ་དྲུག་དང་།གཟུགས་མེད་པ་བཞིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་། རིགས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྡོམས་ན་ནི་སུམ་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔའོ། །མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ལ་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ནི་མེད་དོ། །དབང་པོ་དང་། འདོད་ཆགས་ དང་བྲལ་བ་དང་།རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྡོམས་ན་ནི་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བདུན་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་གཟུང་ན་ནི་འདི་ལྟར་བརྩི་བར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྡོམས་ན་བདུན་སྟོང་བཞི་བཅུ་ རྩ་བདུན་དུ་འགྱུར་རོ།།ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པའི་ནང་དུ་འདུས་པས་མི་རྩིའོ། །གལ་ཏེ་རྩི་ན་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་གསུམ་མོ། །རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་གལ་ཏེ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དེ་དད་པས་མོས་པ་ཡིན་ན་ལྔའོ། །གལ་ཏེ་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ ཡིན་ན་ནི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མེད་དོ།།ལམ་ནི་གཉི་གའི་ཡང་དབྱེ་བ་མེད་དོ། །ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཁྱད་པར་མེད་དོ།

從所依的角度有九種，即三洲和六慾天中所生。同樣，從根、種姓、離貪以及所依的角度總計為九千八百五十五。此處僅就住于果位獲得十六心者而言，因為此時鈍根和利根者是信解和見至，所以此處想要說明這兩者。 某些具特殊福德者說：‘從道的角度是九種，即住于修道者。‘但不理解他們以何種想法如此說。如果認為從道的角度在每一地中有九種，那麼就與’從離貪的角度有七十三’這種說法沒有區別，因此應當只說明那個，數量也僅此而已。 若是因為無漏修道住於九地而安立為九種，那麼如此的話，將數量乘以九就會得出八萬八千六百九十五，下面也應如此解釋。如果包括從信解直至金剛喻定，則不應如此計算：從根的角度信解有三種；從種姓的角度各有五種；從離貪的角度，在七十三之上加上有頂八種離貪，故為八十一；從所依的角度有二十九種。 如何理解呢？欲界有九處所生，色界有十六處，無色界有四處。如是從根、種姓、離貪以及所依的角度總計為三萬五千二百三十五。見至則無種姓差別。從根、離貪以及所依的角度總計為一千九百七十一。 如果包括從見至直至金剛喻定，則應如此計算：從根、離貪以及所依的角度總計為七千零四十七。身證因包含在信解和見至中，故不另計。若要計算，從根的角度有三種；從種姓的角度，若身證是信解則有五種，若是見至則無種姓差別；兩者的道都無差別；因為已離無所有處貪，從離貪的角度也無差別。

།གལ་ཏེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པའི་འཆིང་བ་མཐའ་དག་དང་ལྡན་པ་དང་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ ནས་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ལམ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་ཡོད་མོད་ཀྱི་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་ལམ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པས་འདི་དེས་བྱས་པ་དེའི་ཁྱད་པར་དུ་ནི་རྣམ་པར་མི་གཞག་[(]འོ[,]གོ།[)་]།སྐལ་ལྡན་ཁྱད པར་ཅན་ན་རེ་རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་ཁྱད་པར་རྣམ་པ་མང་སྟེ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རྟེན་ཅན་ཡིན་པ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་རྟེན་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ན་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཅན་ཡིན། འདི་ལྟར་རིགས་པ་སྙམ་བྱེད་དེ། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྐྱེ་བའི་གནས་དགུ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་གནས་བཅུ་དྲུག་སྟེ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའོ། །འཕགས་པ་ནི་དེ་དག་ཏུ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྐྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྟེན་ཅན་གྱི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐྱེད་པ་དང་ལྡན པའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པར་གྱུར་པ་དེའི་ལྡན་པ་ཙམ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ཀྱང་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྟེན་ཅན་ཉིད་དུ་འདོད་ན་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྟེན་ཅན་དང་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་། རིགས་དང་རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་ བགྲངས་ཏེ་བརྩི་བར་བྱ་སྟེ།ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་གསུམ་མོ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་གལ་ཏེ་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ལྔའོ། །འོན་ཏེ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཁྱད་པར་མེད་དོ། ། གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར གྲོལ་བའི་ཕྱིར་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་དག་ནི་གཟུགས་ཅན་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བརྒྱད་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་སྒྲིབ་པ་ ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་གང་གིས་རྣམ་པར་ཐར་པ་དག་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་པ་སྟེ། ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ལ་གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་སྤངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་ སོགས་པ་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།མི་འཕྲོགས་ཆོས་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འབྲས་བུ་ཁོ་ན་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་དད་པས་མོས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། ། ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ཡོད་དོ། །དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ཡིན ལ།འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཁོ་ ན་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཁོ་ནའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི།དབང་པོ་དང་འབྲས་བུ་དག་གི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་མེད་དོ།

如果是具有一切有頂結使且從一品離貪乃至八品離貪者，雖然從道和離貪的角度有差別，但以身證本身並非由道和離貪所作，所以不能安立為由此所作的差別。 具德殊勝者說：從所依的角度有多種差別，因為從欲界所依乃至有頂所依。如何以身證是無邊虛空處等所依？如是思維：從所依的角度，欲界有九生處，色界有十六處，共二十五處。聖者于彼等處生起滅盡定。 如果承許具有欲界和色界所依的滅盡定，併成為以身證的不還果者，僅由具有相應的緣故，後來也成為以身證有頂所依，則應了知是有頂所依和二十六處。 同樣地，應從根、種性和所依的角度計數：慧解脫的差別從根的角度有三種。慧解脫從種性的角度，如果是時解脫則有五種。如果是不時解脫，則無差別。俱分解脫也應如是配合。 由慧力和定力從煩惱障和解脫障中解脫，即由慧力從煩惱障解脫，由定力從解脫障解脫。解脫即將宣說有色見諸色等八種。其中煩惱障即煩惱本身為障。解脫障即諸解脫之障，即不能生起諸解脫，身心不堪能性。 此中’斷除五煩惱’是說斷除身見等五種順下分結。‘不動法’即不退失法的意思。‘唯從果’廣說即因為是信解，從根的角度非圓滿。因為非以身證，從等至的角度也非圓滿。因為是不還果，從果的角度則有圓滿。 ‘唯從根’即因為是見得，從根的角度是圓滿，因為未離貪，從果的角度非圓滿，從等至的角度也非圓滿，因為未得不還果和等至。其他也應如理配合。‘唯從等至’即唯從等至的角度圓滿，而非從根和果的角度圓滿，此說法是不存在的。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མ་ཐོབ་པར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མེད་པས་སོ། །འབྲས་བུ་མེད་པར་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་དང་།དབང་པོ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མེད་དེ། འདི་ལྟར་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མ་ཐོབ་པ་ལ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མེད་པས་སོ། །དབང་ པོ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོ་རྣོ་བའི་ཕྱིར་དང་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དབང་པོ་ཁོ་ན་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འདི་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ ཡིན་ལ།ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འདི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མ་ཐོབ་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དུས་ ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འདི་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།།གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འདི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ནི་ཡིན་ཏེ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་ནི་གཉི་གའི་ཆ་ ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བཤད་དོ།།དབང་པོ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་སོ། །གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་སོ་ ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ།།བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ནི་གང་གིས་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སྤོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྤོང་བའི་ལམ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གང་ཞིག་གིས་དབང་པོ་འཕོ་བ་ལ་སོགས་པར་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་མི་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡོད་དོ། །དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ངེས་པར་ གྲོལ་བ་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་བ་གང་ཡིན་པའོ།།དང་པོ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ཁྱད་པར་སྨོས་པ་ནི། འདི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དེ་དང་རིགས་མཐུན་པའི་ལམ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ ཡིན་པར་འདོད་དེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ནི་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གཞན་ཡང་གལ་ཏེ་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་མ་བརྗོད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ནི་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་བ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་ཙམ་ཞིག་སྨོས་པར་འགྱུར་ན།དེ་ལྟ་ན་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ཕན་ཆད་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་བར་སྐྱེ་བ་ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དུ་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྣམ་པར་གྲོལ་ བའི་ལམ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་མི་འདོད་དོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ནས། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ཀྱི་བར་གང་ཡིན་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་དེ་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་ བས་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སྒྲིབ་པ་ལས་ངེས་པར་གྲོལ་བ་ཉིད་ཡིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།སྦྱོར་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་ པ་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཕན་ཆད་དེ་དང་རིས་མཐུན་པ་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་བདུན་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།

為什麼呢？因為未得不還果者無法入滅盡定。無果而入定和根力者，這是說僅從滅盡定和根力而圓滿，而非從果位而言，這也是不對的。因為未得不還果者無法入滅盡定。 所謂從根力和入定者，意思是因為根力銳利和已得滅盡定。所謂僅從根力者，因為經中說’不時解脫’，此人從根力方面是圓滿的，又因為經中說’慧解脫’，此人從入定方面並非圓滿，因為未得滅盡定者稱為慧解脫。 所謂僅從入定者，因為經中說’時解脫’，此人從根力方面並非圓滿。因為經中說’俱分解脫’，此人從入定方面是圓滿的，因為已得滅盡定者稱為俱分解脫。 所謂從根力和入定二者者是什麼意思呢？是圓滿的意思。因為是不時解脫故從根力方面，因為是俱分解脫故從入定方面，這樣來說明。 無間道是能斷除障礙者，這是說因為有不能斷除的道存在，即有某些無間道不能斷除轉根等障礙。 所謂首先生起從所斷障礙中決定解脫者，是指從無間道所斷障礙中決定解脫者。所說’首先’這個限定詞，是因為第三剎那等與彼類似的道被認為是勝進道，因此說’勝進道是異於彼等的其他道’。 再者，如果不說’首先’二字，而僅說解脫道是從所斷障礙中決定解脫者，那麼從苦法智以後的所有無間道等都是從所斷障礙中決定解脫而生起，則一切都將成為解脫道。這樣無間道等也將成為解脫道，這是不應理的。 因此，從苦法智忍所斷的見所斷障礙，乃至修所斷障礙，凡是從這些所斷障礙中首先決定解脫而生起者，才是解脫道，其他雖然也從所斷障礙中決定解脫，但不是解脫道。 異於加行道等三者的其他道是勝進道，即從第十六剎那道類智以後，與彼相似的第十七剎那等無漏剎那，應當了知這些是勝進道的本質。

།གཞན་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རབ་ཀྱི་མཐའ་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པའམ། ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་སྐྱེ་ བའོ་ཞེས་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་ནོ།།ལུགས་ལས་བཟློག་པར་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་གང་གི་ནང་དུ་འདུས་པར་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། སྦྱོར་བའི་ལམ་ཁོ་ནའི་ནང་དུ་འདུས་ན་འདི་ནི་སྦྱོར་བའི་ལམ་ཐག་རིང་ པོ་ཡིན་པས་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དག་དང་ཁྱད་པར་དེ་ཡོད་དོ།།ཡང་ན་དཔེར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། ཉེ་བ་ཁོ་ན་སྦྱོར་བའི་ལམ་དུ་བཤད་དོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་གཉིས་པ། དེ་ནས་དེར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འཇིག་རྟེན་ན་གང་ནས་འགྲོ་བ་དེ་ལམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲགས་ལ་འདི་ནས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྲོ་ཞིང་ཕྱིན་པར་བྱེད་དེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ལམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །འདིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་ལམ་ཚོལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བས་གང་ གིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཚོལ་ཞིང་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ལམ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་དག་ཇི་ལྟར་ན་ལམ་ཉིད་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཐོབ་པ་ལ་ནི་སྦྱོར་བ་དང་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཁོ་ན་ནུས་པ་ཡོད་ཀྱི་དེ་གཉིས་ནི་མ་ ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་དང་འདྲ་བ་དང་ཆེས་ཆེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་སྤང་བའི་ལམ་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་བསགས་པའི་སྒོ་ནས་ཆེས་ཆེ་བ་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བདེན་པ་བཞི་ ལ་དམིགས་ཤིང་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པ་ལྟར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་ལ་ཆེས་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་གཉིས་ཁྱད་ཞུགས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ།།གོང་ནས་གོང་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རམ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་གྱིས་ལམ་གོང་ནས་གོང་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའམ།གང་གི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཇུག་སྟེ། དེ་དག་སྐྱེས་ནས་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་ལམ་ ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།གཞན་དག་ན་རེ་འདི་སྐད་དུ་གོང་ནས་གོང་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་གཉིས་ལམ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་འདིས་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་བཞིན་དུ་སླ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་སླ་བའི་ལམ་ཡང་ཡོད། མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་སླ་བའི་ལམ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དང་། ཞི་གནས་ དང་ལྷག་མཐོང་མཉམ་པ་དག་གིས་འབད་མི་དགོས་པར་ངང་གིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡན་ལག་དག་གིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དང་།ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དག་མཉམ་པ་ཉིད་ནི་ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་མཉམ་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་གིས་ན་འབད་མི་དགོས་པར་ ངང་གིས་འབྱུང་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ལམ་སླ་བ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དག་ནི་ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དག་མཉམ་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འབད་པ་མི་དགོས་པར་ངང་གིས་འབྱུང་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ལམ་དེ་ནི་སླ་བ་ཞེས་བྱའོ།

其他如解脫智慧究竟邊際盡智等，也應當如是說。凡是能令現法安樂住或成就殊勝功德之道，也唯是殊勝道。 已說修習道是無間道生起之前導，因此修習道是世間法之最勝，這是顯而易見的。 如果問：逆序的忍等道，應當歸屬於何處？答：唯屬於修習道。此修習道路程遙遠，與世間最勝法有此差別。 或者爲了舉例，僅說無間近修習道。 卷五十二。其次，‘此是涅槃之道’是說，世間所謂從何處而去即是道路，此處也是趣向併到達涅槃，因此是道路，這是在說明。 ‘由此尋求涅槃’是說，從語根來看是尋求道路，因此能尋求並獲得涅槃者即是道路。 問：‘解脫道和殊勝道如何是道？‘是想到：這兩者並非能獲得涅槃，因為唯有修習道和無間道才有能力獲得涅槃，這兩者則不能。 ‘因為與彼相似且更殊勝’是說，由於所緣、行相和無漏性相同，故與斷道相似，從積累因的角度也更為殊勝。如同無間道緣四諦、具十六行相且無漏，解脫道和殊勝道也與之相似，且以更殊勝性而超勝彼二者。 ‘因為令趣向更高或趣入無餘依’是說，由於解脫道和殊勝道能令道路趣向更高，或由於這兩者能趣入無餘依涅槃，生起后趣入無餘依涅槃，因此這兩者即是道，這是語義。 其他人說：‘因為令趣向更高而趣入無餘依，所以這兩者即是道。’ ‘因為成就涅槃’是說，由此成就涅槃，這是語義。 ‘同樣易行道也有兩種’是說，有證悟遲緩的易行道，也有證悟迅速的易行道。 ‘因為具足支分、止觀平等而不需努力自然生起’是說，具足支分和止觀平等性即是具足支分和止觀平等，由於這些而不需努力自然生起，因此是易行道。 因為禪定具足支分且止觀平等，所以不需努力自然生起，因此此道稱為易行。

།ཡན་ལག་ གིས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དག་ནི་ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་མ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འབད་ནས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཅི་རིགས་པར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཆུང་བའི་ཕྱིར་འབད་ ནས་འབྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ།མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ནི་ཞི་གནས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་འབད་ནས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པ་དག་ནི་ལྷག་མཐོང་ཆུང་བའི་ཕྱིར་འབད་ནས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་ལམ་ དཀའ་བ་ཡིན་ནོ།།མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལ་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་ཡོད་པས་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཆུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་རྣོ་བའོ། །ཡང་ན་མངོན་པར་ཤེས་པ་འདི་གང་ ཟག་མོང་རྟུལ་ཞིང་བླུན་པའི་ཡིན་པས་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཤེས་པ་གང་ཟག་ཡིད་རྣོན་པོའི་ཡིན་པས་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ནི་ལུས་དང་། ཚོར་བ་དང་། སེམས་དང་། ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གཞག་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དག་ཡིན་ནོ།།ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་ནི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་འདུན་པ་སྐྱེད་དོ། །རྩོལ་བ་བྱེད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ། །སེམས་རབ་ཏུ་འཛིན་ཏོ། །ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་གོ། །སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་མི་ སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུན་པ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ།།དགེ་བའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུན་པ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པ་དང་། མི་བརྗེད་པ་དང་། བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དང་། ཕྱིར་ཞིང་གོམས་པ་དང་། འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་ དང་།ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདུན་པ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་ནི་འདུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བརྩོན་འགྲུས་དང་། སེམས་དང་། དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་ པ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དག་སྟེ།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དབང་པོ་ལྔ་ནི་དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་དག་གོ། །སྟོབས་ལྔ་ནི་དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ ཀྱི་སྟོབས་དག་གོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་ནི་དྲན་པ་དང་། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དག་སྟེ། དྲན་པ་ཉིད་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་པས་ དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་པས་ན་བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།།འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་ པའི་ངག་དང་།ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་མ་རིག་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་པའི་མ་རིག་པ་མ་ ལུས་པར་སྤངས་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉི་ག་བྱང་ཆུབ་ཡིན་ཏེ།འདིས་ནི་སློབ་པ་དང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་རྣམ་པར་མི་བཞག་གོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་ཡང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། རང་གི་དོན་བྱས་པ་དང་ཡང་བྱར་མེད་པ་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཟད་པ་ཤེས་པས་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།

所謂’因為不被支分所完全攝持’的廣說是：無所對礙定、殊勝禪定和無色定，因為不被支分所完全攝持，所以是需要努力而生起的。它們也是因為止觀較小而需要努力生起的。其中，無所對礙定和殊勝禪定是因為止較小而需要努力生起；無色定是因為觀較小而需要努力生起。因此，無所對礙定等這些是難行道。 ‘神通遲鈍’是指此中有遲鈍的神通，所以稱為神通遲鈍，即是說智慧小的意思。‘神通迅速’是指智慧銳利。或者說，此神通是屬於鈍根愚笨者的，所以是神通遲鈍；同樣，神通是屬於利根者的，所以是神通迅速，應當如是理解。 四念住是如前所說的身、受、心、法念住。 四正斷是：為斷已生起的罪惡不善法而生起欲求、精進、發起勤勉、攝持其心、正確安住。爲了不生起未生的罪惡不善法而生起欲求等，如前所說。為生起未生的善法而生起欲求等，如前所說。為使已生起的善法住、不忘、修習圓滿、再次熟習、增長廣大、以智慧現前而生起欲求等，如前所說。 四神足是：欲三摩地斷行具足的神足，同樣精進、心、觀察三摩地斷行具足的神足。神足即是神通之因的意思。 五根是信根、精進根、念根、定根、慧根。 五力是信力、精進力、念力、定力、慧力。 七覺支是：念、擇法、精進、喜、輕安、定、舍覺支。念即是正覺支，所以稱爲念正覺支；乃至舍即是正覺支，所以稱為舍正覺支，中間諸支也是如此。 八聖道支是：正見、正思維、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。 ‘由此二者斷盡無明’是說因為斷盡了三界的一切無明，所以這兩者是菩提。這表明學人和凡夫的智慧不被安立為菩提。 此外，按照次第，是因為如實通達已辦自利且無需再辦，以盡智如實了知’我已遍知苦’。

།བདག་གིས་ཀུན་འབྱུང་བ་སྤངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་གིས་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་གིས་ལམ་བསྒོམས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཟད་པ་ཤེས་པ་དེ་བྱང་ཆུབ་ཡིན་ནོ།།མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པས་ཀྱང་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ། ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། ། བདག་གིས་ཀུན་འབྱུང་བ་སྤངས་ཏེ། ཡང་སྤང་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་གིས་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ། ཡང་མངོན་དུ་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་གིས་ལམ་བསྒོམས་ཏེ། ཡང་བསྒོམ་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་བྱར མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཡིན་ནོ།།བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་བསྟན་ལ། ཡང་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་བསྟན་པས་གཉི་ག་ཡང་གང་ཟག་དབང་པོ་རྣོན་པོའི་ཡིན་པར་ སྟོན་ཏོ་ཞེས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་བྱང་ཆུབ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡན་ལག་གི་དོན་རབ་ཏུ་བསྒྲུབས་ནས་སྤྱིའི་དོན་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་ཕྱིར། སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དེའི་ཕྱོགས་མཐུན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་དེ་དང་མཐུན་ པ་ནི་དེ་དང་མཐུན་པའོ།།དེའི་ངོ་བོ་ནི་དེ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་དེ། དེ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་བཟང་ཞིང་མཐུན་པས་ན་གསུང་རབ་ལས། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ཡིན་པར་ འབྱུང་ངོ་།།རྫས་སུམ་ཅུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ཅིག་གི་གཞུང་ལུགས་ཡིན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་ལུས་དང་ངག་དག་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་རྫས་གཉིས་ཡིན་པས་བཅུ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དྲན་པ་ཉེར་གཞག་ཤེས་རབ་སྟེ། །ཞེས་ བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདིས་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་མདོ་ལས། ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་ངོ་། །བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་འཇོག་ཅེས་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་སྡིག་པ་མི་དགེ་ བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་འདུན་པ་སྐྱེད་དོ།།རྩོལ་བར་བྱེད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་སྦྱར་རོ། །རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པའི་ཏིང་འཛིན་ཏོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་འདུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་སྒོམ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ སྦྱར་རོ།།འདིར་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་ཅེས་སྨོས་པའི་མདོ་ལས་བརྒྱད་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་དེ་ལྟ་བུའི་འདུན་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། རྩོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དྲན་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དང་། སེམས་འདུ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དབང་པོ་དང་ཞེས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་རང་གི་མིང་གིས་སྨོས་པའི་དབང་པོ་དང་སྟོབས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྫས་ལྔ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དག་གི་ནང་ན་ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཡིན་པ་དང་། ལམ་དག་གི་ནང་ན་ཡང་དག་པའི ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་ཡང་རྫས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ།

所謂’我已斷除集’，所謂’我已現證滅’，所謂’我已修道’，如實了知這些，爲了如實通達，故此盡智即是菩提。 以無生智亦如實通達’我已遍知苦，更無所遍知’。‘我已斷除集，更無所斷’，‘我已現證滅，更無所證’，‘我已修道，更無所修’，爲了如實通達無所作，故此無生智亦是菩提。 ‘我已遍知苦’此說明盡智，‘更無所知’此說明無生智，二者皆表示利根補特伽羅之智，應當如是貫通一切。 如是成立盡智與無生智是菩提的支分義后，為成立總義，故說’三十七道品，與彼相應故’。與彼菩提相應即是與彼相順。 其體性即是與彼相應性，由於與彼相應故為菩提分。因為善巧契合于菩提分，故經中說四念住等三十七菩提分法。 ‘三十事’是某些論師的主張，如毗婆沙師認為，由於身語差別，故戒支為二事，將解說為十一事。 ‘念住是慧’即是說念住是智慧的意思。由此安立正念，如經中廣說’住于觀身’等。 ‘正斷名精進’即如經說為斷已生惡不善法故生欲、精進、發勤等，應當貫通一切。 ‘神足即三昧’即如經說修習欲三昧斷行成就之神足等，應當貫通一切。 此中所說斷行，經中出現八種。云何？即是欲、精進、輕安、正念、正知、心行、勝心行、舍，是名斷行。 因此，首先如廣說’根’等，以自名所說根力體性之信、精進、念、定、慧五事中，四念住唯是慧，菩提分中擇法覺支及道中正見亦非異事。

།ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དག་གི་ནང་ན་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཡིན་པ་དང་། ལམ་དག་གི་ནང་ན་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དག་གི་ནང་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གང་ཡིན་པ་དང་། ལམ་གྱི་ནང་ན་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ ཡིན་པ་ཅི་ཞིག་ལུས་ཤེ་ན།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དག་གི་ནང་ན་དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་། ལམ་གྱི་ཡན་ལག་དག་གི་ནང་ན་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གསུམ་པོ་ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ཡང་དག་ པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་།ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་དག་ལུས་སོ། །རྫས་བཅུ་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རྫས་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དག་ཐ་དད་ཅིང་རིགས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རྫས་གཉིས་ཡིན་པས་རྫས་བཅུ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །བསམ་པའི་དབང་གིས་ནི་ཕྱོགས་གཉི་ག་ལྟར་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་དངོས་སུ་ཚོགས་པ་དེ་ལ་ རྫས་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་པ་རིལ་གྱིས་བགྲང་ན་ནི་དེ་དག་རྫས་བཅུ་མ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ།མཉམ་པར་གཞག་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་རྣམས་རྫས་བདུན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྫས་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་པར་འགྱུར་རོ། །གཙོ་བོ་སྨོས་པས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་ རབ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་བཤད་ཀྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་།ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་དང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་པར་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ ཡིན་ནོ།།གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཞན་དག་འཇུག་པ་ལ་བྱའི་དེ་དག་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་སྨོས་ཀྱི། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཤེས་རབ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ནི་མ་ཟད་དོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་རྣམས ཀྱི་གཙོ་བོ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཡིན་ལ།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དག་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ག་ལས་བྱུང་ཞེ་ན། མདོ་ལས་ཏེ། དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་གི་འདུན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ཐོབ་སྟེ།དེ་ནི་འདིའི་འདུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་གི་སེམས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དཔྱོད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་སྟེ། དེ་ནི་འདིའི་དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཡང་དག་པར་ རབ་ཏུ་འཇོག་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་དང་།འཛིན་པ་དང་། ངེས་པར་བྱེད་པའམ། རེས་འགའ་འདིས་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་རབ་ཏུ་འཇོག་པའོ། །དེ་ནི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་འབྱོར་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་འབྱོར་པའི་མཚན་ཉིད་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ཏིང་ ངེ་འཛིན་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་། རྟེན་ཡིན་པས་ན་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ།

四種正斷是什麼，在菩提分中精進正菩提分是什麼，在道中正精進是什麼，這就是精進而已。四神足是什麼，在菩提分中三摩地正菩提分是什麼，在道中正三摩地就是三摩地而已。 若問除了慧根等自性之外還有什麼，在菩提分中喜、輕安、舍正菩提分，以及在道分中正思惟和三種戒分即正語、正業、正命等尚存。所謂十事，即信等五種和喜正菩提分等五種，三種戒分因為是無表色性，所以安立為一事。 依據毗婆沙師，由於身業和語業差別且種類不同，故為二事，因此是十一事。就意趣而言，依兩種觀點都無過失。若直接計數彼聚集中有幾事，則彼等非十事，由於等持無表色七事，故應說為十六事。 說主要者，念住等是慧等自性，如是而說，念住、正斷、神足，隨其所應，是從修習所生功德，即聞所生、思所生、修所生，有漏無漏一切皆是。 所謂主要，是指由其力而其他轉起，並非無彼等，念住等的主要是慧，因此說慧，但念住不僅僅是慧而已。那麼是什麼呢？是慧、精進、三摩地、喜、輕安、舍、正思惟等。 所說修習所生是爲了顯明生得信等。如是正斷等的主要是精進，神足等的主要是三摩地，應當廣說。 神足是三摩地，此從何而來？從經中：‘諸比丘，比丘依欲而得三摩地，此是其欲三摩地。諸比丘，比丘依心、精進、觀察而得三摩地，此是其乃至觀察三摩地。‘如是所說。 由彼正持身語意故，即安住、執持、決定，或由此而轉起故名安住。彼是一切功德圓滿之所依故，即如是一切功德圓滿相神通依止於彼三摩地，由是所依故名神足。

།གང་དག་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་འདུན་པ་དང་། སེམས་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་། དཔྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དག་ནི་རྐང་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་སྐད་དུ་ཟེར་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དེ་ དག་གི་ལྟར་ན་འདུན་པ་དང་སེམས་པ་དག་ལྷག་པའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་གི་ནང་དུ་བསྣན་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་བཅུ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ།།བརྩོན་འགྲུས་དང་ཤེས་རབ་དག་ནི་ལྷག་མ་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དག་གི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མང་པོར་ འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་རྒྱས་པར་གསུངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མང་པོར་གྱུར་ཅིང་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དང་།སྣང་བར་འགྱུར་བ་དང་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ། ལུས་ཀྱིས་ཐོགས་པ་མེད་པར་རྩིག་པ་ལ་ཡང་ཐལ་བྱུང་དུ་འགྲོའོ། །ས་ལ་ཡང་བྱེའུ་ཟུལ་བྱེད་དེ། དཔེར་ ན་ཆུ་ལ་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།ཆུའི་རྒྱུན་ལ་ཡང་མི་འབྱིང་བར་འགྲོ་སྟེ། དཔེར་ན་ས་ལ་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་ལ་ཡང་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་བཅས་ནས་འདུག་སྟེ། དཔེར་ན་འདབ་ཆགས་བྱ་བཞིན་ནོ། །ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་འདི་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་ཞིང་འདི་ལྟར་མཐུ་ཆེ་བ་འདི་དག་ལ་ཡང་ལག་པས་ཉུག་པར་ བྱེད་ཡོངས་སུ་ཉུག་པར་བྱེད་ཅིང་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ལུས་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བར་བྱེད་དེ།འདི་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དག་གང་ཞེ་ན། འདུན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། དཔྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། འདི་ དག་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་ན་རེ་དེ་དག་ལ་ཉེས་པ་འདིར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང་རྫུ་འཕྲུལ་ ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་དོ།།འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞི་ཚན་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ལ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྦྱོར་བའི་གནས་སྐབས་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། ལ་ལ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གྲུབ་པའི་གནས་སྐབས་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལ་སྔ་མ་ནི་རྫུ་ འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་ཡིན་ནོ།།ཕྱི་མ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པའི་འབྲས་བུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སྒྲར་བཤད་པས་འདི་དག་ལ་མདོ་སྡེ་དང་འགལ་བ་ཡང་མེད་དེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་དེའི་སྒྲར་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཆུང་ངུ་དང་། ཆེན་པོ་དག་ གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དབང་པོ་རྣམས་ནི་ཆུང་ངུ་ཡིན་ནོ། །སྟོབས་རྣམས་ནི་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་གི་ཆུང་ངུ་དང་། ཆེན་པོའི་བྱེ་བྲག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གཏན་ཚིགས་སུ་རྫི་བ་དང་རྫི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་དག་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་མ་དད་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། བརྗེད་ངས་པ་དང་། གཡེང་བ་དང་། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་པར་བར་དུ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རྫི་བ་ཡིན་ནོ། །སྟོབས་རྣམས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་ཡང་དེ་དག་ལ་སྟོབས་ཞེས་བཤད་དོ། །ལས་ནི་དང་པོ་པ་དག་དང་། །ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་རྣམས་དང་ནི། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི དག་གནས་སྐབས་སྔར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།བསྒོམ་དང་མཐོང་ལ་རབ་ཏུ་ཕྱེ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་སྐབས་གཉིས་ཡིན་པས་གནས་སྐབས་བདུན་དག་ཏུ་སྡེ་ཚན་བདུན་གོ་རིམས་བཞིན་རབ་ཏུ་འབྱེད་ཅིང་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འཇོག་པའམ། གཙོ་བོར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་དང་པོ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་དྲན་པ་ ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་སོ།།དྲོ་བར་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་རྣམས་སོ། །རྩེ་མོའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་སོ། །བཟོད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་སྟོབས་རྣམས་སོ། །བསྒོམ་ པའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ།

有些人說神通只是三摩地，而欲、心、精進、觀察等欲等是足，如此說法的毗婆沙師們認為，由於欲和思是多餘的，如果加入三十七道品中，則成為三十九菩提分法。精進和智慧是剩餘的，因為已包含在正斷和念住中。 所謂’變化多種’等廣說，即是知曉並以智慧和見解體驗多種變化、一體變化、顯現變化和隱沒變化，身體無礙地穿越墻壁。在地上鉆行如鳥在水中。在水流中行走不沉沒，如同在地上行走。在空中結跏趺坐，如同飛鳥。對於如此神通廣大、如此威力巨大的日月，也能以手觸控撫摸，並以身體統御至梵天世界，這就是神通。 什麼是神通足？即欲三摩地、精進三摩地、心三摩地、觀察三摩地，這些就是神通足。三摩地的特徵並非如此，因此神通不僅僅是三摩地。在此，阿闍黎集賢說，他們不會有這個過失，因為他們認為這些既是三摩地神通足也是神通。 提到欲等是爲了讓人知道這四種三摩地。有些三摩地在善根修習階段是主要的，有些在善根成就階段是主要的，在此前者是神通足，後者稱為神通。由此解釋神通足的果即是神通之名，這些也不違背經典，如同遍知的果用其名稱表述等。 所謂’小和大’，諸根是小，諸力是大。這些小和大的差別是什麼呢？因為有障礙和無障礙的緣故。它們的對治面即不信、懈怠、忘念、散亂、不正知等會間斷生起，所以諸根有障礙。諸力則不如此，因此稱為力。 ‘初業者們和順抉擇分，‘這些是前面所說的階位。‘修習和見道分別，‘是兩個階位，因此在七個階位中，七組次第開展、安立或作為主要。在初業者階位中是諸念住。在暖位階位中是諸正斷。在頂位階位中是諸神通足。在忍位階位中是諸根。在世間第一法階位中是諸力。在修道階位中是諸覺支。

།མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའོ། །ཁྱད་པར་ཐོབ་པའི་རྒྱུས་བརྩོན་འགྲུས་སྤེལ་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དྲོ་བར་གྱུར་པ་དག་ལ་ནི་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་འཇོག་པ་རྣམས་སོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་ པར་མི་འགྱུར་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྩེ་མོ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།རྩེ་མོ་ཐོབ་པ་རྩ་མི་འཆད། །ཅེས་འབྱུང་བས་རྩེ་མོ་རྣམས་ནི་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པ་དང་། མཐུན་པ་དག་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་རྣམས་ཀྱིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་འཇུག་པའོ། །ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པ་ནི་བཟོད་ པ་དག་གི་ཚེ་ཡིན་ཏེ།དེའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་འབྱོར་པའི་རྟེན་ཡིན་པས་རྩེ་མོ་དག་ལ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་སྔ་མ་གཉིས་ཁོ་ན་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ པ་སྲིད་ཀྱི་བཟོད་པ་དག་ལ་ནི་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་བས་ན་བཟོད་པ་དག་ལ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་བརྫི་བའི་ཕྱིར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་གནས་སྐབས་དེ་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་དུ་མི་ འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་བརྫི་བ་ཡིན་ནོ།།འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་གཞན་དག་གིས་མི་བརྫི་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་གཞན་དག་གིས་མི་བརྫི་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་གནས་སྐབས་སུ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟོབས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བར་ རབ་ཏུ་འབྱེད་དོ།།བྱང་ཆུབ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དག་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ཡིན་གྱི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བའི་ལམ་ནི་དེ་དག་དང་ཐག་རིང་སྟེ། དེའི་བར་དུ་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ཆོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགྲོ་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་ལ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་འདིས་འགྲོའོ་ཞེས་འགྲོ་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ལམ་འགྲོ་བས་ན་ལམ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་ལམ་འདི་དམར་བུ་ཅན་དུ་འགྲོ་ཞེས་ཟེར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། མཐོང་བའི་ལམ་ནི་ཤིན་ཏུ་འགྲོ་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་གྱི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མྱུར་བར་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་ཡང་དེས་མྱུར་དུ་འགྲོའི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་སའི་དབྱེ་བ་བརྩལ་བའི་ཕྱིར་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ཏུ་འགྲོའོ། །གཞན དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་ཡིན་ཏེ།བདག་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བསམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོ་རིམས་མ་ཉམས་པ་ཁོ་ནར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རིམ་པ་གཞན་དུ་སྦྱར་བ་དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་དུ་མ་སྦྱར་བར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་རྣམས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་བརྗོད་དེ། བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡུལ་རྣམ་པ་མང་པོ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་དང་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་གཡེང་བ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ། །འདི་དག་ལ་ཡུལ་རྣམ་པ་ མང་པོ་ལ་གཡེང་བར་འཕྲོ་བའི་ངང་ཚུལ་ཡོད་པས་ན་ཡུལ་རྣམ་པ་མང་པོ་ལ་གཡེང་བར་འཕྲོ་བའི་བློ་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་ཚར་གཅད་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་སོ། །ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲེད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དྲན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཡུལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དྲན་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའམ།འདོད་པའི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

在見道位時是八支聖道。由獲得殊勝之因而增長精進，因此在暖位時是正等持。 為趣入不退失之善根故，所謂’頂位’者，如說’得頂不斷根’，頂位是趣入不退失相應，由此等趣入故為趣入。 不退失是在忍位時，因其階段的三摩地是成就之所依，故於頂位安立神足。 又廣說’由不退失門’者，因為唯從前二者可能退失，而於忍位則無退失，因此獲得信等諸根。 故於忍位安立諸根。所謂’因不為煩惱所屈’者，即於此階段煩惱不生起故不為煩惱所屈。 所謂’因不為其他世間法所屈’者，或者因不為其他世間法所屈故，於世間法最勝階段，分別為信等諸力。 所謂’因接近菩提’者，即接近漏盡智與無生智之意。漏盡智與無生智是在修道位，而非見道位，見道與彼等相距遙遠，因為其間為修道所隔。 所謂’由行而分別’者，于道中世間說’由此而行’故由行而分別。或者由道而行故為道，因為世間說’此道通向瑪布間’。 見道是由極速行而分別，而非修道。云何？說’因其為速行故’，與彼相應者亦由此速行，而於修道則因須歷經諸地差別故長時而行。 所謂’其他’者是指阿阇黎，因思維我等故。 所謂’唯不失次第’者，即不如毗婆沙師們所作其他次第安立，如是不作其他安立而依次宣說諸菩提分，因為安立諸菩提支于見道故。 所謂廣說’于眾多行相境’者，境由色等差別與青等差別而有眾多行相，于彼散亂即為散動。此等有于眾多行相境散亂流散之性故，為于眾多行相境散亂流散之心，為斷彼等故有諸念住。 所謂’依于執著’者，即依于貪著之意。所謂’憶念分別’者，即經驗境界之憶念分別，或意為欲尋思。所謂’由其力’者，即由念住之力之意。

།དགོས་པ་རྣམ་པ་བཞི་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དགོས་པ་རྣམ་པ་ བཞི་ནི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤང་བ་དང་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པ་དང་།དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་གནས་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་ འཇོག་པ་དག་གི་རྗེས་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་སྦྱོང་བའི་ཕྱིར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་རབ་ཏུ་འབྱེད་དོ།།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་བདག་པོར་གྱུར་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དབང་པོ་དེ་དག་ཉིད་གང་གི་ཚེ་ མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ལས་ངེས་པར་རྒྱལ་བ་སྟེ།མ་དང་ཕ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ལས་ངེས་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་སྟོབས་རྣམས་སོ། །དབང་པོའི་གནས་སྐབས་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་སྲིད་དེ། བཟོད་པའི་གནས་སྐབས་ན་ནི་ཐག་རིང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བའི་ ལམ་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཉི་ག་ལ་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་དག་ལའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡོངས་སུ་ རྫོགས་པ་ནི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ།།འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་གནས་སྐབས་དེར་གྱུར་པ་ན་སྟེ་དེར་གྱུར་ན་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྒོམ་པ་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་ན་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་ནོ།།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉི་ག་ལ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་དག་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པའི་ཚིག་བླ་དགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་རྟོགས་པའི་ལམ་གྱིས་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ནས་རྒྱས་པར་འདི་ནི་འཕགས་པའི་ ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འབྱུང་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ།ཇི་ལྟར་ཐོབ་པའི་ལམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་འཇུག་ཅིང་ངེས་པར་འབྱུང་བས་སོ། །དེ་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཡང་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་རྣམ་པར་འཇོག་ པས་དེའི་ཕྱིར།གཉི་ག་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་འདོད་པར་བྱ་དགོས་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི་སྔ་ལ། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་ནི་འཕྱིའོ་ཞེས་བྱ་བའི་གོ་རིམས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་ལམ་ཡན་ལག་།ཟག་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་ མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བ་ཡིན་ནོ།།གཞན་རྣམས་གཉིས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་སྟོབས་ལ་ཐུགས་པ་རྣམས་སོ། །སྟོབས་ཀྱིས་དྲང་དགོས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོབས་ཀྱིས་ཏེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ན་ དགའ་བ་མེད་དེ།བདེ་བླག་ཏུ་ཐོབ་པ་ནི་སེམས་དགའ་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ས་འོག་མའི་དོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་དོགས་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ན་དགའ་བ་མེད་དེ། དོགས་པ་དང་བཅས་ན་སེམས་དགའ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་ དག་པའི་རྟོག་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡིན་པས་སོ། །བྱང་ཆུབ་དང་ནི་ལམ་ཡན་ལག་།མ་གཏོགས་འདོད་ཁམས་སྲིད་རྩེ་ན། །ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་ན་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡོད་དེ་དེ་ན་ལུས་ནི་མེད་དོ།

關於’為成就四種所需而’這句話，四種所需是：斷除已生起的罪業不善法，不令未生起的罪業生起，同樣地令未生起的善法生起，令已生起的善法安住等。 其後’為清凈禪定’這句話是說，在正確安住之後，爲了清凈禪定而開展神足。 關於’成為出世間法之主’這句話，應知由於是引導者，故成為彼等之主。 當諸根從對治品行中決定勝出時，即從父母等行為中決定勝出時，即為諸力。在諸根階段可能有煩惱行為，而在忍位階段則因遠離而無。 關於’見道中的覺支’這句話，是因為菩提是無漏智慧的緣故。 關於’二者中的道支’這句話是指見道和修道二者。 如何呢？如此廣說：圓滿修道即是修習圓滿。 八支聖道到達該階段時，從四念住圓滿乃至七覺支圓滿，因說’若修習圓滿’，故顯然修道中也有八支聖道。 見道中則不會修習圓滿。那麼如何？在修道中圓滿。 又說’二者中安立道支’。 ‘此是聖諦之增語’是表明是見道。 從’如何以所證道而入’乃至’此是八支聖道之增語’所說的是表明是修道，因為以所得道趣入直至菩提而決定出離。 如是見道中也安立道支，因此應當承許二者中皆有八支聖道，故成立’覺支在前，八支聖道在後’的次第。 關於’覺支道支無漏’這句話，是確定唯是無漏。 關於’其餘二者’這句話，是指從念住直至力的諸法。 關於’因需以力引導’這句話，即以力，也就是以精進現前，故未到定中無喜，因為容易獲得則心生喜，其他則不然。 又因為有下地之疑慮的緣故，即有退失之疑慮，因此彼處無喜，有疑慮時心不生喜。 關於’除正思維’這句話，因為正思維是分別。 關於’除覺支及道支，欲界及有頂’這句話，如何有頂有身念住，彼處無身。

།ལུས་དྲན་ པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་ལུས་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ན་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས།གཟུགས་མེད་དངོས་གཞི་དགེ་རྣམས་ཀྱི། །སྤྱོད་ཡུལ་ཟག་བཅས་འོག་མ་མིན། །ཞེས་འབྱུང་བས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་བྱེད་པ་གང་གིས་ཀྱང་མ་བྲིས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་འདིར་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱའོ། །ལུས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཉིད་ཡིན་པར་བཤད་དེ། ལུས་ནི་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཤེས་ རབ་འབྱུང་བ་འབའ་ཞིག་ལ་དམིགས་པ་འམ།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་འབའ་ཞིག་ལ་དམིགས་པར་གྱུར་ན་ཡང་དེ་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འགྱུར་ལ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ཡང་ཤེས་རབ་དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པས་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ལ་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་འམ། ཅི་ ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བར་དམིགས་སོ།།གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་འོག་མ་ལ་དམིགས་པར་མི་འདོད་ཀྱི། ཟག་པ་མེད་པ་འོག་མ་ལ་དམིགས་པར་མི་འདོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ན་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། ཤེས་ནས་དད་པ་ནི་བཞི་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་། འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་གོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ།ཆོས་ཤེས་ནས་དད་པ་དང་། འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་འཐོབ་ཀྱི་སངས་རྒྱས་དང་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་ན། །སངས་རྒྱས་དང་དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་ དད་པ་འཐོབ་སྟེ།ལམ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་གང་ལ་ཆོས་སུ་དགོངས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མང་བ་ཞིག་ཡོད་ན། ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་པོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདིར་གང་ལ་ཆོས་སུ་དགོངས་ པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ཡང་འདིར་ཆོས་དཀོན་མཆོག་ཡིན་པར་དགོངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི། གང་ཞིག་གསུམ་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་དེ། །སངས་རྒྱས་ དགེ་འདུན་བྱེད་པའི་ཆོས།།མི་སློབ་པ་དང་གཉི་ག་དང་། །མྱ་ངན་འདས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ། །ཞེས་བཤད་པ་འདི་ཡིན་པས། དེ་ཅི་འདི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཡིན་པར་དགོངས་སམ་སྙམ་ནས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་གང་ལ་ཆོས་སུ་དགོངས་པ་ཡིན་ཞེས་འདྲིའོ། །ཆོས་བདེན་གསུམ་ དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་།ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ལམ་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་འདིར་ཆོས་ཡིན་པར་དགོངས་སོ། །དེའི་ ཕྱིར་བདེན་པ་བཞི་ཆར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་ན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་བདེན་པ་བཞི་ཆར་ཡང་མངོན་པར་རྟོགས་ན་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།སངས་རྒྱས་དང་དགེ་འདུན་དག་གི་ལམ་ལ་ནི་ཆོས་ཞེས་མི་བརྗོད་དེ་འདི་ལྟར་དེ་མངོན་པར་རྟོགས་ན་སངས་རྒྱས་དང་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པས་སོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ལམ་མངོན་པར་རྟོགས་ན་དད་པའི་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་ དད་པ་རྣམས་ཅིག་ཅར་དུ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན།དེ་ཉིད་དད་པའི་གཞིའི་བྱེ་བྲག་ལ་ལྟོས་ནས་མིང་གསུམ་འཐོབ་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ།

身念住是緣身的智慧，如果說在成實論中說:‘無色定善法，所緣不是有漏下地。‘因此有頂地不緣欲界和色界，對此任何註釋家都未曾寫過，因此在此應當建立。 什麼是身的本質？已說明是四大種和四大所造。‘身是四大種和四大所造’是其定義。如果智慧僅緣四大種或僅緣四大所造，那也是身念住，在有頂地也有善有漏智慧緣無漏律儀稱為道，或稱為無所有處。 不承認無色定善法緣下地有漏法，但並非不承認緣下地無漏法，因此應知彼處有身念住。 證信有四種:對佛證信、對法證信、對僧證信和聖者歡喜的戒律。其中苦諦等是法，因為不是佛、法、僧的本質，所以依次證得法證信和無漏聖者歡喜戒律，而不是對佛和僧的證信。 證悟道諦時，獲得對佛及其聲聞僧的證信，因為道是佛和僧的本質。 此處’何者是所謂法’，雖然有善法等多種說法，但說到獲得法證信時，此處所說的’何者是所謂法’是指這個。 或者說這是佛寶和僧寶，因此這裡也應理解為法寶，如說三寶的本質是:‘皈依於三者，佛僧所作法，無學及二者，涅槃為皈依。‘因此懷疑是否指涅槃法，所以問’此處何者是所謂法’。 所說的’法三諦等’是指苦諦、集諦、滅諦、菩薩學位無漏道、獨覺的有學和無學道的特徵在此被視為法。 因此所說的’四諦皆’等是指即使證悟道諦也會證悟菩薩和獨覺道的特徵法，因此說證悟四諦皆獲得法證信。 佛和僧的道不稱為法，因為證悟它時獲得對佛和僧的證信。 又問，如何證悟道時同時現前對佛、法、僧三種證信的特徵？因為依據信仰對象的差別而獲得三種名稱，所以無過。

།ཡང་ན་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། མ་འོངས་པ་ནི་གསུམ་ཆར་འཐོབ་པས་དེའི་ཕྱིར། ལམ་མངོན་རྟོགས་ན་སངས་རྒྱས་དང་། །དེ་ཡི་ དགེ་འདུན་དག་ལ་ཡང་།།ཞེས་བཤད་དོ། །གལ་ཏེ་གཞི་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཤེས་ནས་དད་པ་རྣམ་པར་གཞག་ན་ནི་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་སྔར་གདོན་དགོས་སོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་གི་རིམ་པ་ནི་ལངས་ནས་ཇི་ལྟར་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཀོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སྨན་པ་དང་། སྨན་དང་ནད་ གཡོག་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མདོ་ལས་སྨན་པ་ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་འབྱུང་བས་སྨན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྨན་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ནི་སྨན་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ནད་གསོ་བའི་ཕྱིར་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ ནད་མེད་པ་འཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དགེ་འདུན་ནི་ནད་གཡོག་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནད་མེད་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕན་ཚུན་གྲོགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་རབ་ཏུ་དང་བས་བྱས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་རབ་ཏུ་དང་ བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཀྱེ་མ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཆོས་འདུལ་བ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ལེགས་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེས་བྱས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ ཉིད་རབ་ཏུ་དང་བ་ཡིན་པ་འམ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དང་བ་ཟག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་རབ་ཏུ་དང་བ་སྟེ་ཚུལ་ཁྲིམས་རབ་ཏུ་དང་བ་ནི་རབ་ཏུ་དང་བ་གསུམ་གྱི་ཐ་མར་བཞི་པ་བཤད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདི་ནི་ཀྱེ་མ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་དང་བར་གྱུར་པའི་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ།འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་ན་ནད་མེད་པར་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། སྨན་པ་དང་། སྨན་དང་། ནད་གཡོག་དང་། ནད་མེད་པའི་ གོ་རིམས་དང་མཐུན་པར་ཚུལ་ཁྲིམས་རབ་ཏུ་དང་བ་ཐ་མར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ལམ་དང་། ལམ་གྲོགས་དང་། བཞོན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། ཐ་མར་བཞི་པ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐབས་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། ། ཆོས་ནི་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དགེ་འདུན་ནི་ལམ་གྲོགས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་ནི་བཞོན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་རྣམས་དགྱེས་ཤིང་མཉེས་པར་འགྱུར་བས་ན་འཕགས་པ་དགྱེས་པ་དག་གོ། །ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་པ་ནི་ཡན ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ།།བརྒྱད་གང་ཞེ་ན་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས། སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་རོ། །མི་སློབ་པ་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་དང་ལྡན་ནོ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་དང་། མི་སློབ་པའི་ ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་།མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་དེ་སོ་སོ་རང་གི་ཤེས་པ་དག་གི་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ་སོ་སོ་རང་གི་ཤེས་པས་དེའི་སོ་སོ་རང་གི་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་དེའི་སོ་སོ་རང་གི་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ གྲོལ་བ་དང་དེའི་སོ་སོ་རང་གི་ཤེས་པ་དག་གོ།།དེ་དག་གིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སོ་སོ་རང་གི་ཤེས་པས་བདག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ཞིང་རབ་ཏུ་བསྟན་ པས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།མི་སློབ་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་དེ་སྨོས་པ་སྟེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྨོས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སྨོས་པ་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་སློབ་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

或者，對法的信解是現在生起的，而未來將獲得三者，因此說’證悟道時對佛及其僧眾’。如果依據基礎而建立信解，則應先說對法的信解，對此說’這些次第是依照現前的方式而安立的’。 關於’如同醫生、藥物和護理人員’，世尊在經中稱為’無上拔除痛苦的醫生’，故如同醫生，因為宣說法藥。法如同藥物，因為能治煩惱病，能獲得無病的涅槃。僧眾如同護理人員，因為為獲得無病的涅槃而互相幫助。 ‘由清凈心所生的戒律也是清凈的’是指由三種清凈心’啊！世尊是正等覺者，其法教善說，其聲聞僧眾善入’所生的戒律也是清凈的。戒律本身清凈或戒律的清凈是無漏性，故戒律清凈，戒律清凈作為三種清凈之後的第四種解說。 為什麼呢？答：這是如’啊！世尊是正等覺者’等廣說那樣的清凈修行，意思是聖者歡喜的戒律是修行。 關於’或者如同成為無病’是什麼意思？是說如同醫生、藥物、護理人員和無病的次第，戒律清凈作為最後解說。或者說如同導師、道路、道友和乘騎，這是什麼意思？是說作為第四種解說的情況。世尊如同導師，法如同道路，僧眾如同道友，聖者歡喜的戒律如同乘騎。因為聖者歡喜喜悅故稱聖者歡喜。 ‘具足八支’是指有學具足八支。八支是什麼？從有學正見到有學正定。無學具足十支。十支是什麼？從無學正見到無學正定，以及無學正解脫和無學正智。 ‘由解脫和各別自證智分別’是指解脫即各別自證智的各別自證智。解脫和其各別自證智即解脫和其各別自證智二者。由此分別，即由煩惱解脫和煩惱解脫的各別自證智’我從煩惱解脫’而分別顯示的意思。 只對無學說此，即說解脫和解脫智是合理的，對有學則不然。

།མོས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་བྱས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མོས་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡན་ལག་རྣམས་ནི་འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་བྱས་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མོས་པ་ཡང་འདུས་མ་བྱས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཉིས་སུ་ གསུངས།།ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལ། མ་རིག་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཉིད་ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་ཡང་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ སློབ་དཔོན་ནོ།།འོ་ན་མདོ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟག་གི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བུ་དག་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཙོ་བོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཙོ་བོ་དང་། ལྟ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཙོ་བོ་དང་། རྣམ་པར་ གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་བཤད་ནས།སྟག་གི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བུ་དག་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཙོ་བོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་འདུན་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་རྒྱས་པར་གསུངས་སོ། །སྟག་གི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བུ་དག་ཅེས་མང་པོའི་ཚིག་སྨོས་ པ་ནི་དེ་དག་མང་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གཙོ་བོ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་སྟེ་དེའི་ཆེད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཡིན་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གཙོ་བོའོ། །དེ་ལྟར་ན་འདིར་རྣམ་པར་ གྲོལ་བ་དང་།ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། གཙོ་བོ་ཞེས་བྱ་བ་དྲི་བ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ་འདི་ལ་དགེ་སློང་འདོད་ཆགས་ལས་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལས་སེམས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ བཤད་དོ།།འདི་ལྟར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའམ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རྗེས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་བཤད་དོ། །འདུན་པ་དང་བརྩོན་ འགྲུས་གང་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བས་ནི་གཙོ་བོ་བཤད་དེ།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཞིང་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མདོ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མཚན་ཉིད་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་བཤད་ཀྱི་མོས་པ་ནི་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ མོས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་མ་ཟད་དོ།།འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ཁོ་ན་ཤེས་པས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ན། སེམས་དྲི་མ་མེད་པ་ཉིད་དེ་ཟག་པ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་དོན་གཞན་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་མར་གྱི་ཉིང་ཁུ་དང་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ སློབ་པའི་སེམས་དེ་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་ནི་གེགས་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སློབ་པ་མ་འོངས་པ་ཉིད་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་མི་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སློབ་པ་ཁོ་ནའི་རྒྱུད་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་ཡོད་ པ་གང་ཡིན་པའོ།།སྐྱེ་བར་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས། མ་འོངས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་བརྟག་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ།

所謂’勝解是有為之解脫’是指勝解和解脫是同一語境。 所謂’諸支分是有為’是指如同正見等是有為法一樣，勝解也非無為法，因為不相應的緣故。 經中說’解脫有二種’是指由於離貪慾而心得解脫，由於離無明而慧得解脫，故有心解脫和慧解脫，此為其義。 ‘此即是解脫蘊’是指戒蘊、定蘊、慧蘊、解脫蘊、解脫知見蘊，應當如是觀察。 所謂’其他人說’是指阿阇黎。 ‘如經中所說’是指廣說虎子菩薩四種清凈主：一、戒清凈主，二、定清凈主，三、見清凈主，四、解脫清凈主。 經中詳細解釋道：‘虎子菩薩們，何為解脫清凈主？‘乃至’欲求和精進’等。 稱’虎子菩薩們’用複數是因為他們人數眾多。 ‘解脫清凈主’是指爲了解脫清凈而精進，故稱解脫清凈主。 如是此處有解脫、清凈、主三個問題。其中比丘離貪慾而心得解脫，離嗔恚和愚癡而心得解脫，此為解脫之說明。 所謂’如是使未圓滿的解脫蘊得以圓滿或攝持已圓滿者’，是說明解脫清凈圓滿和攝持的特徵。 ‘何為欲求和精進’等廣說即是說明主的含義。因為如是從貪慾等解脫而斷除，經中說明解脫的特徵如是，而非僅是勝解，所以解脫不僅僅是勝解。 那麼是什麼呢？以了知真實而斷除貪慾等時，心無垢染即是無漏的本性，如同凈化的酥油精華一般，與之無異。 ‘因為障礙其生起’是指煩惱的得阻礙無學心的生起。 ‘則不會生起’是指無學道金剛喻定后不會生起的未來法。 ‘世間的’是指唯在無學相續中存在的世間法。 ‘唯說必定生起者’是指論中說：‘未來將要生起者唯彼得解脫’，因為容易觀察解脫，故作是說。

།སྐྱེ་བའི་སྒྲིབ་ པ་དེ་ཉིད་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཏེ།འདིར་གཏན་ཚིགས་ཀྱང་དེ་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཁོ་ན་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་མི་སློབ་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཁས་ལེན་ན་སློབ་པ་ལ་ཡང་ འཇིག་རྟེན་པ་སྐྱེ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁས་མི་ལེན་ཅེ་ན།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དེ་དང་མི་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སློབ་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་པ་ཡིན་གྱི་མི་སློབ་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་མི་འདྲའོ། །འགག་ པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགག་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའོ།།དེའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སློབ་པའི་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ། །བསྟན་བཅོས་སམ། འདི་ཉིད་ལས། ཉོན་མོངས་བཅོམ་པ་འདུས་མ་བྱས། །ཞེས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་མ་བྱས་སུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཁམས་གསུམ་ པོ་འབྱུང་བ་གང་དག་ཡིན་པ་སྟེ།གང་ལས་འབྱུང་ཞེ་ན། མདོ་འམ། བསྟན་བཅོས་ལས་སོ། །འདོད་ཆགས་ཀུན་ཟད་འདོད་ཆགས་བྲལ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་བརྗོད་པར་བཞེད་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། །ཁྱད་པར་བརྗོད་པར་མི་བཞེད་ན་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྤངས་པ་ ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ།འགོག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །མུ་བཞིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ལ་ཡིད་འབྱུང་བར་ མི་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད།གཉི་གར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད། གཉི་གར་མི་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་བཟོད་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས། །ཡིད་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་དངོས་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་འབྱུང་བ་སྟོན་ཏོ། །གང་གིས་སྤོང་འགྱུར་བ། ཀུན་གྱི་འདོད་ཆགས་བྲལ་ བར་འགྱུར།།ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ན་མུ་བཞི་གྲུབ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཡིད་འབྱུང་བ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ། སྦྱར་ན་མུ་བཞི་འགྲུབ་པོ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཡིད་འབྱུང་ བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་བཟོད་པ་རྣམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཡིད་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཡིད་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དག་ནི་ཡིད་འབྱུང་ བའི་དངོས་པོའི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ།།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ལ་འགོག་པ་དང་། ལམ་ལ་བཟོད་པ་རྣམས་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་དག་སྤོང་ན་ཞེས་འབྱུང་བས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ལམ་དག་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དངོས་པོའི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། ། སྔ་མ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དག་སྤོང་ན་གཉི་ག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔ་མ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཡིད་འབྱུང་བར་ཡང་འགྱུར་ལ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ཡིད་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ། ཉོན་མོངས་པ་དག་སྤོང་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་དེ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་བ་གཉི་ག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱི་མ་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཡིད་འབྱུང་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཡིད་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ།

所謂’從彼生障’，即從其煩惱所得，此中應當說明其理由是因為它障礙其生起。若承認無學相續中的世間解脫，那麼有學相續中生起世間時，為何不承認解脫呢？為此說’彼與此不同’等。有學的世間與煩惱所得俱有，而無學的世間則不如是，故不同。‘將滅’即趨向于滅。‘彼障’即無學心之障。論中或此中所說’斷煩惱無為’，即說解脫是無為，以及三界所生起者。若問從何處生起？從經或論中。‘貪盡離貪’，為欲說明差別而如是說。若不欲說明差別，則離貪即是斷，也稱為滅等。‘事’即色等有漏法。‘四句’即：有厭離而不離貪，有離貪而不厭離，有二者俱是，有二者俱非。‘由苦因忍智，厭離’，此說由事的因所生的厭離。‘由何斷，一切離貪’，此說由斷因所生的離貪。‘如是成四句’，即如是區分厭離和離貪的因而配合，意思是成就四句。云何？‘唯厭離’等廣說：由苦集忍和苦集智唯是厭離，因為緣于厭離事故。苦和集是厭離事的所緣。不成離貪，因為’不斷煩惱’之語表示無有能斷故。見道中滅道忍和修道中滅道智唯是離貪，因為’斷煩惱’之語表示有能斷故。不成厭離，因為緣于最勝事故。涅槃和道是最勝事的所緣。‘前者斷煩惱則二俱’，即前面苦集忍智，既成厭離又成離貪，因為緣于厭離事故成厭離，由’斷煩惱’之語表示有能斷故成離貪。‘後者不斷煩惱則二俱非’，即後面滅道忍智，既不成厭離又不成離貪，因為緣于最勝事故不成厭離。

།ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །སྨྲས་པ་མུ་དང་པོ་དང་། བཞི་པ་ལ ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་ན་ཞེས་བསྟན་པ་གང་ཞིག་གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྤོང་ཞེ་ན།དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཉེ་བར་དགོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ནས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ལས་ཀྱང་རུང་འདོད་ཆགས་དང་ བྲལ་བ་ཞིག་བདེན་པ་རྣམས་ལྟ་ཞིང་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་ན་ཆོས་ཤེས་པ་དང་བཟོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཤེས་པ་རྣམས་དང་།ཆོས་ལ་བཟོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སྔར་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་བྲལ་བའི་ཐོབ་ པ་ཟག་པ་མེད་པ་སྐྱེ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ།།རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་བཟོད་པ་དག་གིས་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་དག་སྤོང་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མེད་དོ། །ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་ བ་དང་།ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་རྣམས་དང་། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་དབང་པོ་འཕོ་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཉོན་མོངས་པ་དག་མི་སྤོང་ངོ་། །གང་དག་ཅིག་ལུས་ཤེ་ན། དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ སྤོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ།།ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་སློབ་དཔོན་རྒྱལ་པོའི་སྲས་གྲགས་པའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་དོན་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་གང་ཟག་དང་ལམ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་མཛོད་ཀྱི་གནས་དྲུག་པའོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་གསུམ་པ། མཛོད་ ཀྱི་གནས་དྲུག་པའི་འོག་ཏུ་བདུན་པ་ཉེ་བར་དགོད་པ་འབྲེལ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།བཟོད་པ་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མཆོག་ལས། ཆོས་ཀྱི་བཟོད་པ་ཟག་པ་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ། བཟོད་པ་བརྒྱད་བཤད་དོ། །འདོད་སྡུག་བསྔལ་ལ་ དེ་ནས་ནི།།དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཤེས་དེ་བཞིན། །ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཤེས་པ་བཤད་དོ། །གལ་ཏེ་མིན། ཟད་པ་ཤེས་སམ་མི་སློབ་ལྟ། །ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་བཤད་དོ། །དེ་ཉིད་རྣམ་གྲོལ་གཉིས་བྱང་ཆུབ། །ཇི་སྐད་བཤད་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་བཤད་དོ། །ཡང་ ན་དྲུག་པའི་མཇུག་འདི་ཉིད་ནས།།སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་བཟོད་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས། །ཡིད་འབྱུང་གང་གིས་སྤོང་འགྱུར་བ། །ཀུན་གྱི་འདོད་ཆགས་བྲལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་འབྱུང་བས་འདི་ཐམས་ཅད་བཤད་དོ། །ཡང་ན་བསྟན་བཅོས་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་འདི་ཉེ་བར་འགོད་དེ། བསྟན་བཅོས་ ལས་ནི་བཟོད་པ་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་།ཤེས་པ་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ལ། འདི་ནི་དེར་མདོར་བསྡུ་བ་ཙམ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར། ཅི་བཟོད་པ་དག་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འདྲིའོ། །དྲི་མེད་ བཟོད་རྣམས་ཤེས་པ་མིན།།ཞེས་བྱ་བ་བཟོད་པ་དྲི་མ་མེད་པ་དག་ཁོ་ན་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །དེས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཟོད་པས་སྤང་བར་ བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཐེ་ཚོམ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།སྐབས་ལ་བབ་པའི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་སྤོང་གི་སྤངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་ནི་ངེས་པ་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི་མ་ངེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་བཟོད་པ་རྣམས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བཟོད་པ་རྣམས་ནི་བཟོད་པའི་ངོ་བོར་སྐྱེའི་ངེས་ པའི་ངོ་བོ་མ་ཡིན་པས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།

如果不斷除煩惱，以此詞說明因為沒有斷除的緣故，所以不會離貪。有人說第一和第四，如果說’不斷除煩惱’，那麼是誰不斷除煩惱呢？對此詳細說明’離貪者’。‘對此’是爲了安立義理。 從欲界乃至無所有處，若有離貪者見到諸諦並現證時，以法智和忍，以諸法智和諸法忍不斷除煩惱，因為已經以世間修道先前斷除的緣故，僅僅是生起無漏的離系得。以隨後智和忍必定斷除煩惱，因為以世間道沒有從有頂離貪。 以諸智在修道的加行、解脫、殊勝道和無間道中，有些在根轉等情況時不斷除煩惱。如果問還剩下什麼，就是除此之外的諸無間道，以這些斷除煩惱，這是成立的。 《阿毗達磨俱舍論》釋論由大師王子稱友所造《明義》中說明補特伽羅和道品，是俱舍第六品。第五十三卷。在俱舍第六品之後，爲了顯示第七品的安立關聯，詳細說明’也說諸忍’。從世間勝法開始，‘法忍無漏’等，解釋八忍。 ‘欲苦之後，如是于彼法智’中解釋智。‘若非，盡智或無學見’中解釋正見。‘彼即解脫二菩提，如所說智’中解釋正智。或者從第六品末尾開始，‘以苦因忍智，以何厭離斷，一切離貪’，這些都已解釋。 或者爲了與論典相關而安立此，論中說’諸忍’、‘諸智’、‘正見’、‘正智’，這裡只是總攝，因此詳細詢問’難道忍不是智嗎？’ ‘無垢諸忍非是智’，爲了確定唯無垢忍不是智，說明有漏諸忍是智，這是世俗智。‘所斷’是指因為忍未斷除所斷煩惱疑，因為是此處的緣故，在這些情況下斷除諸隨眠，但並非已斷。智被認為是決定，而非不決定，所以諸忍不是智，諸忍以忍的體性生起，不是決定的體性，所以不是智。

།ཕྲ་རྒྱས་ཐེ་ཚོམ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཞེས་ཁྱད་པར་སྨོས་ཤེ་ན། སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་བཟོད་པ་དང་པོ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཐེ་ཚོམ་སྤང་བར་འགྱུར་ བས་བཟོད་པ་དང་པོ་ཁོ་ན་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གོ་བར་འགྱུར་གྱི་བཟོད་པ་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཞེས་ཁྱད་པར་སྨོས་སོ།།ཡང་དག་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་རྟོག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་མེད་པས་ན་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་མེད་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་སེམས་ཤིང་འདོད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བསམ་པ་མེད་པའོ། །འདི་ལ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི བསམ་པ་མེད་པས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་པས་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཟད་པ་ཤེས་ པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདི་ཇི་སྲིད་དུ་བྱ་བ་མ་བྱས་པ་དེ་སྲིད་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པ་དག་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་ཅིང་བསམ་པ་དག་པ་ནས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བར་ བྱེད་དོ།།བྱ་བ་བྱས་ནས་ནི་དེ་དག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དག་ཁོ་ན་ལ་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ་ཡང་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལས་གཞན་འཕགས་བློ་གཉི་ག་།ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནས་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བར་གྱི་ཤེས་རབ་དེ་ནི་ཉེ་བར་རྟོག་པར་ཞུགས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། དེའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་ཡིན ནོ་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཤེས་རབ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཡིད་ལས་བྱུང་བ་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་།མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་། ཡིད་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དྲུག་ནི་ལྟ་བའང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་དེ་དྲུག་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་གྱི་དྲུག་ ཁོ་ན་ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གཞན་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་གང་ཞེ་ན། སྔར་བཤད་པ་འཇིག་རྟེན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འདི་དང་གཞན་དག་ཀྱང་ཤེས་པ་ནི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དང་། དེ་ལས་གཞན་པ་སྔར་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱང་ ཤེས་པ་ཞེས་ནི་བྱའོ།།གང་གི་ཕྱིར་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། ལྟ་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དྲུག་ནི་ལྟ་བའང་ཡིན་ཞེས་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདོན་ཏོ། །ཤེས་པ་བཅུས་ཞེས་བྱ་བ་གང་དག་གིས་ཤེ་ན། ཆོས་དང་རྗེས་དང་ཀུན་རྫོབ་དང་། །གཞན་གྱི་སེམས་དང་ སྡུག་བསྔལ་དང་།ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་དག་གིས་སོ། །ཤེས་པ་བཅུ་ཁོ་ནར་བཤད་པ་འདི་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་ཏེ། འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་། གང་ཟག་དང་འཁོར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདི་དག་ཁོ་ནའི་ནང་དུ་ འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོར་བསྡུ་ན་ནི་གཉིས་ཏེ། ཤེས་པ་ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཕལ་ཆེར་ཞེས་བྱ་བ་ཁྱད་པར་སྨོས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་ཕལ་ཆེར་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་ཀྱི་རེས་འགའ་ནི་རང་དང་སྤྱིའི་ མཚན་ཉིད་ཀྱང་འཛིན་ཏོ།

如果僅僅說’因為未斷除隨眠疑’這些話，為什麼要特別說明’所斷’這個限定詞呢？因為在第二剎那，第一忍所斷的隨眠疑將被斷除，所以應當理解為僅第一忍不是智，而其他忍則不是，因此特別說明’所斷’這個限定詞。 ‘因為是正觀察的自性’是指’因為是觀察的本性’的意思。 ‘因為無正觀察且非具有尋求意樂’是指此中無正觀察故為無正觀察。思維欲求尋求是尋求意樂，此中無尋求意樂故非具有尋求意樂。 它既是無正觀察又是非具有尋求意樂，所以是無正觀察且非具有尋求意樂，因此盡智和無生智不是見，這是其意思。 此中只要未做所作，就會觀察思維苦等諦，從清凈意樂開始，以所說的無常等行相來尋求。 做完所作后，對於如實所見的苦等聖諦，僅僅是各別觀察’我已遍知苦，再無所知’等，因此它們不是見的本性。 ‘其餘聖智二者’是指從苦法智到道類智的智慧，既是入于觀察，又斷除了其所緣的疑。‘其餘’是指世間的，由於確定’一切都是智’，所以沒有非智的智慧，這是其意思。 那麼這智慧是什麼呢？是從五識身所生的善、不善、無記，以及意所生非見性的煩惱相應和無覆無記。 什麼是見性和意所生善呢？說’六亦是見’，世間智慧這六種是見，由於確定僅此六種，其他不是見。 其他又是什麼呢？即前面所說的世間的。‘此及其他亦是智’是指這六種見性的智慧以及其他前面所說的也稱為智。 因為這六種既稱為智又稱為見，所以說’六亦是見’中用’亦’字。 ‘以十智’是指哪些呢？法智、類智、世俗智、他心智、苦智、集智、滅智、道智、盡智和無生智。 說明僅有十智是爲了確定，因為死亡智、出生智、補特伽羅智和眷屬智等都包含在這些之中。 總之有二種：‘智有漏無漏’。 說’大多’這個限定詞，是因為世俗智大多緣瓶子、毯子等世俗有的事物，有時也能執取自相和共相。

།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ལ་འབྱུང་བའོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདི་དག་ཁོ་ནའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་ནི་ཅི་རིགས་པར་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གིས་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ཡིན་ཏེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་སྒྲ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་བཞི་དེ་དག་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་པོ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཁོ་ན་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་།མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་གཉིས་དང་པོ་སྐྱེས་པ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དེ་གཉིས་དང་པོ་སྐྱེས་པ་ནི་ སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་རྗེས་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ།གདོན་མི་ཟ་བར་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པའི་ཕུང་པོ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལམ་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ།འདི་ལྟར་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་པོ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་། རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་དམིགས་སོ། །དང་པོར་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ བདེན་པ་གཞན་ལ་དམིགས་པ་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤུགས་ཀྱིས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།།རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟད་པ་ཤེས་པ་འབྱུང་ལ། དེའི་རྗེས་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དེའི་ཕྱིར་ཅི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་དེ་གཉིས་དང་དམིགས་ པ་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེས་འདྲི་སྟེ།ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲའི་དོན་ནི་ཇི་ལྟར་ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དམིགས་པ་གཅིག་ཡིན་པ་ལྟར། ཅི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་དེ་གཉིས་དང་དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ དང་པོ་སྐྱེས་པ་དག་དང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་ན་ནི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་གཉིས་དང་དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །འོན་ཏེ་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དམིགས་པ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་ངེས་པར་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པའི་ཕུང་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་དུག་མདས་ཕོག་སྟེ། ཤི་བའི་དུག་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ནས་ཤི་བའི་ཚེ་རྨའི་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་གནས་ཀྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་པ་འདིའི་ཤེས་པ་དེ་དག་ཀྱང་སྤང་བར་བྱ་བ་སྲིད པའི་རྩེ་མོ་པའི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་གནས་སོ།།བཞི་ལས་ཕ་རོལ་སེམས་རིག་པ། ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ཁོ་ན་ལས་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རོ།།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་ལམ་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་དང་། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བར་འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །དད་པས་མོས་པ་ དང་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་དད་པས་མོས་པའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བས་ཐོབ་པའི་ལམ་མི་ཤེས་ལ།དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱིས་དུས་དང་མི་སྦྱར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མི་ཤེས་སོ། །འོག་མས་གོང་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ ལམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་མི་ཤེས་ལ།དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།

所謂’世俗的’是指在世俗中產生。無漏智簡要來說有二種，即法智和隨智。苦智等都包含在這兩者之中。 ‘隨所應’是指任何所緣是屬於何者，即是彼者的所緣，如眼識的所緣不是聲音。‘緣于彼等’是指緣于苦等的意思。 ‘彼等四種’是指法智和隨智二者非見性質，由緣于苦等的差別而成四種，即盡智和無生智。彼二者初生是盡智和無生智二者初生是苦因隨智，必定是緣于苦和集的意思。為什麼呢？因為緣于有頂蘊的苦或集隨智的行相。 如是初生的盡智和無生智必定是以無常等苦的行相和因等集的行相緣于有頂蘊。非初生者也緣于其他諦，這是以理推知的。 在金剛喻定之後生起盡智，其後生起無生智，因此問道：金剛喻定是否也與彼二者是同一所緣？‘也’字的含義是：如同盡智和無生智是同一所緣，金剛喻定是否也與彼二者是同一所緣？ ‘與彼二者’是指與初生者的意思。若緣于苦和集則是，這是什麼意思呢？是說與彼二者是同一所緣。若緣于滅和道則非同一所緣，因為彼二者必定緣于有頂蘊。 譬如被毒箭射中而死時，毒遍及全身，但仍住于傷口處而非他處。如是瑜伽者的彼等智也只住于所斷有頂蘊的相中。 ‘超過四種而知他心’是指僅從法智等四種中攝，而非從苦智等中攝，因為是其他行相。 無漏的他心智因為是道智，所以唯是道的行相。有漏的他心智則是有貪和離貪等世間行相。 ‘信解和時解脫道’是指依次為：信解道不知見至道，時解脫道不知不時解脫道。‘下不知上’是指不還道不知阿羅漢道，阿羅漢道不知獨覺道等。

།དེ་གཉིས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་དང་ཁམས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ དང་།རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དེ་གཉིས་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ལ་དམིགས་སོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ནི་ཁམས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་སོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་ སེམས་ཤེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཡུན་ཐུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་ཆོས་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་བཤད་དེ། རེས་འགའ་ནི་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་ སུ་ཤེས་པ་ཡང་ཤེས་པར་སྲིད་དོ།།བརྒྱད་པ་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ལ་ཤེས་པ་དང་བཟོད་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་གཉིས་ཤེས་ནས་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་སེམས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱོར་བར་བྱས་ནས་བརྒྱད་པ་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ ཤེས་པ་ཤེས་པར་ནུས་སོ།།སྦྱོར་བ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ལ་དམིགས་པ་དེ་ནི་སྦྱོར་བ་ཆེན་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཇི་སྲིད་དེ་ལ་སྦྱོར་བ་རྩོམ་ པ་དེ་སྲིད་ཀྱིས་དེས་སེམས་བཅུ་དྲུག་རྗེས་སུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་བར་སྐབས་སུ་ནི་མི་ཤེས་སོ།།དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་བཅོ་ལྔ་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གསུམ་ཁོ་ན་ཤེས་སོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ཤེས་ནས་ སྦྱོར་བ་གཞན་བྱས་ཏེ་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་པ་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཤེས་སོ།།ཇི་ལྟར་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པས་དེ་ལྟར་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ། འདི་ནི་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདྲིའོ།།བསྟན་བཅོས་ལས་དེའི་བྱེ་བྲག་གིས་དེ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་གཉིས་པོ་དེའི་བྱེ་ བྲག་གིས་ཏེ།བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ལམ་བསྒོམས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པའི་བར་དང་། བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ། ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བདག་གིས་ལམ་བསྒོམས་ཏེ་ཡང་བསྒོམ་དུ་མེད་དོ་ ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པའི་བར་དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོས་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བསྟན་ཅིང་ཤེས་པར་བྱས་སོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་དེ་རྒྱུར་བྱས་པ་དང་དེ་སྔོན་དུ་བཏང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། རྒྱུ་མཐུན་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་ པར་རྗེས་སུ་དཔག་གོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ།།ཟག་པ་མེད་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཤེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དག་ན་རེ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཡོད་དེ། དེས་དེ་ལྟར་ཤེས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གལ་ཏེ་བསྟན་བཅོས་ལས་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ཞེས་འབྱུང་བས་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡིན་པར་བརྗོད་ན།ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློ་ལྟ་མིན། །ཞེས་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པར་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་ འགལ་ལོ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར་མཐོང་བ་སྨོས་པ་ནི་བཤད་པ་འཕངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

所謂’這兩者是緣取欲界等和上界的對治’，是指法智分和隨智分這兩者中，法智分緣取欲界的對治，隨智分緣取上界的對治，這是確定的。 ‘見道中沒有他心智’是因為見道時間短暫。 ‘苦法智忍和法智’是說有這種情況，因為有時依靠加行的力量，也可能知道苦隨智忍和苦隨智。 ‘第八是隨知集’是說在了知法智和忍分兩者之後，爲了知道隨智分的心，作如是加行，就能知道第八的隨知集。 ‘因為加行小’是說’因為加行小’的意思，聲聞緣取隨智分的他心智，那是需要大加行才能成就的，因此在他開始修習加行直到獲得十六心之間是不能知道的。 ‘第一、第二和第十五’是說只知道這三個。怎樣呢？知道苦法智忍和苦法智之後，作其他加行，就知道第十五剎那的道隨智忍。 ‘如何以無漏智如是了知’是說因為無漏智具有苦等行相，而這個是具有’我已遍知苦’等行相，是世俗等行相，所以才有此問。 ‘論中以彼差別顯示彼二差別’是說，以彼后得世俗智二者的差別，即從’我已遍知苦’乃至’我已修道’的了知，以及從’我已遍知苦，更無所應遍知’乃至’我已修道，更無所應修’的了知，以如是體性顯示並了知盡智和無生智這兩種無漏智的差別。 正因如此，‘從彼因所生’即是’以彼為因’和’以彼為先’的意思，是說由同類因而無分別的這兩者的差別可以推知。 ‘以無漏亦如是了知’是說有些人說：‘除十六行相外還有無漏行相，以此如是了知。’ 若說：‘論中說從彼因所生的智見’，說明盡智和無生智是’我已遍知苦’等世俗智的果，這與’盡無生慧非見’所說的非見相違。因此說’說見是為引出解釋’。

།བསྟན་བཅོས་ལས་ཤེས་པ་དང་། མཐོང་བ་ཞེས་སྨོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཤད་པ་འཕངས་པ་ལས་གྱུར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་དང་། རིག་པ་དང་། བློ་དང་། རྟོགས་པ་ཞེས་འབྱུང་བས་ཚིག་དེ་འཕངས་པའི་ཕྱིར་འདི་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན་པས་དེ་འདོན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་ཏུ་ཟད་ཀྱི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དེ་དག་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། ཡང་ན་མངོན་སུམ་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པ་འདི་གཉིས་ལ་མངོན་སུམ་དུ་འཇུག་པ་ཡོད་པས་འདི་ནི་མངོན་སུམ་དུ་འཇུག་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་ལ་མཐོང་བ་ཞེས་སྨོས་ཏེ། ཤེས་པ་འདི་གཉིས་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས་བྱུང་བ་ལྟ་བུའམ། ལུང་ལས་བྱུང་བ་ལྟ བུར་ལྐོག་ཏུ་འཇུག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།མཐོང་བ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་འཇུག་པ་ཡིན་པར་འདོད་དེ། དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དང་ཆོས་མཐུན་པར་ཤེས་པ་འདི་གཉིས་ཀྱང་མཐོང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ བསྟན་བཅོས་ལས།རེ་ཞིག་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བ་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་བཟོད་པ་བརྒྱད་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ་འདི་གཉིས་ནི་མཐོང་བ་ཉིད་ཡིན་པར་འདོད་ ཀྱི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་པོ་དག་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་པོ་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ཆ་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དེའི་ཟག་ པ་དང་བཅས་པའི་ཆ་ཁོ་ན་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི།ཟག་པ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་དག་གི་ནང་ན་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་དང་། ཟད་ པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་བདུན་གྱི་ཆ་ཡང་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཆ་ཆོས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཆོས་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་ནས་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བར་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཆ་ཆོས་ཤེས་པས་དེ་ཆོས་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཆ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཆོས་དང་རྗེས་དང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡང་ཆོས་ཤེས་པའི་ཆ་དེ་ཆོས་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ ཡིན་ལ།བདུན་གྱི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཆ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་བཅུའི་ནང་ན་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་ པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།ཆོས་དང་རྗེས་དང་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་བཞིའི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་ཆ་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི་ཆ་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་ཤེས་པ་ཡང་དེ་འདྲ་བར་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། སོ་སོར་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་དང་འགོག་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། བཞིའི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཆོས་དང་རྗེས་དང་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆ་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་འམ། འགོག་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཆ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །ལམ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་བཅུའི་ནང་ན་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ལམ་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ།

論典中所說的’了知’和’見’這兩個詞，是從解說引申而來的。在苦的了知等處出現了知、見、覺、慧、通達等詞，因為引用這些詞，所以這是相近的。這只是誦經者們的用詞，而盡智和無生智的本質並非是見，這就是’非見的本質’的意思。 或者說’因為是現量行’，是指這兩種智有現量行，所以是現量行。因此對這兩種智說’見’，這兩種智並非如比量所生或如教量所生那樣是比量行。見也被認為是現量行，比如眼識。與此相同，這兩種智也被說為見。 ‘正因為如此’是指正因為是現量行，所以論典中說：‘凡是了知，那也是見。有些是見但不是了知，比如現觀所攝的八忍。‘因此說這兩種是見而非見解。 ‘其中’是指在十智中，世俗智僅是世俗智，為自性所攝。另一個他心智的一部分也是，有漏和無漏中的有漏部分才是世俗智，無漏則不是。法智在十智中是一智，即是法智。也是苦、集、滅、道、他心、盡、無生七智的部分。 怎樣呢？苦智是法智和類智的本質，其中屬於法智的部分是法智。同樣，從集智乃至無生智都是法智和類智的本質，其中屬於法智的部分是法智，而類智的部分則不是。他心智是法智、類智和世俗智的本質中，屬於法智的部分是法智。 類智也相同，是單獨的一智，也是七智的部分。即苦智等那些的類智部分是類智。 苦智在十智中是一智，即是苦智本身。也是法、類、盡、無生四智的部分，因為這四智緣四諦，其中緣苦的部分是苦智，其他部分則不是。 集智和滅智也應如此理解，各自是一智，即是集智和滅智，也是四智的部分，即法、類、盡、無生智中緣集或緣滅的部分是集智和滅智。 道智在十智中是一智，即是道智本身。

།ཆོས་དང་། རྗེས་དང་། ཟད་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས ཤེས་པ་དང་།ལྔའི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ལམ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་ཆ་ལམ་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལམ་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་བཅུའི་ནང་ན་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཆོས་དང་། རྗེས་དང་། ལམ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་བཞིའི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཤེས་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་ཆ་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་གང ཡིན་པ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཟད་པ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་བཅུའི་ནང་ན་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཟད་པ་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་པས་རང་གི་ངོ་བོས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་དང་། རྗེས་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ།ཟད་པ་ཤེས་པ་ནི་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཤེས་པའི་ནང་དུ་ འདུས་སོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ནས་ལམ་ཤེས་པའི་བར་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ བས་ན་འདིར་དེ་དག་གི་ཆ་དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་པས་དྲུག་གི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཞེས་བྱའོ།།མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པ་བཅུའི་ནང་ན་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དྲུག་གི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ དང་རྗེས་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་དག་གི་ཆ་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་ཏེ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་འདོད་པ་དང་།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ ལ་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི།ཆ་གཞན་ནི་མ་ཡིན་པས་དྲུག་གི་ཆ་ཡང་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པ་རྣམ་པ་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་ནི་རྣམ་པ་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །རྣམ་པ་དང་རྣམ་པ་དང་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་རྣམ་པ་རྣམ་པ་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། དེའི་ ཕྱིར་རོ།།རང་བཞིན་ལས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་ལས་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཀུན་རྫོབ་ལ་ཤེས་པས་ན་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དོན་དམ་པ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ ཡིན་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི།ཁམས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་ལས། ཆོས་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ ཡིན་པ་དང་།འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་འགོག་པ་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྤོང་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་ ཤེས་པ་དང་།ཆོས་ཤེས་པའི་ས་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།

法、隨、盡、無生、他心智五者也是其分，此五者是道智與非道智的體性，其中屬於道智的部分是道智，其他則不是。他心智是十智中的一智，即是他心智本身。法、隨、道、世俗智四者也是其分，此四智是他心智與非他心智的體性，其中屬於他心智的部分是他心智，其他則不是。 盡智是十智中的一智，即是盡智本身，為自體所攝。法、隨、苦、集、滅、道智六者也是其分，盡智是’我已遍知苦’等行相的智的等流。其中緣取欲界所行的苦等者，攝入法智中。緣取色界和無色界所行的苦等者，攝入隨智中。緣取各別苦等者，是從苦智乃至道智。因此，這裡它們具有如是相的部分是盡智，其他則不是，故說也是六者之分。 無生智也同樣是十智中的一智，即是無生智本身。也是六者之分，即法、隨、苦、集、滅、道智等分，具有’我已遍知苦，更無須遍知’等行相，緣取欲界、色界和無色界所行的苦等者是無生智，其他部分則不是，故說也是六者之分。 ‘行相行相所緣及’是指行相和所緣是行相所緣。行相和行相和所緣是行相行相所緣，此是其故。 ‘自性即世俗智’是指從自性而言，是世俗智的體性。或者說因爲了知世俗，所以是世俗智，為什麼呢？因為不知勝義的緣故。 法智是欲界的對治，隨智是上界的對治。如論中說：‘什麼是法智？是無漏的知欲界相應諸行，無漏的知欲界相應諸行之因，無漏的知欲界相應諸行之滅，無漏的知能斷欲界相應諸行之道，這就是法智。此外，無漏的知法智及法智地，這就是法智。’

།རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་འགོག་པ་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྤོང་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཞན་ཡང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ས་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཤད་དོ། །རྣམ་པ་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཁོ་ན་ལས་ཡིན་གྱི་དེ་ གཉིས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་ལས། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཤེས་ པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རྒྱུ་ལ་རྒྱུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། རྐྱེན་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །རྣམ་པ་ དང་དམིགས་པ་ལས་ནི་འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འགོག་པ་དང་།ལམ་ཤེས་པ་དག་ནི་རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་ལས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ལྟར་བསྟན་བཅོས་ལས། འགོག་པ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན་འགོག་པ་ལ་འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་འགོག་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན། ལམ་ལ་ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ལམ ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་དོ།།དང་པོ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཡང་བྱ་བ་བྱས་པའི་རྒྱུད་ལ་ནི་སྐྱེའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་སྔར་སྐྱེད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་མི་ སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུས་ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ནོ།།ཟད་པ་ཤེས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ འདོད་པའི་ཁམས་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱས་པས་བསྡུས་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཆོས་ཤེས་པ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་[(]པའིཕགས་[,]པའི་འཕགས་[)]པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པས་ཆོས་ཤེས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ནའི་གཉེན་པོ ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་མོད་ཀྱི།འོན་ཀྱང་ཆོས་ཤེས་པ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་གི་གཉེན་པོ་ཡང་ཡོད་པ་སྲིད་དོ། །དེ་གང་ཞེ་ན། འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འགོག་པ་དང་ལམ་དག་ནི། ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་དག་ནི་ འོག་མ་ཡང་དམན་པར་རྣམ་པར་མི་གཞག་གོ།།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་དག་ནི་ས་འོག་མ་དམན་པ་ཡིན་པས་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །བསྒོམ་ པའི་ལམ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པས་གཞོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།

什麼是隨知？即是無漏智了知色界和無色界的諸行，以及無漏智了知色界和無色界諸行的因，以及無漏智了知色界和無色界諸行的滅，以及無漏智了知能斷除色界和無色界諸行的道，這就稱為隨知。又說，無漏智了知隨知及隨知地，這就稱為隨知等。 從行相來說，苦智和集智是僅從行相而安立，因為這兩者對五取蘊的特徵無有差別，所以不是從所緣而安立。如論中說：什麼是苦智？即是對五取蘊作無常、苦、空、無我思維的無漏智。什麼是集智？即是對有漏因作因、集、生、緣思維的無漏智，這就稱為集智。 從行相和所緣來說，滅智和道智是從行相和所緣而安立。如論中說：什麼是滅智？即是對滅諦作滅、寂、妙、出思維的無漏智，這就稱為滅智。什麼是道智？即是對道諦作道、如、行、出思維的無漏智，這就稱為道智。 所說’最初’是爲了區別于無生智，因為無生智是在已作所作的相續中生起。由於是一切無漏智的因，這是就先前生起十智而言，無生智以等流因作為一切無漏智的因。盡智不是一切無漏智的因，因為無生智更為殊勝，所以不是因。 由於是一切的對治，即是欲界見所斷和修所斷所攝的五種一切的對治，法智是見道和修道所攝的緣四聖諦的一切。雖然說法智僅是欲界的對治，但是法智也可能是色界和無色界的對治。是哪些呢？即是對滅和道的法智，因為滅和道不屬於三界，所以它們也不被判定為下劣。 苦諦和集諦是下地下劣，所以緣它們的法智不是色界和無色界的對治，應當如此理解。所說’在修道中’是因為色界和無色界的見所斷法是由隨知忍所斷除。

།འོ་ན་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་དམིགས་པ་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་གྱི་ གཉེན་པོ་མ་ཡིན་ཞེ་ན།འདོད་པའི་ཁམས་ལས་རྒྱལ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཆོས་ཤེས་པ་ཁོ་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་སྔར་རྒྱལ་བར་གྱུར་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་དེའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་རྒྱལ་ཟིན་པས་དེ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་གྱི། ཆོས་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ལས་མ་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར་གཉེན་པོ་ཡིན་པར་རུང་ངོ་། །རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་འོག་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དེ དག་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ།།རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་ནའོ། །རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཟོ་ཤིག་།འདུག་ཤིག་ སོང་ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་སྟེ།འདི་དག་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་རྣམ་པ་དག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གཉི་ག་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །འོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་སེམས་ཅིག་ཅར་འཛིན་ཏོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ཏེ།མདོ་ལས་འདི་སྐད་དུ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ སེམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ།།འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ་དང་། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་ དང་།ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེངས་པ་དང་། ཞུམ་པ་དང་། རབ་ཏུ་གཟུང་བ་དང་། ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་དང་། ཉེ་བར་མ་ཞི་བ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་། རྒོད་པ་དང་། རྒོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་དང་། མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་། མ་བསྒོམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་དང་། རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །གོས་དང་དྲི་མ་ཅིག་ཅར་མི་འཛིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་གོས་དང་དྲི་མ་དག་ཅིག་ཅར་མི་འཛིན་པ་དེ་འདྲའོ། །ཇི ལྟ་ཞེ་ན།གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གོས་སོ་སྙམ་དུ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་སྐྱེ་བ་དེའི་ཚེ་དྲི་མ་མི་འཛིན་ལ། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲི་མའོ་སྙམ་དུ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་སྐྱེ་བ་དེའི་ཚེ་གོས་མི་འཛིན་ཏོ། །འདྲེས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་། ལྡན་ པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།འདྲེས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྡན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་ནི། ཁ་ཅིག་ན་རེ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ ན་རེ་འདོད་ཆགས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཉིས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདྲེས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་། ལྡན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྡན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་འདི་གཉི་ག་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།

那麼，為什麼隨後智緣滅諦和道諦的修道所攝不是三界的對治呢？因為已經戰勝欲界的緣故。即唯有法智先前戰勝欲界后，隨後才生起隨後智，因此已經戰勝欲界，所以它不是欲界的對治，而法智因為尚未戰勝色界和無色界，所以可以成為對治。‘隨後智一切’是指修道所攝。‘這些在下文’是指無常等行相這些將在下文解說。‘十六行相’是指在暖位等。‘因為執取自相和共相等’是指因為執取自相和共相。‘等’字所攝是指’吃吧’、‘坐吧’、‘去吧’等，這些既不是自相行相也不是共相行相。那麼是什麼呢？就是那樣的行相。‘二者’是指有漏和無漏。 ‘那麼’詳細所說是指認為同時執取貪慾和心，經中如是說：‘于有貪心如實了知是有貪心，于離貪心如實了知是離貪心。如同有貪和離貪，于有嗔和離嗔、有癡和離癡、收攝和散亂、沉沒和提起、小和大、未寂靜和寂靜、掉舉和不掉舉、未等持和等持、未修和已修、未解脫和解脫，如實了知。’ ‘如同不能同時執取衣服和污垢’是指如同不能同時執取衣服和污垢那樣。怎樣呢？當識生起決定這是衣服的行相時不執取污垢，當識生起決定這是污垢的行相時不執取衣服。‘相應的有貪性和具有的有貪性’中，相應的有貪性是因為與貪慾相應。具有的有貪性，有些說是因為與貪慾的得相聯繫。其他人說是因為是貪慾增長的所緣。‘二者’是指相應的有貪性和具有的有貪性的意思。‘其餘有漏’是指煩惱性的、無記的、世間善法，這是由具有的有貪性而成為有貪，如是這二者都只說為有貪。

།སྨྲས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ལ་ལའི་ གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ན།འདི་ལྟར་དེ་དག་ན་རེ་གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་སྟེ། ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་དེ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་ནི་མ་བཤད་དེ། ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དག་གི་ལྟར་ན་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ནི་འདི་ཉེས་པ་མེད་དེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་ཞེ་སྡང་ལ སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་པ་དག་གོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་དེའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པ་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ།འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འདྲ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་མདོ་འདིར་ནི་ ཞེ་སྡང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ།ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ནི་ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བར་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཞེ་སྡང་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ལྟ་ན་ནི་འོ་ན་དེའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་ལ། ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་ འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སུ་འདོད་པར་བྱའོ།།ཀྱང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་བྲལ་བའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བས་ན་མདོ་འདིར་ཞེ་སྡང་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་།གཏི་མུག་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་གཏི་མུག་དང་བཅས་པར་འདོད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པ་ལ་མངོན་པར་སྡུད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ དེའི་དམིགས་པ་ལ་དེ་མངོན་པར་སྡུད་པས་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །སེམས་དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ པའི་ཕྱིར་བསྡུས་པ་ཡང་ཡིན་ལ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་བར་འཆོལ་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ། །བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སེམས་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ ཞེས་རྒྱས་པར་ཇི་སྐད་དུ་འགྲེལ་པའི་ནད་དུ་བྲིས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ལས་རེ་ཞིག་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་དུ་བསྡུས་པའི་སེམས་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ལས་ཡན་ཆད་ན་གཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་མི་དམིགས་ པའི་ཕྱིར་རོ།

有人問道：‘為什麼某些論典說貪慾的對治是離貪呢？‘對此，他們說如果不與貪慾相應就是離貪的話，那麼與其他煩惱相應，即與嗔恨等相應的也應成為離貪，然而不與貪慾相應的也是有貪的。經中並未說與嗔恨等相應的是離貪，因為經中說有嗔的、有癡的等。按照那些認為貪慾的對治是離貪的觀點，則沒有這個過失，因為他們說貪慾的對治不是與嗔恨等相應的。 ‘其他人說’指的是阿毗達磨論師們。‘若是這樣’等詳細內容是說，如果與貪慾相應的心是有貪的，而貪慾的對治是離貪，那麼非對治的有貪心的非對治心，即非煩惱的無覆無記心，因為不與貪慾相應故既非有貪，又因為非貪慾的對治故也非離貪。‘如是等’這個詞的含義是說有嗔的、有癡的等類推也會有同樣的過失。 怎麼說呢？有人說在此經中，與嗔恨相應的心是有嗔的，嗔恨的對治是離嗔，如果不與嗔恨相應就是離嗔的話，那麼與其他煩惱相應的也應成為離嗔。其他人說如果是這樣的話，那麼非對治的非煩惱心既非有嗔也非離嗔，同樣地也應說有癡心。 因此在此處應當承認由具有貪慾也成為有貪心。‘也’字的含義是指與貪慾相應也是。直至有癡和離癡之間也應當如此理解，即是說因此在此經中應當承認由具有嗔恨也成為有嗔，由具有愚癡也成為有癡。 ‘因為攝持所緣’是說善心不與散亂相應，因此由於攝持其所緣而成為專注。‘因為與有煩惱的睡眠相應’是說睡眠有兩種：有煩惱的和無煩惱的。因為該心與有煩惱的睡眠相應，所以既是專注又因為是有煩惱的而成為散亂，這將成為混亂的過失。 與論典相違又是怎麼說呢？如同註釋中所寫的那樣，即’如實了知專注心’等廣說。其中首先隨念不緣于專注心，因為欲界以上沒有睡眠，且隨念也不緣于欲界。

།ལམ་ལ་ཤེས་པ་ཡང་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ལ་དམིགས་པར་མི་སྲིད་དེ། ལམ་ཤེས་པ་ནི་ལམ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ལ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་སེམས་ཀྱང་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པས་སོ། །དེས་ན་འདི་སྐད་དུ་དེ་ཤེས་པའི་ཤེས་པ་ནི་གཉིས་ཏེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་ རྫོབ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་པར་འགྱུར་རོ།།གང་དག་ན་རེ་ཀུན་དུ་བསྡུས་པའི་ཤེས་པ་ནི་དམིགས་པ་ལ་མངོན་པར་སྡུད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་ཉེས་པ་འདི་གཉིས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པས་བསྡུས་ པ་ཡང་ཡིན་ལ།རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཡང་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་བ་ཡང་མེད་དེ། ཀུན་དུ་བསྡུས་པའི་སེམས་དགེ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་དང་མ་བསྡུས་པ་ཡིན་པས་དེ་ཤེས་པའི་ཤེས་པ་ནི་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་འགྲུབ་སྟེ། གཟུགས་དང་ གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་དགེ་བ་ལ་དམིགས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ལ།ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་སེམས་དགེ་བ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ལམ་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་བྱང་བ་ཆུང་ངུ་དག་གིས་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ ཆུང་ངུ་དག་གིས་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཆེན་པོ་དག་གིས་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྩ་བ་དང་རིན་དང་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟོབས་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་རེ་རེ་ཞིང་ཆུང་བ་དང་ཆེ་ བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།རྩ་བ་ཉུང་བ་དང་མང་བའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཉིས་པ་གཏི་མུག་དང་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་རྩ་བ་དང་བཅས་པ་ ཡིན་ཏེ།ཚོགས་པ་གཅིག་ལ་དེ་གཉིས་འདུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་པོ་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་གཏི་མུག་མེད་པ་དག་གིས་ཏེ། འདི་རྣམས་ནི་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་འདྲ་བ་མ་འོངས་པ་ཐོབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུགས་ ཀྱི་དགེ་བའི་ཆོས་འདུས་བྱས་དག་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་འདྲ་བ་མ་འོངས་པ་ཐོབ་ཅིང་རྙེད་པ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཕུང་པོ་གསུམ་གྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཚོགས་པ་གཅིག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་པ་མེད་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བ་ནི་དེ་དང་འདྲ་བ་མ་འོངས་པ་ཐོབ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་མང་བ་ཡིན་ལ། ཕུང་པོ་བཞི་པོ་ཚོར་བ་ ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསམ་གཏན་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ། སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ཅི་རིགས་པར་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་སྟོབས་ཆུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དགེ་བ་ཡང་ལོག་ པར་ལྟ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གིས་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ལྔ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར།སྟོབས་ཆུང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་གཏན་དུ་འཆད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པས་ནི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་གཏན་དུ་གཅོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡང་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་སྔར་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒོད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་དང་། རྣམ་པར་ཞི་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་མ་ཞི་བ་ནི་ རྒོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ལ།རྣམ་པར་ཞི་བ་ནི་དེའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་མ་ཞི་བ་དང་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཡིན་ནོ།

對於道的了知也不可能緣於一切所攝，因為道智是緣于道，而道所攝的心也不與睡眠相應。因此應當這樣說：彼了知的智有二種：法智和世俗智。 有些人說：‘一切所攝的智是善的，因為它對所緣有攝持。‘按照他們的說法就不會有這兩種過失，因為它既不與煩惱性的睡眠相應所攝，也不會成為散亂。 也不違背論典，因為一切所攝的善心是三界所攝和不攝，所以彼了知的智有四種得以成立。即對色界和無色界的善心所緣的無漏智是隨智，而緣于道所攝善心的是道智。 ‘因為小清凈所依’是指因為小善所依的意思。‘因為與彼相反’是指因為大清凈所依的意思。 所說的’根本和價值’等詳細內容是指從根本等直至力量，每一種都有小和大的差別。應當了知，由於根本少和多，依次成為小和大。 怎樣呢？說到煩惱性不善根二者，即從愚癡、貪慾、嗔恚中任何一個都具有根本，因為在一聚中這二者不會和合。善法則由三善根：無貪、無嗔、無癡，因為這些是不可或缺的。 ‘因為沒有獲得與彼相似的未來’是指順序的善法有為法將獲得，而沒有獲得及得到與煩惱性相似的未來。 ‘具有三蘊隨行’是指受蘊、想蘊和行蘊。不是識蘊，因為在一聚中沒有第二識，且自身對自身起作用也相違。 善法因為有獲得與彼相似的未來，所以眷屬多，四蘊即受等三蘊以及色蘊為禪定和無漏律儀所攝，隨心而行故具有隨行。 又說’煩惱性是力量小’，善法也是由一剎那的邪見能摧毀五善蘊，難道不是力量小嗎？這不是永久性的解釋，因為還會重新相續。苦法智忍能永斷十種隨眠。 ‘因為彼’中，‘又’字表示如前所說的意思。‘因為是彼對治’是指因為是掉舉的對治的意思。 ‘不寂靜和寂靜也與彼相似’是指不寂靜因為與掉舉相應故是煩惱性，寂靜因為是彼對治故是善。或者說，它是通過與煩惱相應和不相應而成為不寂靜和寂靜的。

།མཉམ་པར་གཞག་ པ་ནི་དེའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འཐོབ་པ་དང་བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་མ་ཐོབ་པ་ལས་འཐོབ་པ་ནི་འཐོབ་པའོ། །མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་བསྟེན་པའོ། །དེ་དག་ཉིད་བསྒོམ་པ་ཡིན་ཏེ། མ་ བསྒོམས་པ་ནི་དེ་དག་གིས་མ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་དགེ་བ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པ་ཐོབ་པ་ཡང་མེད་ལ། དམན་པའི་ཕྱིར་བསྟེན་པར་འོས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འཐོབ་དང་བསྟེན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་འདུས་བྱས་འཐོབ་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཐོབ་པ་དང་བསྟེན་པའི་བསྒོམ་པ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།རང་བཞིན་དང་རྒྱུད་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དག་གིས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པའི་རྒྱུད་ལ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུད་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་ལྷན་ཅིག པར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ།།ལྷག་མཐོང་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་དུ་ཀུན་དུ་འགོག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཁོ་ན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་འཕྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་གཡེངས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་གཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཉིད་དུ་དམ་མ་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལ་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཉིད་དུ་ཡིན་པར་དམ་མི་འཆའ། ཅི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་གཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་པར་ གྱུར་པ་ལ་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཉིད་མེད་པས་དམ་མི་འཆའ་འམ་འོན་ཏེ་འདི་ལ་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཉིད་ཡོད་མོད་ཀྱི་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་དམ་མི་འཆའ་ཞེ་ན།གཉི་གར་ཡང་འཆད་དེ་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་ལས་གཞན་ པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཡིན་ལ།གཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པར་ཁྱད་པར་མེད་པར་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་པར་དམ་འཆའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་དུ་ བསྡུས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ནི་ཡུལ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་འཕྲོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་དམ་མི་འཆའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་བ་ནི་བླའི་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ།།མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་བཤད་པས་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ལ་ཐུག་པ་ འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་དེ།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་དང་། རབ་ཏུ་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཐ་མི་དད་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ ཡང་མ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ།།སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཆེན་པོ་དང་། རྒོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཞི་བ་དང་། མཉམ་པར་བཞག་པ་དང་། བསྒོམས་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། འདི་དག་ནི་དགེ་བ་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །དགེ་ བ་ཉིད་གང་ཡིན་ཞེ་ན།དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་བཤད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་དོ། །མ་བཤད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་དགག་པ་གཉིས་སྨོས་པ་ནི་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་ ཅེ་ན།ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ།

由於等持是其對治，所以是善法，這是因為它是散亂的對治。 ‘以獲得和修習的修行’是指從未獲得而獲得是獲得，現前是修習。這些本身就是修行，因為未修行就是未以這些修行。 煩惱不像善法那樣有未來的獲得，也因為低劣而不適合修習，如說’獲得和修習是指獲得有為善法’。‘以這兩者’是指’以獲得和修習的修行’的意思。 ‘因為未被自性解脫和相續解脫所解脫’是指因為與煩惱相應，所以不被自性解脫所解脫；因為在煩惱斷盡的相續中不生，所以也不被相續解脫所解脫。解脫是因為不與煩惱相應，且在煩惱斷盡的相續中生起，所以是善法。 ‘與昏沉睡眠俱’是指與昏沉睡眠相應。‘不與勝觀相應’是指與內止俱，這正是在說明這一點。‘散亂’是對’隨逐散亂’的解釋。 ‘因為未承許與煩惱性的睡眠俱起是散亂性’，為什麼不承許這是散亂性？是因為與煩惱性睡眠俱起的心沒有散亂性而不承許，還是雖然有散亂性但因為安立為昏沉性而不承許？ 兩種解釋都有：有人說，除了與煩惱性睡眠俱起之外的煩惱性是散亂，而與睡眠俱起的則無差別地承許為昏沉，不論是否煩惱性。 其他人說，凡是與睡眠相應的都只是昏沉而非散亂，散亂只是對境界的散逸。因此這裡不承許與睡眠相應的心是散亂。 ‘寧可違背論典’是指認為阿毗達磨論典不是佛說。 ‘因為也說相無差別’是指由於都說是煩惱性，從散亂等直至未解脫，這些的相都是煩惱性無差別，因為煩惱性是與諸煩惱大地法相應。昏沉、執取等相也說無差別，所以意義差別也未說，這樣理解。 ‘等’字包括廣大、非掉舉、寂靜、等持、修習、解脫等，這些在善性上無差別。什麼是善性？因為與諸善大地法相應。 關於’非未說’，‘性’是語助詞。說’非未說’用兩個否定詞，意思是’確實已說’。說了什麼？諸詞的意義差別。

།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་མཚུངས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་དུ་འདྲ་ཡང་འདི་ལྟར་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འདི་ནི་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ལེ་ལོ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཞུམ་པ་ཡིན་ནོ། །རྒོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྒོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཉེས་པའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པས་དེ་དག་གི་ཉེས་པའི་ཁྱད་པར་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་དུ བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་ཡང་འདི་ལྟར་སེམས་དགེ་བ་འདི་ནི་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ།།རབ་ཏུ་བཟུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡང་དག་པར་བསྟན་པས་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མདོ་དང་འགལ་བ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ ལས་ནི་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ནི་རྨུགས་པ་དང་།གཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྨུགས་པ་དང་ལྡན་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་གཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་ཡིན་གྱི། དགེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྨུགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་མདོ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་གལ་ཏེ་མདོ་ལས་ཁྱེད་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞུམ་པ་ཉིད་རྒོད་པ་ཡིན་པར་དགོངས་པར་གྱུར་ན་ནི། ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པ་དག་ཐ་དད་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གང་གི་ཚེ་སེམས་ཞུམ་པ་སྟེ་ལེ་ལོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཞུམ་པར་དོགས་པ་སྟེ་འདི་ནི་ཞུམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་དོགས་པ་ནི་ཞུམ་པར་དོགས་པའོ། །དེའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡང དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྒོམ་པ་ནི་དུས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ངེས་པར་འདིར་མི་འགྱུར་གྱི་འདི་སྐད་དུ་དེའི་ཚེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྒོམ་པའི་དུས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བརྗོད་དགོས་པར་འགྱུར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཞུམ་པ་དེ་ཉིད་རྒོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སེམས་རྒོད་པ་དང་རྒོད་པར་དོགས་པ་དེའི་ཚེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྒོམ་པའི་དུས་ མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ངེས་པ་འདིར་མི་འགྱུར་གྱི་འདི་སྐད་དུ་དེའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྒོམ་པའི་དུས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་པར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་རྒོད་པ་དེ་ཉིད་ཞུམ་ པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་བྱེ་བྲག་མེད་པར་གང་གི་ཚེ་སེམས་ཞུམ་པ་དང་ཞུམ་པར་དོགས་པའམ། རྒོད་པ་དང་རྒོད་པར་དོགས་པ་དེའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དགའ་ བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྒོམ་པའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དགོས་པར་འགྱུར་རོ།།དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་མ་སྨོས་པ་ནི་དྲན་པ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་གཉི་ག་ལ་མ་བཤད་ཀྱང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་ལས། དྲན་པ་ནི་ཀུན་དུ་ སོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ང་སྨྲའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ཇི་ལྟར་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཞུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྒོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་པར་མངོན་ཞེ་ན། སེམས་ཞུམ་པ་ནི་ལེ་ལོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །སེམས་རྒོད་པ་ནི་རྒོད་པ་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

怎樣呢？回答說：雖然散亂等煩惱相同且同爲煩惱性，但是這樣的煩惱心由於具有散亂故是散亂性。由於具有煩惱性懈怠故是沉沒。由於具有掉舉故是掉舉，如是等通過顯示過失的差別而正確顯示彼等過失的差別，故唯是解說義的差別。 同樣，對於攝略等善法也是這樣，此善心是攝略，是善取，如是廣說通過正確顯示功德的差別而唯是解說義的差別。 ‘未斷除與經典相違’是說，經中說’攝略是與昏沉、睡眠相應’，由於具有昏沉而與煩惱性睡眠相應的是攝略，而非善法，因為昏沉是遍行煩惱地法。 若經中廣說’若如你們所說，世尊認為沉沒即是掉舉的話，就不應說沉沒和掉舉是不同的’。 怎樣呢？回答說：當心沉沒即與懈怠相應，以及懷疑沉沒即懷疑’此將沉沒’時，修習輕安、禪定、舍覺支等是非時。此處不應如是決定，而應說此時修習擇法、精進、喜覺支等亦非其時。 為什麼呢？因為心沉沒即是掉舉的緣故。同樣，當心掉舉及懷疑掉舉時，修習擇法、精進、喜覺支等是非時，此處不應如是決定，而應說此時修習輕安、禪定、舍覺支等亦非其時。 為什麼呢？因為心掉舉即非沉沒的緣故。或者，無差別地說，當心沉沒及懷疑沉沒，或掉舉及懷疑掉舉時，修習輕安、禪定、舍、擇法、精進、喜覺支等皆非其時。 未說念覺支是因爲念是遍行，故雖未對兩種心說明亦已成立，因為經中說’我說念是遍行’。 又怎樣知道說一切有部主張沉沒即是掉舉呢？因為經中說’心沉沒是由於與懈怠相應故是煩惱性，心掉舉是由於與掉舉相應故是煩惱性’。

།ཅི་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ་སོར་བསྒོམ་མམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་རེས་འགའ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་ པའམ།རེས་འགའ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྒོམ་པ་མ་ཡིན་ན་སོ་སོར་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྒོམ་པ་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་ལ་ བྱེད་པ་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ།སེམས་ཞུམ་པའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱ་ཞིང་གཏད་པར་བྱ་བའི་དུས་མ་ཡིན་ལ། སེམས་རྒོད་པའི་ཚེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་གྱི། དེའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལ་སོགས་པ་མངོན་དུ་མི་བྱ་བའི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མངོན་དུ་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའམ། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་མངོན་དུ་བྱའི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུར་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བའི བསྒོམ་པ་ཡིན་པར་ནི་མི་འདོད་དོ།།འདི་ལས་ལེ་ལོ་ལྷག་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་གང་ལེ་ལོ་ལྷག་ཅིང་ཤས་ཆེ་ལ་རྒོད་པ་ནི་བག་ལ་ཞ་བར་འདུག་པ་དེ་ནི་ཞུམ་པ་ཡིན་ལ། གང་ལ་རྒོད་པ་ལྷག་ལ་ལེ་ལོ་ནི་བག་ལ་ཞ་བར་འདུག་པ་དེ་ནི་རྒོད་པ་ཡིན་པས་འདི་ གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་སོ་སོར་སྨོས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་དོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་བཅུ་བཞི་པ། དེ་གཉིས་ཀྱང་ཚོགས་པ་གཅིག་ལ་ལྷན་ཅིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་དེ་ཉིད་ཞུམ་པ་ཡང་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་རྒོད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞུམ་པ་ནི ལེ་ལོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ།།རྒོད་པ་ནི་རྒོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །སློབ་དཔོན་གྱིས་བསམ་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་མདོའི་དགོངས་པ་ནི་ལེ་ལོ་ལྷག་པའི་སེམས་ནི་ཞུམ་པ་ཞེས་བཤད་ལ། རྒོད་པ་ ལྷག་པ་ནི་རྒོད་པ་ཞེས་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་སྨོས་ཏེ།འདི་ལྟར་གང་གི་ཚེ་སེམས་ཞུམ་པ་དང་ཞུམ་པར་དོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་གསུངས་ཀྱི། འདི་སྐད་དུ་ལེ་ལོ་ལྷག་པ་ཞེ་འམ། རྒོད་པ་ལྷག་པ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་ནི་མ་མཛད་དོ། །འདོད་ ཆགས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་ཅེ་ན།དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་གཉིས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། དེ་ལས་གཞན་པ་གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ལྡན་པའི་ འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་།དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སུ་འདོད་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་པའི་སེམས་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་ བཅས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་པའི་རྒྱུད་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དམིགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཡིན་པར་འདོད་ན་ནི་དགྲ་ བཅོམ་པའི་སེམས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་གཞན་གྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པས་ན་གཞན་གྱི་སེམས་རིག་པའམ།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བར་གཟུང་བར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཏེ་དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མི་ དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ན་དེའི་ཕྱིར།ཡང་ན་དེ་ཇི་ལྟར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།

關於’是否應當分別修習菩提分’這個問題，如果有時只修習輕安等，而不修習擇法等；或者有時只修習擇法等，而不修習輕安等，那就是分別修習。 這些是作意修習，而不是現前修習。所謂作意就是緣念，意思是當心沉沒時不是緣念輕安等的時候，當心掉舉時不是緣念擇法等的時候。 並非認為在那時不應現前輕安等而應現前擇法等，或者應現前擇法等而不應現前輕安等這樣的現前修習。 對於’懈怠增盛之心’等廣說，是指懈怠增盛而掉舉潛伏的是沉沒，掉舉增盛而懈怠潛伏的是掉舉，因為這兩者有差別，所以經中分別說明並無矛盾。 第五十四品。有人說這兩者也是在一聚中同時存在，所以心既是沉沒也是掉舉。 沉沒是與懈怠相應故是煩惱性的。掉舉是與掉舉相應故是煩惱性的。 從’論師意’到’經義不是說懈怠增盛之心為沉沒，掉舉增盛為掉舉’這段話是說，經中廣說’心沉沒和疑慮沉沒’，而並未特別區分是懈怠增盛或掉舉增盛。 關於所說的’一切具貪之心皆是有貪’，如何解釋呢？對此，與貪相應的心是以二種方式有貪，其他有漏者是以相應貪而有貪，因為經中說’由具貪故為有貪’，因此這裡也應當承認由具貪而成為有貪心。 有學的無漏心也將成為有貪，這是因為有學相續中還有貪慾的余習。 如果說是貪慾的所緣，即認為由具貪而有貪的話，那麼阿羅漢的有漏心也是他人貪慾的所緣，因為具有他人的貪慾，所以通過他心通或他心智也應當理解為有貪。 若認為不緣于彼處的貪慾，因此說’又或者，它如何是有漏’。

།གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་སྤྱི་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་སྤྱི་པ་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་མ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་ བཅས་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ན་དེ་ལྟ་ན་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གཏི་མུག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཏི་མུག་དང་བཅས་པར་གཟུང་བར་འགྱུར་ཏེ།གཏི་མུག་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་སྤྱི་པ་ཡིན་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ཀྱང་གཞན་གཏི་མུག་གི་དམིགས་པར་འགྱུར་ བས་སོ།།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཐོབ་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པར་འདོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདོད་ ཆགས་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་མི་དམིགས་སོ།།སེམས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་དམིགས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་པོའི་སེམས་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་གཟུང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲར་བརྗོད་དོ། །སེམས་ དེ་ལ་དམིགས་པ་ནི་སེམས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་འདོད་ཆགས་སོ།།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་འདི་ལ་དམིགས་པ་སེམས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་འདོད་ཆགས་ཡོད་པས་ན་དེ་ནི་སེམས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་དམིགས་པ་ཅན་ནོ། །འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་འདོད་ ཆགས་དེ་ལྟ་བུ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།ཤིན་ཏུ་བསྐལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་རྫས་རེ་རེ་ཞིང་ཡུལ་ཡིན་པས་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་སེམས་དེའི་དམིགས་པ་ནི་མི་འཛིན་ཏེ། དེའི་རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་འདི་ ཆགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་ཀྱི་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་མ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བར་བསམས་ པ་ཡིན་ནོ།།འདོད་པའི་སྲིད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ། །དེར་ནི་དེའི་ཐོབ་པ་དང་བྲལ་བ་ལས་ དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཐོབ་པའི་བྲལ་བ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི།མི་ལྡན་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །བཤད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་གོང་དུ་བཤད་ཅེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ མདོ་འདིར་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནས།གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་བ་དེར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཡང་ འདོད་ཆགས་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་དགོངས་པ་འདིས་སོ།།གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་། གཏི་མུག་ལ་སྩོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་ དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བར་མི་གཟུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ།ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་མི་གཟུང་ངོ་། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པ་དང་། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པར་བཟུང་སྟེ། ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཉིད་དོ། །འདིར་སྩོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཀུན་དུ་བསྡུས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཚིག་རྣམས་བསྡུའོ།

如果說’因為是煩惱共同的所緣’，是說如果認為’因為是共同煩惱見、疑和無明的所緣，所以是有漏’，那麼即便如此，阿羅漢的心作為愚癡的所緣，也應該被認為是具有愚癡的，因為愚癡也是共同煩惱，而阿羅漢的心也會成為他人愚癡的所緣。 ‘他心智並非緣于得’，是說因為承許他心智是緣於心和心所，所以也不會因為具有貪慾的得而有貪慾相應，而說是’具有貪慾’。 ‘也不是緣于緣那心的貪慾’中，‘于彼’指的是他人之心為他心智所取，用’于彼’這個詞來表達。‘緣于彼心’是指緣于彼心的貪慾。因為這個他心智有緣于彼心的貪慾存在，所以它是緣于緣彼心的貪慾者。這樣的他心智並不緣于如此的貪慾，因為極其隔遠的緣故。 他心智是一一事物為境，他心智不取彼心的所緣，因為經中說’不依賴於彼的行相和所緣’，以及說’知道此心是貪’的緣故。因此不是因為具有貪慾而成為具有貪慾的心。 ‘與貪慾不相應的心’是考慮到’即便有貪慾的得’。‘是不退轉于欲有、色有、無色有的法’是考慮到顯示已離三界貪慾。 ‘彼是依據離彼得而說’是指依據離貪慾等的得而說，並非僅僅是不相應，這樣來顯示。 如果說’不是已經解釋過了嗎’詳細出現在上文中，有些人說從’在此經中’開始，‘如果與貪慾不相應就是離貪，那麼與其他煩惱相應也應該是’。以此意趣認為即便與其他煩惱相應，因為與貪慾不相應所以是離貪。 如果這樣的話，就不應該說’具有嗔恨’和’具有愚癡等’等。因此說’彼不應執為離貪’等，與嗔等相應的心不應執為離貪。那麼是什麼呢？應該執為’具有嗔恨’和’具有愚癡’等這樣，是以與嗔等相應的特徵來區分。這裡’等’字包含了經中所說的’攝’、‘散亂’等詞。

།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་གལ་ཏེ་གཟུགས ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ལ་ཆགས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་འགྱུར་ན་ནི།དེ་ལ་གཟུགས་ལ་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི་གཟུགས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡིན་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་འཛིན་ པ་ན་རང་གི་ངོ་བོ་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་འཛིན་པར་འདོད་ན་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་རང་གི་བདག་ཉིད་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་སེམས་རིག་པས་གང་ཞིག་གི་སེམས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་གཞན་གྱི་སེམས་རིག་པ་དེའི་ སེམས་ལ་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲིད་པ་ཡོད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་དམིགས་པ་རང་ཉིད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་སེམས་རིག་པ་འདིས་རང་གི་སེམས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། སེམས་དེས་དེ་ཉིད་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།བདག་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་འདི་ལ་ཡུལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། རྫས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱུད་དང་། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པ་རྣམས་ཞེས་བསྡུ་བའི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྫས་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་ཅེས་སྨོས་པ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ།།ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ལས་དགར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱུད་ཅེས་སྨོས་པ་ནི་རང་གི་རྒྱུད་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་དགག་ པའི་ཕྱིར་རོ།།མཐོང་བའི་ལམ་བཀག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ན་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་མེད་དེ། མཐོང་བའི་ལམ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པར་ཆད་པ་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མི་ལྡན་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ འཛིན་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ལ།མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པའམ་འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་ དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཤུགས་ཀྱིས་ན་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་སྲིད་དོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པས་མ་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པས་མ་བསྡུས་པ་སྟེ། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་རྫས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་དང་། ཀུན་དུ་རྟོག་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན་ཡིན་ན། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པས་དེ་ གཉིས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་སོ།།བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བཀག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་སྤོང་བའི་ལམ་ཡིན་ལ། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་ཡིན་པས་སོ། །དོན་དམ་པ་དག་ཡིན་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ ཡིན་པ་འམ།དོན་དམ་པས་རྩེན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་དག་གོ། །དེ་གཉིས་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་དག་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དག་མེད་དོ།

如果不是這樣的詳細解釋是：假如了知某個色等事物有貪著的話，則會緣於色，如果是這樣的話，由於緣於色的緣故，它也就不會成為他心智。 所謂’緣于彼而執持他人之心時會執持自性’是說，如果承許他心智緣于所緣而執持的話，他心智就會執持自己的本體，也就是說，他心智執持某人的心時，他心智也會緣于那個他心智的心，這是可能的。 因此，由於他心智了知自己的所緣，所以這個他心智只會緣于自己的心，而心執持自己是不合理的，因為對自身起作用是相違的。 所謂’一切他心智’等詳細內容是：此中境是心和心所，實有的自相，現在的，他相續，具有欲界和色界的，這是總結語。說’心和心所’是爲了區別於色等。說’實有’是爲了遣除世俗有。說’自相’是爲了遮遣共相。說’現在’是爲了區分過去和未來。說’他相續’是爲了明確自相續。說’具有欲界和色界’以及’不具有’是爲了否定具有無色界。 所謂’遮止見道’是說在住見道時不現前他心智，因此不攝於見道，因為見道不緣於心和心所的間斷。 所謂’緣于修道’的意思是說攝於修道。 所謂’不具有空性和無相’是說不具有空性三摩地和無相三摩地，空性三摩地與苦智相應，無相三摩地與滅智相應，而他心智由於行相和所緣不同的緣故，既不是苦智也不是滅智，所以說不具有這兩者。隱含的意思是說可能與無愿三摩地相應。 所謂’不攝於盡智和無生智’是說不攝於盡智和無生智，意思是說不是盡智和無生智的本體。為什麼呢？因為他心智是緣于實有的自相，具有尋思和伺察的意樂，而盡智和無生智不是這樣的，所以不攝於這兩者。 所謂’遮止無間道’是說那是斷道，而他心智是解脫道和勝進道。 所謂’雖是勝義但依於世俗的緣故’是說由於是勝義的因相或依于勝義的緣故是勝義。由於這兩者依於世俗的緣故，也就是說，由於這些依於世俗，所以沒有空性和無我的行相。

།ཇི་ལྟར་འདི་དག་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་ཅེ་ན། བདག་གི་སྐྱེ་བ་ཟད་དོ། ། འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །འདི་དག་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ཅན་དག་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་སྟོབས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཏེ། ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ཚིག་ལྷག་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ དག་གི་རྗེས་ལས་སྐྱེས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་དེ་དག་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པས་དེ་གཉིས་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་བྱའི་དེ་གཉིས་དངོས་སུ་ཀུན་རྫོབ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་པ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྒྱུ་མཐུན་པས་དེ་ཉིད་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པ་ཁོ་ ནར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ཡིན་ནོ།།མི་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པས་སོ། །རིགས་པས་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་ རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདི་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །འདི་ནི་གཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་གཉིས་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་གནས་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ནི་མཚན་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་གཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ནི་རྒྱུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། འདིའི་དོན་ནི་འདི་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ནི་ངག་གམ་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་འདི་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །འདི་ནི་གཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་སྲིད་དོ། །འདི་ནི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ན་དེ་ནི གཞན་ནས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མི་རུང་སྟེ།ཚིག་གཞན་ནས་ཚིག་དེ་གཉིས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པའོ། །རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ སྟོན་ཏོ།།བདག་དང་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ། །ཆད་པ་དང་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བས་སོ། །རྒྱུ་མེད་པ་དང་བྱེད་པ་མེད་པ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བས་སོ། །མཆོག་དང་གཙོ་བོ་ དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་།དམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་སོ། །དག་པ་དང་གྲོལ་བ་དང་ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་སོ། །ནེམ་ནུར་དང་ཡིད་གཉིས་དང་ཐེ་ཚོམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་སོ། །ཆགས་པ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་སོ།།སྡང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེ་སྡང་གིས་སོ། །རློམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱིས་སོ། །རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏི་མུག་གིས་སོ། །དེར་ཡང་འདི་སྐད་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་སྐད་ཀྱང་མི་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་དོན་ནི་འདི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བྱ་བར་ཤེས་སོ།།རྫས་སུ་བདུན་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ནི་ཁ་ཅིག་གི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་རྫས་སུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་བཞི་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་རེ་རེ་སྟེ་བདུན་ཡིན་ནོ། །རྒྱུའི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་པས་རྣམ་ གྲངས་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་མེད་དེ་དཔེར་ན་དབང་པོ་དང་བརྒྱ་བྱིན་དང་ཁྱེར་འཇིག་ཅེས་བྱ་བ་དང་འདྲའོ།།དེ་བཞིན་དུ་འགོག་པ་ཉིད་ཞི་བ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པས་རྣམ་པ་གཅིག་ཡིན་ལ། ལམ་ཉིད་ཀྱང་རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་ འབྱིན་པ་ཡིན་པས་རྣམ་པ་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེས་ན་འདི་སྐད་དུ་རྣལ་འབྱོར་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་ནི་བཞིར་མངོན་དུ་བྱེད་ལ་རྒྱུ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།